# سجل (س-ج-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Siccil kap veya kılıf demektir

- Harfler: س - ج - ل
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سِجِّيلٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/siga/%D8%B3%D9%90%D8%AC%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%84%D9%8D.md) | فِعِّيلٍ | Kayıtlı | 3 | 3 | [11:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/ayet/11:82.md) |
| [السِّجِلِّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%90%D9%91%D8%AC%D9%90%D9%84%D9%90%D9%91.md) | الْفِعِلِّ | Kayıt defteri | 1 | 1 | [21:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/ayet/21:104.md) |

## Mücavir kökler — 20 mücavir (25 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 31 · Taş demektir
2. [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir
3. [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · Yağmur
4. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
5. [نضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Salkım demektir
6. [طوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Buğday demeti demektir
7. [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Reml kum demektir
8. [بدأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Badiye çöl demektir
9. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
10. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
11. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
12. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
13. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Alet kaldıraç demektir
14. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
15. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
16. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
17. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
18. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
19. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
20. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سجل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md), [رقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85.md), [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Büyük bir kovanın ağzına kadar suyla dolup tek hamlede bütünüyle boşaltılması, dökülmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kararların, amellerin ve hükümlerin silinmez bir tomara kesintisiz aktarılıp tescil edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal verilerin kayıt altına alınması ve vadesi dolduğunda toplanıp infaz edilmek üzere dökülmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir kâğıt veya taş türüne indirgenerek adli, kesinleşmiş ve geri döndürülemez tescil boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سج | Kapanma, durgunlaşma, örtülme ve bir kabın veya sınırın içinde kütlenin toplanıp tutulması; karşılaştır: [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) (yere kapanıp durma), [سجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B1.md) (suyun birikip dolması), [سجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86.md) (hapsetme, kapalı tutma), [سجي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%8A.md) (dinginleşip örtüye bürünme) | ل | Tutulan ve biriken kütlenin bir hat veya kanal boyunca aşağıya doğru dökülmesi, akıtılması, tomar biçiminde çözülerek veya sarılarak uzatılması |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bir zemine tutunma, sabitleme, yapıyı dayanıklı ve sabit kılma |
| ج | Değnek, deve | Kütleyi taşıma, bir noktadan diğerine aktarma, hareket ettirme |
| ل | Çoban değneği | Yöneltme, bir düzen içinde sevk etme, bağlayıcı bir hatta çekme |
| سجل | Tutunan desteğin yükü taşıyarak belirlenmiş bir doğrultuda kesintisiz dökülmesi | Sabitlenmiş bir hükmün veya birikmiş bir yükün taşınarak bağlayıcı bir kayıt veya infaz kanalına dökülmesi hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağzına kadar suyla dolu olan büyük kova ve bu dolu kovanın bir hamlede dökülmesi; dolgun ve sarkık meme |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa, kovaların ardı ardına boşaltılmasını ve cömertliğin kesintisizliğini anlatırken سجل kelimesinin çoğulunu kullanır: يُحِيلُونَ السِّجَالَ عَلَى السِّجَالِ |
| Erken Arapça kullanım | Karşılıklı kuyu başında yarışmayı ifade eden müsagele istiaresinde Fazl b. Abbâs b. Utbe şöyle der: مَنْ يُسَاجِلْنِي يُسَاجِلْ مَاجِدًا / يَمْلَأُ الدَّلْوَ إِلَى عَقْدِ الكَرَبْ. Ayrıca mescide idrar yapan bedevînin idrarı üzerine bir kova su dökülmesini emreden rivayette geçer: فَأَمَرَ بِسَجْلٍ فَصُبَّ عَلَيْهِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Arapça سجل kökü iki temel katmanın kesişim noktasında yer alır. Birinci katman, öz Sami dil mirasında yer alan ve suyun, sıvının dolup boşalmasını niteleyen fiziksel fiildir; Arapçada secele ve ensecele biçimleriyle suyun dökülmesini, secl ise dolu büyük kovayı ifade eder. İkinci katman ise Akdeniz ve Yakındoğu idari havzasında dolaşıma giren mühürlü belge, sicil ve tomar kavramıdır. Bu kavram Grekçe sigillion ve Latince sigillum (küçük mühür, mühürlü ferman) sözcüklerinin Aramice ve Süryaniceye seḡlā ve seḡillā (resmi mühürlü evrak, kütük defteri) olarak geçmesiyle Sami alanına yerleşmiş, Arapçaya da resmi kayıt tomarı anlamıyla taşınmıştır. Kur’an’daki siccîl kelimesi ise klasik Arap filologlarınca Farsça seng-gil (taşlaşmış balçık) terkibinin Arapçalaşmış hali olarak görülmekle birlikte, Sami idari-adli semantiğinde «tescil edilmiş, yazılı hükme bağlanmış azap nesnesi» boyutuyla da çift yönlü bir anlam taşır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kovanın dolup taşması, suyun dökülmesi, karşılıklı yarışma | Fiziksel hareket dolu bir haznenin tek seferde akıtılması ve tarafların nöbetleşe su çekişmesidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve Süryanice seḡlā, seḡillā (mühürlü belge, tescil defteri) | Mühürleme ve resmi kütüğe bağlama semantiği idari temasla Sami dillerine yerleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Latince sigillum, Grekçe sigillion; Farsça seng-gil | Resmi mühür kavramı Greko-Romen havzadan, siccîl kavramı ise ses ve malzeme bakımından Farsça kökenden etkilenmiştir | Güçlü |

Kaynak: Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Ernout-Meillet, Jeffery, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سجل | Anlamlı | Dolup dökülmek, tescil etmek | Büyük kovanın boşalması, resmi kayıt ve tomar | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سلج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AC.md) | Anlamlı | Kolayca yutulmak, kaygan olmak | Boğazdan kayıp giden şey; kaygan otsu bitki | Kur'an'da geçmez; akışkanlık nüansı paylaşılır |
| جسل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir |
| [جلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Oturmak, yükseltiye yerleşmek | Ayaktan oturma haline geçmek; yüksek ve sert arazi | Kur'an'da geçer; yerleşme ve sabitlenme nüansı |
| لسج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| لجس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سجل | Merkez | Kayıt, tescil, boşalma | Hükmün resmiyet kazanarak kütüğe geçirilmesi ve tomar halinde saklanması veya dökülmesi | Belgenin bağlayıcılığı, kurumsal kesinliği ve toplanabilirliği esastır |
| [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) | Komşu | Yazmak, birleştirmek | Harfleri ve hükümleri yan yana getirip dikme ve kaydetme eylemi | Yazmanın mekanik ve genel kurucu yönünü vurgular |
| [رقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85.md) | Komşu | Çizmek, damgalamak | İşaret koyma, silinmez biçimde nakşetme ve noktalama | Görsel belirginlik ve ayırt edici işaretleme öne çıkar |
| [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Sağlam yazmak, taşa kazımak | Sert zemine kazıyarak kalıcı metinler ve hikmetli sayfalar üretme | Metnin ağırlığı, zorluğu ve parçalanmaz hikmet tomarı boyutu baskındır |
| [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) | Zıt | Silmek, yok etmek | Mevcut yazıyı, izi veya hükmü tamamen ortadan kaldırma | Kaydın iptali, tescilin bozulması ve eserin silinmesidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سجل | Kütük, kayıt defteri, tescil edilmiş hüküm | Hem dökülme eylemini hem de yazılı bağlayıcı resmi tomarı ifade eder | Kesin |
| Latince | sigillum, tabula, rotulus | Mühür, resmi kayıt levhası, yazma tomar | Kurumsal tescil ve mühürleme yönünü karşılar; dökülme ve kova semantiğini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | register, record, scroll | Resmi kayıt, sicil defteri, sarılı tomar | Belgenin adli ve kütüki değerini tam karşılar; fiziksel dökülme kök anlamını içermez | Güçlü |
| Almanca | Register, Protokoll, Schriftrolle | Tescil kaydı, tutanak, tomar | Resmiyet ve korunmuş yazılı metin yönünü verir; göksel infaz çağrışımını taşımaz | Güçlü |
| Fransızca | registre, rouleau, sceau | Resmi kütük, tomar, mühür | Hukuki ve arşivsel tescil yönünü karşılar; somut Arapça su kütlesi mecazını içermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السِّجِلّ | Amellerin ve kayıtların yazıldığı tomar, kütük defteri | Göklerin dürülmesi ve evrenin başlangıçtaki gibi kapatılıp toplanması bağlamı (Enbiyâ [21:104](https://lisan.digital/tr/ayet/21:104.md)) |
| سِجِّيل | Hükme bağlanmış, katılaştırılmış, tescilli taş ve balçık | Helak edilen kavimlerin üzerine yağdırılan kesinleşmiş azap taşları bağlamı (Hûd [11:82](https://lisan.digital/tr/ayet/11:82.md), Hicr [15:74](https://lisan.digital/tr/ayet/15:74.md), Fîl [105:4](https://lisan.digital/tr/ayet/105:4.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve eskatoloji | Kıyamet anında göklerin bir yazı tomarı gibi dürülmesinin mahiyeti ve amel defterlerinin tescil niteliği | Varlığın başlangıçtaki sıkışık haline dönmesi ve ilahi bilginin tescil edilmişliğinin açığa çıkması |
| Fıkıh | Yargılama usulü ve noterlik | Kadı sicillerinin hukuki geçerliliği, mahkeme kararlarının tescili ve hüccet niteliği | Resmi kütüğe geçirilen kararın iptal edilemez ve bağlayıcı bir vesika haline gelmesi |
| Tefsir | Dilbilimsel tahlil | Sicil kelimesinin kâtip melek mi yoksa yazı sahifesi mi olduğu; siccîl kelimesinin kökeni | Kur'an'ın hem yerel Arapça mecazları hem de evrensel idari kavramları kullandığı tespiti |
| Hadis | Temizlik ve adalet | Kova ile su dökülerek necasatin temizlenmesi ve dünya savaşlarının nöbetleşe kaderi | Dolu kovanın bir hamlede dökülmesi ile zaferin taraflar arasında el değiştirmesi mecazı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi kaza ve hesap sistemi | Amel kütüğü | Koruma ve yüzleştirme | İnsan eylemlerinin kaybolmayıp eksiksiz tescil edilmesi ve nihai yargıda açılması | Kesin |
| İlmi | Bilgi kuramı ve arşivleme | Belgeleme sistemi | Muhafaza ve aktarım | Bilginin hafızadan çıkarılıp güvenilir kayıt ortamlarına geçirilerek sabitlenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Devlet idaresi ve hukuk | Resmi kadastro ve sicil | Hükümranlık ve adalet | Hakların, mülkiyetin ve yargı hükümlerinin devlet eliyle kayıt altına alınarak bağlayıcı kılınması | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve borçlar hukuku | Tescilli tapu ve sözleşme | Güven ve denetim | İktisadi muamelelerin ve hak sahipliklerinin tescil edilerek nizaların önlenmesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Blokzincir mimarisi ve geri döndürülemez veri kütüğü | Bilgisayar bilimlerinde işlemlerin zaman damgasıyla bir daha değiştirilemeyecek şekilde bir tomara eklenmesi ve durum fonksiyonunun tek hamlede çökmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki tescil ve kamu arşiv doktrini | Sosyoloji ve hukukta bireysel iddiaların kamusal kütüğe kaydedilerek meşruiyet ve inkar edilemezlik kazanması kurumu | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir devlet dairesi evrakına veya taş türüne indirgeyerek ontolojik ve eskatolojik tescil boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem evrensel kayıt mekanizmasını hem amel defterlerini hem de ilahi hükmün kesinleşmiş azap paketleri halinde adrese teslim inişini kapsayan bütüncül bir adli süreç |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enbiyâ [21:104](https://lisan.digital/tr/ayet/21:104.md) ayetindeki kozmik dürülme tasvirini zayıflatmak ve helak sahnelerindeki taşları tesadüfi meteorolojik olaylar sayarak hükmün tescilli infazı vasfını yok saymak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, tarih ve ahlak anlayışının tesadüfe değil, mutlak bir tescil ve hesap verebilirlik ilkesine dayandığını; hiçbir eylemin ve hiçbir kozmik safhanın kayıtsız kalmadığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik sonu anlatan kıyamet ayetlerinde (Enbiyâ suresi) ve tarihte şımarmış toplumlara yönelik ilahi yargı ve helak hükümlerinin infaz edildiği kıssalarda (Hûd, Hicr, Fîl sureleri). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın ve helaklerin başıboş doğa olayları olduğu yanılgısını düzeltir; her helak unsurunun ve her varoluşsal aşamanın ilahi tescil dairesinde önceden yazılmış bir kararın icrası olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağzına kadar su dolu büyük bir kovanın tek hamlede hedefe dökülmesi ve bu suyun akışkan bir hat boyunca boşalması.
- Soyut anlam: Eylemlerin, bilgilerin ve yargıların silinmez bir kütükte toplanarak resmiyet, bağlayıcılık ve geri döndürülemezlik kazanması.
- Sistematik karşılık: Zamana yayılan değişkenlerin kayıt altına alınıp dondurulduğu ve vadesi dolduğunda bütüncül bir infaz veya kapanış hamlesiyle devreye girdiği arşiv ve infaz mekanizması.
- LaTeX modeli: $$\mathcal{S}: \mathcal{X} \times \mathcal{T} \to \mathcal{M}, \quad \mathcal{M}(t) = \int_0^t \delta(x - x') \, dt' \implies \lim_{t \to T} \nabla \cdot \mathcal{M} = \Omega$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\mathcal{X}$ durum uzayını, $\mathcal{T}$ zaman akışını, $\mathcal{M}$ ise bu süreçte biriken resmi kayıt kütüğünü temsil eder. Dirac delta fonksiyonu $\delta$ her bir eylemin zamandaki tekil ve silinmez tescilini ifade eder. Eşitliğin sağındaki diverjans ve sınır yönelimi ($\nabla \cdot \mathcal{M} = \Omega$), toplanıp dürülen kütüğün nihai vadede ($T$) tüm sonuçlarıyla birlikte varlık alanına tek hamlede dökülüşünü ve ilahi hükmün kapanışını simgeler.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/ayet/11:82.md) — سِجِّيلٍ

فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ

Meal (IK): Emrimiz gelince; oranın üstünü altına getirdik ve üzerine yığın yığın sert taşlar yağdırdık.

