# سجع (س-ج-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ج - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الجيم والسين معهما
)ع ج س، ع س ج، ج ع س، س ج ع مستعملات. س ع ج، ج س ع مهملان( عجس: العجس: شدّة القبض على الشّيء. ومَعْجِس القوس: مَقْبِضْها، قال:
انْتَضُوا مَعَجِس القِسِيّ وأبْرَق		نا كما توعد الفحُول الفحولا
وقيل: عَجْسُ القوس عجُزُها. وعَجْسُ القوم: اخرهم وعَجُزُهم.
وعَجَاساءُ الليلة: ظُلْمَتُها. قال العجاج: "منها عجاساءُ إذا ما التَجَّتِ" والعَجاساءُ الْمَسَانُّ من الإبل. قال:
وإن بَرَكَتْ منها عجاساءُ جِلَّةٌ		بمَحْنِيَة أشلى العِفاسَ وبَرْوُعا
عسج: العَسَجُ: مدّ العُنُق في المشي. والعَوْسَجُ: شجر كبير الشوك، وهو ضروب شتّى، وقال في العسج:
والعيسُ من عاسجٍ أو واسجٍ خببا
وقال:
عسجن بأعناق الظباء وأعْيُن ال		جاذر وارتجَّت لهنّ الروادف
جعس: الجَعْسُ: العَذِرة. جَعَسَ يَجْعَسُ جَعْسا. والجُعْسوس: اللئيم القبيح الخلقة والخُلُق، والجمع: الجعاسيس. قال العجاج:
ليس بجُعْسوسٍ ولا بجُعشُمِ
سجع: سَجَعَ الرجلُ إذا نطق بكلام له فواصل كقوافي الشعر من غير وزن كما قيل: لِصُّها بَطَلٌ، وتمرها دَقَلٌ، إن كثُر الجيش بها جاعوا، وإن قلّوا ضاعوا. يَسْجَعْ سَجْعا فهو ساجع وسجّاع وسجّاعة.
والحمامةُ تَسْجَعُ سَجْعا إذا دعت، وهي سَجُوع ساجعة، وحمام سُجَّع سواجعُ.
قال:
إذا سَجَعْتَ حمامةُ بطنِ وجّ
وقال:
وإن سجعت هاجت لك الشوق سجعُها		وإن قرقرت هاج الهوى قرقريرها
أي : قرقرتها .

##### Türkçe

باب **العين** و **الجيم** و**السين** معهما
(**ع ج س**، **ع س ج**، **ج ع س**، **س ج ع** مستعملat. **س ع ج**، **ج س ع** مهملan(

**عجس**: **العجس**: şeye sıkıca tutunmanın şiddeti. Ve **مَعْجِس** yayın: onun kabzası, dedi ki:
انْتَضُوا **مَعَجِس** **القِسِيّ** وأبْرَق		نا كما توعد الفحُول الفحولا

Ve denildi: yayın **عَجْسُ**u onun **عجُزُ**udur. Ve kavmin **عَجْسُ**u: onların sonları ve onların **عَجُزُ**larıdır.

Ve gecenin **عَجَاساءُ**u: onun karanlığıdır. **العجاج** dedi: "منها **عجاساءُ** إذا ما التَجَّتِ" Ve **العَجاساءُ**: develerden yaşlı olanlar. Dedi ki:
وإن بَرَكَتْ منها **عجاساءُ** جِلَّةٌ		بمَحْنِيَة أشلى العِفاسَ وبَرْوُعا

**عسج**: **العَسَجُ**: yürüyüşte boynu uzatmak. Ve **العَوْسَجُ**: büyük dikenli bir ağaçtır; o çeşitli türlerdir. Ve **العسج** hakkında dedi ki:
والعيسُ من عاسجٍ أو واسجٍ خببا

Ve dedi ki:
عسجن بأعناق الظباء وأعْيُن ال		جاذر وارتجَّت لهنّ الروادف

**جعس**: **الجَعْسُ**: dışkıdır. **جَعَسَ** **يَجْعَسُ** **جَعْسا**. Ve **الجُعْسوس**: yaratılış ve huyca aşağılık, çirkin olan; çoğulu: **الجعاسيس**. **العجاج** dedi:
ليس ب**جُعْسوسٍ** ولا ب**جُعشُمِ**

**سجع**: Adam **سَجَعَ**; eğer vezinsiz olarak şiir kafiyeleri gibi fasılları olan bir sözle konuştuysa; denildiği gibi: **لِصُّها بَطَلٌ**، و**تمرها دَقَلٌ**، إن كثُر الجيش بها جاعوا، وإن قلّوا ضاعوا. **يَسْجَعْ** **سَجْعا**; o hâlde o **ساجع** ve **سجّاع** ve **سجّاعة**dır.

Ve güvercin **تَسْجَعُ** **سَجْعا**; eğer öttüyse; ve o **سَجُوع** **ساجعة**dır; ve **حمام سُجَّع سواجعُ**.

Dedi ki:
إذا سَجَعْتَ حمامةُ بطنِ وجّ

Ve dedi ki:
وإن سجعت هاجت لك الشوق سجعُها		وإن قرقرت هاج الهوى قرقريرها

Yani: onun **قرقرتها**sı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَجْع: الكلام المقفّى، والجمع أَسْجاعٌ وأَساجيعُ. وقد سَجَعَ الرجل سَجْعاً وسَجَّعَ تَسْجيعاً، وكلامٌ مُسَجَّعٌ، وبينهم أُسْجوعَةٌ. وسَجَعَتِ الحمامةُ، أي هدرتْ. وسَجَعَتِ الناقةُ، أي مدَّت حنينها على جهةٍ واحدة. قال أبو زيد: الساجِعُ: القاصدُ. وأنشد لذي الرمة:
قَطَعْتُ بها أرضاً تَرى وَجْهَ رَكْبِهاإذا ما عَلَوْها مُكْفَأً غيرَ سـاجِـعِ
أي جائراً غيرَ قاصدٍ.

##### Türkçe

**السَجْع**: kafiyeli söz; çoğulu **أَسْجاعٌ** ve **أَساجيعُ**’dur. Ve adam **سَجَعَ** **سَجْعاً** ve **سَجَّعَ** **تَسْجيعاً** (yaptı); ve **كلامٌ مُسَجَّعٌ** (kafiyeli söz) (vardır); ve aralarında **أُسْجوعَةٌ** (vardır). Ve güvercin **سَجَعَتِ**; yani ötüp gürledi. Ve dişi deve **سَجَعَتِ**; yani iniltisini tek bir yön üzere uzattı. Ebû Zeyd dedi: **الساجِعُ**: kasteden (kimse). Zü’r-Rumme’ye ait olarak şu şiir okundu:
قَطَعْتُ بها أرضاً تَرى وَجْهَ رَكْبِهاإذا ما عَلَوْها مُكْفَأً غيرَ سـاجِـعِ
yani: kasteden olmayan, eğri (olan).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والجيم مع السين
عجس ، عسج ، سجع ، جعس : مستعملات
عجس : أبو عبيدٍ عن الفراء : عجسته عن حاجتِه : حبسته . وقال أبو عبيدة : عَجسني
عَجَاساءُ الأمور عنك . وقال : مامنعك فهو العَجَاساء .
أبو عمرو : العَجاساءُ من الإبل : الثقيلة العظيمة الحوساء ، الواحدة عَجَاساء والجميع عَجَاساء . قال : ولا يقال جَمَلٌ عَجاساء . قال : والعَجاساء يمدُّ ويُقصَر . وأنشد :
وطافَ بالحوضِ عَجَاساً حُوسُ
قال أبو الهيثم : لا نعرف العَجاسا مقصورة . وقال شمر : عَجَاساء الليل : ظُلمتُه المتراكبة ؛ ومن الإبل : الضخام ، يقال للواحد والجميع عَجاساء . وأنشد قول الراعي :
وإن بركَتْ منها عَجَاساءُ جِلَّةٌ
بمَحْنِيَةٍ أشلَى العِفاسَ وبَرْوَعا
يقول : إذا استأخرتْ من هذه الإبل عَجاساءُ دعا هاتين الناقتين فتبعتْهما الإبل .
أبو العباس أحمد بن يحيى : العُجوس : آخر ساعةٍ من الليل ؛ والعُجوس أيضاً : مشيُ العاجساء ، وهي النّاقة السمينة تتأخّر عن النُّوق لثقل قَتَالها ، وقَتالها : لحمها وشحمها . وقال ابن الأعرابي : العُجْسَة : السَّاعة من الليل ، وهي الهُتْكة والطَّبِيق .
أبو عبيد عن الأصمعي : المعجِس والعِجْس : مَقبض الرامي من القوس . وقال الكسائي : العَجْس والعَجْس والعِجْس واحد .
وقال الليث : العَجْس : شدَّة القبض على الشيء .
أبو عبيد عن الأحمر : لا آتيك سَجيسَ عُجَيسٍ ، ومعناه الدَّهر . وأنشد :
فأقسمت لا آتي ابنَ ضَمرةَ طائعاً
سَجِيسَ عُجَيسٍ ما أبانَ لساني
أي لا آتيك أبداً . وهو مثل قولهم : ( لا آتيك الأزلَمَ الجذَع ) ، وهو الدَّهر .
وقال غيره : تعجّسَت بيَ الراحلةُ وعَجَستْ بي ، إذا تنكَّبَتْ به عن الطريق من نشاطها . وأنشد لذي الرمة :
إذا قال حادينا أيا عجَسَتْ بنا
صُهابيّةُ الأعراف عُوجُ السَّوالِفِ
ويروى : ( عجَّستْ بنا ) بالتشديد .
أبو زيد : يقال هذه أرضٌ مضبوطة ، أي قد عمَّها المطر . وقد تعجَّستْها غيوث ، أي أصابتها غيوث بعد غيوث فتثاقلت عليها .
وفي ( نوادر الأعراب ) : تعجَّسَه عِرقُ سَوء وتعقَّله وتثقَّلَه ، إذا قصَّر به عن المكارم .
وروى ابن شميل في حديث ( يتعجَّسكم عِندَ أهل مكة ) ، قال النضر : معناه يضعِّف رأيَكم عندهم .
وقال الليث : عَجْزُ القوس وعَجْسُه .
عسج : أبو عبيد عن الأصمعيّ : العَسْج : ضربٌ من سير الإبل . ومنه قول ذي الرمة :
والعِيسُ من عاسجٍ أو واسجٍ خببا
وقال الليث : العَسْج : مدُّ العُنق في السَّير . وأنشد :
عَسجْنَ بأعناق الظباء وأعين ال
جآذرِ وارتجَّت لهنَّ الروادفُ
وقال غيره : العوسج : شجر كثير الشوك
معروف ، وهي ضروبٌ منها ما يثمر ثمراً أحمرَ يقال له المُصَع .
وقال أبو عمرو : في بلاد باهلة معدِنٌ من مَعادن الفِضَّة يقال له عوسَجة . وعَوسَجةٌ من أسماء الرجال . والعواسج : قبيلة معروفة .
سجع : تقول العرب : سجعت الحمامة تَسجَع سجعاً ، إذا دعَتْ وطرَّبتْ في صوتها ، فهي سَجوعٌ وساجعة ، وحمامٌ سواجع .
وقال الليث : سجع الرجلُ ، إذا نطقَ بكلامٍ له فواصل . وصاحبُه سَجّاعةٌ .
قلت : ولمّا قضى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في جَنين امرأةٍ ضربتها أخرى فسقطَ ميّتاً بغُرَّةٍ على عاقلة الضَّاربة قال رجلٌ منهم : ( كيف نَدِي مَنْ لا شرِبَ ولا أكَل ، ولا صاحَ فاستهلّ ، ومثل دمه يُطَلُّ ) قال ( صلى الله عليه وسلم ) ( إياكم وسجعَ الكُهَّان ) . ورُوي عنه ج أنه نَهَى عن السَّجْع في الكلام والدُّعاء ، لمشاكلة كلام الكهنَة وسجعهم فيما يتكهَّنون . فأمّا فواصل الكلام المنظوم الذي لا يشاكل المسجَّع فهو مباحٌ في الخطب والرسائل . والله أعلم .
وقال أبو عبيد : بينهم أُسجوعة من السَّجع ، وجمعها الأساجيع والساجع : القاصد في سيره . وكل قَصدٍ سجْع . قال ذو الرمة :
قطعتُ بها أرضاً ترى وجهَ ركبِها
إذا علَوها مُكفأ غير ساجعِ
أراد أنّ السَّمومَ قابل هُبوبها وجوهَ الرّكْب فأكفئوها عن مهبِّها اتِّقاء لحرِّها .
وقال أبو عمرو : ناقة ساجع : طويلة .
قلت : ولم أسمع هذا لغيره .
ويقال ناقة ساجع ، إذا طرَّبت في حنينها .
جعس : قال الليث وغيره : الجَعْس العَذِرة . وقد جَعَس يَجعَس جَعْساً . قال : والجُعسُوس : اللئيم الخِلقة والخُلقُ . وهم الجعاسيس . وقد مر تفسيره في باب جعش .

