# سجر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سجر

باب الجيم والسين والراء معهما
ج س ر، س ج ر، ر ج س، س ر ج مستعملات
جسر:
الجَسرُ والجِسرُ القِنطَرةُ ونحوه مما يعبر عليه.
ورجل جَسرٌ أي جسمٌ جَسورٌ شُجاعٌ.
وناقة جَسرَةٌ: ماضية، وقلَّ ما يقال: جملٌ جَسرٌ.
وقد جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً. ولأن فلاناً ليُجسِّرُ فلاناً أي يُشجِّعُه.
سجر:
سَجَرتُ التنُّور أسجُرُه سجراً، والسَّجُورُ اسم للحطب.
والمِسجَرَة: الخَشَبةُ التي يُساط بها السَّجُورُ في التنُّور، والمفأد المِحراث وهو المِحلالُ.
والسُّجُورُ: امتلاءُ البحر والعبن، وكثرة مائه.
والبحرُ المسجُورُ: المفعم الملآن، قال أبو ذؤيب: جِونٌّ يردنَ ندى سَجُورٍ مُنعمِ.
وقوله تعالى: "وإذا البحارُ سُجرَت" أي غيضَت وبحرٌ مسجُورٌ ومُسجَّرٌ، وبعضهم يفسر أنه لا يبقى فيه ماء.
والسَّجيرُ: خليل الرجل وصَفيّةُ، وجمعه سُجرَاء.
والساجِرُ: السَّيلُ يمرُّ بشيءٍ فيملؤه، وتقول: سَجَرَ السَّيل الآبار والأحساءَ.
والسَّجرةُ والسَّجَرُ: حُمرة في بياض العَين، يقال: لإذا خالَطَتِ الحُمرةُ الزُّرقَةُ.
فهي سَجراءُ أيضاً.
جرس:
الجَرسُ: مصدر الصَّوتِ المجروس، والجَرسُ: الصًّوتُ نفسه.
وجَرَستُ الكلام: تكلَّمتُ به. وجَرسُ الحَرف: نغمة الصَّوتِ.
والحروف الثلاثة الجُوفُ لا صوتَ لها ولا جَرسَ، وهي الواو والياء والألف اللَّينة، وسائر الحروف مَجرُوسةٌ.
والنَّحلُ تجرسُ العَسَلَ جَرساً، وهو لحَسُها إيّاه ثم لعسُها إيّاه، ثم تعسيلُه في شَورتها.
وتُسمَّى النَّحلُ الجوارِسُ.
والجَرسُ الذي يُعلَّق من البعير.
وأجرَسوا الجرس أي ضربوا وأجرسَ الحليُ ونحوه إذا صوَّتَ كصوتِ الجَرسِ، قال العجّاج:
تَسمَعُ للحَلي إذا ما وسوسـا		وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسا
زفزفة الرِّيحِ الحصادَ اليَبَسَا
ويقال: فلانٌ مَجروسٌ لفلانٍ أي أنه إنما يَنشرحُ للكلامِ معه.
وقال بعضهم: مُجَرِّسٌ كثير الكلام لا يَقِرُّ معه أحدٌ.
رجس:
كلُّ شيءٍ يُستقذر فهو رِجسٌ كالخنزيز، وقد رَجُسَ الرجل رَجاسةً من القَذَرِ، وأنَّه لرِجسُ مَرجُوسُ.
والرِّجسُ في القرآن العذاب كالرِّجز، وكلُّ قَذَرٍ رِجسٌ.
ورجسُ الشَّيطان وسوسته وهَمزه.
والرِّجسُ، الصوت الشديد للرَّعدِ.
والبعيرُ مِرجَسٌ ورَجّاسٌ.
والرِّجسُ أيُّ صوتٍ.
والسَّجابُ يَرجُسُ بصوته، والغمام الرَّواجِسُ الرَّواعدُ
سرج:
وحِرفةُ السَّرّاج السِّراجَةُ، وأسرَجتُ السِّرجَ إسراجاً.
والسِّراجُ: الزاهِرُ الذي يزهر بالليل، والفعلُ منه: أسرجتُ السِّراجَ إسراجاً.
والمَسرَجُ: الموضع الذي توضع عليه المُسرَجَةُ.
والمِسرَجةُ: التي توضع فيها الفتيلةُ.
وأسرَجتُ الدابَّة.
والشَّمسُ سِراجُ النَّهارِ، والهدى سِراجُ المؤمنينَ.
وسَرَّجَ الله وجههُ وبَهجَه أي حَسَّنَه، قال العجاج:
وفاحِماً ومَرسِناً مُسَرَّجا
لم يَغنِ به أنه أفطسُ مُسرَّجُ الواسط لكن عنى به الحُسنَ والبهجةَ.
قال القاسم: شَبَّه حُسن الأنفِ وامتداده بالسيف السَّريجيِّ وهو ضَربٌ من السُّيوف.

