# سجس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سجس

سجس الماء، كفرح: فهو سجس، ككتف، وسجس، بفتح فسكون، وسجيس، كأمير: تغير، عن ابن الأعرابي، وكدر، عن ابن السكيت. وقيل: سجس الماء فهو مسجس، كمعظم، وسجيس: أفسد وثور، وفي الصحاح: السجس، بالتحريك: الماء المتغير، وقد سجس، بالكسر، حكاه أبو عبيد. قلت: ووجدت بخط أبي زكريا: قال أبو سهل: الذي قرأته على أبي أسامة في المصنف: السجس، بكسر الجيم: الماء المتغير، وأما محركة فهي مصدر سجس الماء، لا غير. ويقال: لا آتيك سجيس الليالي، أي آخرها، وهو كذلك سجيس الأوجس، كأحمد، والآجس، كآنك، وكذلك سجيس عجيس، كزبير، أي أبدا، وقيل: الدهر كله. قال الشاعر:
  فأقسمت لا آتي ابن ضمرة طائعا                      سجيس عجيس ما أبان لسانـي وفي حديث المولد: ولا تضروه في يقظة ولا منام، سجيس الليالي والأيام، أي أبدا. وقال الشنفرى:
  هنالك لا أرجو حياة تسرنـي                      سجيس الليالي مبسلا بالجرائر

  وهو من السجيس: للماء الكدر، لأنه آخر ما يبقى، وعجيس تأكيد له، وهو في معنى الآخر أيضا في عجس الليل وهو آخره. والساجسي: غنم لبني تغلب بالجزيرة، قال رؤبة:
  كأن ما لم يلقه في الـمـحـدر
  أحزام صوف الساجسي الأصفر والساجسي من الكباش: الأبيض الصوف الفحيل الكريم، قال:
  كأن كبشا ساجسيا أربسـا
  بيي صبيي لحيه مجرفسا والتسجيس: التكدير، ومنه ماء مسجس، أي مكدر قد ثور. وسجستان، بالكسر: د، معروف، معرب سيستان، و يقال في النسب: هو سجزي، بالكسر ويفتح، وسجستاني، بالكسر، وعندي أن الصواب فيه الفتح؛ لأنه معرب سكستان، وسك، بالفتح، يطلقونه على الجندي والحرسي ونحوهم تجوزا لا حقيقة، فإن أصل معناه عندهم الكلب. وسألت بعضهم عن جماعة من أعوان السلطنة فقال بالفارسية: سكان أمير، بالإضافة أي هم كلاب الأمير، ولم يرد الكلاب حقيقة وإنما أراد أجناد الأمير، شبههم بالكلاب، لإرساله إياهم في حوائجه الشديدة، كإرسال الصائد كلابه على الصيد، وهو مشهور عندهم، فالصواب أن سجستان معرب عن سكستان، وهذا كأنه رد به على الصاغاني، حيث قال: إنه معرب سيستان، وإنه بالفتح، وهذا الذي نقله الصاغاني هو المشهور الجاري على ألسنتهم، ومنهم من يقول: سويستان. وسجاس، ككتاب: ج، بين همذان وأبهر.

### Türkçe

**سجس** su, **فرح** gibi: o **سجس**’tir, **كتف** gibi; ve **سجس** (fetha ile sonra sükûn ile); ve **سجيس**, **أمير** gibi: değişti; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve bulandı; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve denildi: **سجس** su, o hâlde o **مسجس**’tir, **معظم** gibi; ve **سجيس**: bozdu ve kabarttı. Ve **الصحاح**’ta: **السجس**, hareke ile: değişmiş su; ve **سجس** oldu, kesre ile; Ebû Ubeyd bunu nakletti. Dedim: Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla buldum: Ebû Sehl dedi: **المصنف**’te Ebû Üsâme’ye okuduğum şey: **السجس**, **الجيم**’in kesresiyle: değişmiş su; ama harekeli olan ise **سجس** su’nun masdarıdır, başka değil. Ve denilir: Sana **سجيس الليالي** gelmem; yani onun sonu. Ve o, aynı şekilde **سجيس الأوجس**, **أحمد** gibi; ve **الآجس**, **آنك** gibi. Ve aynı şekilde **سجيس عجيس**, **زبير** gibi; yani ebediyen. Ve denildi: bütün dehr. Şair dedi:
  Yemin ettim: İbn Damra’ya gönüllü olarak gelmem,
  **سجيس عجيس**; dilim açığa çıkmadıkça.

Ve doğum hadîsinde: “Ona ne uyanıklıkta ne uykuda zarar vermeyin; **سجيس الليالي والأيام**”; yani ebediyen. Ve Şenferâ dedi:
  Orada, beni sevindirecek bir hayat ummam,
  **سجيس الليالي**; suçlarla rehin bırakılmış olarak.

Ve o, **السجيس**’tendir: bulanık su için; çünkü o, kalan şeyin sonudur. Ve **عجيس** onun için bir te’kîddir; ve o, “son” mânâsındadır da; ayrıca **عجس الليل**’de, o onun sonudur. Ve **الساجسي**: Cezîre’de Benî Tağlib’e ait koyunlardır. Ru’be dedi:
  Sanki **المحدر**’de karşılaşmadığı şey,
  sarı **الساجسي** yününün kuşaklarıdır.

Ve koçlardan **الساجسي**: yünü beyaz, damızlık, cömert, soylu olandır. Dedi:
  Sanki **ساجسي** bir koç, **أربسا** (olarak),
  sakalının iki yanı beyaz; **مجرفسا**.

Ve **التسجيس**: bulandırmadır. Ondandır: **ماء مسجس**; yani bulandırılmış, kabartılmıştır. Ve **سجستان**, kesre ile: bir belde; mâlûm; **سيستان**’ın Arapçalaştırılmışıdır. Ve nisbet hakkında denilir: o **سجزي**’dir; kesre ile ve fetha ile de yapılır. Ve **سجستاني**, kesre ile. Ve benim yanımda bunun doğrusu fethadır; çünkü o, **سكستان**’ın Arapçalaştırılmışıdır. Ve **سك**, fetha ile: onu, asker ve muhafız ve benzerleri üzerine mecazen, hakikat olarak değil, kullanırlar; zira asıl mânâsı onların yanında köpektir. Ve onlardan bazılarına, saltanat yardımcılarından bir cemaat hakkında sordum da Farsça olarak dedi: **سكان أمير**, izafetle; yani onlar emîrin köpekleridir. Ve köpekleri hakikaten kastetmedi; ancak emîrin askerlerini kastetti; onları köpeklere benzetti; çünkü onları şiddetli ihtiyaçlarında göndermesi, avcının köpeklerini av üzerine salması gibidir; ve bu onların yanında meşhurdur. O hâlde doğru olan: **سجستان**, **سكستان**’dan Arapçalaştırılmıştır. Ve bu, sanki bununla Sâgânî’ye reddiyedir; zira o dedi ki: o, **سيستان**’ın Arapçalaştırılmışıdır ve o fetha iledir. Sâgânî’nin naklettiği bu, onların dillerinde meşhur, cereyan eden şeydir. Ve onlardan kimi der ki: **سويستان**. Ve **سجاس**, **كتاب** gibi: bir beldedir; Hemedân ile Ebher arasındadır.