##### Türkçe

باب العين والجيم مع السين
**عجس** ، **عسج** ، **سجع** ، **جعس** : kullanımdadırlar.

**عجس** : Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: “Onu ihtiyacından **عجسته**: onu hapsettim.” Ebû Ubeyde dedi: “**عَجسني**; işler seni **عَجَاساءُ** etti.” Ve dedi: “Seni meneden şey, o **العَجَاساء**’dır.”

Ebû Amr: Develerden **العَجاساءُ**: ağır, büyük, **الحوساء**; teki **عَجَاساء** ve hepsi **عَجَاساء**. Dedi: “**جَمَلٌ عَجاساء** denilmez.” Dedi: “Ve **العَجاساء** uzatılır ve kısaltılır.” Şu beyiti okudu:
وطافَ بالحوضِ **عَجَاساً** حُوسُ

Ebû’l-Heysem dedi: “**العَجاسا**’yı kısaltılmış olarak tanımıyoruz.” Şemmer dedi: “**عَجَاساءُ الليل**: üst üste binmiş karanlığı; ve develerden: iri olanlar; tekine ve hepsine **عَجَاساء** denir.” Çobanın sözünü okudu:
وإن بركَتْ منها **عَجَاساءُ** جِلَّةٌ
بمَحْنِيَةٍ أشلَى العِفاسَ وبَرْوَعا
Der ki: “Bu develerden bir **عَجَاساء** geri kaldığında, bu iki dişi deveyi çağırır; develer de onların peşinden gider.”

Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ: **العُجوس**: gecenin son saati; ve **العُجوس** ayrıca: **العاجساء**’ın yürüyüşü; o, semiz dişi devedir, **قَتَال**’ının ağırlığından dolayı dişi develerden geri kalır; **قَتال**’ı: eti ve yağıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **العُجْسَة**: geceden bir saat; o da **الهُتْكة** ve **الطَّبِيق**’tir.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **المعجِس** ve **العِجْس**: okçunun yaydan tuttuğu yer. el-Kisâî dedi: **العَجْس** ve **العَجْس** ve **العِجْس** birdir.

el-Leys dedi: **العَجْس**: bir şey üzerine kavrayışın şiddeti.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: “Sana **سَجيسَ عُجَيسٍ** gelmem”; manası: dehr (zaman). Şu beyiti okudu:
فأقسمت لا آتي ابنَ ضَمرةَ طائعاً
**سَجِيسَ عُجَيسٍ** ما أبانَ لساني
Yani: “Sana asla gelmem.” Bu, onların “( **لا آتيك الأزلَمَ الجذَع** )” sözleri gibidir; o da dehrdir.

Başkası dedi: “Binek beni **تعجّسَت** ve beni **عَجَستْ**; eğer canlılığından dolayı onunla yoldan saparsa.” Zü’r-Rumme için okudu:
إذا قال حادينا أيا عجَسَتْ بنا
صُهابيّةُ الأعراف عُوجُ السَّوالِفِ
Şöyle de rivayet edilir: ( **عجَّستْ بنا** ) şeddeli.

Ebû Zeyd: “Şu, **أرضٌ مضبوطة** denir”; yani yağmur onu kaplamıştır. Ve “Onu **تعجَّستْها غيوث**”; yani bulutlar ona bulutlardan sonra isabet etti de onun üzerine ağırlaştı.

( **نوادر الأعراب** )’da: “Kötülük damarı onu **تعجَّسَه** ve onu **تعقَّله** ve onu **تثقَّلَه**”; eğer onu yüce hasletlerden geri bırakırsa.

İbn Şümeyl, “( **يتعجَّسكم عِندَ أهل مكة** )” hadisi içinde rivayet etti; en-Nadr dedi: “Manası: onların yanında görüşünüzü zayıflatır.”

el-Leys dedi: **عَجْزُ القوس** ve **عَجْسُه**.

**عسج** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **العَسْج**: develerin yürüyüşünden bir tür. Zü’r-Rumme’nin sözü bundandır:
والعِيسُ من **عاسجٍ** أو واسجٍ خببا

el-Leys dedi: **العَسْج**: yürüyüşte boynu uzatmak. Şu beyiti okudu:
عَسجْنَ بأعناق الظباء وأعين ال
جآذرِ وارتجَّت لهنَّ الروادفُ

Başkası dedi: **العوسج**: çok dikenli bir ağaçtır; bilinir; onun türleridir; onlardan kimi kırmızı bir meyve verir; ona **المُصَع** denir.

Ebû Amr dedi: Bâhile beldelerinde gümüş madenlerinden bir maden vardır; ona **عوسَجة** denir. Ve **عَوسَجةٌ** erkek adlarındandır. Ve **العواسج**: bilinen bir kabiledir.

**سجع** : Araplar der ki: “Güvercin **سجعت**; **تَسجَع** **سجعاً**”; eğer çağırdı ve sesinde nağmelendi ise; o, **سَجوعٌ** ve **ساجعة**’dir; ve güvercinler: **سواجع**.

el-Leys dedi: Adam **سجع**; eğer araları olan söz söyledi ise. Ve onun sahibi: **سَجّاعةٌ**.

Dedim: Nebî ( صلى الله عليه وسلم ), bir kadının diğerini vurup da ölü olarak düşürdüğü cenin hakkında, vuranın âkilesi üzerine bir **غُرَّةٍ** ile hükmettiğinde, onlardan bir adam dedi ki: “( Nasıl diyet ödeyelim: ne içti ne yedi, ne bağırdı da ses verdi; ve onun gibi kanı boşa mı bırakılır )” O ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: “( Size **سجعَ الكُهَّان**’dan sakınmak gerekir )”. Ondan, konuşmada ve duada **السَّجْع**’dan nehyettiği de rivayet edilmiştir; kâhinlerin sözlerine ve onların, kehanette bulundukları şeylerdeki secilerine benzemesinden dolayı. Ama seciliye benzemeyen, manzum sözün fasılları ise hutbelerde ve mektuplarda mubahtır. Allah daha iyi bilir.

Ebû Ubeyd dedi: “Aralarında seciden bir **أُسجوعة** vardır”; onun çoğulu **الأساجيع**’dir. Ve **الساجع**: yürüyüşünde kasdeden (düz giden)dir. Her kasd: **سجْع**’dır. Zü’r-Rumme dedi ki:
قطعتُ بها أرضاً ترى وجهَ ركبِها
إذا علَوها مُكفأ غير **ساجعِ**
Şunu kastetti: **السَّمومَ** esişi, bineklerin yüzlerine karşılık geldi de, sıcağından sakınmak için onları esiş yönünden çevirdi.

Ebû Amr dedi: **ناقة ساجع**: uzun.

Dedim: Bunu ondan başkasından işitmedim.

Ve “**ناقة ساجع**” denir; eğer inlemesinde nağmelendi ise.