### [Hicr 15:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/ayet/15:74.md) — سِجِّيلٍ

فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ

Meal (IK): Ülkelerinin üstünü altına getirdi. Üzerlerine sert taş yağdırdık.

### [Enbiya 21:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/ayet/21:104.md) — السِّجِلِّ

يَوْمَ نَطْوِي السَّمَاءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ

Meal (IK): Göğü kitab dürer gibi düreceğimiz gün; yaratmaya ilk başladığımız gibi katımızdan verilmiş bir vaad olarak onu yeniden var edeceğiz. Doğrusu Biz, yapanlar olduk.

### [Fil 105:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/ayet/105:4.md) — سِجِّيلٍ

تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ مِنْ سِجِّيلٍ

Meal (IK): Ki, onların üzerine pişkin tuğladan taşlar atıyorlardı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Siccil kap veya kılıf demektir. Yazı yazılan veya resim çizilen taşların üstü örtüldüğü için kayıtlara sicil denmektedir. Kur’an’da kitaplarda tescil edilmiş tabiri geçtiği gibi bugün de sicil ve tescil kelimeleri kullanılmaktadır. İşaretlenmiş taşlar deniyor. Kur’an’da ileride gelişecek sistemlerin ilk ilkel örnekleri kullanılmıştır. İnsanlara orada defineler olduğunu işaret eder. Fil, tayr, hicare, sicil kelimeleri bugün gelişmiş olan dünyanın temel savaş unsurlarıdır. Bugün yönlendirilmiş füzeler « hicaretün min siccil» dir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسين واللاّم معهما
س ج ل، س ل ج، ج ل س مستعملات
سجل:
السَّجلُ: ملاكُ الدَّلِو، وأعكيته سَجلاً وسجلين، وأسجلتُه. والحَربُ سِجالٌ أي مرَّةٌ منها سجلٌ على هؤلاء ومرّةً على هؤلاء والمُساجَلةُ من الضُّروع: الطويل.
وخُصيةٌ سجيلةٌ أي مُسترخية الصَّفنِ.
والسِّجِلُّ: كتاب العهدة، ويجمعُ سِجِلاّتٍ.
والسِّجّيلُ: حجارةٌ كالمذر، وهو حجَر وطين، ويُفسَّر أنه مُعرَّبٌ دخيلٌ ويقال: هذا الشيء مسَّلُ للعامَّة أي مرسل من شاء أخذه أو أخذ منه.
والسَّجَنجلُ ثلاثي ألحق بالخماسي، وهو المرأة النَّقية.
سلج:
السُّلَّجُ نبات رخو من دقِّ الشَّجَر، والسُّلَّجان ضرب منه.
جلس:
ناقة جَلسٌ وجَمَلٌ جَلسٌ أي وثيق.
والجلسُ: ما ارتفع عن الغور من أرض نجدٍ، وتقول: أغارُوا وأجلسوا وغاروا وجلسوا.
وجَلَسَ يجلس جُلوساً، وهو حسن الجلسة.
والجَلسِيُّ: ما حول الحَدَقة، ويقال: ظاهر العين.
والجُلَّسانُ: دخيل، وهو بالفارسية كُلَّشان، وقال:
لنا جُلَّسانٌ عندها وينـفـسـجٌ		وسِيسَنبر والمرزجوشُ مُنمنما.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**السين** و**اللاّم** معهما
**س ج ل**، **س ل ج**، **ج ل س** müstameldirler.

**سجل**:
**السَّجلُ**: **الدَّلِو**’nun bağı; onu bir **سَجلاً** ve iki **سجلين** olarak bağladım; ve onu bağladım. Ve savaş **سِجالٌ**dur; yani ondan bir kere bunların lehine bir **سجلٌ**, bir kere de bunların lehine; ve **المُساجَلةُ** **الضُّروع**dan: uzun olan.
Ve **خُصيةٌ سجيلةٌ**: yani **الصَّفن**’i gevşek olan.
Ve **السِّجِلُّ**: zimmet kitabı; ve **سِجِلاّتٍ** olarak çoğul yapılır.
Ve **السِّجّيلُ**: **المذر** gibi taşlar; o, taş ve çamurdur; ve onun Arapçalaştırılmış, yabancı bir kelime olduğu şeklinde tefsir edilir; ve denilir: bu şey avam için **مسَّلُ**dur; yani dileyenin alması veya ondan alması için salıverilmiş.
Ve **السَّجَنجلُ** üçlüdür; beşliye ilhak edilmiştir; ve o, temiz kadındır.

**سلج**:
**السُّلَّجُ**: ağacın ufalanmasından yumuşak bir bitkidir; ve **السُّلَّجان** ondan bir türdür.

**جلس**:
**ناقة جَلسٌ** ve **جَمَلٌ جَلسٌ**: yani sağlam.
Ve **الجلسُ**: Necd toprağından çukur yerden yükselen şey; ve dersin ki: **أغارُوا** ve **أجلسوا**; ve **غاروا** ve **جلسوا**.
Ve **جَلَسَ** **يجلس** **جُلوساً**; ve o, oturuşu güzel olandır.
Ve **الجَلسِيُّ**: **الحَدَقة**’nın çevresindeki şey; ve denilir: gözün dışı.
Ve **الجُلَّسانُ**: yabancıdır; ve o Farsçada **كُلَّشان**dır; ve dedi ki:
لنا **جُلَّسانٌ** عندها وينـفـسـجٌ		وسِيسَنبر والمرزجوشُ مُنمنما.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَجْلُ مذكَّر، وهو الدلوُ إذا كان فيه ماء، قلَّ أو كثُر. ولا يقال لها وهي فارغةٌ: سَجْلٌ ولا ذَنوبٌ؛ والجمع السِجالُ. والسَجيلةُ: الدَلو الضَخمةُ. وسَجَلْتُ الماء فانسَجَلَ، أي صببته فانصبّ. وأَسْجَلْتُ الحوض: ملأتُه. وقال:
وغادَرَ الأُخْذَ والأَوْجاذَ مُتْرَعَةًتطفو وأُسْجَلَ أَنْهاءً وغُدْرانا
والسَجيلُ من الضروعِ: الطويلُ. يقال: ناقةٌ سَجْلاءُ.
والسَجيلُ: الصَكُّ. وقد سَجَّلَ الحاكمُ تَسْجيلاً.
وقوله تعالى: "حجارةً من سِجِّيْلٍ". قالوا: هي حجارةٌ من طين طُبِخَتْ بنار جهنم مكتوب عليها أسماء القوم، لقوله تعالى: "لِنُرْسِلَ عليهم حجارةً من طين". والمُساجَلَةُ: المفاخرة، بأن تصنع مثل صنعه في جَرْيٍ أو سَقْيٍ. وأصله من الدَلْو. وقال الفَضْلُ بن عباسِ بن عُتبةَ بن أبي لهب:
من يُساجِلْني يُساجِلْ ماجِداًيملأ الدَلوَ إلى عَقْدِ الكَرَبْ
ومنه قولهم: الحربُ سِجالٌ. وتَساجلوا، أي تفاخروا. والمُسْجَلُ: المبذولُ المباحُ الذي لا يُمْنَعُ من أحد. وأنشد الضبّي:
أضنَحْتُ قلوصي بالمُرَيْرِ ورَحْلُهالِما نابَهُ من طارق الليل مُسْجَلُ
أراد بالرَحْلِ المنزلِ. يقال أَسْجَلْتُ الكلام، أي أرسلته.

##### Türkçe

**السَجْلُ** müzekkerdir; o, içinde su bulunduğu zaman kovadır; az da olsa çok da olsa. Boş iken ona: **سَجْلٌ** da **ذَنوبٌ** da denilmez; çoğulu **السِجالُ**’dır. **السَجيلةُ**: büyük kova. **سَجَلْتُ** suyu, derken **فانسَجَلَ**; yani onu döktüm de o da döküldü. **أَسْجَلْتُ** havuzu: onu doldurdum. Ve dedi ki:
وغادَرَ الأُخْذَ والأَوْجاذَ مُتْرَعَةًتطفو وأُسْجَلَ أَنْهاءً وغُدْرانا

**السَجيلُ** memelerden: uzun olandır. Denilir: **ناقةٌ سَجْلاءُ**.

**السَجيلُ**: senet. Ve hâkim **سَجَّلَ** bir **تَسْجيلاً** (tescil) ile.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**حجارةً من سِجِّيْلٍ**”. Dediler ki: o, cehennem ateşiyle pişirilmiş çamurdan taşlardır; üzerlerinde kavmin isimleri yazılıdır; Yüce Allah’ın sözü sebebiyle: “**لِنُرْسِلَ عليهم حجارةً من طين**”. **المُساجَلَةُ**: övünüşme; koşuda veya sulamada onun yaptığı gibi yapmanla. Aslı kovadandır. Ve **الفَضْلُ بن عباسِ بن عُتبةَ بن أبي لهب** dedi ki:
من يُساجِلْني يُساجِلْ ماجِداًيملأ الدَلوَ إلى عَقْدِ الكَرَبْ

Ve ondan onların sözü: **الحربُ سِجالٌ**. Ve **تَساجلوا**; yani övünüştiler. **المُسْجَلُ**: bağışlanmış, mubah olan; hiç kimseden men olunmayan. Ve **الضبّي** inşad etti:
أضنَحْتُ قلوصي بالمُرَيْرِ ورَحْلُهالِما نابَهُ من طارق الليل مُسْجَلُ