### Türkçe

باب **الجيم** ve**السين** ve**الراء** onlarla birlikte

**ج س ر**، **س ج ر**، **ر ج س**، **س ر ج** kullanımdadırlar
**جسر**:
**الجَسرُ** ve**الجِسرُ** köprü ve onun benzeri, üzerinden geçilen şeydir.
Ve bir adam **جَسرٌ**; yani cüsseli, **جَسورٌ** cesur.
Ve bir dişi deve **جَسرَةٌ**: ileri giden; ve pek az denir: bir erkek deve **جَسرٌ**.
Ve gerçekten **جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً**. Ve muhakkak ki falan, falanı **ليُجسِّرُ**; yani onu cesaretlendirir.

**سجر**:
**سَجَرتُ** tandırı, onu **أسجُرُ** **سجراً**; ve**السَّجُورُ** odun için bir addır.
Ve**المِسجَرَة**: tandırda **السَّجُورُ**’un onunla karıştırıldığı tahta; ve**المفأد** sabandır; o da**المِحلالُ**’dır.
Ve**السُّجُورُ**: denizin ve gözün dolması ve suyunun çokluğu.
Ve**البحرُ المسجُورُ**: dopdolu, dolu olan; Ebû Züeyb dedi:
جِونٌّ يردنَ ندى سَجُورٍ مُنعمِ.
Ve Yüce sözünün: “وإذا البحارُ سُجرَت” yani azaltıldı; ve bir deniz **مسجُورٌ** ve**مُسجَّرٌ**; ve onların bazısı, onda su kalmaz diye açıklar.
Ve**السَّجيرُ**: adamın dostu ve seçkini; çoğulu**سُجرَاء**.
Ve**الساجِرُ**: selin bir şeyin yanından geçip onu doldurmasıdır; ve dersin: sel kuyuları ve su çukurlarını **سَجَرَ**.
Ve**السَّجرةُ** ve**السَّجَرُ**: gözün beyazında bir kızıllık; denir: kızıllık mavilikle karıştığı zaman.
O da**سَجراءُ**dur.

**جرس**:
**الجَرسُ**: **المجروس** sesin masdarıdır; ve**الجَرسُ**: bizzat sesin kendisidir.
Ve**جَرَستُ** sözü: onunla konuştum. Ve**جَرسُ الحَرف**: sesin nağmesidir.
Ve üç **الجُوفُ** harfinin sesi yoktur ve**جَرسَ**i yoktur; onlar **الواو** ve**الياء** ve**الألف اللَّينة**’dir; diğer harflerin hepsi **مَجرُوسةٌ**dur.
Ve arı, balı **جَرساً** **تجرسُ**; o, onu yalamasıdır, sonra onu yutmasıdır, sonra onu peteğinde bal yapmasıdır.
Ve arıya **الجوارِسُ** denir.
Ve**الجَرسُ**: deveden asılan şeydir.
Ve**أجرَسوا** **الجرس**; yani vurdular. Ve süs eşyası ve benzeri, çanın sesi gibi ses çıkardığı zaman **أجرسَ**; el-Acçâc dedi:
تَسمَعُ للحَلي إذا ما وسوسـا		وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسا
زفزفة الرِّيحِ الحصادَ اليَبَسَا
Ve denir: falan, falan için **مَجروسٌ**; yani ancak onunla konuşmaya ferahlar.
Ve bazısı dedi: **مُجَرِّسٌ** çok konuşan; onunla birlikte hiç kimse durulmaz.

**رجس**:
Her şey ki iğrenç görülür, o**رِجسٌ**tur; domuz gibi. Ve adam, pislikten dolayı **رَجُسَ** **رَجاسةً**; ve muhakkak ki o, **رِجسُ مَرجُوسُ**tur.
Ve**الرِّجسُ** Kur’an’da azaptır; **الرِّجز** gibi; ve her pislik **رِجسٌ**tur.
Ve şeytanın **رجسُ**’i: onun vesvesesi ve dürtmesidir.
Ve**الرِّجسُ**: gök gürültüsünün şiddetli sesi.
Ve deve **مِرجَسٌ** ve**رَجّاسٌ**tır.
Ve**الرِّجسُ**: herhangi bir sestir.
Ve**السَّجابُ** sesiyle **يَرجُسُ**; ve**الغمام الرَّواجِسُ**: gürleyen bulutlardır.

**سرج**:
Ve**السَّرّاج**ın mesleği **السِّراجَةُ**dır; ve**أسرَجتُ** **السِّرجَ** **إسراجاً**.
Ve**السِّراجُ**: geceleyin parlayan parlaktır; ve onun fiili: **أسرجتُ السِّراجَ إسراجاً**.
Ve**المَسرَجُ**: **المُسرَجَةُ**’nin üzerine konulduğu yerdir.
Ve**المِسرَجةُ**: fitilin içine konulduğu şeydir.
Ve biniti **أسرَجتُ**.
Ve güneş, gündüzün **سِراجُ**’ıdır; ve hidayet, müminlerin **سِراجُ**’ıdır.
Ve Allah onun yüzünü **سَرَّجَ** ve onu güzelleştirdi; yani onu güzelleştirdi; el-Acçâc dedi:
وفاحِماً ومَرسِناً مُسَرَّجا
Onunla, onun basık burunlu olduğunu kastetmedi; **مُسرَّجُ الواسط**; fakat onunla güzelliği ve sevinci kastetti.
el-Kâsım dedi: Burunun güzelliğini ve uzamasını **السيف السَّريجيِّ** ile benzetti; o, kılıçlardan bir türdür.