**جعس** : el-Leys ve başkası dedi: **الجَعْس**: dışkıdır. Ve **جَعَس**; **يَجعَس**; **جَعْساً**. Dedi: Ve **الجُعسُوس**: yaratılışça ve huyca alçak olandır. Onlar **الجعاسيس**’tir. Onun tefsiri **باب جعش**’ta geçti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والتاء وما يثلثهما)
(ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])، ويحتجُّون بقول الأخطل:
لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])ويقول جرير:
قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])قالوا: فأستار الكعبة: جُدرانها وجوانبها، وهي أربعة، وهذا شيءٌ قد قيل، والله أعلم بصحته.
(ستن) السين والتاء والنون ليس بأصل يتفرَّع، لأنَّه نبت، ويقال لـه الأسْتَنُ. وفيه يقول النابغة:
تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])(سجح) السين والجيم والحاء أصل منقاس، يدلُّ على استقامةٍ وحسن. والسُّجُح: الشّيء المستقيم. ويقال: "مَلَكْتَ فأَسْجِحْ"، أي أَحْسِن العَفْو. ووجهٌ أَسْجَحُ، أي مستقيم الصُّورة. قال ذو الرمَّة:
* ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) *
وهذا كلُّه من قولهم: تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ([7])، أي عن جادّته ومستقيمه.
(سجد) السين والجيم والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد يدلّ على تطامُن وذلّ. يقال سجد، إذا تطَامَنَ. وكلُّ ما ذلَّ فقد سجد. قال أبو عمرو: أسْجَدَ الرَّجُل، إذا طأطأَ رأسَهُ وانحنى. قال حُميد:
فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])وقال أبو عبيدة مثلَه، وقال: أنشدَني أعرابيٌّ أسديّ:
* وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) *
يعني البعيرَ إذا طأطأَ رأسه. وأما قولهم: أسجَدَ إِسجاداً، إذا أدام النَّظر، فهذا صحيحٌ، إلاَّ أن القياسَ يقتضي ذلك في خَفض، ولا يكون *النّظرَ الشّاخصَ ولا الشزْر. يدلُّ على ذلك قولُهُ:
أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])ودراهم الإسجاد: درَاهمُ كانت عليها صورٌ، فيها صورُ ملوكهم، وكانوا إذا رأوها سَجَدُوا لها. وهذا في الفُرس. وهو الذي يقول فيه الأسود:
مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])(سجر) السين والجيم والراء أصولٌ ثلاثة: المَلء، والمخالطة، والإيقاد.
فأمّا الملء، فمنه البحر المسجور، أي المملوء. ويقال للموضع الذي يأتي عليه السّيلُ فيملؤه: ساجر. قال الشّمّاخ:
* كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) *
ومن هذا الباب، الشَّعر المنْسجِرُ، وهو الذي يَفِرُ([13])حتى يَسترسلَ من كثرته. قال:
* إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) *
وأمَّا المخالَطة فالسّجير: الصاحب والخليط، وهو خلاف الشَّجير. ومنه عينٌ سَجْراءُ، إذا خالط بياضَها حمرة.
وأمَّا الإيقاد فقولهم : سجرت التّنُّور، إذا أوقدتَه، والسَّجُور: ما يُسجَرُ به التّنُّور. قال:
ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])ويقال للسَّجُور السجار([16]).
ومما يقارب هذا استَجَرَت([17])الإِبل على نَجَائِها، إذا جدّت، كأنَّها تتَّقد في سيرها اتّقاداً. ومنه سَجَرَت النّاقةُ، إذا حَنَّتْ حنيناً شديداً.
(سجع) السين والجيم والعين أصلٌ يدلُّ على صوت متوازن. من ذلك السَّجع في الكلام، وهو أن يُؤتَى به وله فواصلُ كقوافِي الشِّعر، كقولهم: "مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ"، وكقولهم: "لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت". ويقال سجَعت الحمامةُ، إذا هَدَرَتْ.
(سجف) السين والجيم والفاء أصلٌ واحد، وهو إسبال شيءٍ ساتر. يقال أسجفت السِّتر: أرسلتُهُ. والسَّجْف والسِّجف([18]): سِتر الحَجَلة. ويقال أسجَفَ اللّيلُ، مثل أسدَفَ.
(سجل) السين والجيم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انصبابِ شيءٍ بعد امتلائِهِ. من ذلك السَّجْل، وهو الدَّلو العظيمة. ويقال سَجَلت الماءَ فانسجَلَ، وذلك إذا صَبْبَته. ويقال للضَّرْع الممتلئ سَجْل([19]). والمساجلة: المفاخرة، والأصل في الدِّلاء، إذا تساجَلَ الرجلان، وذلك تنازعُهما، يريد كلُّ واحدٍ منهما غلبةَ صاحبه. ومن ذلك الشّيء المُسْجَل، وهو المبذول لكلِّ أحد، كأنَّه قد صُبَّ صبّاً.  قال محمّد بن علي في قوله تعالى: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾  [الرحمن 60]: هي مُسْجَلَة للبَرِّ والفاجر. وقال الشاعر في المُسْجَل:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
فأما السِّجِلّ فمن السَّجْل والمساجلة، وذلك أنَّه كتَابٌ يجمَع كتباً ومعانيَ. وفيه أيضاً كالمساجلة، لأنّه عن منازعةٍ ومُداعاة. ومن ذلك قولهم: الحرب سِجَالٌ، أي مباراةٌ مرَّة كذا ومرةً كذا. وفي كتاب الخليل: السَّجْل: ملء الدلو. وأما السِّجِّيل فمن السِّجِلّ، وقد يحتمل أن يكون مشتقاً من بعض ما ذكرناه. وقالوا: السِّجِّيل: الشديد.
(سجم) السين والجيم والميم أصلٌ واحدٌ، وهو صبُّ الشّيء من الماء والدَّمعِ. يقال سَجَمَت العينُ دَمعَها. وعينٌ سَجوم، ودمعٌ مسجوم. ويقال أرض مسجومة: ممطورة.
(سجن) السين والجيم والنون أصلٌ واحد، وهو الحَبْس. يقال سجنته سَجناً. والسِّجن: المكان يُسجَن فيه الإنسان. قال الله جلَّ ثناؤه في قصّة يوسف عليه السلام: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. فيقرأ فتحاً على المصدر، وكسراً على الموضع([20])، وأما قولُ ابنِ مُقْبل:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
فقيل إنَّهُ أراد سِجِّيلاً. أي شديداً. وقد مضى ذِكرُهُ. وإِنَّما أبدل اللام نوناً. والوجه في هذا أنَّهُ قياس الأوَّل من السَّجن، وهو الحبس؛ لأنَّه إذا كان ضرباً شديداً ثبت المضروب، كأنَّه قد حبسه.
(سجو) السين والجيم والواو أصلٌ يدلُّ على سكونٍ وإطباق. يقال* سَجَا اللّيلُ، إذا ادلهمَّ وسكَن. وقال:
يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])وطرف ساجٍ، أي ساكن.
--------------ــــ
([1]) والستارة ، بالهاء أيضاً.
([2]) ذكر في اللسان والمعرب 42 أنه معرب "جهار" الفارسية، بمعنى أربعة. على أن اللفظ "استار" في الفارسية يظن أنَّه مأخوذ من اليونانية. انظر استينجاس 49.
([3]) ديوان الأخطل 297 واللسان (ستر) . وابنا جعيل، هما كعب وعمير.
([4]) كذا وردت الرواية في الأصل والمجمل والديوان 208. ورواية اللسان:
إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار
 ([5]) ديوان النابغة 68 واللسان (ستن).
([6]) صدره كما في الديوان 88 واللسان (حشر): * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة *
([7]) سجح الطريق، بالضم وبضمتين.
([8]) ذكر ابن بري أن صواب إنشاده: "لأحبارها". وقبله:
فلما لوين على معصم  *** وكف خضيب وأسوارها
 ([9]) الشطر في المجمل واللسان (سجد).
([10]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سجد).
([11]) البيت في اللسان (سجد). وقصيدة الأسود بن يعفر في المفضليات (2: 16-20).
([12]) البيت لم يرد في الديوان. وهو بتمامه كما في اللسان (سجر):
وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر
([13]) وفر يفر، كوعد يعد، ويقال أيضاً وفر يوفر من باب كرم، أي كثر.
([14]) وكذا روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 9): "شعره المنسجر". لكن في اللسان (6: 10):  * إذا ثنى فرعها المسجر *.
    بعد أن ذكر قبله:" المسجر: الشعر المسترسل". على أنه يقال المسجّر، بتشديد الجيم، والمنسجر، والمسوجر أيضاً.
([15]) البيت لعبيد بن أيوب العنبري، "كما في اللسان (أجم)". وتأجم، مثل تأجج، وزناً ومعنى. وبعده:
رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما
 ([16]) لم أجد هذه الكلمة في غير المقاييس. ولا أدري ضبطها.
([17]) في اللسان والمجمل: "انسجرت".
([18]) في الأصل: "السجيف"، محرف.
([19]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "السجيل"، و"الأسجل".
([20]) قرأ بالفتح عثمان ومولاه طارق، وزيد بن علي، والزهري، وابن أبي إسحاق، وابن هرمز، ويعقوب. تفسير ابن حيان (5: 306).
([21]) في اللسان "تواصت به". وصدره: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*.
([22]) الرجز لأحد الحارثيين، كما في اللسان (سجا).

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**التاء** وما يثلثهما)
(**ستر**) **السين** ve**التاء** ve**الراء** örtüye delâlet eden bir kelimedir. Dersin: **سترت الشيء ستراً**: şeyi örtmekle örttüm. **السُّتْرَة**: kendisiyle örtündüğün şeydir; her ne olursa olsun. Kezâ **السِّتَار**([1]). Amma **الإستار** ve onların “**إستار الكعبة**” sözleri, galip olan şudur ki o **السِّتْر**’dendir; sanki onunla, Kâbe’nin bir elbiseden kendisiyle örtüldüğü şeyi murad etti. Ancak bir kavim, bunun elbiseden olmadığını, ancak sayıdan olduğunu iddia etti. Dediler: Araplar dörde **الإستار**([2]) der; ve Ahtal’ın sözüyle delil getirirler:
لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])
Ve Cerîr der:
قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])
Dediler: Öyleyse **أستار الكعبة**: onun duvarları ve yanlarıdır; ve onlar dörttür. Bu, söylenmiş bir şeydir; ve Allah onun sıhhatini daha iyi bilir.

(**ستن**) **السين** ve**التاء** ve**النون** dallanıp budaklanan bir asıl değildir; çünkü o bir bitkidir; ve ona **الأسْتَنُ** denir. Nâbiga onda şöyle der:
تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])

(**سجح**) **السين** ve**الجيم** ve**الحاء** kıyaslı bir asıldır; doğruluğa ve güzelliğe delâlet eder. **السُّجُح**: doğru olan şeydir. Ve denir: “**مَلَكْتَ فأَسْجِحْ**”, yani affı güzel yap. Ve **وجهٌ أَسْجَحُ**, yani sûretçe düzgün. Zû’r-Rumme dedi:
* ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) *
Ve bunun hepsi onların “**تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ**”([7]) sözündendir; yani onun caddesinden ve doğrusundan.

(**سجد**) **السين** ve**الجيم** ve**الدال** tek bir asıldır; süreklidir; alçalmaya ve zillete delâlet eder. **سجد** denir; alçaldığı zaman. Ve her ne zillet gösterdiyse, muhakkak **سجد** etmiştir. Ebû Amr dedi: **أسْجَدَ الرَّجُل**; başını eğdiği ve büküldüğü zaman. Humeyd dedi:
فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])
Ebû Ubeyde de onun benzerini söyledi ve dedi: Esedli bir bedevî bana inşad etti:
* وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) *
Yani deveyi; başını eğdiği zaman. Amma onların “**أسجَدَ إِسجاداً**” sözü; bakışı sürdürdüğü zaman; bu doğrudur; ancak kıyas bunu alçaltmada gerektirir; ve dikilmiş bakış olmaz, ne de şaşı bakış. Buna onun sözü delâlet eder:
أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])
Ve **دراهم الإسجاد**: üzerinde sûretler olan dirhemlerdi; onların krallarının sûretleri vardı; ve onları gördükleri zaman onlara secde ederlerdi. Bu, Farslar hakkındadır. Ve o, Esved’in onda söylediği şeydir:
مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])

(**سجر**) **السين** ve**الجيم** ve**الراء** üç asıldır: doldurma, karıştırma, tutuşturma.
Doldurmaya gelince: ondan **البحر المسجور**; yani doldurulmuş. Ve selin gelip onu doldurduğu yere **ساجر** denir. Şemmâh dedi:
* كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) *
Ve bu babdandır: **الشَّعر المنْسجِرُ**; o, **يَفِرُ**([13]) olup çokluğundan salınıp uzayıncaya kadar olan saçtır. Dedi:
* إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) *
Karıştırmaya gelince: **السّجير**; arkadaş ve karışık olandır; ve o, **الشَّجير**’in zıddıdır. Ve ondan **عينٌ سَجْراءُ**; beyazına kızıllık karıştığı zaman.
Tutuşturmaya gelince: onların “**سجرت التّنُّور**” sözü; onu yaktığın zaman. Ve **السَّجُور**: tandırın kendisiyle yakıldığı şeydir. Dedi:
ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])
Ve **السَّجُور**’a **السجار**([16]) denir.
Buna yakın olan şeylerdendir: **استَجَرَت**([17]) develer, **نَجَائِها** üzere; ciddileştikleri zaman; sanki yürüyüşlerinde bir tutuşma ile tutuşuyor gibidirler. Ve ondan **سَجَرَت النّاقةُ**; şiddetli inlediği zaman.

(**سجع**) **السين** ve**الجيم** ve**العين** dengeli bir sese delâlet eden bir asıldır. Ondan, sözde **السَّجع**; ve o, şiirin kafiyeleri gibi fasılları olduğu halde onunla getirilmesidir; onların “**مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ**” sözü gibi; ve onların “**لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت**” sözü gibi. Ve **سجَعت الحمامةُ** denir; gürlediği zaman.

(**سجف**) **السين** ve**الجيم** ve**الفاء** tek bir asıldır; ve o, örten bir şeyi salıvermektir. **أسجفت السِّتر** denir: onu saldım. Ve **السَّجْف** ve**السِّجف**([18]): gelin odasının perdesi. Ve **أسجَفَ اللّيلُ** denir; **أسدَفَ** gibi.