**الرَحْلِ** ile menzili kastetti. Denilir: **أَسْجَلْتُ** sözü; yani onu salıverdim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ل
جلس ، سجل ، سلج : ( مستعملة ) .
جلس : قال الليث : ناقة جَلْسٌ ، وجَمَلٌ جَلْسٌ : وَثيقٌ جَسِيمٌ :
وقال غَيْرُهُ : أصله جَلزٌ فقُلِبَتْ الزايُ سِيْناً كأنه جُلِزَ جَلزاً أي فُتل حتى اكتنز واشتد أَسْرُهُ .
وقالت طائفة : يُسَمَّى جَلْساً لطوله وارتفاعه ، والجَلْسُ : ما ارتفع عَنِ الغَوْرِ في بلاد نَجْدٍ .
وقال ابنُ السكيت : جَلَسَ القوم إذا أَتَوْا نَجْداً وهو الجَلْسُ .
وأنشد :
شِمَالَ مَنْ غَارَ به مُفْرِعاً
وعن يَمينِ الجَالسِ المُنجِدِ
وقال :
قل للفَرَزدَقِ والسُّفَاهَةُ كاسمِهَا
إن كُنتَ تَارِكَ ما أَمَرتُكَ فاجلِسِ
أي ائتِ نَجْداً .
وَجَبَلٌ جَلْسٌ إذا كان طويلاً ، وقال الهذلي :
أوفى يَظَلُّ على أقذافِ شَاهِقَةٍ
جَلسٍ يزل بها الخُطَّافُ والحَجَلُ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قال : الجِلْسُ بكسر الجيم : الفَدْمُ .
والجَلْسُ : البَقِيَّةُ من العسلِ تبقى في الإناء . وقال الطرماح :
وما جَلْسُ أبكارٍ أطاعَ لِسَرحِهَا
جَنَى ثَمَرٍ بالوادِيَيْنِ وُشُوعُ
ويقال : فُلانٌ جَليسِي ، وأنا جَليِسُهُ .
وهو حَسَنُ الجِلْسَةِ .
وقال الليث : الجُلَّسَانُ : دَخِيْلٌ ، وهو بالفارسية كُلَّشانُ وقال الأعشى :
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجٌ
وَسِيَنسَنْبرٌ والمَرزَجُوشُ مُنَمْنَمَا
سجل : ( ابن السكيت ) : السَّجلُ : ذكَرٌ ، وهو الدلو ملآن ماءً ، ولا يقال له وهو فارغ : سَجْلٌ ولا ذَنوبٌ ، وأنشد :
السَّجل والنُّطفَةُ والذَّنُوبُ
حتى ترى مَركُوَّهَا يَثُوبُ
وأنشد ابن الأعرابي :
أُرَجِّيّ نائلاً من سيب ربَ
له نُعمى وذمَّته سِجَالُ
قال الذَّمَّة : البئر القليلة الماء .
والسَّجْلُ : الدلو الملآن ، والمعنى قليله : كثير . ورواه الأصمعي :
. . . . . . . . وذمته سِجَالُ
أي عَهْدُهُ مُحكمٌ ، من قولك : سجَّل القاضي لفلان ماله أي استَوْثَقَ له به ، وقال أبو إسحاق في قول الله : ( حِجَارَةً مِّن سِجِّيلٍ ) ( الحجر : 74 ) ، قال الناس في ( سجيل ) أقوالاً .
وفي التفسير : أنها من : جِلَ وطين ، وقيل من جِلَ وحجارة .
وقال أهل اللغة هذا فارسيٌّ ، والعرب لا تعرف هذا ، والذي عندنا والله أعلم أنه إذا كان التفسير صحيحاً فهو فارسيٌّ أُعْرِبَ لأن الله قد ذكر هذه الحجارة في قصة قوم لوط فقال : ( مُّجْرِمِينَ لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِّن طِينٍ ) ( الذاريات : 33 ) . فقد بيَّن للعرب ما عُنِيَ بسِجِّيلٍ .
ومن كلام الفرس ما لا يُحصى مما قد أَعْرَبَتْهُ العربُ نحو : جاموسٍ ، وديباجٍ فلا أُنكر أن يكون هذا مما أُعرب .
وقال أبو عبيدة : ( من سِجِّيلٍ ) تأويله :
كثيرة شديدة .
وقيل : إن مثل ذلك قول ابن مُقبل :
وَرَجْلَةٍ يضرِبونَ البيَضَ عن عُرُضٍ
ضَرْباً تواصَت به الأبطالُ سِجِّينا
قال : وسِجِّينٌ وسجِّيلٌ بمعنى واحد .
وقال بعضهم : سِجِّيلُ من سَجَلْتُه أي أرسلتُه ، فكأنها مُرَسَلَةٌ عليهم .
ورُوي عن محمد بن عليَ أنه قال في قول الله جل وعز : ( للهتُكَذِّبَانِ هَلْ جَزَآءُ الإِحْسَانِ إِلاَّ ) ( الرحمن : 60 ) . قال هي مُسْجَلَةٌ للبَرِّ والفاجر .
وقوله مُسْجَلَةٌ أي مُرسَلةٌ لم يُشترطْ فيها بَرٌّ ولا فاجر .
يقول : فالإحسان إلى كلِّ أحدٍ جزاؤُه الإحسانُ ، وإن كان الذي يصطَنِعُ إليه فاجراً .
وقال أبو إسحاق : قال بعضهم : سِجِّيل من أسجَلتُ إذا أعطيتَ ، وجعله من السِّجْلِ .
وأنشد بيت اللَّهبيِّ :
من يُسَاجِلْنِي يُسَاجِل ماجِداً
يَمْلأُ الدِّلوَ إلى عقدِ الكَرَب
وقيل : من سِجِّيلٍ كقولك : من سجلَ أي ما كُتب لهم .
وهذا القول إذا فسِّر فهو أَبْيَنُها لأن في كتاب الله دليلاً عليه .
قال الله : ( الْعَالَمِينَ كَلاَّ إِنَّ كِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِى ( ) سِجِّينٍ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ ( ) سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ ) ( المطففين : 7 ، 9 ) .
وسِجِّيلٌ في معنى سِجِّينٍ ، المعنى أنها حجارةٌ مما كتب الله أنه يعذِّبهُم بها ، وهذا أحسن ما مر فيها عندي .
وقال غيره : دَلْوٌ سَجِيْلَةٌ أي ضَخْمَةٌ .
وقال الراجز :
خُذها وأعطِ عَمَّكَ السَّجيله
إن لم يَكُن عَمُّك ذا حَلِيلَهْ
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أمر بصَبِّ سَجْلٍ على بَوْل أعرابيَ ) . والسَّجْلُ : أعظمُ ما يكون من الدِّلاءِ ، وجمعه : سِجَالٌ .
قال لبيد :
يُحِيْلُونَ السِّجَالِ على السِّجَالِ
والمُسَاجَلَةُ : مأخوذةٌ من السَّجْلِ .
وفي حديث أبي سفيان : ( أن هِرَقْلاً سأله عن الحربِ بينه وبين النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال له : ( الحربُ بيننا سِجَالٌ ) ، ومعناه أنا نُدالُ عليه مرةً ، ويُدَالُ علينا أخرى ، وأصله أن المُسْتَقِيَيْنِ بسَجْلَينِ من البئر يكونُ لكلِّ واحد منهما سَجْلٌ أي دَلوٌ ملأى ماء ) .
وقال الليث : السَّجيلُ من الضُّروع : الطويل .
والخُصيَةُ السَّجيلةُ : المسترخيةُ الصَّفَنِ .
وقال الله : ( كَطَيِّ السجل للكتاب ) ( الأنبياء : 100 ) ، وقُرىء السِّجْلِ بإسكان الجيم وتخفيف اللام ، وجاء في التفسير أن السِّجِلَّ : الصحيفة التي فيها الكتاب .
وحُكي عن أبي زيد أنه روى عن بعضهم أنه قرأها : ( السِّجْلِ للكتاب ) بسكون الجيم .
قال : وقرأ بعض الأعراب : ( السَّجْل ) . . . بفتح السين .
وقيل : السِّجِلُّ : مَلَكٌ .
وقيل : السِّجِلُّ بلغة الحَبَش : الرَّجُلُ .
وعن أبي الجوزاء : أن السِّجِلَّ : كاتبٌ كان للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) وتمام الكلام للكتاب .
وقال ابن شميل : ضَرْعٌ أَسْجَلُ وهو الواسع الرِّخوُ المضطَرِب الذي يَضربُ رِجْلَيها من خلفِها ، ولا يكون إلا في ضُروع الشاءِ .
وانسَجلَ الماءُ انسِجالاً إذا انصبَّ .
وقال ذو الرمة :
وأردَفَتِ الذِّراعُ لها بعينٍ
سَجُومِ الماءِ فانْسَجَلَ انسِجَالاَ
سلج : من أمثال العرب : ( الأكل سَلَجَانٌ ، والقضاء ليّانٌ ) .
( أبو عبيد ) : عن الكسائي : سُلِجْتُ الطعامَ سَلْجاً ، وَسَرَطْتُهُ سَرْطاً إذا ابتلعتَهُ .
وقال أبو زيد : سَلِجَ يُسْلَجُ سَلْجاً وسَلَجَاناً .
وقال الليث : السُّلَّجُ : نَبَاتٌ رِخْوٌ من دقِّ الشجَرِ .
والسُّلَّجَانُ : ضَرْبٌ منه .
( أبو عبيد عن الأمويِّ ) : قال : إذا أكلتِ الإبل السُّلّجَ فاستطلقت عنه بطونُها قيل : سَلَجَتْ تسلُجُ .
وقال شمر : سَلِجَت تسلُجُ عندي أجود .
قال : والسُّلّجُ من الحَمْضِ لا يزالُ أخضرَ في القيظ والربيع ، وهي خوَّارة .
( قلت ) : نَبْتٌ مَنْبِتُهُ القِيْعَانُ ، وله ثَمَرٌ ، في أطرافه حِدَّة ، ويكون أخضَرَ في الربيع ثم يهيجُ فَيَصْفَرُّ ولا يُعدُّ من شجر الحَمْضِ .
وقال اللحياني يقال : تركته يتَزَلَّجُ النبيذَ ويستَلِجهُ أي يُلحُّ في شربه .
قال : وَيْستَلِجُهُ : يُدْخِلُهُ في سِلِّجَانه أي في حلقومه .
ويقال : رماه الله في سِلِّجانهِ أي في حلقومه .
قال : وقولهم : ( الأخذ سَلَجَان ، والقضاء ليَّان ) تأويله : تُحِبُّ أن تأخُذَ وتكرَهُ أنْ تَرُدَّ .
وقال أبو تراب قال بعض أعرابِ قَيْسٍ : سَلَجَ الفَصِيْلُ الناقةَ ومَلَجَها إذا رضعها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السَّلاَلِيجُ : الدُّلْبُ الطوالُ .
ويقال للسَّاجَةِ التي يُشَقُّ منها البابُ : السَّلِيجَةُ .
والسِّلَّجْنُ : الكَعْكُ ، وأنشد :
يأكلُ سِلَّجْناً بها وسُلَّجا
( قلت ) : ولم أسمع السِّلَّجن لغيره ، وكأن الواجر أراد : يأكل سِلَّجْناً ، ويرعى سُلَّجا .

##### Türkçe

ج س ل
**جلس** ، **سجل** ، **سلج** : ( kullanılır ) .

**جلس** : el-Leys dedi: **ناقة جَلْسٌ** ve **جَمَلٌ جَلْسٌ**: sağlam, iri (cüsseli).
Ve başkası dedi: aslı **جَلزٌ**’dir; **الزاي** **سِيْناً**’e çevrilmiştir; sanki **جُلِزَ جَلزاً** yani büküldü de dolgunlaştı ve sıkılaştı, bağının sıkılığı şiddetlendi.
Ve bir topluluk dedi: uzunluğu ve yüksekliği sebebiyle **جَلْساً** diye adlandırılır; **الجَلْسُ**: Necd beldelerinde çukur yerden yükselen şeydir.
İbnü’s-Sikkît dedi: kavim **جَلَسَ** ettiğinde, Necd’e geldiler; o da **الجَلْسُ**’tur.

Ve inşad etti:
شِمَالَ مَنْ غَارَ به مُفْرِعاً
وعن يَمينِ الجَالسِ المُنجِدِ

Ve dedi:
قل للفَرَزدَقِ والسُّفَاهَةُ كاسمِهَا
إن كُنتَ تَارِكَ ما أَمَرتُكَ فاجلِسِ

Yani: Necd’e gel.
Ve **جَبَلٌ جَلْسٌ**: uzun olduğunda. Hüzeli dedi:
أوفى يَظَلُّ على أقذافِ شَاهِقَةٍ
جَلسٍ يزل بها الخُطَّافُ والحَجَلُ

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): dedi: **الجِلْسُ** (cîm’in kesresiyle): **الفَدْمُ**.
Ve **الجَلْسُ**: baldan, kapta kalan artık. Tırmâh dedi:
وما جَلْسُ أبكارٍ أطاعَ لِسَرحِهَا
جَنَى ثَمَرٍ بالوادِيَيْنِ وُشُوعُ

Ve denir: falan **جَليسِي**’dir, ben de onun **جَليِسُهُ**’yum.
Ve o, **حَسَنُ الجِلْسَةِ**’dir.
El-Leys dedi: **الجُلَّسَانُ**: **دَخِيْلٌ**; Farsçada **كُلَّشانُ**’dır. A‘şâ dedi:
لنا جُلَّسَانٌ عندها وَبَنَفْسَجٌ
وَسِيَنسَنْبرٌ والمَرزَجُوشُ مُنَمْنَمَا

**سجل** : ( İbnü’s-Sikkît ): **السَّجلُ**: erkek; o, su ile dolu kovadır; boş iken ona **سَجْلٌ** da **ذَنوبٌ** da denmez. Ve inşad etti:
السَّجل والنُّطفَةُ والذَّنُوبُ
حتى ترى مَركُوَّهَا يَثُوبُ

Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
أُرَجِّيّ نائلاً من سيب ربَ
له نُعمى وذمَّته سِجَالُ

Dedi: **الذَّمَّة**: suyu az kuyu.
Ve **السَّجْلُ**: dolu kova; ve manası: azı: çoktur. El-Asma‘î onu şöyle rivayet etti:
. . . . . . . . وذمته سِجَالُ

Yani: ahdi sağlamdır; senin “kadı falana malını **سجَّل** etti” sözünden, yani onu onun için onunla sağlamlaştırdı. Ve Ebû İshâk, Allah’ın sözü hakkında: **( حِجَارَةً مِّن سِجِّيلٍ )** (el-Hicr: 74), dedi: insanlar **( سجيل )** hakkında sözler söylediler.
Ve tefsirde: onun **جِلَ** ve çamurdan olduğu; ve **جِلَ** ve taşlardan olduğu da söylendi.
Ve dil ehli dedi: bu Farsçadır; Araplar bunu bilmez. Bizde olan—Allah daha iyi bilir—şudur: eğer tefsir sahih ise, bu Arapçalaştırılmış Farsçadır; çünkü Allah bu taşları Lût kavminin kıssasında zikredip şöyle dedi: **( مُّجْرِمِينَ لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِّن طِينٍ )** (ez-Zâriyât: 33). Böylece Araplara **سِجِّيلٍ** ile ne kastedildiğini açıklamış oldu.
Ve Farsların sözlerinden, Arapların Arapçalaştırdığı sayısız şey vardır; **جاموسٍ** ve **ديباجٍ** gibi; bunun da Arapçalaştırılmış olmasını inkâr etmem.
Ebû Ubeyde dedi: **( من سِجِّيلٍ )**’in te’vili: çok, şiddetli.
Ve denildi: bunun benzeri İbn Mukbil’in sözü gibidir:
وَرَجْلَةٍ يضرِبونَ البيَضَ عن عُرُضٍ
ضَرْباً تواصَت به الأبطالُ سِجِّينا

Dedi: **سِجِّينٌ** ve **سجِّيلٌ** bir manadadır.
Ve bazısı dedi: **سِجِّيلُ** “onu **سَجَلْتُه**” yani “onu gönderdim”dendir; sanki onların üzerine gönderilmiş gibidir.
Ve Muhammed b. Ali’den rivayet edildi: Allah’ın aziz ve celil sözü hakkında: **( للهتُكَذِّبَانِ هَلْ جَزَآءُ الإِحْسَانِ إِلاَّ )** (er-Rahmân: 60). Dedi: o, iyilikli ve günahkâr için **مُسْجَلَةٌ**’dir.
Ve onun “**مُسْجَلَةٌ**” sözü: gönderilmiş demektir; onda iyilikli ve günahkâr şart koşulmamıştır.
Diyor ki: her bir kimseye ihsanın karşılığı ihsandır; kendisine iyilik yapılan kimse günahkâr olsa bile.
Ebû İshâk dedi: bazısı dedi: **سِجِّيل** “**أسجَلتُ**” yani “verdin”dendir; onu **السِّجْلِ**’den kıldı.
Ve el-Lahabî’nin beytini inşad etti:
من يُسَاجِلْنِي يُسَاجِل ماجِداً
يَمْلأُ الدِّلوَ إلى عقدِ الكَرَب

Ve denildi: “**من سِجِّيلٍ**” senin “**من سجلَ**” yani “onlar için yazılmış olandan” demen gibidir.
Bu söz, tefsir edilirse, onların en açıklığıdır; çünkü Allah’ın kitabında ona bir delil vardır.
Allah dedi: **( الْعَالَمِينَ كَلاَّ إِنَّ كِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِى ( ) سِجِّينٍ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ ( ) سِجِّينٌ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ )** (el-Mutaffifîn: 7, 9).
Ve **سِجِّيلٌ** **سِجِّينٍ** manasındadır; mana: onların, Allah’ın kendilerini onunla azap edeceğini yazdığı şeyden taşlar olduğudur; bu, benim yanımda onda geçenlerin en güzeli.
Ve başkası dedi: **دَلْوٌ سَجِيْلَةٌ** yani iri.
Ve recez söyleyen dedi:
خُذها وأعطِ عَمَّكَ السَّجيله
إن لم يَكُن عَمُّك ذا حَلِيلَهْ

Ve hadiste: Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) “bir bedevînin bevli üzerine bir **سَجْلٍ** dökülmesini emrettiği” (vardır). Ve **السَّجْلُ**: kovaların en büyüğü; çoğulu: **سِجَالٌ**.
Lebîd dedi:
يُحِيْلُونَ السِّجَالِ على السِّجَالِ

