# سجح — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D8%AD/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سجح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AD.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: سجح

ح ج س
سحج ، سجح ، جحس
استعمل من وجوهه : سحج ، سجح ، جحس .
سحج : قال الليث : سَحجْتُ رأسي بالمُشْط سَحْجا وهو تسريحٌ لَيّن على فرْوة الرأس .
قال : والسَّحْجُ : أن يُصِيب الشيءُ الشيءَ فيَسْحجُه أي يقشِر منه شيئاً قليلاً كما يُصيبُ الحافِرَ قبل الوَجَى سَحجٌ .
وانْسحج جِلدُه من شيء مرَّ به إذا تَقشَّر الجلدُ الأعلى .
قال : والسَّحْجُ في جرْي الدَّوابّ : دون الشَّدِيد . يقال : حمارٌ مِسْحجٌ ومِسحاجٌ . وقال النابِغة :
رَباعِيَةٌ أضَرَّ بها رَباعٌ
بِذاتِ الجِذْع مِسحاجٌ شَنُون
وقال غيره : مَرَّ يسحَجُ أي يُسْرع . وقال
مُزَاحِم :
على أثر الجُعْفِيِّ دهْرٌ وقد أتى
له منذ ولَّى يَسْحَجُ السير أرْبَعُ
وقال الليث : التَّسْحِيج : الكَدْمُ وأنشد :
قِلْواً ترى بِليتِه مُسحَّجاً
قلت : كأنه أراد تَرَى بِليتِه تَسْحيجاً فجعل مُسَحَّجاً مصدراً . والمُسحَّجُ : المُعضَّضُ وهو من سَحَج الجلد .
سجح : قال الليث : الإسجاح : حُسن العَفْو . ومنه المثل السائر ( ملكْتَ فأسْجِحْ ) وقال أبو عُبيد : من أمثالِهم في العفْو عند القدرة : ( مَلكْت فأسْجِح ) قال : هذا يُرْوى عن عائشة أنها قالته لِعلِيّ رضي الله عنهما يوم الجمل حين ظَهَر على الناس فدَنَا من هَوْدَجِها ، ثم كَلَّمها بكلام ، فأجابتْه : ملكْت فأسجِح أيْ ظفِرْت فأحْسِن ، فجهَّزها عند ذلك بأحْسن الْجِهازِ إلى المدينة .
وقال أبو عُبيد : الأسْجحُ : الخَلْق المُعتَدِل الحَسَنُ . وقال الليث : ( السَجَحُ ) ليِّنُ الخدِّ ، والنَّعت أسْجَح ، وأنشد :
وخَدٌّ كمِرآة الغَرِيبة أسْجَح
قال : ويقال : مَشى فلانٌ مشْياً سجيحاً وسُجُحاً . وأنْشَدَ :
ذَرُوا التَّخاجى وامشوا مِشْيةً سُجُحاً
إنَّ الرِّجالَ أُولُو عَصْبٍ وتذْكيرِ
الليث : سَجَحَتِ الحَمامة وسَجَعَت قال : ورُبما قالوا مُزْجِح في مُسْجِح كالأَزْدِ والأَسْد .
الأصمعيّ : بَنَى القومُ دُورَهم على سَجِيحَة واحدة وغِرارٍ واحد أي على قَدْرٍ واحد .
وقال أبو عُبيد : السَّجِيحَة : السَّجِيَّةُ والطَّبيعَةُ ، قاله أبو زيد . قال : ويقال : خلّ عن سُجْحِ الطَّرِيق أي عن سَنَنِه .
وكانت في تَمِيم امْرَأَةٌ كَذَّابة أَيَّامَ مُسَيْلِمَة المْتَنَبِّىء فَتَنَبَّتْ هي واسْمُها سَجاح . وبَلَغَني أنَّ مُسَيْلِمة لعنه الله خطبَها . فتزوَّجَتْه .
وقال أبو زيد : يقال : رَكِبَ فلان سَجِيحَة رأيِه وهو ما اختاره لنفسه من الرّأْي فَرَكِبه .
وفي ( النَّوادِرِ ) : يقال : سَجَحْت له بشيء من الكلام ، وسَرَحْتُ وسَجَّحْتُ ، وسَرَّحْتُ ، وسَنَحْتُ ، وسَنَّحْتُ ، إذا كان كلامٌ فيه تَعْرِيض بمعنى من المَعَانِي .
جحس : قال ابن السِّكِّيت : جاحَسَه وجاحَشَه إذا قاتَلَه ، وأنشد :
لَوْ عاش قاسَى لكَ ما أُقاسِي
والضرب في يَوْم الوَغى الجِحاسِ

### Türkçe

ح ج س
**سحج** ، **سجح** ، **جحس**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **سحج** ، **سجح** ، **جحس** .