(**سجل**) **السين** ve**الجيم** ve**اللام** tek bir asıldır; dolduktan sonra bir şeyin dökülmesine delâlet eder. Ondan **السَّجْل**; ve o, büyük kovadır. Ve **سَجَلت الماءَ فانسجَلَ** denir; onu döktüğün zaman. Ve dolu memeye **سَجْل**([19]) denir. Ve **المساجلة**: övünme-yarışıdır; ve asıl, kovalar hakkındadır; iki adam **تساجَلَ** ettiği zaman; ve bu, çekişmeleridir; her biri, arkadaşına galip gelmeyi ister. Ve ondan **الشّيء المُسْجَل**; ve o, herkes için bağışlanmış olandır; sanki döke döke dökülmüştür. Muhammed b. Ali, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾ [الرحمن 60]: o, iyiler ve günahkârlar için **مُسْجَلَة**’dir. Ve şair **المُسْجَل** hakkında dedi:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
Amma **السِّجِلّ**, **السَّجْل** ve**المساجلة**’dendir; ve bu, kitapları ve mânâları toplayan bir kitaptır. Ve onda da **المساجلة** gibi vardır; çünkü o, çekişmeden ve davalaşmadan dolayıdır. Ve ondan onların “**الحرب سِجَالٌ**” sözü; yani bir defa şöyle, bir defa böyle müsabakadır. Halîl’in kitabında: **السَّجْل**: kovanın dolusu. Amma **السِّجِّيل** **السِّجِلّ**’dendir; ve zikrettiklerimizin bazısından türemiş olması da muhtemeldir. Ve dediler: **السِّجِّيل**: şiddetli olandır.

(**سجم**) **السين** ve**الجيم** ve**الميم** tek bir asıldır; ve o, su ve gözyaşından bir şeyi dökmektir. **سَجَمَت العينُ دَمعَها** denir: göz yaşını döktü. Ve **عينٌ سَجوم**; ve **دمعٌ مسجوم**. Ve **أرض مسجومة** denir: yağmur almış.

(**سجن**) **السين** ve**الجيم** ve**النون** tek bir asıldır; ve o, hapsetmektir. **سجنته سَجناً** denir: onu hapsettim. Ve **السِّجن**: insanın hapsedildiği yerdir. Allah, Yusuf kıssasında (ona selâm olsun) şöyle buyurdu: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. Kaynak üzere fetha ile, yer üzere kesra ile okunur([20]). Amma İbn Mukbil’in sözü:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
Denildi ki: **سِجِّيلاً** murad etti; yani şiddetli. Ve onun zikri geçti. Ancak **اللام**’ı **نون** ile değiştirdi. Bunun vechi şudur ki: **السَّجن**’in evvelinin kıyasıdır; ve o, hapistir; çünkü o, şiddetli bir darbe olduğu zaman vurulan sabit kalır; sanki onu hapsetmiştir.

(**سجو**) **السين** ve**الجيم** ve**الواو** sükûnete ve kapanmaya delâlet eden bir asıldır. **سَجَا اللّيلُ** denir; karardığı ve sakinleştiği zaman. Ve dedi:
يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])
Ve **طرف ساجٍ**; yani sakin.

--------------ــــ
([1]) Ve **الستارة**; **الهاء** ile de.
([2]) **اللسان** ve**المعرب** 42’de, Farsça “جهار”ın muarrebidir diye zikredildi; dört mânâsında. Şu da var ki lafız “استار” Farsçada, Yunancadan alınmış sanılır. Bk. استينجاس 49.
([3]) Dîvânu’l-Ahtal 297 ve**اللسان** (**ستر**). Ve **ابنا جعيل**: onlar Kâ‘b ve Umeyr’dir.
([4]) Rivayet asılda ve**المجمل**’de ve dîvân 208’de böyle vârid oldu. **اللسان**’ın rivayeti:
إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار
([5]) Dîvânu’n-Nâbiga 68 ve**اللسان** (**ستن**).
([6]) Sadrı, dîvânda 88 ve**اللسان** (**حشر**)’de olduğu gibi: * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة *
([7]) **سجح الطريق**; zamme ile ve iki zamme ile.
([8]) İbn Berrî zikretti ki inşadının doğrusu: “لأحبارها”dır. Ve ondan önce:
فلما لوين على معصم  *** وكف خضيب وأسوارها
([9]) Şatr, **المجمل** ve**اللسان** (**سجد**)’dedir.
([10]) Beyit, **اللسان** (**سجد**)’de olduğu üzere Kesîr Azze’nindir.
([11]) Beyit, **اللسان** (**سجد**)’dedir. Ve Esved b. Ya‘fer’in kasidesi **المفضليات**’te (2: 16-20).
([12]) Beyit dîvânda vârid olmadı. Ve tamamı, **اللسان** (**سجر**)’de olduğu gibi:
وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر
([13]) **وفر يفر**; **وعد يعد** gibi; ve ayrıca **وفر يوفر** denir, **كرم** babından; yani çoğaldı.
([14]) Rivayeti **المجمل**’de de böyledir. Ve**اللسان** (6: 9)’da: “**شعره المنسجر**”. Lâkin **اللسان** (6: 10)’da:  * إذا ثنى فرعها المسجر *.
Öncesinde şunu zikrettikten sonra: “**المسجر: الشعر المسترسل**”. Şu da var ki **المسجّر** denir, **الجيم**’in şeddelenmesiyle; ve **المنسجر**; ve **المسوجر** da.
([15]) Beyit, Ubeyd b. Eyyûb el-Anberî’nindir; “**اللسان** (**أجم**)’de olduğu gibi”. Ve **تأجم**; **تأجج** gibi; vezin ve mânâca. Ve ondan sonra:
رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما
([16]) Bu kelimeyi **المقاييس**’ten başka bir yerde bulmadım. Ve zabtını bilmiyorum.
([17]) **اللسان** ve**المجمل**’de: “**انسجرت**”.
([18]) Asılda: “**السجيف**”; tahrif edilmiş.
([19]) Ve**المجمل**’de de böyledir. Ve**اللسان**’da: “**السجيل**” ve “**الأسجل**”.
([20]) Fetha ile Osman ve onun mevlâsı Târık, Zeyd b. Ali, Zehrî, İbn Ebî İshâk, İbn Hurmuz ve Ya‘kûb okudu. Tefsîru İbn Hayyân (5: 306).
([21]) **اللسان**’da “**تواصت به**”. Ve sadrı: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*.
([22]) Recez, **اللسان** (**سجا**)’da olduğu üzere, Hârisîlerden birinindir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ج ع
حمامة ساجعة وسجوع وحمام سجع وسواجع وسجعت إذا ردّدت صوتها على وجه واحد وكذلك سجعت الناقة في حنينها‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ رجل سجاع وسجاعة وكلام مسجوع ومسجع وسجعه صاحبه وسجعه وسجـع فيـه وهـو أن يأتـي بالقرينتيـن فصاعـداً علـى نهـج واحـد‏.‏
وفلـان ساجـع فـي سيـره‏:‏ مستقيـم لا يميل عن القصد‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ إذا ما علوا أرضاً ترى وجه ركبها إذا ما علوها مكفاً غير ساجع

##### Türkçe

س ج ع
**حمامة ساجعة** ve **سجوع**; ve **حمام سجع** ve **سواجع**; ve **سجعت**: sesini tek bir vech üzere tekrar ettiğinde; ve aynı şekilde deve, iniltisinde **سجعت**.

Mecazdan: **رجل سجاع** ve **سجاعة**; ve **كلام مسجوع** ve **مسجع**; ve arkadaşı onu **سجعه** ve onu **سجعه**; ve onda **سجع**; ve o, iki karineyi getirip sonra da yükselerek tek bir nehç üzere olmasıdır.

Ve falan, yürüyüşünde **ساجع**dır: dosdoğru; kasttan meyletmez.

Zü’r-Rumme dedi ki:
Eğer bir yere yükselseler, binitlerinin yüzünü görürsün;
Eğer ona yükselseler, eğilmiş, **ساجع** olmayan.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَجَعَ يَسْجَعُ سَجْعاً: استوى واستقام وأَشبه بعضه بعضاً؛ قال ذو الرمة:
قَطَعْتُ بها أَرْضاً تَرَى وَجْه رَكْبها،
إِذا ما عَلَوْها، مُكْفَأً غَيْرَ ساجِعِ
أَي جائراً غير قاصد. والسجع: الكلام المُقَفَّى، والجمع أَسجاع وأَساجِيعُ؛ وكلام مُسَجَّع. وسَجَعَ يَسْجَعُ سَجْعاً وسَجَّعَ تَسْجِيعاً: تَكَلَّم بكلام له فَواصِلُ كفواصِلِ الشِّعْر من غير وزن، وصاحبُه سَجّاعةٌ وهو من الاسْتِواءِ والاستقامةِ والاشتباهِ كأَن كل كلمة تشبه صاحبتها؛ قال ابن جني: سمي سَجْعاً لاشتباه أَواخِره وتناسب فَواصِلِه وكسَّرَه على سُجُوع، فلا أَدري أَرواه أَم ارتجله، وحكِي أَيضاً سَجَع الكلامَ فهو مسجوعٌ، وسَجَع بالشيء نطق به على هذه الهيئة. والأُسْجُوعةُ: ما سُجِعَ به. ويقال: بينهم أُسْجُوعةٌ. قال الأَزهري: ولما قضى النبي، صلى الله عليه وسلم، في جَنِينِ امرأَة ضربتها الأُخرى فَسَقَطَ مَيِّتاً بغُرّة على عاقلة الضاربة قال رجل منهم: كيف نَدِيَ من لا شَرِبَ ولا أَكل، ولا صاحَ فاستهل، ومِثْلُ دمِه يُطَلّْ
(* قوله «يطل» من طل دمه بالفتح أهدره
كما أَجازه الكسائي، ويروى بطل بباء موحدة، راجع النهاية.)؟ قال، صلى الله عليه وسلم: إِياكم وسَجْعَ الكُهّان. وروي عنه، صلى الله عليه وسلم، أَنه نهى عن السَّجْعِ في الدُّعاء؛ قال الأَزهري: إِنه، صلى الله عليه وسلم، كره السَّجْعَ في الكلام والدُّعاء لمُشاكلتِه كلامَ الكهَنَة وسجْعَهم فيما يتكهنونه، فأَما فواصل الكلام المنظوم الذي لا يشاكل المُسَجَّع فهو مباح في الخطب والرسائل. وسَجَعَ الحَمامُ يَسْجَعُ سَجْعاً: هَدَلَ على جهة واحدة. وفي المثل: لا آتيك ما سجَع الحمام؛ يريدون الأَبد عن اللحياني. وحَمامٌ سُجُوعٌ: سَواجِعُ، وحمامة سَجُوعٌ، بغير هاء، وساجعة. وسَجْعُ الحمامةِ: موالاة صوتها على طريق واحد. تقول العرب: سجَعَت الحمامة إِذا دَعَتْ وطَرَّبَتْ في صوتها. وسجَعت الناقة سَجْعاً: مدّت حَنِينَها على جهة واحدة. يقال: ناقة ساجِعٌ، وسَجَعَتِ القَوْسُ كذلك؛ قال يصف قوساً:
وهْيَ، إِذا أَنْبَضْتَ فيها، تَسْجَعُ
تَرَنُّمُ النَّحْلِ أَباً لا يَهْجَعُ
(* قوله: أباً لا يهجع، هكذا في الأصل؛ ولعله أبَى أي كره وامتنع أن ينام.)
قوله تَسْجَعُ يعني حَنِين الوَتر لإِنْباضِه؛ يقول: كأَنها تَحِنُّ حنيناً متشابهاً، وكله من الاستواء والاستقامة والاشتباه. أَبو عمرو: ناقةٌ ساجعٌ طويلةٌ؛ قال الأَزهري: ولم أَسمع هذا لغيره. وسجَع له سَجْعاً: قصَد، وكلُّ سَجْع قَصْدٌ. والساجِعُ: القاصِدُ في سيره؛ وأَنشد بيت ذي الرمة:
قطعتُ بها أَرْضاً تَرَى وَجْه رَكْبها
البيت المتقدم. وَجْهُ رَكْبها: الوَجْهُ الذي يَؤُمُّونه؛ يقول: إِنّ السَّمُومَ قابَلَ هُبُوبُها وُجوهَ الرَّكبِ فَأَكْفَؤُوها عن مَهَبِّها اتِّقاءً لِحَرِّها. وفي الحديث: أَن أَبا بكر، رضي الله عنه، اشترى جاريةً فأَراد وطأَها فقالت: إِني حامل، فرفع ذلك إِلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فقال: إِنّ أَحدكم إِذا سَجَع ذلك المَسْجَعَ فليس بالخِيار على اللهِ؛ وأَمَر بردِّها، أَي سَلَكَ ذلك المَسْلَكَ. وأَصل السجْعِ: القَصْدُ المُسْتَوي على نسَقٍ واحد.