Ve **المُسَاجَلَةُ**: **السَّجْلِ**’den alınmıştır.
Ve Ebû Süfyân hadîsinde: “Hirakl’ın ona, kendisi ile Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) arasındaki savaş hakkında sorduğu; o da ona: **( الحربُ بيننا سِجَالٌ )** dediği” (vardır). Manası: bir kere ona karşı üstünlük bize verilir, bir kere de bize karşı üstünlük ona verilir. Aslı: kuyudan iki **سَجْلَينِ** ile su çeken iki kimse; her birinin bir **سَجْلٌ**’ü vardır, yani su ile dolu bir kova.
El-Leys dedi: memelerden **السَّجيلُ**: uzun olan.
Ve **الخُصيَةُ السَّجيلةُ**: **الصَّفَنِ**’i sarkık olan.
Ve Allah dedi: **( كَطَيِّ السجل للكتاب )** (el-Enbiyâ: 100). Ve **السِّجْلِ** (cîm’i sükûnlu, lâm’ı hafifletilmiş olarak) okunmuştur. Ve tefsirde geldi ki **السِّجِلَّ**: içinde yazı bulunan sahifedir.
Ebû Zeyd’den nakledildi: bazısından, onu **( السِّجْلِ للكتاب )** (cîm’in sükûnuyla) okuduğunu rivayet etti.
Dedi: bazı bedevîler **( السَّجْل )** ... sîn’in fethasıyla okudu.
Ve denildi: **السِّجِلُّ**: bir melektir.
Ve denildi: **السِّجِلُّ** Habeş dilinde: adamdır.
Ebû’l-Cevzâ’dan: **السِّجِلَّ** Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) bir kâtibi idi; sözün tamamı **للكتاب**’tır.
İbn Şümeyl dedi: **ضَرْعٌ أَسْجَلُ**; o, geniş, gevşek, çalkantılı olandır; arka tarafından iki ayağını vurur; ancak koyun memelerinde olur.
Ve su **انسَجلَ** eder, **انسِجالاً**: aktığında.
Zü’r-Rumme dedi:
وأردَفَتِ الذِّراعُ لها بعينٍ
سَجُومِ الماءِ فانْسَجَلَ انسِجَالاَ

**سلج** : Arapların darbımesellerinden: **( الأكل سَلَجَانٌ ، والقضاء ليّانٌ )**.
( Ebû Ubeyd ): el-Kisâî’den: “yemeği **سُلِجْتُ** **سَلْجاً** ettim ve onu **سَرَطْتُهُ سَرْطاً** ettim” yani onu yuttuğumda.
Ebû Zeyd dedi: **سَلِجَ** **يُسْلَجُ** **سَلْجاً** ve **سَلَجَاناً**.
El-Leys dedi: **السُّلَّجُ**: ağacın ince (parça)larından olan yumuşak bir bitkidir.
Ve **السُّلَّجَانُ**: ondan bir türdür.
( Ebû Ubeyd, el-Umevî’den ): dedi: develer **السُّلّجَ** yediğinde ve ondan karınları çözüldüğünde “**سَلَجَتْ** **تسلُجُ**” denir.
Şemmer dedi: bence “**سَلِجَت** **تسلُجُ**” daha iyidir.
Dedi: ve **السُّلّجُ** **الحَمْضِ**’dandır; yaz sıcağında ve ilkbaharda hep yeşil kalır; ve o, “خوَّارة”dır.
( Ben dedim ): bir bitkidir; yetiştiği yer **القِيْعَانُ**’dır; onun meyvesi vardır; uçlarında keskinlik vardır; ilkbaharda daha yeşil olur, sonra kuruyup sararır; **شجر الحَمْضِ**’dan sayılmaz.
El-Lihyânî dedi: denir ki: onu şarabı **يتَزَلَّجُ** ve onu **يستَلِجهُ** eder halde bıraktım; yani onu içmede ısrar eder.
Dedi: ve onu **وَيْستَلِجُهُ**: onu kendi **سِلِّجَانه**’ine yani gırtlağına sokar.
Ve denir: Allah onu kendi **سِلِّجانهِ**’ine yani gırtlağına atsın.
Dedi: ve onların “**( الأخذ سَلَجَان ، والقضاء ليَّان )**” sözünün te’vili: almayı seversin, geri vermekten hoşlanmazsın.
Ebû Turâb dedi: Kays’ın bazı bedevîleri dedi ki: **سَلَجَ** yavru deve, dişi deveyi ve onu **مَلَجَها** ettiğinde; yani onu emdiğinde.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **السَّلاَلِيجُ**: uzun **الدُّلْبُ**’lardır.
Ve kapının ondan yarıldığı **السَّاجَةِ**’ye: **السَّلِيجَةُ** denir.
Ve **السِّلَّجْنُ**: ka‘k (halka çörek). Ve inşad etti:
يأكلُ سِلَّجْناً بها وسُلَّجا

( Ben dedim ): **السِّلَّجن**’i ondan başkası için işitmedim; sanki el-Vâcir şunu kastetti: “**سِلَّجْناً** yer ve **سُلَّجا** otlar.”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والتاء وما يثلثهما)
(ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])، ويحتجُّون بقول الأخطل:
لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])ويقول جرير:
قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])قالوا: فأستار الكعبة: جُدرانها وجوانبها، وهي أربعة، وهذا شيءٌ قد قيل، والله أعلم بصحته.
(ستن) السين والتاء والنون ليس بأصل يتفرَّع، لأنَّه نبت، ويقال لـه الأسْتَنُ. وفيه يقول النابغة:
تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])(سجح) السين والجيم والحاء أصل منقاس، يدلُّ على استقامةٍ وحسن. والسُّجُح: الشّيء المستقيم. ويقال: "مَلَكْتَ فأَسْجِحْ"، أي أَحْسِن العَفْو. ووجهٌ أَسْجَحُ، أي مستقيم الصُّورة. قال ذو الرمَّة:
* ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) *
وهذا كلُّه من قولهم: تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ([7])، أي عن جادّته ومستقيمه.
(سجد) السين والجيم والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد يدلّ على تطامُن وذلّ. يقال سجد، إذا تطَامَنَ. وكلُّ ما ذلَّ فقد سجد. قال أبو عمرو: أسْجَدَ الرَّجُل، إذا طأطأَ رأسَهُ وانحنى. قال حُميد:
فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])وقال أبو عبيدة مثلَه، وقال: أنشدَني أعرابيٌّ أسديّ:
* وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) *
يعني البعيرَ إذا طأطأَ رأسه. وأما قولهم: أسجَدَ إِسجاداً، إذا أدام النَّظر، فهذا صحيحٌ، إلاَّ أن القياسَ يقتضي ذلك في خَفض، ولا يكون *النّظرَ الشّاخصَ ولا الشزْر. يدلُّ على ذلك قولُهُ:
أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])ودراهم الإسجاد: درَاهمُ كانت عليها صورٌ، فيها صورُ ملوكهم، وكانوا إذا رأوها سَجَدُوا لها. وهذا في الفُرس. وهو الذي يقول فيه الأسود:
مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])(سجر) السين والجيم والراء أصولٌ ثلاثة: المَلء، والمخالطة، والإيقاد.
فأمّا الملء، فمنه البحر المسجور، أي المملوء. ويقال للموضع الذي يأتي عليه السّيلُ فيملؤه: ساجر. قال الشّمّاخ:
* كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) *
ومن هذا الباب، الشَّعر المنْسجِرُ، وهو الذي يَفِرُ([13])حتى يَسترسلَ من كثرته. قال:
* إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) *
وأمَّا المخالَطة فالسّجير: الصاحب والخليط، وهو خلاف الشَّجير. ومنه عينٌ سَجْراءُ، إذا خالط بياضَها حمرة.
وأمَّا الإيقاد فقولهم : سجرت التّنُّور، إذا أوقدتَه، والسَّجُور: ما يُسجَرُ به التّنُّور. قال:
ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])ويقال للسَّجُور السجار([16]).
ومما يقارب هذا استَجَرَت([17])الإِبل على نَجَائِها، إذا جدّت، كأنَّها تتَّقد في سيرها اتّقاداً. ومنه سَجَرَت النّاقةُ، إذا حَنَّتْ حنيناً شديداً.
(سجع) السين والجيم والعين أصلٌ يدلُّ على صوت متوازن. من ذلك السَّجع في الكلام، وهو أن يُؤتَى به وله فواصلُ كقوافِي الشِّعر، كقولهم: "مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ"، وكقولهم: "لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت". ويقال سجَعت الحمامةُ، إذا هَدَرَتْ.
(سجف) السين والجيم والفاء أصلٌ واحد، وهو إسبال شيءٍ ساتر. يقال أسجفت السِّتر: أرسلتُهُ. والسَّجْف والسِّجف([18]): سِتر الحَجَلة. ويقال أسجَفَ اللّيلُ، مثل أسدَفَ.
(سجل) السين والجيم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انصبابِ شيءٍ بعد امتلائِهِ. من ذلك السَّجْل، وهو الدَّلو العظيمة. ويقال سَجَلت الماءَ فانسجَلَ، وذلك إذا صَبْبَته. ويقال للضَّرْع الممتلئ سَجْل([19]). والمساجلة: المفاخرة، والأصل في الدِّلاء، إذا تساجَلَ الرجلان، وذلك تنازعُهما، يريد كلُّ واحدٍ منهما غلبةَ صاحبه. ومن ذلك الشّيء المُسْجَل، وهو المبذول لكلِّ أحد، كأنَّه قد صُبَّ صبّاً.  قال محمّد بن علي في قوله تعالى: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾  [الرحمن 60]: هي مُسْجَلَة للبَرِّ والفاجر. وقال الشاعر في المُسْجَل:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
فأما السِّجِلّ فمن السَّجْل والمساجلة، وذلك أنَّه كتَابٌ يجمَع كتباً ومعانيَ. وفيه أيضاً كالمساجلة، لأنّه عن منازعةٍ ومُداعاة. ومن ذلك قولهم: الحرب سِجَالٌ، أي مباراةٌ مرَّة كذا ومرةً كذا. وفي كتاب الخليل: السَّجْل: ملء الدلو. وأما السِّجِّيل فمن السِّجِلّ، وقد يحتمل أن يكون مشتقاً من بعض ما ذكرناه. وقالوا: السِّجِّيل: الشديد.
(سجم) السين والجيم والميم أصلٌ واحدٌ، وهو صبُّ الشّيء من الماء والدَّمعِ. يقال سَجَمَت العينُ دَمعَها. وعينٌ سَجوم، ودمعٌ مسجوم. ويقال أرض مسجومة: ممطورة.
(سجن) السين والجيم والنون أصلٌ واحد، وهو الحَبْس. يقال سجنته سَجناً. والسِّجن: المكان يُسجَن فيه الإنسان. قال الله جلَّ ثناؤه في قصّة يوسف عليه السلام: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. فيقرأ فتحاً على المصدر، وكسراً على الموضع([20])، وأما قولُ ابنِ مُقْبل:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
فقيل إنَّهُ أراد سِجِّيلاً. أي شديداً. وقد مضى ذِكرُهُ. وإِنَّما أبدل اللام نوناً. والوجه في هذا أنَّهُ قياس الأوَّل من السَّجن، وهو الحبس؛ لأنَّه إذا كان ضرباً شديداً ثبت المضروب، كأنَّه قد حبسه.
(سجو) السين والجيم والواو أصلٌ يدلُّ على سكونٍ وإطباق. يقال* سَجَا اللّيلُ، إذا ادلهمَّ وسكَن. وقال:
يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])وطرف ساجٍ، أي ساكن.
--------------ــــ
([1]) والستارة ، بالهاء أيضاً.
([2]) ذكر في اللسان والمعرب 42 أنه معرب "جهار" الفارسية، بمعنى أربعة. على أن اللفظ "استار" في الفارسية يظن أنَّه مأخوذ من اليونانية. انظر استينجاس 49.
([3]) ديوان الأخطل 297 واللسان (ستر) . وابنا جعيل، هما كعب وعمير.
([4]) كذا وردت الرواية في الأصل والمجمل والديوان 208. ورواية اللسان:
إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار
 ([5]) ديوان النابغة 68 واللسان (ستن).
([6]) صدره كما في الديوان 88 واللسان (حشر): * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة *
([7]) سجح الطريق، بالضم وبضمتين.
([8]) ذكر ابن بري أن صواب إنشاده: "لأحبارها". وقبله:
فلما لوين على معصم  *** وكف خضيب وأسوارها
 ([9]) الشطر في المجمل واللسان (سجد).
([10]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سجد).
([11]) البيت في اللسان (سجد). وقصيدة الأسود بن يعفر في المفضليات (2: 16-20).
([12]) البيت لم يرد في الديوان. وهو بتمامه كما في اللسان (سجر):
وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر
([13]) وفر يفر، كوعد يعد، ويقال أيضاً وفر يوفر من باب كرم، أي كثر.
([14]) وكذا روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 9): "شعره المنسجر". لكن في اللسان (6: 10):  * إذا ثنى فرعها المسجر *.
    بعد أن ذكر قبله:" المسجر: الشعر المسترسل". على أنه يقال المسجّر، بتشديد الجيم، والمنسجر، والمسوجر أيضاً.
([15]) البيت لعبيد بن أيوب العنبري، "كما في اللسان (أجم)". وتأجم، مثل تأجج، وزناً ومعنى. وبعده:
رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما
 ([16]) لم أجد هذه الكلمة في غير المقاييس. ولا أدري ضبطها.
([17]) في اللسان والمجمل: "انسجرت".
([18]) في الأصل: "السجيف"، محرف.
([19]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "السجيل"، و"الأسجل".
([20]) قرأ بالفتح عثمان ومولاه طارق، وزيد بن علي، والزهري، وابن أبي إسحاق، وابن هرمز، ويعقوب. تفسير ابن حيان (5: 306).
([21]) في اللسان "تواصت به". وصدره: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*.
([22]) الرجز لأحد الحارثيين، كما في اللسان (سجا).

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**التاء** وما يثلثهما)

(**ستر**) **السين** ve**التاء** ve**الراء** örtüye delâlet eden bir kelimedir. Dersin ki: Bir şeyi **ستراً** örttüm. **السُّتْرَة**: onunla örtündüğün şeydir, her ne olursa olsun. Keza **السِّتَار**([1]). Amma **الإستار** ve onların “**إستار** **الكعبة**” sözleri, galip olan şudur ki o **السِّتْر**’dendir; sanki onunla **الكعبة**’nin giydirilen bir elbiseden örtüldüğü şeyi murad etti. Ancak bir kavim, bunun elbiseden olmadığını, ancak sayıdan olduğunu iddia etti. Dediler ki: Araplar dörde **الإستار**([2]) adını verir; ve **الأخطل**’ın sözüyle delil getirirler:
لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])ويقول جرير:
قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])Dediler ki: Öyleyse **أستار الكعبة**: onun duvarları ve yanlarıdır; onlar dörttür. Bu, söylenmiş bir şeydir; Allah onun sıhhatini daha iyi bilir.