**سحج** : Leys dedi: “Başımı tarakla **سحج** ettim, **سحج** etmek; başın derisi üzerinde yumuşak bir taramadır.”
Dedi: ve **السَّحْجُ**: şeyin şeye isabet edip onu **يسحج** etmesidir; yani ondan az bir şeyi soymasıdır; tıpkı **الوَجَى**’dan önce nalbantlamanın **الحافِرَ**e isabet ettirdiği **سَحجٌ** gibi.
Ve bir şeyin yanından geçtiği vakit derisinin üst tabakası soyulursa, derisi ondan **انْسحج** etti.
Dedi: ve binek hayvanlarının koşusunda **السَّحْجُ**: şiddetlinin altındadır. Denir: **حمارٌ مِسْحجٌ** ve **مِسحاجٌ**. Nâbiga dedi:
رَباعِيَةٌ أضَرَّ بها رَباعٌ
بِذاتِ الجِذْع مِسحاجٌ شَنُون
Bir başkası dedi: **مَرَّ يسحَجُ** yani hızlanır. Ve Müzâhim dedi:
على أثر الجُعْفِيِّ دهْرٌ وقد أتى
له منذ ولَّى يَسْحَجُ السير أرْبَعُ
Leys dedi: **التَّسْحِيج**: ısırmadır; ve şu beyti delil getirdi:
قِلْواً ترى بِليتِه مُسحَّجاً
Dedim: sanki “**تَرَى بِليتِه تَسْحيجاً**” demek istedi de **مُسَحَّجاً**’ı mastar kıldı. Ve **المُسحَّجُ**: ısırılmış olandır; o, deriyi **سَحَج** etmektendir.

**سجح** : Leys dedi: **الإسجاح**: affın güzelliğidir. Ondan, dolaşan mesel: ( **ملكْتَ فأسْجِحْ** ). Ebû Ubeyd dedi: kudret anında af hakkında onların mesellerindendir: ( **مَلكْت فأسْجِح** ). Dedi: bu, Âişe’den rivayet edilir; onu, Cemel günü, insanlara galip geldiği vakit, **عَلِيّ**’ye (Allah ikisinden de razı olsun) söylemiştir: onun **هَوْدَجِ**’ine yaklaştı, sonra onunla bir sözle konuştu; o da ona cevap verdi: **ملكْت فأسجِح**; yani galip geldin, öyleyse güzel davran; bunun üzerine onu en güzel teçhizatla Medine’ye hazırladı.
Ebû Ubeyd dedi: **الأسْجحُ**: mutedil, güzel yaradılıştır. Leys dedi: (**السَجَحُ**) yanağın yumuşağıdır; sıfatı **أسْجَح**’tır; ve şu beyti okudu:
وخَدٌّ كمِرآة الغَرِيبة أسْجَح
Dedi: ve denir: falan **مشْياً سجيحاً** ve **سُجُحاً** yürüdü. Ve şu beyti okudu:
ذَرُوا التَّخاجى وامشوا مِشْيةً سُجُحاً
إنَّ الرِّجالَ أُولُو عَصْبٍ وتذْكيرِ
Leys: güvercin **سَجَحَت** ve **سَجَعَت**. Dedi: bazen **مُسْجِح** yerine **مُزْجِح** derler; **الأَزْدِ** ve **الأَسْد** gibi.
Asmaî: kavim evlerini tek bir **سَجِيحَة** ve tek bir **غِرارٍ** üzere bina etti; yani tek bir ölçü üzere.
Ebû Ubeyd dedi: **السَّجِيحَة**: **السَّجِيَّةُ** ve **الطَّبيعَةُ**’dır; bunu Ebû Zeyd söyledi. Dedi: ve denir: yolun **سُجْحِ**’ından; yani onun **سَنَنِ**’inden ayrıl.
Temîm’de, Müseylime yalancı peygamber zamanlarında yalancı bir kadın vardı; o da peygamberlik iddiasında bulundu; adı **سَجاح** idi. Bana ulaştı ki Müseylime (Allah ona lanet etsin) onu istedi; o da onunla evlendi.
Ebû Zeyd dedi: denir: falan, görüşünden **سَجِيحَة**’sine bindi; o, kendisi için görüşten seçtiği şeydir; ona bindi.
(**النَّوادِرِ**)’de: denir: sözden bir şey ile ona **سَجَحْت**; ve **سَرَحْتُ** ve **سَجَّحْتُ**; ve **سَرَّحْتُ**; ve **سَنَحْتُ**; ve **سَنَّحْتُ**; eğer söz, manalardan bir mana ile, içinde üstü kapalı bir ima bulunan bir söz ise.

**جحس** : İbnü’s-Sikkît dedi: onunla **جاحَسَه** ve **جاحَشَه**; eğer onunla savaştıysa. Ve şu beyti delil getirdi:
لَوْ عاش قاسَى لكَ ما أُقاسِي
والضرب في يَوْم الوَغى الجِحاسِ