##### Türkçe

**سَجَعَ** **يَسْجَعُ** **سَجْعاً**: eşitlendi ve doğruldu ve bir kısmı bir kısmına benzedi; **ذو الرمة** dedi:

قَطَعْتُ بها أَرْضاً تَرَى وَجْه رَكْبها،
إِذا ما عَلَوْها، مُكْفَأً غَيْرَ ساجِعِ

Yani: eğri, kasıtlı olmayan. Ve **السجع**: kafiyeli söz; çoğulu **أَسجاع** ve **أَساجِيعُ**; ve **كلام مُسَجَّع**. Ve **سَجَعَ** **يَسْجَعُ** **سَجْعاً** ve **سَجَّعَ** **تَسْجِيعاً**: vezin olmaksızın şiirin fasılları gibi fasılları olan bir sözle konuştu; ve sahibi **سَجّاعةٌ**dır; ve o, eşitlenme ve doğrulma ve benzeşmedendir; sanki her kelime arkadaşına benzer; **ابن جني** dedi: sonlarının benzeşmesi ve fasıllarının uygunluğu sebebiyle **سَجْعاً** diye adlandırıldı; ve onu **سُجُوع** üzere kırdı; artık bilmiyorum, onu rivayet mi etti yoksa irticalen mi söyledi; ve ayrıca **سَجَع الكلامَ** diye hikâye olundu; o hâlde o **مسجوعٌ**dur; ve **سَجَع بالشيء**: onu bu heyet üzere telaffuz etti. Ve **الأُسْجُوعةُ**: onunla secî yapılan şey. Ve denilir: aralarında bir **أُسْجُوعةٌ** vardır. **الأَزهري** dedi: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bir kadının cenîni hakkında—öteki onu vurmuş da o ölü olarak düşmüş—vurana ait âkıle üzerine bir **غُرّة** ile hükmedince, onlardan bir adam dedi ki: “Nasıl diyet öderiz; içmeyen ve yemeyen, bağırıp da sesini yükseltmeyen (doğarken) için; ve onun kanı gibi bir kan boşa mı bırakılır?”
(* Onun sözü “يطل”: **طل دمه** (fetha ile) “kanını heder etti”dendir; **الكسائي**’nin cevaz verdiği üzere; ve tek **باء** ile **بطل** diye de rivayet olunur; **النهاية**’ye müracaat et.)? O, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Size **سَجْعَ الكُهّان**dan sakının.” Ve ondan, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet olundu ki: duada **السَّجْع**dan nehyetti; **الأَزهري** dedi: O, sallallahu aleyhi ve sellem, sözde ve duada **السَّجْع**ı, kâhinlerin sözüne ve onların, kehanet ettikleri şeydeki secîlerine benzemesi sebebiyle kerih gördü; fakat secîliye benzemeyen manzum sözün fasılları ise hutbelerde ve mektuplarda mubahtır. Ve **سَجَعَ الحَمامُ** **يَسْجَعُ** **سَجْعاً**: tek bir yön üzere **هَدَلَ** etti. Ve meselde: “**لا آتيك ما سجَع الحمام**”; **اللحياني**’den, ebedi kastederler. Ve **حَمامٌ سُجُوعٌ**: **سَواجِعُ**; ve **حمامة سَجُوعٌ**, **هاء**sız; ve **ساجعة**. Ve **سَجْعُ الحمامةِ**: sesini tek bir yol üzere ard arda getirmesidir. Araplar der ki: **سجَعَت الحمامة**; yani çağırdığı ve sesinde nağme yaptığı zaman. Ve **سجَعت الناقة سَجْعاً**: iniltisini tek bir yön üzere uzattı. Denilir: **ناقة ساجِعٌ**; ve **سَجَعَتِ القَوْسُ** da böyledir; bir yayı vasfederek dedi:

وهْيَ، إِذا أَنْبَضْتَ فيها، تَسْجَعُ
تَرَنُّمُ النَّحْلِ أَباً لا يَهْجَعُ

(* Onun sözü: “أَباً لا يَهْجَعُ”, asılda böyle; belki de **أَبَى** yani “kerih gördü ve imtina etti” ki uyusun.)
Onun sözü **تَسْجَعُ**: onun, kirişin, titretilmesi sebebiyle iniltisini kasteder; der ki: sanki o, benzeşen bir iniltile inler; ve hepsi eşitlenme ve doğrulma ve benzeşmedendir. **أَبو عمرو**: **ناقةٌ ساجعٌ**: uzun. **الأَزهري** dedi: bunu ondan başkası için işitmedim. Ve **سجَع له سَجْعاً**: kastetti; ve her **سَجْع** bir **قَصْدٌ**dur. Ve **الساجِعُ**: yürüyüşünde kasteden; ve **ذو الرمة**’nin beytini şahit getirdi:

قطعتُ بها أَرْضاً تَرَى وَجْه رَكْبها
önce geçen beyit.

**وَجْهُ رَكْبها**: onların yöneldikleri yöndür; der ki: **السَّمُومَ**un esişi, binekli topluluğun yüzlerine karşı geldi de, onun sıcağından sakınmak için onları, estiği yönden çevirdiler. Ve hadiste: **أَبو بكر**, radıyallahu anh, bir cariye satın aldı; onunla cima etmek istedi; o da dedi ki: “Ben hamileyim.” Bu, Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, arz olundu; o da dedi: “Sizden biri, o **المَسْجَعَ**ı **سَجَع** ettiği zaman, Allah’a karşı muhayyer değildir”; ve onu geri vermeyi emretti; yani o **المَسْلَكَ**ı tuttu. Ve **السجْع**ın aslı: tek bir düzen üzere eşit bir kasıttır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ج ع * * السّضجْعُ * الكلام المقفى والجمع * أسْجَاع * و * أسَاجِيعُ * وقد * سَجَعَ * الرجل من باب قطع و * سَجَّع * أيضا * تسجيعا * وكلام * مُسَجَّعٌ * و * سَجَعَتِ * الحمامة هدرت وسجعت الناقة مدت حنينها على جهة واحدة

##### Türkçe

* س ج ع * * **السّضجْعُ** * kafiyeli söz; çoğulu **أسْجَاع** ve **أسَاجِيعُ**’dur. Ve **سَجَعَ** adam, “قطع” bâbındandır; ayrıca **سَجَّع** da (vardır), **تسجيعا** (olarak). Ve **مُسَجَّعٌ** söz. Ve **سَجَعَتِ** güvercin: böğürdü; ve deve **سجعت**: iniltisini tek bir tarafa doğru uzattı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السجع: الكلام المقفى، كما في الصحاح، أو هو موالاة الكلام على روي واحد، كما في الجمهرة. قال شيخنا: الفتح كما دل عليه إطلاق المصنف هو المعروف المشهور، وزعم قوم أنه بالكسر، وأنه اسم لما يسجع من الكلام، كالذبح، بالكسر، لما يذبح، ولا أعرفه في دواوين اللغة، وإخاله من تفقهات العجم. قلت: وقائل هذا كأنه يريد الفرق بين الاسم والمصدر، وقد صرح الحسن بن عبد الله بن محمد بن يحيى الأصبهاني الكاتب في كتاب: غريب الحمام الهدى، ما نصه: سجع الحمام يسجع سجعا، الجيم مسكنة في الاسم والمصدر، وجاء ذلك على غير قياس: فتأمل ذلك. وفي كامل المبرد: السجع في كلام العرب: أن يأتلف أواخر الكلم على نسق، كما تأتلف القوافي، ج: أسجاع، كالأسجوعة بالضم، ج: أساجيع. سجع، كمنع، يسجع سجعا: نطق بكلام له فواصل كفواصل الشعر من غير وزن، كما قال في صفة سجستان: ماؤها وشل، ولصها بطل، وتمرها دقل، إن كثر الجيش بها جاعوا، وإن قلوا ضاعوا، قاله الليث، فهو سجاعة بالتشديد، وهو من الاستواء والاستقامة والاشتباه، لأن كل كلمة تشبه صاحبتها. قال ابن جني: سمي سجعا لاشتباه أواخره، وتناسب فواصله، وحكى أيضا: سجع الكلام فهو مسجوع. سجع بالشيء: نطق به على هذه الهيئة، فهو ساجع. والأسجوعة: ما سجع به، ويقال: بينهم أسجوعة. قال الأزهري: ولما قضى النبي صلى الله عليه وسلم في جنين امرأة ضربتها الأخرى، فسقط ميتا بغرة على عاقلة الضاربة، قال رجل منهم: كيف ندي من لا شرب ولا أكل، ولا صاح فاستهل، ومثل دمه يطل?. قال صلى الله عليه وسلم:  أسجع كسجع الكهان  وفي رواية:  إياكم وسجع الكهان  وفي الحديث أنه صلى الله عليه وسلم نهى عن السجع في الدعاء، قال الأزهري: إنما كره السجع في الكلام والدعاء لمشاكلة كلام الكهنة، وسجعهم فيما يتكهنونه، فأما فواصل الكلام المنظوم، الذي لا يشاكل المسجع ، فهو مباح في الخطب والرسائل. قال ابن دريد: سجعت الحمامة، إذا رددت صوتها، وفي كامل المبرد: سجع الحمامة: موالاة صوتها على طريق واحد، تقول العرب: سجعت الحمامة، إذا دعت وطربت في صوتها، فهي ساجعة وسجوع، بغير هاء، ج: سجع، كركع، وسواجع، وأنشد الليث:
  إذا سجعت حمامة بطن وج                      على بيضاتها تدعو الهديلا وقال رؤبة:
  هاجت ومثلي نوله أن يربعا                      حمامة هاجت حماما سجعا وأنشد أبو ليلى:
  فإن سجعت أهدى لك الشوق سجعها                      وإن قرقرت هاج الهوى قرقريرها وأنشد ابن دريد:
  طربت وأبكاك الحمام السواجع                      تميل بها ضحوا غصون نوائع في الحديث: أن أبا بكر رضي الله عنه اشترى جارية، فأراد وطأها، فقالت: إني حامل، فرفع ذلك إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم، فقال:  إن أحدكم إذا سجع ذلك المسجع فليس بالخيار على الله  وأمر بردها. أي قصد ذلك المقصد، ومعنى الحديث أنه كره وطء الحبالى، وأصل السجع: القصد المستوي على نسق واحد. والساجع: القاصد، عن أبي زيد، نقله الجوهري، وزاد في العباب، في الكلام وغيره، كالسير، وهو مجاز، قال ذو الرمة:
  قطعت بها أرضا ترى وجه ركبها                      إذا ما علوها مكفأ غير سـاجـع

  قال أبو زيد: غير ساجع: غير جائر عن القصد، كما في العباب، وفي الصحاح: أي جائرا غير قاصد، وقال: غير قاصد لجهة واحدة. قال أبو عمرو: الساجع: الناقة الطويلة، قال الأزهري: ولم أسمع هذا لغيره. الساجع من النوق: المطربة في حنينها، يقال: سجعت الناقة سجعا، إذا مدت حنينها على جهة واحدة. والوجه الساجع: هو المعتدل الحسن الخلقة. ومما يستدرك عليه: سجع يسجع سجعا: استوى واستقام، وأشبه بعضه بعضا. وكلام مسجع، وقد سجع تسجيعا: مثل: سجع، نقله الجوهري، وهو مجاز. وجمع السجع: سجوع، عن ابن جني، قال ابن سيده: لا أدري أرواه أم ارتجله?. وفي المثل: لا آتيك ما سجع الحمام، يريدون الأبد، عن اللحياني. وسجعت القوس: مدت حنينها على جهة واحدة ، وهو مجاز، قال يصف قوسا:
  وهي إذا أنبضت فيها تسجع                      ترنم النحل أبا لا يهـجـع يقول: كأنها تحن حنينا متشابها، وهو من الاستواء والاستقامة والاشتباه. والسجاعية، بالكسر: قرية بمصر.