(**ستن**) **السين** ve**التاء** ve**النون** dallanıp budaklanan bir asıl değildir; çünkü o bir bitkidir; ona **الأسْتَنُ** denir. Bunun hakkında **النابغة** şöyle der:
تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])

(**سجح**) **السين** ve**الجيم** ve**الحاء** kıyaslı bir asıldır; doğruluğa ve güzelliğe delâlet eder. **السُّجُح**: doğru olan şeydir. Ve denir ki: “**مَلَكْتَ فأَسْجِحْ**”, yani affı güzel yap. Ve **وجهٌ أَسْجَحُ**: yani sûreti düzgün. **ذو الرمَّة** dedi ki:
* ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) *
Bunların hepsi onların “**تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ**”([7]) sözündendir; yani onun caddesinden ve doğrusundan (ayrıl).

(**سجد**) **السين** ve**الجيم** ve**الدال** tek bir asıldır, düzenli; alçalmaya ve zillete delâlet eder. **سجد** denir, alçaldığı zaman. Zillete düşen her şey **سجد** etmiştir. **أبو عمرو** dedi: **أسْجَدَ** adam, başını eğip büküldüğü zaman. **حُميد** dedi:
فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])Ve **أبو عبيدة** onun benzerini söyledi ve dedi ki: Bana **أعرابيٌّ أسديّ** okuttu:
* وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) *
Yani başını eğdiği zaman deveyi. Amma onların “**أسجَدَ إِسجاداً**” sözleri, bakışı sürdürdüğü zaman; bu doğrudur, ancak kıyas bunu bir alçaltmada gerektirir; *dikilmiş bakış* ve ne de yan bakış olmaz. Buna onun sözü delâlet eder:
أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])Ve **دراهم الإسجاد**: üzerinde suretler bulunan dirhemlerdi; onların üzerinde krallarının suretleri vardı; onları gördükleri zaman onlara secde ederlerdi. Bu, Farslar hakkındadır. **الأسود**’un bunun hakkında söylediği odur:
مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])

(**سجر**) **السين** ve**الجيم** ve**الراء** üç asıldır: doldurma, karıştırma, tutuşturma.
Doldurmaya gelince: ondan **البحر المسجور**; yani doldurulmuş. Ve selin gelip onu doldurduğu yere **ساجر** denir. **الشّمّاخ** dedi:
* كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) *
Ve bu babdandır: **الشَّعر المنْسجِرُ**; o, çoğalmasından dolayı salınıp uzayıncaya dek **يَفِرُ**([13]) olan (saç)tır. Dedi ki:
* إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) *
Karıştırmaya gelince: **السّجير** yoldaş ve karışık olandır; o, **الشَّجير**’in zıddıdır. Ve ondan **عينٌ سَجْراءُ**: beyazına kızıllık karıştığı zaman.
Tutuşturmaya gelince: onların “**سجرت التّنُّور**” sözleri; onu yaktığın zaman. Ve **السَّجُور**: tandırın onunla yakıldığı şeydir. Dedi ki:
ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])Ve **السَّجُور**’a **السجار**([16]) denir.
Buna yakın olan şeylerdendir: **استَجَرَت**([17]) develer, koşularında ciddileştikleri zaman; sanki yürüyüşlerinde bir tutuşma ile tutuşuyorlar. Ve ondan: **سَجَرَت** dişi deve, şiddetli bir inleme ile inlediği zaman.

(**سجع**) **السين** ve**الجيم** ve**العين** dengeli bir sese delâlet eden bir asıldır. Ondan: sözde **السَّجع**; o, şiirin kafiyeleri gibi fasılaları olacak şekilde getirilmesidir; onların “**مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ**” sözü gibi ve onların “**لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت**” sözü gibi. Ve **سجَعت** güvercin denir; böğürdüğü zaman.

(**سجف**) **السين** ve**الجيم** ve**الفاء** tek bir asıldır; o da örten bir şeyi salıvermektir. **أسجفت السِّتر** denir: onu saldım. **السَّجْف** ve**السِّجف**([18]): **الحَجَلة**’nin perdesi. Ve **أسجَفَ اللّيلُ** denir; **أسدَفَ** gibi.

(**سجل**) **السين** ve**الجيم** ve**اللام** tek bir asıldır; dolduktan sonra bir şeyin dökülüp akmasına delâlet eder. Ondan **السَّجْل**: büyük kovadır. Ve “**سَجَلت الماءَ فانسجَلَ**” denir; onu döktüğün zaman. Ve dolu memeye **سَجْل**([19]) denir. **المساجلة**: övünmedir; aslı kovalardadır; iki adam **تساجَلَ** ettiği zaman; bu, çekişmeleridir; her biri arkadaşına galip gelmeyi ister. Ve ondan **الشّيء المُسْجَل**: herkes için bağışlanmış olandır; sanki döke döke dökülmüştür. **محمّد بن علي**, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾ [الرحمن 60]: o, iyiler ve günahkârlar için **مُسْجَلَة**’dir. Ve şair **المُسْجَل** hakkında dedi:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
Amma **السِّجِلّ**, **السَّجْل** ve**المساجلة**’dendir; çünkü o, yazıları ve mânâları toplayan bir kitaptır. Ve onda da **المساجلة** gibi (bir şey) vardır; çünkü o, bir çekişme ve çağrışma üzerinedir. Ve ondan onların “**الحرب سِجَالٌ**” sözleri: yani bir defa şöyle, bir defa böyle karşılaşmadır. **كتاب الخليل**’de: **السَّجْل**: kovanın dolusu. Amma **السِّجِّيل**, **السِّجِلّ**’dendir; ve zikrettiklerimizin bazısından türemiş olması da muhtemeldir. Ve dediler ki: **السِّجِّيل**: şiddetli olandır.

(**سجم**) **السين** ve**الجيم** ve**الميم** tek bir asıldır; o da su ve gözyaşından bir şeyi dökmektir. “**سَجَمَت العينُ دَمعَها**” denir. Ve **عينٌ سَجوم** ve**دمعٌ مسجوم**. Ve **أرض مسجومة** denir: yağmur görmüş.

(**سجن**) **السين** ve**الجيم** ve**النون** tek bir asıldır; o da hapsetmektir. “Onu **سَجناً** hapsettim” denir. **السِّجن**: insanın içinde hapsedildiği yerdir. Yüce Allah, Yusuf عليه السلام kıssasında buyurdu: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. Masdar üzere fetha ile, yer üzere kesra ile okunur([20]). Amma **ابنِ مُقْبل**’in sözü:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
“**سِجِّيلاً**”ı murad etti denildi; yani şiddetli. Onun zikri geçti. Ancak **اللام**’ı **نون**a çevirdi. Bunun vechi şudur ki: **السَّجن**’in birincisinin kıyasıdır; o da hapistir; çünkü darbe şiddetli olduğu zaman vurulan sabit kalır; sanki onu hapsetmiştir.

(**سجو**) **السين** ve**الجيم** ve**الواو** sükûnete ve kapanmaya delâlet eden bir asıldır. “**سَجَا اللّيلُ**” denir; kararıp sakinleştiği zaman. Ve dedi ki:
يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])Ve **طرف ساجٍ**: yani sakin.

--------------ــــ
([1]) Ve **الستارة** da, **الهاء** ile de.
([2]) **اللسان** ve **المعرب** 42’de, “**جهار**” Farsçasının, dört mânâsında, muarreb olduğu zikredildi. Şu da var ki Farsçada “**استار**” lafzının Yunancadan alınmış olduğu zannedilir. Bk. **استينجاس** 49.
([3]) **ديوان الأخطل** 297 ve **اللسان** (**ستر**). Ve **ابنا جعيل**: onlar **كعب** ve **عمير**’dir.
([4]) Rivayet asılda ve **المجمل**’de ve **الديوان** 208’de böyle vârid olmuştur. **اللسان** rivayeti:
إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار
([5]) **ديوان النابغة** 68 ve **اللسان** (**ستن**).
([6]) Sadrı, **الديوان** 88 ve **اللسان** (**حشر**)’de olduğu gibi: * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة *
([7]) **سجح الطريق**: zamme ile ve iki zamme ile.
([8]) **ابن بري** bunun doğru okunuşunun “**لأحبارها**” olduğunu zikretti. Ondan önce:
فلما لوين على معصم  *** وكف خضيب وأسوارها
([9]) Şatr, **المجمل** ve **اللسان** (**سجد**)’dedir.
([10]) Beyit, **اللسان** (**سجد**)’de olduğu üzere **كثير عزة**’yedir.
([11]) Beyit **اللسان** (**سجد**)’dedir. Ve **قصيدة الأسود بن يعفر** **المفضليات**’te (2: 16-20).
([12]) Beyit **الديوان**’da vârid olmadı. O, **اللسان** (**سجر**)’de olduğu üzere tamamıyla şöyledir:
وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر
([13]) **وفر يفر**: **وعد يعد** gibi; ve ayrıca **وفر يوفر** da denir, **كرم** babından; yani çoğaldı.
([14]) **المجمل**’de rivayeti de böyledir. **اللسان** (6: 9)’da: “**شعره المنسجر**”. Lakin **اللسان** (6: 10)’da:  * إذا ثنى فرعها المسجر *.
Öncesinde “**المسجر: الشعر المسترسل**” zikrettikten sonra. Şu da var ki **المسجّر** (جيم şeddeli), ve **المنسجر**, ve **المسوجر** da denir.
([15]) Beyit **عبيد بن أيوب العنبري**’yedir; “**اللسان** (**أجم**)’de olduğu gibi”. Ve **تأجم**: **تأجج** gibi, vezin ve mânâca. Ondan sonra:
رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما
([16]) Bu kelimeyi **المقاييس**’ten başka bir yerde bulmadım. Ve ضبطunu bilmiyorum.
([17]) **اللسان** ve **المجمل**’de: “**انسجرت**”.
([18]) Asılda: “**السجيف**”, tahrif edilmiş.
([19]) **المجمل**’de de böyledir. **اللسان**’da: “**السجيل**” ve “**الأسجل**”.
([20]) Fetha ile **عثمان** ve onun mevlası **طارق** ve **زيد بن علي** ve **الزهري** ve **ابن أبي إسحاق** ve **ابن هرمز** ve **يعقوب** okudu. **تفسير ابن حيان** (5: 306).
([21]) **اللسان**’da “**تواصت به**”. Ve sadrı: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*.
([22]) Recez, **اللسان** (**سجا**)’da olduğu üzere, **أحد الحارثيين**’indir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السجل: الدلو العظيمة، وسجلت الماء فانسجل، أي: صببته فانصب، وأسجلته: أعطيته سجلا، واستعير للعطية الكثيرة، والمساجلة: المساقاة بالسجل، وجعلت عبارة عن المباراة والمناضلة، قال:
- *من يساجلني يساجل ماجدا*
(الشطر للفضل بن عباس بن عتبة بن أبي لهب، وعجزه:
*يملأ الدلو إلى عقد الكرب*
وهو في اللسان (سجل) ؛ والبصائر 3/192؛ وديوان الأدب 2/390؛ والحماسة البصرية 1/185)
والسجيل: حجر وطين مختلط، وأصله فيما قيل: فارسي معرب، والسجل: قيل حجر كان يكتب فيه، ثم سمي كل ما يكتب فيه سجلا، قال تعالى: ﴿كطي السجل للكتاب﴾ [الأنبياء/104] (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي جعفر وابن عامر وأبي عمرو وشعبة عن عاصم ويعقوب. وقرأ الباقون ﴿للكتب﴾ بالجمع. الإتحاف 312)، أي: كطيه لما كتب فيه حفظا له.

##### Türkçe

- **السجل**: büyük kova; ve “**سجلت الماء فانسجل**”, yani: onu döktüm de o da döküldü; ve “**أسجلته**”: ona bir **سجل** verdim; ve çokça bağış için ödünç alınmıştır; ve **المساجلة**: **السجل** ile sulama; ve müsabaka ve mücadele için bir ibare kılınmıştır; dedi ki:
- **من يساجلني يساجل ماجدا**
(Şatr, el-Faḍl b. ʿAbbâs b. ʿUtbe b. Ebî Leheb’indir; ve onun aczi:
**يملأ الدلو إلى عقد الكرب**
ve o, Lisân’da (**سجل**); ve el-Beṣâʾir 3/192; ve Dîvânü’l-Edeb 2/390; ve el-Ḥamâse el-Baṣriyye 1/185’tedir.)
ve **السجيل**: karışık taş ve çamur; ve aslı, denildiğine göre: Arapçalaştırılmış Farsçadır; ve **السجل**: denildi ki, içinde yazı yazılan bir taş idi; sonra, içinde yazı yazılan her şeye **سجل** adı verildi; Yüce Allah dedi ki: ﴿كطي **السجل** للكتاب﴾ [el-Enbiyâ/104] (ve bu, Nâfiʿ, İbn Kesîr, Ebû Caʿfer, İbn ʿÂmir, Ebû ʿAmr, ʿÂṣım’dan Şuʿbe ve Yaʿkûb’un kıraatidir. Geri kalanlar ﴿للكتب﴾ çoğul ile okudular. el-İtḥâf 312), yani: onu, içinde yazılmış olana onu korumak için dürmesi gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ج ل
سقيته سجلاً وسجالاً وهو الدلو العظيمة وساجله‏:‏ باراه في الاستقاء‏.‏
وكتب عليه سجلاً وعليهم سجلات وسجل عليهم وكتاب مسجل‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ ساجلـه‏:‏ فاخـره مساجلـة‏.‏
و ‏"‏ الحـرب سجـال ‏"‏‏:‏ مـرة علـى هـؤلاء وأخـرى علـى هـؤلاء‏.‏
وله من المجد سجل سجيل‏:‏ ضخم‏.‏
قال الحطيئة‏:‏ وجواد عظيم السجل أي العطاء‏.‏
وله برفائض السجال وأسجله‏:‏ أكثر له من العطاء وأعطاه سجله من كذا أي نصيبه كما يقال‏:‏ ذنوبه‏.‏
قال زهير‏:‏ تهامـون نجديّون كيداً ونجعة لكل أناس من وقائعهـم سجـل وهذا مسجل له‏:‏ مرسل مطلق إن شاء أخذه وإن شاء لم يأخذه‏.‏
وأسجلت البهمة مع أمها وأرجلت إذا أرسلت‏.‏

##### Türkçe

س ج ل
Onu **سجلاً** ve **سجالاً** olarak suladım; o, büyük kovadır. Ve **ساجله**: su çekmede onunla yarıştı.
Onun üzerine **سجلاً** yazdı; onların üzerinde **سجلات** vardır; onların üzerine **سجل** etti; ve **كتاب مسجل**.
Mecazdan: **ساجله**: onunla övünmede yarıştı, **مساجلة** olarak.
Ve “**الحرب سجال**”: bir kere bunların aleyhine, bir kere de bunların aleyhine.
Onun şereften **سجل سجيل**i vardır: iri.
**الحطيئة** dedi: Ve **السجل**i büyük bir cömert at; yani bağış.
Onun **السجال**dan bol payları vardır; ve **أسجله**: ona bağışı çoğalttı ve ona şundan **سجله**ni verdi; yani payını; denildiği gibi: **ذنوبه**.
**زهير** dedi: **تهامـون نجديّون كيداً ونجعة لكل أناس من وقائعهـم سجـل** Ve bu, onun için **مسجل**dir: salıverilmiş, serbest bırakılmış; isterse onu alır, isterse onu almaz.
Ve **أسجلت** **البهمة**yi annesiyle birlikte; ve **أرجلت**: salıverdiğimde.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّجْلُ: الدَّلْو الضَّخْمَة المملوءةُ ماءً، مُذَكَّر، وقيل: هو مِلْؤُها، وقيل: إِذا كان فيه ماء قَلَّ أَو كَثُر، والجمع سِجالٌ وسُجُول، ولا يقال لها فارغةً سَجْلٌ ولكن دَلْو؛ وفي التهذيب: ولا يقال له وهو فارغ سَجْلٌ ولا ذَنُوب؛ قال الشاعر:
السَّجْلُ والنُّطْفَة والذَّنُوب،
حَتَّى تَرَى مَرْكُوَّها يَثُوب
قال: وأَنشد ابن الأَعرابي:
أُرَجِّي نائلاً من سَيْبِ رَبٍّ،
له نُعْمَى وذَمَّتُه سِجَالُ
قال: والذَّمَّة البئر القليلة الماء. والسَّجْل: الدَّلْو المَلأى، والمعنى قَلِيله كثير؛ ورواه الأَصمعي: وذِمَّتُه سِجَالٌ أَي عَهْده مُحْكَم من قولك سَجَّل القاضي لفلان بماله أَي اسْتَوْثق له به. قال ابن بري: السَّجْل اسمها مَلأى ماءً، والذَّنُوب إِنما يكون فيها مِثْلُ نصفها ماءً. وفي الحديث: أَن أَعرابيّاً بال في المسجد فأَمَرَ بسَجْلٍ فصُبَّ على بوله؛ قال: السَّجْل أَعظم ما يكون من الدِّلاء، وجمعه سِجَال؛ وقال لبيد:
يُحِيلون السِّجَال على السِّجَال
وأَسْجَله: أَعطاه سَجْلاً أَو سَجْلَين، وقالوا: الحروب سِجَالٌ أَي سَجْلٌ منها على هؤلاء وآخر على هؤلاء، والمُسَاجلة مأْخوذة من السِّجْل. وفي حديث أَبي سفيان: أَن هِرَقْلَ سأَله عن الحرب بينه وبين النبي، صلى الله عليه وسلم، فقال له: الحَرْب بيننا سِجَالٌ؛ معناه إِنا نُدَالُ عليه مَرَّة ويُدَالُ علينا أُخرى، قال: وأَصله أَن المُسْتَقِيَين بسَجْلَين من البئر يكون لكل واحد منهما سَجْلٌ أَي دَلوٌ ملأى ماء. وفي حديث ابن مسعود: افتتح سورة النساء فسَجَلَها أَي قَرأَها قراءة متصلة، من السَّجْل الصَّبِّ. يقال: سَجَلْت الماءَ سَجْلاً إِذا صببته صَبًّا متَّصلاً. ودَلْوٌ سَجِيلٌ وسَجِيلة: ضَخْمة؛ قال:
خُذْها، وأَعْطِ عَمَّك السَّجِيله،
إِن لم يَكُنْ عَمُّك ذا حَلِيله
وخُصْيَةٌ سَجِيلة بَيِّنَة السَّجَالة: مُسْترخِيَة الصَّفَن واسعةٌ. والسَّجِيل من الضُّروع: الطَّوِيل. وضَرْعٌ سَجِيلٌ: طويل مُتَدَلٍّ. وناقة سَجْلاء: عَظيمة الضَّرْع. ابن شميل: ضَرْع أَسْجَل وهو الواسع الرِّخو المضطرب الذي يضرب رجليها من خَلْفها ولا يكون إِلا في ضروع الشاء.وساجَلَ الرَّجُلَ: باراه، وأَصله في الاستقاء، وهما يَتَساجَلان. والمُساجَلة: المُفاخَرة بأَن يَصْنَع مثلَ صَنِيعه في جَرْيٍ أَو سقي؛ قال الفضل بن عباس بن عبتة بن أَبي لهب:
مَنْ يُساجِلْني يُسَاجِلْ ماجِداً،
يَمْلأُ الدَّلْوَ إِلى عَقْدِ الكَرَب
قال ابن بري: أَصل المُسَاجَلة أَن يَسْتَقِيَ ساقيان فيُخْرج كُلُّ واحد منهما في سَجْله مثل ما يُخْرج الآخر، فأَيُّهما نَكَل فقد غُلِبَ، فضربته العرب مثلاً للمُفاخَرة، فإِذا قيل فلان يُساجِل فلاناً، فمعناه أَنه يُخْرِج من الشَّرَف مثل ما يُخرِجه الآخرُ، فأَيهما نَكَل فقد غُلِب. وتَساجَلوا أَي تَفاخَروا؛ ومنه قولهم: الحَرْبُ سِجالٌ. وانسَجل الماءُ انسجالاً إِذا انْصَبَّ؛ قال ذو الرمة:
وأَرْدَفَتِ الذِّراعَ لها بعَيْنٍ
سَجُومِ الماء، فانْسَجَل انسِجالا
وسَجَلْت الماءَ فانْسَجَل أَي صَبَبْته فانْصَبَّ. وأَسْجلْت الحوض: مَلأْته؛ قال:
وغادَر الأُخْذَ والأَوْجادَ مُتْرَعَةً
تطْفُو، وأَسْجَلَ أَنْهاءً وغُدْرانا
ورجل سَجْلٌ: جَواد؛ عن أَبي العَمَيْثَل الأَعرابي. وأَسْجَل الرجلُ: كثُر خيرُه. وسَجَّل: أَنْعَظَ. وأَسْجَلَ الناسَ: ترَكَهم، وأَسْجَلَ لهم الأَمرَ: أَطلقه لهم؛ ومنه قول محمد بن الحنفية، رحمة الله عليه، في قوله عز وجل: هل جَزاءُ الإِحسانِ إِلا الإِحسانُ، قال: هي مُسْجَلة للبَرِّ والفاجر، يعني مُرْسلة مُطْلَقة في الإِحسان إِلى كل أَحد، لم يُشْترَط فيها بَرٌّ دون فاجر. والمُسْجَل: المبذول المباح الذي لا يُمْنَع من أَحد؛ وأَنشد الضبيُّ:
أَنَخْتُ قَلوصِي بالمُرَيْر، ورَحْلُها،
لِما نابه من طارِق اللَّيْل، مُسْجَلُ
أَراد بالرَّحْل المنزل. وفي الحديث: ولا تُسْجِلوا أَنعامَكم أَي لا تُطْلِقوها في زُروع الناس. وأَسْجَلْت الكلامَ أَي أَرْسَلْته. وفَعَلْنا ذلك والدهر مُسْجَلٌ أَي لا يخاف أَحد أَحداً.
والسَّجِلُّ: كتاب العَهْد ونحوِه، والجمع سِجِلاّتٌ، وهو أَحد الأَسماء المُذَكَّرة المجموعة بالتاء، ولها نظائر، ولا يُكَسِّر السِّجِلُّ، وقيل: السَّجِلُّ الكاتب، وقد سَجَّل له. وفي التنزيل العزيز: كطَيِّ السِّجِلّ للكتب، وقرئ: السِّجْل، وجاء في التفسير: أَن السِّجِلَّ الصحيفة التي فيها الكتاب؛ وحكي عن أَبي زيد: أَنه روى عن بعضهم أَنه قرأَها بسكون الجيم، قال: وقرأَ بعض الأَعراب السَّجْل بفتح السين. وقيل السِّجِلُّ مَلَكٌ، وقيل السِّجِلُّ بلغة الحبش الرَّجُل، وعن أَبي الجوزاء أَن السِّجِلَّ كاتب كان للنبي، صلى الله عليه وسلم، وتمام الكلام للكتاب. وفي حديث الحساب يوم القيامة: فتُوضَع السِّجِلاَّت في كِفَّة؛ وهو جمع سِجِلٍّ، بالكسر والتشديد، وهو الكتاب الكبير.
والسَّجِيل: النَّصيب؛ قال ابن الأَعرابي: هو فَعِيلٌ من السَّجْل الذي هو الدَّلو الملأَى، قال: ولا يُعْجِبني. والسِّجِلُّ: الصَّكُّ، وقد سَجَّلَ الحاكمُ تَسجيلاً. والسَّجِيلُ: الصُّلْب الشديد. والسِّجِّيل: حجارة كالمَدَر. وفي التنزيل العزيز: ترْمِيهم بحِجارة من سِجِّيل؛ وقيل: هو حجر من طين، مُعَرَّب دَخِيل، وهو سَنْكِ رَكِل (*
قوله «وهو سنك وكل» قال القسطلاني: سنك، بفتح السين المهملة وبعد النون الساكنة كاف مكسورة. وكل، بكسر الكاف وبعدها لام) أَي حجارة وطين؛ قال أَبو إِسحق: للناس في السِّجِّيل أَقوال، وفي التفسير أَنها من جِلٍّ وطين، وقيل من جِلٍّ وحجارة، وقال أَهل اللغة: هذا فارسيٌّ والعرب لا تعرف هذا؛ قال الأَزهري: والذي عندنا، والله أَعلم، أَنه إِذا كان التفسير صحيحاً فهو فارسي أُعْرِب لأَن الله تعالى قد ذكر هذه الحجارة في قصة قوم لوط فقال: لنُرْسِل عليهم حجارةً من طين؛ فقد بَيَّن للعرب ما عَنى بسِجِّيل. ومن كلام الفُرْس ما لا يُحْصى مما قد أَعْرَبَتْه العربُ نحو جاموس ودِيباج، فلا أُنْكِر أَن يكون هذا مما أُعْرِب؛ قال أَبو عبيدة: من سِجِّيل، تأْويله كثيرة شديدة؛ وقال: إِن مثل ذلك قول ابن مقبل:
ورَجْلةٍ يَضْرِبون البَيْضَ عن عُرُضٍ،
ضَرْباً تَوَاصَتْ به الأَبْطالُ سِجِّينا
قال: وسِجِّينٌ وسِجِّيلٌ بمعنى واحد، وقال بعضهم: سِجِّيل من أَسْجَلْته أَي أَرسلته فكأَنها مُرْسَلة عليهم؛ قال أَبو إِسحق: وقال بعضهم سِجِّيل من أَسْجَلْت إِذا أَعطيت، وجعله من السِّجْل؛ وأَنشد بيت اللَّهَبي:مَنْ يُساجِلْني يُساجِلْ ماجدا
وقيل مِنْ سِجِّيلٍ: كقولك مِن سِجِلٍّ أَي ما كُتِب لهم، قال: وهذا القول إِذا فُسِّر فهو أَبْيَنُها لأَن من كتاب الله تعالى دليلاً عليه، قال الله تعالى: كَلاَّ إِن كتاب الفُجَّار لَفِي سِجِّينٍ وما أَدراك ما سِجِّينٌ كتابٌ مَرْقومٌ؛ وسِجِّيل في معنى سِجِّين، المعنى أَنها حجارة مما كَتَب اللهُ تعالى أَنه يُعَذِّبهم بها؛ قال: وهذا أَحسن ما مَرَّ فيها عندي. الجوهري: وقوله عز وجل: حجارة من سِجِّيل؛ قالوا: حجارة من طين طُبِخَتْ بنار جهنم مكتوب فيها أَسماء القوم لقوله عز وجل: لنُرْسِل عليهم حجارة من طين. وسَجَّله بالشيء: رَماه به من فوق.
والسَّاجُول والسَّوْجَلُ والسَّوْجَلة: غِلاف القارورة؛ عن كراع. والسَّجَنْجَلُ: المرآة. والسَّجَنْجل أَيضاً: قِطَع الفِضَّة وسَبائِكُها، ويقال هو الذهب، ويقال الزَّعْفران، ويقال إِنه رُومِيٌّ مُعَرَّب، وذكره الأَزهري في الخماسي قال: وقال بعضهم زَجَنْجَلٌ، وقيل هي رُومِيَّة دَخَلَت في كلام العرب؛ قال امرؤ القيس:
مُهَفْهَفَةٌ بَيْضاء غَيْر مُفاضَةٍ،
تَرائِبُها مَصْقولةٌ كالسِّجَنْجَل