##### Türkçe

**السجع**: kafiyeli söz; **الصحاح**’ta olduğu gibi; yahut o, sözün tek bir **روي** üzere ardı ardına gelmesidir; **الجمهرة**’de olduğu gibi. Şeyhimiz dedi: Müellifin mutlak bırakmasının delâlet ettiği üzere fetha (ile) olan, bilinen meşhur olandır; bir kavim de onun kesra (ile) olduğunu, ve onun sözden seci yapılan şeye isim olduğunu iddia etti; tıpkı **الذبح** (kesra ile)nin, kesilen şeye (isim) olması gibi; ve ben onu dil divanlarında bilmem; ve onu acemlerin tefakkuhlarından sayıyorum.

Dedim: Bunu söyleyen sanki isim ile masdar arasını ayırmayı istiyor; ve Hasan b. Abdullah b. Muhammed b. Yahyâ el-İsfahânî kâtib, **غريب الحمام الهدى** adlı kitapta, lafzı şu olanı açıkça söylemiştir: **سجع الحمام** **يسجع** **سجعا**; isimde ve masdarda **الجيم** sâkindir; ve bu, kıyasa aykırı olarak gelmiştir: öyleyse bunu düşün.

Ve **كامل المبرد**’de: Arapların sözünde **السجع**: kelimelerin sonlarının bir düzen üzere uyuşmasıdır; kafiyelerin uyuşması gibi. Çoğulu: **أسجاع**; damme ile **الأسجوعة** gibi; çoğulu: **أساجيع**.

**سجع** ( **منع** gibi), **يسجع** **سجعا**: vezinsiz olarak, şiirin fasılları gibi fasılları olan sözle konuştu; **سجستان**’ın vasfında dediği gibi: “Suyu azdır; hırsızı yiğittir; hurması kötüdür; orada ordu çok olursa aç kalırlar; az olurlarsa kaybolurlar.” Bunu **الليث** söyledi; o hâlde o, şeddeli olarak **سجاعة**’dır; ve o, eşitlikten, doğruluktan ve benzeşmeden (gelir); çünkü her kelime arkadaşına benzer.

İbn Cinnî dedi: Sonlarının benzeşmesi ve fasıllarının uygunluğu sebebiyle ona **سجعا** adı verildi. Ve ayrıca nakletti: **سجع** söz; o hâlde o **مسجوع**dur.

**سجع** bir şey ile: bu heyet üzere onu söyledi; o hâlde o **ساجع**dır.

Ve **الأسجوعة**: onunla seci yapılan şeydir; ve denir: aralarında bir **أسجوعة** vardır.

**الأزهري** dedi: Nebî صلى الله عليه وسلم, bir kadının diğerini vurduğu, bunun üzerine ölü olarak düştüğü bir kadının cenini hakkında, vuranın âkılesi üzerine bir **غرة** ile hükmedince, onlardan bir adam dedi: “Ne içti ne yedi; bağırmadı da ses çıkarıp doğdu; bunun gibi birinin kanı boşa mı gider?” Nebî صلى الله عليه وسلم dedi: “Kâhinlerin secisi gibi mi seci yapıyorsun?” Ve bir rivayette: “Kâhinlerin secisinden sakının.”

Ve hadiste: O صلى الله عليه وسلم’in duada seciyi yasakladığı (vardır). **الأزهري** dedi: Sözde ve duada seciyi ancak kâhinlerin sözüne benzemesi, ve onların kehanet ettikleri şeydeki secileri sebebiyle kerih gördü; fakat seci yapılmışa benzemeyen, manzum sözün fasılları ise, hutbelerde ve mektuplarda mubahtır.

İbn Düreyd dedi: **سجعت الحمامة**: sesini tekrar ettiğinde. Ve **كامل المبرد**’de: Güvercinin **سجع**ı: sesinin tek bir yol üzere ardı ardına gelmesidir. Araplar der: **سجعت الحمامة**: çağırdığında ve sesinde coştuğunda; o hâlde o **ساجعة** ve **سجوع**dur; **هاء**sız; çoğulu: **سجع** ( **ركع** gibi) ve **سواجع**. **الليث** şu beyti okudu:

  “Ne vakit **بطن وج**’un güvercini seci yaparsa
  yumurtaları üzerinde **الهديلا**yı çağırır.”

Ve Ru’be dedi:

  “Coştu; ve benim gibisinin payı, baharda otlamasıdır;
  bir güvercin coştu; güvercinler gibi **سجعا** (seci yaparak).”

Ve Ebû Leylâ şu beyti okudu:

  “Eğer seci yaparsa, onun secisi sana özlemi hediye eder;
  ve eğer gıdaklarsa, heva onun gıdaklamasıyla coşar.”

Ve İbn Düreyd şu beyti okudu:

  “Coştun; ve seni **السواجع** güvercin ağlattı;
  kuşluk vakti, taze dallar onları eğdirir.”

Hadiste: Ebû Bekir رضي الله عنه bir câriye satın aldı; onunla cima etmek istedi; o dedi ki: “Ben hamileyim.” Bu, Resûlullah صلى الله عليه وسلم’e kaldırıldı; o dedi: “Sizden biri, o **المسجع**ı seci yaptığı vakit, Allah’a karşı muhayyer değildir.” Ve onu geri vermeyi emretti. Yani o maksadı kastetti. Hadisin manası: hamilelerle cimaı kerih gördü. Ve **السجع**ın aslı: tek bir düzen üzere eşit bir kasıttır.

Ve **الساجع**: kasdeden (kimsedir); Ebû Zeyd’den; **الجوهري** onu nakletti; ve **العباب**’da, sözde ve başkasında, yürüyüş gibi, onu artırdı; ve o mecazdır. Zü’r-Rumme dedi:

  “Onunla, bineklerinin yüzünü gördüğün bir araziyi kestim;
  onu aştıklarında, devrilmiş, **ساجع** olmayan.”

Ebû Zeyd dedi: **غير ساجع**: kasıttan sapmayan; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الصحاح**’ta: yani kasdetmeyen, sapmış. Ve dedi: tek bir yöne kasdetmeyen.

Ebû Amr dedi: **الساجع**: uzun dişi devedir. **الأزهري** dedi: Bunu ondan başkasına işitmedim.

Develerden **الساجع**: iniltisinde coşkun olan (devedir). Denir: **سجعت الناقة** **سجعا**: iniltisini tek bir yön üzere uzattığında.

Ve **الوجه الساجع**: mutedil, güzel yaratılışlı olandır.

Ve ona ilâve olarak (şu da) istidrâk edilir: **سجع** **يسجع** **سجعا**: eşitlendi ve doğruldu; ve bir kısmı bir kısmına benzedi. Ve **كلام مسجع**; ve **سجع** **تسجيعا**: **سجع** gibi; **الجوهري** onu nakletti; ve o mecazdır.

Ve **السجع**ın cem‘i: **سجوع**; İbn Cinnî’den. İbn Sîde dedi: Bilmiyorum; onu rivayet mi etti yoksa irticâlen mi söyledi?

Ve meselde: “Sana gelmem, güvercin seci yaptıkça”; ebedi isterler; **اللحياني**’den.

Ve **سجعت القوس**: iniltisini tek bir yön üzere uzattı; ve o mecazdır. Bir yayı vasfederek dedi:

  “Ve o, içinde titrettiğinde seci yapar;
  uyumayan bir babaya arının terennümü.”

Der ki: Sanki o, benzeşen bir iniltı ile inler; ve o, eşitlikten, doğruluktan ve benzeşmeden (gelir).

Ve **السجاعية** (kesra ile): Mısır’da bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَجَعَ
1 سَجَعَ ذ , aor. سَجَعَ , inf. n. سَجْعٌ, He pursued an even, uniform course; he pursued an even course, following one order: this is the primary signification. (TA.) [It seems to be properly intrans.; but is sometimes used as a trans. verb, لِ or اـِلَى being perhaps understood; as in the following phrase;] سَجَعَ ذٰلِكَ المَسْجَعَ He pursued, or aimed at, that object of pursuit or aim; (K, TA;) occurring in a trad. (TA.) ― -b2- And It was even and uniform, one part thereof being like another. (TA.) ― -b3- [Hence,] سَجَعَتِ الحَمَامَةُ, (IDrd, S, Msb, K,) aor. سَجَعَ , (Msb, K,) inf. n. سَجْعٌ, (Mbr, TA,) and quasi-inf. n. ↓ سِجْعٌ, (TA,) The pigeon continued its cry uninterruptedly in one uniform way or manner; or called, and prolonged its voice or cry, modulating it sweetly: (Mbr, in the “ Kámil; ” and TA:) or cooed: or reiterated its voice or cry: syn. هَدَرَتْ: (S, Msb:) and صَوَّتَتْ: (Msb:) or رَدَّدَتْ صَوْتَهَا. (IDrd, K.) It is said in a prov., لَا آتَيكَ مَا سَجَعَ الحَمَامُ [I will not come to thee as long as the pigeon cooes;] meaning I will never come to thee. (Lh.) ― -b4- You say also, سَجَعَتِ النَّاقَةُ, (S, TA,) inf. n. سَجْعٌ, (TA,) The she-camel prolonged her yearning cry in one uniform manner. (S, TA.) ― -b5- And سَجَعَتِ القَوْسُ (tropical:) The bow prolonged its twang in one uniform manner, monotonously. (TA.) ― -b6- And hence by way of comparison to the سَجْع of the pigeon, سَجَعَ كَلَامَهُ (tropical:) He (a man) made his speech, or language, [to be rhyming prose, i. e.,] to have فَوَاصِل like the rhymes of verse, without its being measured. (Msb.) And سَجَعَ [alone], (S, K,) aor. سَجَعَ , (K,) inf. n. سَجْعٌ; (S, TA;) and ↓ سجّع, inf. n. تَسْجِيعٌ; (S, TA;) (tropical:) He (a man, S) spoke, or uttered, [or composed,] (S, * K, TA,) rhyming speech or language, (S,) [i. e., rhyming prose, i. e.,] speech, or language, having فَوَاصِل (K, TA) like the فَوَاصِل of verse, without measure: as is said in a description of Sijistán, وَتَمْرُهَا
وَ لِصُّهَا بَطَلْ
مَاؤُهَا وَشَلْ
وَ اـِنْ قَلُّوا ضَاعُوا
اـِنْ كَثُرَ الجَيْشُ بِهَا جَاعُوا
دَقَلْ
[Its water is such as scantily distils, in interrupted drops, from mountains or rocks, and its robber is a man of courage, and its dates are of the worst kind: if the army be numerous in it, they hunger; and if they be few, they perish]
: so says Lth. (TA.) You say also, سَجَعَ بِالشَّىْءِ, meaning (tropical:) He uttered the thing in the manner above described. (TA.) [See also سَجْعٌ, below.]

2 سَجَّعَ see the preceding paragraph.

سَجْعٌ
سَجْعٌ ذ ; [originally inf. n. of سَجَعَ, q. v.;] (S, Msb, K, &c.;) or, as some say, ↓ سِجْعٌ, but the former is that which commonly obtains, the latter being said to be a subst. like ذِبْحٌ meaning “ what is slaughtered, ” unknown, however, in the lexicons, and probably one of the instances of the elicitations of the foreigners, (MF, TA,) the object of him who says that it is سِجْعٌ being app. to make a distinction between the simple subst. and the inf. n., as in the case of the simple subst. and the inf. n. of سَجَعَ said of the pigeon; [see سَجَعَتِ الحَمَامَةُ;] (TA;) and ↓ أُسْجُوعَةٌ; (S, * K;) (tropical:) Rhyming speech or language; (S, K, TA;) [i. e. rhyming prose; i. e.] speech, or language, having فَوَاصِل like the rhymes of verse, without being measured; so called as being likened to the سَجْع of the pigeon; (Msb;) or because of its uniformity, (TA,) and the mutual resemblance and agreement of the words which end its clauses: (IJ, TA:) or a consecution [of clauses] of speech or language, with one رَوِىّ [which is the principal, or only, rhyme-letter]: (Jm, K:*) or it consists in the agreement of the endings of words [or clauses], in a certain order, like the agreement of the rhymes (قَوَافٍ) [of verses]: (Mbr, in the “ Kámil; ” TA:) each clause ends with a quiescent letter; and consists of at least two words: (Kull p. 208:) [see an ex. in the first paragraph of this art.:] you say also ↓ كَلَامٌ مُسَجَّعٌ (S) and ↓ كَلَامٌ مَسْجُوعٌ, meaning the same as سَجْعٌ: (TA:) the pl. of سَجْعٌ is أَسْجَاعٌ (S, K) and , accord. to IJ, سُجُوعٌ, but ISd says, I know not whether he have related this from another or coined it, (TA,) and أَسَاجِيعُ, (S,) or this last is pl. of ↓ أُسْجُوعَةٌ (K) [and is also a pl. pl., i. e. pl. of أَسْجَاعٌ, like as أَزَاهِيرُ is pl. of أَزْهَارٌ which is pl. of زَهْرٌ, and many similar instances might be added, such instances being numerous app. because أَفْعَالٌ is properly a measure of a pl. of paucity]. السَّجْعُ المُطَرَّفُ is That [rhyming prose] in which the two words [that end two corresponding clauses] agree in the letter of the سَجْع but not in measure; as الرِّمَمْ and الأُمَمْ: and السَّجْعُ المُتَوَازِى is that in which the measure is observed in the two words as well as the letter of the سَجْع; as القَلَمْ and القَسَمْ. (K T.) It is said in a trad., that Mohammad forbade سَجْع in prayer: [but many of the forms of prayer which he himself prescribed, and many others commonly used by Muslims in every age to the present time, are سَجْع, and the Kur-án is a composition of the same kind, though some do not allow this term to be applied to it, because سَجْع is a highly artificial style of prose-language, characterized by a kind of rhythm as well as rhyme, and it is obviously not proper to ascribe such artificial language to God, nor is it proper to use it in prayer, wherefore] Az says that سَجْع is disapproved in prayer because it resembles the language of the diviners, or soothsayers, but that other kinds of rhyming styles are allowable in خُطَب and رَسَائِل. (TA.) He is also related to have said, اـِيَّاكُمْ وَ سَجْعَ الكُهَّانِ (tropical:) [Avoid ye the rhyming prose of the diviners, or soothsayers]. (TA.) One says also, ↓ بَيْنَهُمْ أُسْجُوعَةٌ [Between them is a discourse, or colloquy, oral or written, in rhyming prose]. (S.)

سِجْعٌ
سِجْعٌ ذ : see سَجَعَتِ الحَمَامَةُ: ― -b2- and see سَجْعٌ.

سَجُوعٌ
سَجُوعٌ ذ : see سَاجِعٌ.

سَجَّاعٌ
سَجَّاعٌ ذ : see سَاجِعٌ.

سَجَّاعَةٌ
سَجَّاعَةٌ ذ : see سَاجِعٌ.

سَاجِعٌ
سَاجِعٌ ذ Pursuing [an even, uniform, course, or] a direct, or right, course, (AZ, S, K, TA,) in going, or journeying, (AZ, S, TA,) [and] (tropical:) in speech, &c. (K, TA.) Dhu-r-Rummeh says,
قَطَعْتُ بِهَا أَرْضًا تَرَى وَجْهَ رَكْبِهَا
اـِذَا مَا عَلَوْهَا مُكْفَأً غَيْرَ سَاجِعِ
i. e. [I traversed, or have traversed, with her a land in which thou wouldst see the face of every one of the company of travellers riding over it, when they get upon it,] جَائِرًا غَيْرَ قَاصِدٍ [turning aside from the right course, (or rather turned aside, unless, which is not improbable, the right reading be مُكْفِئًا,) not direct], (AZ, S, TA,) or not direct towards one point: (TA:) but in the O we find, as on the authority of AZ, غَيْرَ سَاجِعِ غير جَائِرٍ عَنِ القَصْدِ [which is evidenily a mistranscription; the right reading being غَيْرَ سَاجِعِ أَىْ جَائِرًا عَنِ القَصْدِ, or the like]. (TA.) ― -b2- [Hence,] A face justly proportioned; [symmetrical;] well, or beautifully, formed. (K.) ― -b3- [Hence also,] حَمَامَةٌ سَاجِعَةٌ, and ↓ سَجُوعٌ, (K,) without ة, (TA,) [A pigeon continuing its cry uninterruptedly in one uniform way or manner; or calling, and prolonging its voice or cry, modulating it sweetly: or cooing: (see 1:) or] reiterating its voice or cry: pl. [of the former or of both] سُجَّعٌ and [of the former] سَوَاجِعُ. (K.) ― -b4- And نَاقَةٌ سَاجِعٌ A she-camel prolonging her yearning cry in one uniform manner: (TA:) or quavering, and prolonging her voice, [in the copies of the K مُطْرِبَة, but correctly مُطَرِّبَة,] in her yearning cry: (K:) or tall; (AA, K;) but Az says, I have not heard this on any authority beside that of AA. (TA.) ― -b5- [And hence,] سَاجِعٌ also signifies (tropical:) [A rhyming-proser, or rhyming-prosaist;] one who speaks, or utters, [or composes,] سَجْع: and in like manner, [↓ سَجَّاعٌ (mentioned by Golius, and by Freytag as on the authority of the K, in no copy of which do I find it,) meaning one who speaks, or utters, or composes, سَجْع much: and] ↓ سَجَّاعَةٌ [meaning one who does so very much: the three epithets being similar to رَاجِزٌ and رَجَّازٌ and رَجَّازَةٌ]. (K, TA.)

أُسْجُوعَةٌ
أُسْجُوعَةٌ ذ : see سَجْعٌ, in three places.

مَسْجَعٌ
مَسْجَعٌ ذ A place, or an object, [to which latter it is applied in a phrase mentioned in the second sentence of this art.,] of pursuit or aim; syn. مَقْصِدٌ. (K.)

مُسَجَّعْ
مُسَجَّعْ ذ : see سَجْعٌ.

مَسْجُوعٌ
مَسْجُوعٌ ذ : see سَجْعٌ.

##### Türkçe

**سَجَعَ**
1 **سَجَعَ** ذ , muzâri‘ **سَجَعَ** , mastar ismi **سَجْعٌ**, O, düzgün, yeknesak bir gidiş izledi; bir düzen üzere, düzgün bir gidiş izledi: bu, aslî anlamdır. (TA.) [Aslında lâzım olması gerekir; fakat bazen müteaddî fiil olarak kullanılır; belki **لِ** veya **اـِلَى** takdir edilir; aşağıdaki ibarede olduğu gibi;] **سَجَعَ ذٰلِكَ المَسْجَعَ** O, o takip/amaç nesnesini takip etti yahut ona yöneldi; (K, TA;) bir rivayette vârid olmuştur. (TA.) ― -b2- Ve O, düzgün ve yeknesak oldu; onun bir parçası diğerine benzer oldu. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı,] **سَجَعَتِ الحَمَامَةُ**, (IDrd, S, Msb, K,) muzâri‘ **سَجَعَ** , (Msb, K,) mastar ismi **سَجْعٌ**, (Mbr, TA,) ve شبه-mastar ismi ↓ **سِجْعٌ**, (TA,) Güvercin, bir tek yeknesak tarz üzere, kesintisiz olarak ötüşünü sürdürdü; yahut öttü ve sesini/ötüşünü uzattı, onu tatlıca nağmelendirerek: (Mbr, “Kámil”de; ve TA:) yahut guruldadı: yahut sesini/ötüşünü tekrarladı: müradifi **هَدَرَتْ**: (S, Msb:) ve **صَوَّتَتْ**: (Msb:) yahut **رَدَّدَتْ صَوْتَهَا**. (IDrd, K.) Bir darbımeselde şöyle denir: **لَا آتَيكَ مَا سَجَعَ الحَمَامُ** [Güvercin ötüp durdukça sana gelmeyeceğim;] yani: sana asla gelmeyeceğim. (Lh.) ― -b4- Sen ayrıca dersin: **سَجَعَتِ النَّاقَةُ**, (S, TA,) mastar ismi **سَجْعٌ**, (TA,) Dişi deve, özlem sesini bir tek yeknesak tarz üzere uzattı. (S, TA.) ― -b5- Ve **سَجَعَتِ القَوْسُ** (mecaz:) Yay, tekdüze bir tarz üzere, monoton olarak, tıngırtısını uzattı. (TA.) ― -b6- Ve bundan dolayı, güvercinin **سَجْع**’ına benzetme yoluyla, **سَجَعَ كَلَامَهُ** (mecaz:) O (bir adam) sözünü/dilini, [kafiyeli nesir olacak şekilde, yani] ölçülü olmaksızın, şiir kafiyeleri gibi **فَوَاصِل**’e sahip kıldı. (Msb.) Ve **سَجَعَ** [yalnız], (S, K,) muzâri‘ **سَجَعَ** , (K,) mastar ismi **سَجْعٌ**; (S, TA;) ve ↓ **سجّع**, mastar ismi **تَسْجِيعٌ**; (S, TA;) (mecaz:) O (bir adam, S) kafiyeli söz/dil söyledi yahut dile getirdi [yahut tertip etti]; (S, * K, TA,) kafiyeli söz veya dil; (S,) [yani kafiyeli nesir; yani] ölçü olmaksızın, şiirin **فَوَاصِل**’i gibi **فَوَاصِل**’e sahip söz veya dil: Sîcistân’ın vasfında şöyle denildiği gibi:
وَتَمْرُهَا
وَ لِصُّهَا بَطَلْ
مَاؤُهَا وَشَلْ
وَ اـِنْ قَلُّوا ضَاعُوا
اـِنْ كَثُرَ الجَيْشُ بِهَا جَاعُوا
دَقَلْ
[Onun suyu, dağlardan yahut kayalardan kesik kesik damlalar hâlinde az az sızan türdendir; hırsızı yiğit bir adamdır; hurmaları en kötü cinstendir: orada ordu çok olursa aç kalırlar; az olurlarsa helâk olurlar]
: Lth böyle der. (TA.) Sen ayrıca dersin: **سَجَعَ بِالشَّىْءِ**, yani (mecaz:) O, şeyi yukarıda anlatılan tarz üzere dile getirdi. (TA.) [Aşağıda **سَجْعٌ**’a da bak.]

2 **سَجَّعَ**: önceki paragrafa bak.

**سَجْعٌ**
**سَجْعٌ** ذ ; [aslında **سَجَعَ**’ın mastar ismidir, bk. o;] (S, Msb, K, vb.;) yahut bazılarına göre ↓ **سِجْعٌ**; fakat birincisi yaygın olandır; ikincisinin ise “boğazlanan şey” anlamındaki **ذِبْحٌ** gibi bir isim olduğu söylenir; ancak sözlüklerde bilinmez; muhtemelen yabancıların istinbatlarından bir örnektir; (MF, TA,) **سِجْعٌ** olduğunu söyleyenin maksadı görünüşe göre, yalın isim ile mastar ismi arasında bir ayırım yapmaktır; güvercin hakkında söylenen **سَجَعَ**’ın yalın ismi ile mastar ismi meselesinde olduğu gibi; [bk. **سَجَعَتِ الحَمَامَةُ**;] (TA;) ve ↓ **أُسْجُوعَةٌ**; (S, * K;) (mecaz:) kafiyeli söz veya dil; (S, K, TA;) [yani kafiyeli nesir; yani] ölçülü olmaksızın, şiir kafiyeleri gibi **فَوَاصِل**’e sahip söz veya dil; güvercinin **سَجْع**’ına benzetildiği için böyle adlandırılmıştır; (Msb;) yahut yeknesaklığından dolayı, (TA,) ve cümleciklerini bitiren kelimelerin birbirine benzemesi ve uyuşmasından dolayı: (IJ, TA:) yahut tek bir **رَوِىّ** ile (ki o, asıl yahut tek kafiye harfidir) söz/dilin [cümleciklerinin] ardarda gelişi: (Jm, K:*) yahut belirli bir düzen içinde, kelimelerin [yahut cümleciklerin] sonlarının uyuşmasıdır; mısraların kafiyelerinin ( **قَوَافٍ** ) uyuşması gibi: (Mbr, “Kámil”de; TA:) her cümlecik sâkin bir harfle biter; ve en az iki kelimeden oluşur: (Kull s. 208:) [bu maddenin ilk paragrafında bir örneğe bak:] sen ayrıca ↓ **كَلَامٌ مُسَجَّعٌ** (S) ve ↓ **كَلَامٌ مَسْجُوعٌ** dersin; **سَجْعٌ** ile aynı anlamdadır: (TA:) **سَجْعٌ**’ın çoğulu **أَسْجَاعٌ**’dır (S, K) ve IJ’ye göre **سُجُوعٌ**; fakat ISd der ki: bunun başkasından rivayet mi ettiğini yoksa uydurduğunu mu bilmiyorum; (TA,) ve **أَسَاجِيعُ**, (S,) yahut bu sonuncusu ↓ **أُسْجُوعَةٌ**’nın çoğuludur (K) [ve ayrıca çoğulun çoğuludur; yani **أَسْجَاعٌ**’ın çoğulu; tıpkı **أَزَاهِيرُ**’in, **زَهْرٌ**’ün çoğulu olan **أَزْهَارٌ**’ın çoğulu olması gibi; ve benzeri birçok örnek eklenebilir; bu tür örnekler görünüşe göre çoktur; çünkü **أَفْعَالٌ** aslında azlık çoğulunun veznidir]. **السَّجْعُ المُطَرَّفُ**: O [kafiyeli nesir]dir ki, iki karşılıklı cümleciği bitiren iki kelime, **سَجْع** harfinde uyuşur fakat vezinde uyuşmaz; **الرِّمَمْ** ve **الأُمَمْ** gibi: ve **السَّجْعُ المُتَوَازِى**: O’dur ki, iki kelimede hem **سَجْع** harfi hem de vezin gözetilir; **القَلَمْ** ve **القَسَمْ** gibi. (K T.) Bir rivayette, Muhammed’in namazda **سَجْع**’ı yasakladığı söylenir: [fakat kendisinin vaz‘ ettiği dua şekillerinin çoğu ve Müslümanların her devirde günümüze kadar yaygın kullandığı daha niceleri **سَجْع**’dır; Kur’ân da aynı türden bir tertiptir; gerçi bazıları bu terimin ona uygulanmasına izin vermez; çünkü **سَجْع** nesir dilinin son derece sun‘î bir üslubudur; kafiye yanında bir tür ritimle de nitelenir; böyle sun‘î dili Allah’a nisbet etmek açıkça uygun değildir; namazda kullanmak da uygun değildir; bundan dolayı] Az der ki: namazda **سَجْع** mekruhtur; çünkü kâhinlerin diline benzer; fakat diğer kafiyeli üslup türleri **خُطَب** ve **رَسَائِل**’de câizdir. (TA.) Yine ondan şu söz de rivayet edilmiştir: **اـِيَّاكُمْ وَ سَجْعَ الكُهَّانِ** (mecaz:) [Kâhinlerin kafiyeli nesrinden sakının]. (TA.) Şöyle de denir: ↓ **بَيْنَهُمْ أُسْجُوعَةٌ** [Aralarında kafiyeli nesirle bir konuşma/yazışma vardır]. (S.)

**سِجْعٌ**
**سِجْعٌ** ذ : **سَجَعَتِ الحَمَامَةُ**’a bak: ― -b2- ve **سَجْعٌ**’a bak.

**سَجُوعٌ**
**سَجُوعٌ** ذ : **سَاجِعٌ**’e bak.

**سَجَّاعٌ**
**سَجَّاعٌ** ذ : **سَاجِعٌ**’e bak.

**سَجَّاعَةٌ**
**سَجَّاعَةٌ** ذ : **سَاجِعٌ**’e bak.

**سَاجِعٌ**
**سَاجِعٌ** ذ [düzgün, yeknesak bir gidişi yahut] doğru/düz bir yolu izleyen, (AZ, S, K, TA,) yürüyüşte yahut yolculukta, (AZ, S, TA,) [ve] (mecaz:) sözde vb. (K, TA.) Dhu-r-Rummeh der ki:
قَطَعْتُ بِهَا أَرْضًا تَرَى وَجْهَ رَكْبِهَا
اـِذَا مَا عَلَوْهَا مُكْفَأً غَيْرَ سَاجِعِ
yani [Onunla, üzerine çıktıklarında, üzerinde giden yolcu topluluğunun her birinin yüzünü göreceğin bir araziyi katettim/katetmişimdir,] **جَائِرًا غَيْرَ قَاصِدٍ** [doğru yoldan sapan (yahut daha doğrusu sapmış; meğer ki, ki bu uzak değildir, doğru kıraat **مُكْفِئًا** olsun), doğru olmayan], (AZ, S, TA,) yahut tek bir noktaya doğru doğrulmamış: (TA:) fakat O’da, AZ’den naklen, **غَيْرَ سَاجِعِ غير جَائِرٍ عَنِ القَصْدِ** bulunur [ki bu açıkça bir yanlış yazımdır; doğru kıraat **غَيْرَ سَاجِعِ أَىْ جَائِرًا عَنِ القَصْدِ**, yahut benzeri olmalıdır]. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] adil ölçülü bir yüz; [mütenasip;] iyi yahut güzel yaratılmış. (K.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **حَمَامَةٌ سَاجِعَةٌ**, ve ↓ **سَجُوعٌ**, (K,) ة’siz, (TA,) [bir tek yeknesak tarz üzere kesintisiz ötüşünü sürdüren; yahut öten ve sesini/ötüşünü uzatan, onu tatlıca nağmelendiren; yahut guruldayan: (bk. 1:) yahut] sesini/ötüşünü tekrarlayan: çoğulu [birincinin yahut ikisinin] **سُجَّعٌ** ve [birincinin] **سَوَاجِعُ**. (K.) ― -b4- Ve **نَاقَةٌ سَاجِعٌ**: özlem sesini bir tek yeknesak tarz üzere uzatan dişi deve: (TA:) yahut özlem sesinde titreyerek ve sesini uzatarak, [K nüshalarında **مُطْرِبَة**; fakat doğrusu **مُطَرِّبَة**], (K:) yahut uzun boylu; (AA, K;) fakat Az der ki: bunu AA’nın rivayeti dışında bir otoriteden işitmedim. (TA.) ― -b5- [Ve bundan dolayı,] **سَاجِعٌ** ayrıca (mecaz:) [kafiyeli nesir söyleyen;] **سَجْع** söyleyen yahut dile getiren [yahut tertip eden] kimse anlamına gelir: ve aynı şekilde, [↓ **سَجَّاعٌ** (Golius’un ve Freytag’ın K’ya nisbetle zikrettiği; fakat ben onun hiçbir nüshasında bulmuyorum) çokça **سَجْع** söyleyen yahut dile getiren yahut tertip eden demektir; ve] ↓ **سَجَّاعَةٌ** [bunu pek çok yapan demektir: üç sıfat, **رَاجِزٌ** ve **رَجَّازٌ** ve **رَجَّازَةٌ** gibidir]. (K, TA.)

**أُسْجُوعَةٌ**
**أُسْجُوعَةٌ** ذ : **سَجْعٌ**’a, üç yerde, bak.

**مَسْجَعٌ**
**مَسْجَعٌ** ذ Takip yahut amaç yeri veya nesnesi; [ikincisine, bu maddenin ikinci cümlesinde zikredilen bir ibarede uygulanır;] müradifi **مَقْصِدٌ**. (K.)

**مُسَجَّعْ**
**مُسَجَّعْ** ذ : **سَجْعٌ**’a bak.

**مَسْجُوعٌ**
**مَسْجُوعٌ** ذ : **سَجْعٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَجَعَ
سَجَعَ A ( n. ac. سَجْع 1 ),
a.  Spoke in rhyming prose.

b.  Uttered a prolonged yearning cry ( camel ).

c.  Cooed ( dove ).

d.  Purposed, intended.

سَجَّعَ
سَجَّعَ II ,
a.  see I (a) , ( c ).

سَجْع
سَجْع 1 , ( pl. أَسْجَاْع 38 ),
a.  Rhyming prose; cadence.

سَجْعَة
سَجْعَة 1t ,
a.  Piece of rhyming prose.

أُسْجُوْعَة
أُسْجُوْعَة ( pl. أَسَاْجِيْعُ 69 ),
a.  see 1t .

##### Türkçe

**سَجَعَ**
**سَجَعَ** A (isim-fiil: **سَجْع** 1),
a. Kafiyeli nesirle konuştu.

b. Uzatılmış bir özlem çığlığı çıkardı (deve).

c. Guguledi (güvercin).

d. Kastetti, niyet etti.

**سَجَّعَ**
**سَجَّعَ** II,
a. I (a), (c)’ye bak.

**سَجْع**
**سَجْع** 1, (çoğulu: **أَسْجَاْع** 38),
a. Kafiyeli nesir; ritim.

**سَجْعَة**
**سَجْعَة** 1t,
a. Kafiyeli nesir parçası.

**أُسْجُوْعَة**
**أُسْجُوْعَة** (çoğulu: **أَسَاْجِيْعُ** 69),
a. 1t’ye bak.