##### Türkçe

**السَّجْلُ**: Su ile dolu büyük kova; müzekkerdir; ve denildi ki:
o, onun doluluğudur; ve denildi ki: içinde su az da olsa çok da olsa (böyledir); çoğulu **سِجالٌ** ve **سُجُول**’dür; boş iken ona **سَجْلٌ** denilmez, fakat **دَلْو** (denir); ve **التهذيب**’de: boş iken ona **سَجْلٌ** da **ذَنُوب** da denilmez; şair dedi ki:
**السَّجْلُ** ve **النُّطْفَة** ve **الذَّنُوب**،
ta ki onun bağlanmışını geri döner görürsün.
Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî şöyle inşâd etti:
Bir Rabbin ihsanından bir bağış umarım,
onun **نُعْمَى**’sı vardır ve onun **ذَمَّتُه**’si **سِجَالُ**’dur.
Dedi ki: **الذَّمَّة** az sulu kuyudur. Ve **السَّجْل**: dolu kova;
ve mâna: azı çoktur; ve el-Asma‘î onu şöyle rivayet etti: “ve **ذِمَّتُه سِجَالٌ**” yani onun ahdi sağlamdır; “**سَجَّل** kadı falana malıyla” sözünden, yani onu onunla sağlamlaştırdı. İbn Berrî dedi ki: **السَّجْل** onun adıdır, su ile dolu iken; **الذَّنُوب** ise ancak içinde onun yarısı gibi su bulunur. Ve hadiste: bir bedevî mescitte bevletti de bir **سَجْلٍ** emretti, onun bevli üzerine döküldü; dedi ki: **السَّجْل** kovaların en büyüğüdür; çoğulu **سِجَال**’dır; Lebîd dedi ki:
**يُحِيلون السِّجَال على السِّجَال**
Ve **أَسْجَله**: ona bir **سَجْل** yahut iki **سَجْل** verdi; ve dediler ki: savaşlar **سِجَالٌ**’dır, yani bunların üzerine bir **سَجْل** ve şunların üzerine bir başkası; ve **المُسَاجلة** **السِّجْل**’den alınmıştır. Ebû Süfyân hadîsinde: **هِرَقْلَ** ona, Peygamber ile (sallallahu aleyhi ve sellem) arasındaki savaş hakkında sordu da ona dedi ki: savaş aramızda **سِجَالٌ**’dır; mânası: biz ona bir kere üstün geliriz ve bize bir başka kere üstün gelinir; dedi ki: aslı, kuyudan iki **سَجْل** ile su çeken iki su çekicinin her birinin bir **سَجْل**’ü olmasıdır, yani su ile dolu bir kova. İbn Mes‘ûd hadîsinde: Nisâ sûresini açtı da onu **سَجَلَها** etti, yani onu bitişik bir okuyuşla okudu; **السَّجْل** (yani) dökme’den. Denir: **سَجَلْت الماءَ سَجْلاً**: onu bitişik bir döküşle döktüğün zaman. Ve **دَلْوٌ سَجِيلٌ** ve **سَجِيلة**: büyük; dedi ki:
Onu al, ve amcana **السَّجِيله**’yi ver,
eğer amcan **ذا حَلِيله** değilse.
Ve **خُصْيَةٌ سَجِيلة**: **السَّجَالة**’si açık (olan), yani torbası gevşek, geniş. Ve memelerden **السَّجِيل**: uzun. Ve **ضَرْعٌ سَجِيلٌ**: uzun, sarkık. Ve **ناقة سَجْلاء**: memesi büyük. İbn Şümeyl: **ضَرْع أَسْجَل**; o, geniş, yumuşak, sallanan, arka tarafından iki bacağına vuran (meme)dir; ancak koyun memelerinde olur. Ve **ساجَلَ الرَّجُلَ**: onunla yarıştı; aslı su çekmededir; ve ikisi **يَتَساجَلان**. Ve **المُساجَلة**: koşuda yahut sulamada onun yaptığı gibi yapmak suretiyle övünmedir; el-Fadl b. Abbâs b. Abte b. Ebî Leheb dedi ki:
Kim benimle **يُساجِلْ** ederse, bir **ماجِداً** ile **يُسَاجِلْ** eder,
kovayı **عَقْدِ الكَرَب**’e kadar doldurur.
İbn Berrî dedi ki: **المُسَاجَلة**’nin aslı, iki su çekicinin su çekmesidir; her biri kendi **سَجْل**’ünde ötekinin çıkardığı kadar çıkarır; hangisi geri durursa yenilmiş olur; Araplar onu övünmeye misal yaptılar; “falanca falancayla **يُساجِل** eder” denilince mânası: şereften ötekinin çıkardığı kadar çıkarır; hangisi geri durursa yenilmiş olur. Ve **تَساجَلوا**: yani övündüler; ondan “savaş **سِجالٌ**’dır” sözleri. Ve su **انسَجل** olur **انسجالاً**: aktığı zaman; Zû’r-Rumme dedi ki:
Ve ona kolu bir göz ile ekledi,
suyu bol akan; derken **فانْسَجَل انسِجالا**.
Ve **سَجَلْت الماءَ فانْسَجَل**: yani onu döktüm de aktı. Ve **أَسْجلْت الحوض**: onu doldurdum; dedi ki:
Ve **الأُخْذ**’ü ve **الأَوْجاد**’ı dolu bıraktı,
yüzer; ve **أَسْجَلَ** **أَنْهاءً** ve **غُدْرانا**.
Ve **رجل سَجْلٌ**: cömert; Ebû’l-Umeysil el-A‘râbî’den. Ve **أَسْجَل الرجلُ**: hayrı çoğaldı. Ve **سَجَّل**: **أَنْعَظَ** etti. Ve **أَسْجَلَ الناسَ**: onları bıraktı; ve **أَسْجَلَ لهم الأَمرَ**: onu onlara serbest bıraktı; ondan Muhammed b. el-Hanefiyye’nin (Allah ona rahmet etsin) şu sözü: Aziz ve celîl olanın “**هل جَزاءُ الإِحسانِ إِلا الإِحسانُ**” kavli hakkında dedi ki: o, iyilik eden ve günahkâr için **مُسْجَلة**’dir; yani her birine iyilikte gönderilmiş, serbest bırakılmıştır; onda günahkâr dışında iyilik eden şart koşulmadı. Ve **المُسْجَل**: bağışlanmış, mubah, kimseden men edilmeyen (şey)dir; ed-Dabbî inşâd etti:
Deveyi **المُرَيْر**’de çöktürdüm; ve onun **رَحْلُها**’ı,
gecenin yolcusundan ona gelen şey için, **مُسْجَلُ**’dür.
**الرَّحْل** ile menzili kastetti. Ve hadiste: “ve **لا تُسْجِلوا** hayvanlarınızı” yani onları insanların ekinlerinde salıvermeyin. Ve **أَسْجَلْت الكلامَ**: yani onu salıverdim. Ve bunu yaptık, hâlbuki zaman **مُسْجَلٌ** idi: yani kimse kimseden korkmaz.

Ve **السَّجِلُّ**: ahid kitabı ve benzeri; çoğulu **سِجِلاّتٌ**; o, **التاء** ile cem‘ edilen müzekker isimlerden biridir; onun benzerleri vardır; **السِّجِلُّ** kırık çoğul yapılmaz. Ve denildi ki: **السَّجِلُّ** kâtiptir; ve ona **سَجَّل** etti. Ve aziz tenzilde: “**كطَيِّ السِّجِلّ للكتب**”; ve “**السِّجْل**” diye de okundu; tefsirde geldi ki: **السِّجِلّ** içinde yazı bulunan sahifedir. Ebû Zeyd’den nakledildi: bazılarından onu **الجيم**’i sükûnlu okuyarak rivayet etti; dedi ki: bazı bedevîler **السَّجْل**’i **السين**’i fetha ile okudu. Ve denildi ki: **السِّجِلُّ** bir melektir; ve denildi ki: Habeş dilinde **السِّجِلُّ** adamdır. Ebû’l-Cevzâ’dan: **السِّجِلُّ** Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) bir kâtibi idi; sözün tamamı kitap içindir. Ve kıyamet günü hesap hadîsinde: **السِّجِلاَّت** bir kefeye konur; o, **سِجِلٍّ**’ün cem‘idir; kesre ve şeddeli (olarak); o, büyük kitaptır.

Ve **السَّجِيل**: nasip; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, su ile dolu kova olan **السَّجْل**’den **فَعِيلٌ**’dir; dedi ki: bana hoş gelmiyor. Ve **السِّجِلُّ**: senet; hâkim **سَجَّلَ** etti **تَسجيلاً**. Ve **السَّجِيلُ**: katı, şiddetli.

Ve **السِّجِّيل**: çamur gibi taşlar. Ve aziz tenzilde: “**ترْمِيهم بحِجارة من سِجِّيل**”; ve denildi ki: çamurdan bir taştır; Arapçalaştırılmış, yabancı (kelime)dir; ve o **سَنْكِ رَكِل**’dir
(* “ve o **سَنْكِ رَكِل**” sözü hakkında el-Kastallânî dedi ki: **سنك**; **السين**’i fetha ile, sâkin **النون**’dan sonra kesreli **كاف**. **وكل**; kesreli **الكاف** ve ardından **لام**) yani taşlar ve çamur. Ebû İshâk dedi ki: insanların **السِّجِّيل** hakkında sözleri vardır; tefsirde onun **جِلٍّ** ve çamurdan olduğu; ve denildi ki **جِلٍّ** ve taşlardan; dil ehli dedi ki: bu Farsçadır, Arap bunu bilmez. el-Ezherî dedi ki: bizde olan, Allah daha iyi bilir, eğer tefsir sahih ise o Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; çünkü Allah Teâlâ bu taşları Lût kavmi kıssasında zikredip dedi ki: “onların üzerine çamurdan taşlar göndereceğiz”; böylece Araplara **سِجِّيل** ile neyi kastettiğini açıklamıştır. Farsların sözlerinden sayısız olan şeyler vardır ki Araplar onları Arapçalaştırmıştır; **جاموس** ve **دِيباج** gibi; bunun da Arapçalaştırılmış olmasını inkâr etmem. Ebû Ubeyde dedi ki: “**من سِجِّيل**”in te’vîli: çok, şiddetli (dir); ve dedi ki: bunun benzeri İbn Mukbil’in sözü:
Ve bir yaya topluluğu ki beyazları yanlardan vururlar,
kahramanların birbirine vasiyet ettiği bir vuruşla, **سِجِّينا**.
Dedi ki: **سِجِّينٌ** ve **سِجِّيلٌ** bir mânadadır. Ve bazısı dedi ki: **سِجِّيل** “**أَسْجَلْته**”den (dir), yani onu gönderdim; sanki onlar üzerine gönderilmiş (taşlar)dır. Ebû İshâk dedi ki: bazısı dedi ki: **سِجِّيل** “**أَسْجَلْت**”ten (dir), verdiğin zaman; onu **السِّجْل**’den yaptı; ve **اللَّهَبي** beytini inşâd etti: **مَنْ يُساجِلْني يُساجِلْ ماجدا**. Ve denildi ki: “**مِنْ سِجِّيلٍ**”: “**مِن سِجِلٍّ**” sözün gibi, yani onlara yazılmış olan (şey)den; dedi ki: bu söz, tefsir edilince, onların en açık olanıdır; çünkü Allah’ın kitabından ona delil vardır; Allah Teâlâ dedi ki: “**كَلاَّ إِن كتاب الفُجَّار لَفِي سِجِّينٍ وما أَدراك ما سِجِّينٌ كتابٌ مَرْقومٌ**”; ve **سِجِّيل** **سِجِّين** mânasındadır; mânası: Allah Teâlâ’nın kendileriyle onlara azap edeceğini yazdığı şeyden (olan) taşlardır; dedi ki: bende onun hakkında geçenlerin en güzeli budur. el-Cevherî: Aziz ve celîl olanın “**حجارة من سِجِّيل**” kavli; dediler ki: cehennem ateşiyle pişirilmiş çamurdan taşlar; içinde kavmin isimleri yazılıdır; Aziz ve celîl olanın “**لنُرْسِل عليهم حجارة من طين**” kavli sebebiyle. Ve **سَجَّله بالشيء**: onu yukarıdan onunla attı.

Ve **السَّاجُول** ve **السَّوْجَلُ** ve **السَّوْجَلة**: şişe kılıfı; Kurâ‘dan. Ve **السَّجَنْجَلُ**: ayna. Ve **السَّجَنْجل** ayrıca: gümüş parçaları ve külçeleri; ve denilir ki o altındır; ve denilir ki safrandır; ve denilir ki o Rûmîdir, Arapçalaştırılmıştır. el-Ezherî onu beş harflilerde zikretti; dedi ki: bazısı **زَجَنْجَلٌ** dedi; ve denildi ki o Rûmîcedir, Arapların sözlerine girmiştir; İmru’ul-Kays dedi ki:
İnce yapılı, beyaz, gevşek olmayan,
göğüs kemikleri **كالسِّجَنْجَل** gibi cilalıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ج ل * * السَّجْلُ * مذكر وهو الدلو إذا كان فيه ماء قلّ أو كثر ولا يقال لها وهي فارغة سجل ولا ذَنوب والجمع * سِجَال * قلت قال الأزهري والفارابي وغيرهما * السَّجْلُ * الدلو الملأى و * السِّجِلُّ * الصك وقد * سَجَّل * الحاكم * تسجيلا * وقوله تعالى ﴿حجارة من سجيل﴾ قالوا هي حجارة من طين طُبخت بنار جهنم مكتوب فيها أسماء القوم لقوله تعالى في آية أخرى ﴿لنرسل عليهم حجارة من طين﴾ و * السَّجَنْجَلُ * المرآة وهو رومي معرب

##### Türkçe

* س ج ل * * **السَّجْلُ** * müzekkerdir; ve o, içinde su bulunduğu zaman (az olsun çok olsun) kovadır; boş iken ona **سجل** denilmez ve **ذَنوب** da (denilmez). Çoğulu: * **سِجَال** *. Dedim ki: el-Ezherî, el-Fârâbî ve başkaları dedi: * **السَّجْلُ** * dolu kova; ve * **السِّجِلُّ** * senettir. Ve hâkim * **سَجَّل** * (etti), * **تسجيلا** * (tescil ederek). Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿حجارة من سجيل﴾; dediler ki: o, Cehennem ateşiyle pişirilmiş çamurdan taşlardır; içinde kavmin isimleri yazılıdır; Yüce Allah’ın başka bir âyetteki sözü sebebiyle: ﴿لنرسل عليهم حجارة من طين﴾. Ve * **السَّجَنْجَلُ** * aynadır; ve o, Rûmîdir, Arapçalaştırılmıştır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السجل: الدلو الضخمة العظيمة مملوءة ماء، مذكر، وقيل: هو ملء الدلو، وقيل: إذا كان فيه ماء قل أو كثر، ولا يقال لها فارغة: سجل، ولكن: دلو، وفي التهذيب: ولا يقال له وهو فارغ سجل ولا ذنوب، وقال ابن بري: السجل اسمها ملأى ماء، والذنوب إنما يكون فيها مثل نصفها ماء، وفي حديث بول الأعرابي في المسجد: ثم أمر بسجل من ماء فأفرغ على بوله، وقال الشاعر:
  السجل والنطفة والذنوب
  حتى يرى مركوها يثوب والسجل: الرجل الجواد، عن أبي العميثل الأعرابي. والسجل: الضرع العظيم، ج: سجال، بالكسر، وسجول، بالضم، قال لبيد:
  يجيلون السجال على السجال وأنشد أعرابي:

  أرجي نائلا من سيل رب                      له نعمى وذمته سجـال الذمة: البئر القليلة الماء، والسجال: الدلاء الملأى، والمعنى قليله كثير، ورواه الأصمعي: وذمته، بالكسر، أي عهده محكم، من قولك: سجل القاضي لفلان بماله، أي استوثق له به. ولهم من المجد سجل سجيل: أي ضخم، مبالغة. وأسجله: أعطاه سجلا أو سجلين، وقيل: إذا كثر له العطاء. وقالوا: الحرب بينهم سجال، ككتاب: أي سجل منها على هؤلاء، وآخر على هؤلاء، وأصله أن المستقيين بسجلين من البئر، يكون لكل واحد منهما سجل، أي دلو ملآن ماء، وقد جاء ذكره في حديث أبي سفيان: لما سأله هرقل، فقال: ذلك معناه: أنا ندال عليه مرة، ويدال علينا أخرى. ودلو سجيل، وسجيلة: أي ضخمة، قال: بئس مقام الشيخ لابني له
  خذها وأعط عمك السجيله
  إن لم يكن عمك ذا حليله أي بئس مقام الشيخ الذي لا بنين له، هذا المقام الذي يقال له هذا الكلام. وخصية سجيلة: بينة السجالة، مسترخية الصفن، واسعتهن. وضرع سجيل: طويل، وأسجل: متدل واسع، وقال ابن شميل: ضرع أسجل، هو الواسع الرخو المضطرب، الذي يضرب رجليها من خلفها، ولا يكون إلا من ضروع الشاء، وناقة سجلاء: عظيمة الضرع. ومن المجاز: ساجله مساجلة، إذا باراه وفاخره، بأن صنع مثل صنعه، في جري أو سقي، وأصله في الاستقاء، وهما يتساجلان، أي يتباريان، قال الفضل بن عباس اللهبي:
  من يساجلني يساجل ماجدا                      يملأ الدلو إلى عقد الكرب قال ابن بري: أصل المساجلة، أن يستقي ساقيان، فيخرج كل واحد منهما في سجله مثل ما يخرج الآخر، فأيهما نكل فقد غلب، فضربته العرب مثلا للمفاخرة، فإذا قيل: فلان يساجل فلانا، فمعناه أنه يخرج من الشرف مثل ما يخرجه الآخر، فأيهما نكل فد غلب، وتساجلوا: تفاخروا، قال ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة: وقد نزل القرآن على مخرج كلامهم في المساجلة، فقال:  فإن للذين ظلموا ذنوبا  الآية، والذنوب: الدلو.
 وأسجل الرجل: كثر خيره، وبره، وعطاؤه للناس، وأسجل الناس: تركتهم وأسجل لهم الأمر: أطلقه لهم، ومنه قول محمد بن الحنفية، في تفسير قوله عز وجل:  هل جزاء الإحسان إلا الإحسان  قال: هي مسجلة للبر والفاجر. يعني مرسلة مطلقة في الإحسان إلى كل أحد، لم يشترط فيها بر دون فاجر، وفي الحديث: ولا تسجل أنعامكم، أي لا تطلقوها في زروع الناس. وأسجل الحوض: ملأه، قال:
  وغادر الأخذ والاوجاذ مترعة                      تطفو وأسجل أنهاء وغدرانا ويقال: فعلناه والدهر مسجل، كمكرم، والذي في اللسان: والدهر سجل: أي لا يخاف أحد أحدا. والمسجل، كمكرم: المبذول المباح لكل أحد، وأنشد الضبي:
  أنخت قلوصي بالمرير ورحلهالما نابه من طارق الليل مسجل

  أراد بالرحل المنزل. وسجل الرجل، تسجيلا: أي أنعظ. وسجل به، إذا رمى به من فوق، كسجل سجلا. وكتب السجل، بكسرتين وتشديد اللام، وهو الصك: اسم لكتاب العهد، ونحوه، قال الله تعالى:  كطي السجل للكتاب  ، ج: سجلات، وهو أحد الأسماء المذكرة المجموعة بالتاء، ولها نظائر، ومنه الحديث: فتوضع السجلات في كفة، وهو أيضا: الكاتب، وقد سجل له، وبه فسرت الآية وقيل: هو الرجل بالحبشية، وروي عن أبي الجوزاء أنه قال: السجل اسم كاتب للنبي صلى الله عليه وسلم ، وتمام الكلام للكتاب، قال الصاغاني: وذكره بعضهم في الصحابة، ولا يصح. قلت: هكذا أورده الذهبي في التجريد، وابن فهد في معجمه، وقالا: فيه نزلت الآية المذكورة، وقيل: اسم ملك. والسجل، بالكسر: هو السجل، لغة للكتاب، روي ذلك عن عيسى بن عمر الكوفي، وبه قرأ، ولو قال: وبالكسر: الصحيفة، كان أخصر. والسجل، بالضم: جمع للناقة السجلاء، للعظيمة الضرع. والسجيل، كأمير: النصيب، قال ابن الأعرابي: هو فعيل من السجل، الذي هو الدلو الملأى، قال: ولا يعجبني. والسجيل: الصلب الشديد. والسجيل، كسكيت: حجارة كالمدر، قال الله تعالى:  ترميهم بحجارة من سجيل  ، وهو معرب دخيل، أصله بالفارسية سنك وكل، أي الحجر والطين، والواو عاطفة، فلما عرب سقطت، أو كانت حجارة من طين، طبخت بنار جهنم، وكتب فيها أسماء القوم، لقوله عز وجل:  لنرسل عليهم حجارة من طين، مسومة عند ربك  ، وهذا قول الجوهري، وقال أبو إسحاق: للناس في السجيل أقوال، وفي التفسير أنها من جل وطين، وقيل: من جل وحجارة، وقال أهل اللغة: هذا فارسي، والعرب لا تعرف هذا، قال الأزهري: والذي عندنا والله أعلم، أنه إذا كان التفسير صحيحا، فهو فارسي أعرب، لأن الله تعالى قد ذكر هذه الحجارة في قصة قوم لوط عليه السلام، وقال:  لنرسل عليهم حجارة من طين  ، فقد بين للعرب ما عنى بسجيل، ومن كلام الفرس ما لا يحصى مما قد أعربته العرب، نحو جاموس وديباج، ولا أنكر أن يكون هذا مما قد أعربته العرب، وقال أبو عبيدة: من سجيل  ، تأويله: كثيرة شديدة، وقال: إن مثل ذلك قول ابن مقبل:
  ورجلة يضربون البيض عن عرضضربا تواصت به الأبطال سجينا

  قال: وسجين وسجيل، بمعنى واحد، وقال بعضهم: سجيل، من أسجلته، أي أرسلته، فكأنها مرسلة عليهم. قال أبو إسحاق: وقال بعضهم: من أسجلت، إذا أعطيت، وجعله من السجل، أو قوله تعالى:  من سجيل  أي من سجل، أي مما كتب لهم أنهم يعذبون بها، قال الأزهري: وهذا القول إذا فسر فهو أبينها، لأن من كتاب الله دليلا عليه، قال الله تعالى:  كلا إن كتاب الفجار لفي سجين، وما أدراك ما سجين، كتاب مرقوم، ويل يومئذ للمكذبين  ، والسجيل بمعنى السجين، والمعنى أنها حجارة مما كتب الله أنه يعذبهم بها، قال الأزهري: وهذا أحسن ما مر فيها، أي في الآية، عندي، وهكذا نقله الصاغاني عنه أيضا، وسلمه، وقلده المصنف، وزاد: وأثبتها، فتأمل ذلك. والساجول، والسوجل، والسوجلة: غلاف القارورة، عن كراع، والجمع سواجيل، ونقله الصاغاني عن ابن عباد، وغلطه، وقال: الصواب: الساحول، بالحاء المهملة. والسجنجل: المرآة، رومي معرب، قال امرؤ القيس:
  مهفهفة بيضاء غير مفاضة                      ترائبها مصقولة كالسجنجل وذكره الأزهري في الخماسي، قال: وقال بعضهم: زجنجل، وقد تقدم. وأيضا: الذهب، ويقال: سبائك الفضة، وقطعها، على التشبيه بالمرآة. ويقال: الزعفران، ومن قال ذلك روى قول امرئ القيس: بالسجنجل، وفسره به. وسجل الماء، سجلا، فانسجل: صبه صبا متصلا، فانصب، قال ذو الرمة:
  وأردفت الذراع لها بـعـين                      سجوم الماء فانسجل انسجالا وعين سجول: غزيرة، هكذا في النسخ، والصواب: عنز سجول، كما هو نص العباب. والسجلاء: المرأة العظيمة المأكمة، والجمع السجل، بالضم. وسجال سجال، بالكسر: دعاء للنعجة للحلب، وبه تسمى قاله ابن عباد. ومما يستدرك عليه: سجل القاضي لفلان بماله: استوثق له به، وقيل: سجله به: حكم به حكما قطعيا، هكذا فسره الشريف، وقيل: قرره وأثبته، كما في العناية، وسجل عليه بكذا: شهره، ووسمه، قاله الزمخشري في شرح المقامات له. وسجل القراءة، سجلا: قرأها قراءة متصلة، وأسجلت الكلام: أرسلته. وله بر فائض السجال. وأسجلت البهيمة مع أمها، وأرحلت: إذا أرسلت. قال أبو زيد: وقرأ بعضهم:  كطي السجل  ، بالفتح، وقال: هو ملك. قلت: وهي قراءة ابن عباس، وفسره بأنه رجل. والسوجل: الأول المتقدم، يقال: خل سوجل القوم، نقله الصاغاني، وقرأ أبو زرعة على أبي هريرة:  السجل  بالضم وتشديد اللام، وهي لغة أخرى للصحيفة. وسجلين: قرية بعسقلان، منها عبد الجبار بن أبي عامر السجليني، عنه أبو القاسم الطبراني. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**السجل**: su ile dolu, büyük, iri kova; müzekkerdir. Ve denildi ki: o, **الدلو**’nun dolusudur. Ve denildi ki: içinde su az da olsa çok da olsa (böyledir); boş iken ona: **سجل** denilmez; fakat: **دلو** (denir). Ve **التهذيب**’de: boş iken ona **سجل** de **ذنوب** da denilmez, denilmiştir. İbn Berrî dedi ki: **السجل** onun (kovanın) su ile dolu iken adıdır; **الذنوب** ise ancak içinde onun (kovanın) yarısı gibi su bulunduğunda olur. Mescitte bedevînin bevli hadîsinde: sonra su dolu bir **سجل** ile emretti de onun bevlinin üzerine boşalttı. Şair dedi ki:
  **السجل** ve **النطفة** ve **الذنوب**
  ta ki onun (devenin) diz bağı görülsün de geri dönsün.

Ve **السجل**: cömert adamdır; Ebû’l-Umeysil el-A‘râbî’den. Ve **السجل**: büyük memedir; çoğulu: kesre ile **سجال** ve damme ile **سجول**. Lebîd dedi ki:
  **السجال**’ı **السجال** üzerine döndürürler.

Bir a‘râbî şu beyti okudu:

  Rabb’in selinden bir bağış umarım                      onun nimeti vardır ve zimmeti **سجـال**.

**الذمة**: suyu az kuyu (demektir). Ve **السجال**: dolu kovalar (demektir). Mânâ: azı çoktur. Asma‘î onu şöyle rivayet etti: **وذمته**; kesre ile; yani onun ahdi sağlamdır; senin “kadı falana malı hakkında **سجل** etti” sözünden; yani onu onunla sağlamlaştırdı.

Onlarda şereften **سجل سجيل** vardır: yani iri; mübalağa. Ve **أسجله**: ona bir **سجل** yahut iki **سجل** verdi. Ve denildi ki: ona verilen bağış çok olunca (böyledir). Ve dediler ki: savaş aralarında **سجال**’dır; **كتاب** vezninde: yani onlardan bir **سجل** bunların üzerine, bir diğeri bunların üzerine (olur). Aslı şudur: kuyudan iki **سجل** ile su çeken iki su çekici için, her birine bir **سجل** olur; yani su ile dolu bir kova. Bunun zikri Ebû Süfyân hadîsinde gelmiştir: Herakliyus ona sorunca, dedi ki: bunun mânâsı şudur: biz ona bir kere galip geliriz, bize de bir kere galip gelinir.

Ve **دلو سجيل** ve **سجيلة**: yani iri. Şöyle dedi: yaşlı adamın, iki oğlu olmayan kimsenin makamı ne kötüdür:
  onu al ve amcana **السجيله**’yi ver
  eğer amcanın bir eşi yoksa.

Yani iki oğlu olmayan yaşlı adamın makamı kötüdür; kendisine bu sözün söylendiği bu makam.

Ve **خصية سجيلة**: **السجالة**’sı açık (belli) olan; torbası sarkık; onların en genişi. Ve **ضرع سجيل**: uzun. Ve **أسجل**: sarkık, geniş. İbn Şümeyl dedi ki: **ضرع أسجل**: geniş, gevşek, çalkantılı olandır; arkasından iki bacağına vurur; ancak koyun memelerinden olur. Ve **ناقة سجلاء**: memesi büyük (dişi deve).

Mecazdan: onu **ساجله مساجلة** ile (yaptı); eğer ona denk oldu ve onunla övündü; onun yaptığı gibi yaptı; koşuda yahut sulamada. Aslı su çekmededir; ve ikisi **يتساجلان**: yani yarışırlar. Fazl b. Abbâs el-Lehebî dedi ki:
  kim benimle **يساجلني** ederse, şerefli biriyle yarışır                      kovayı **الكرب** düğümüne kadar doldurur.

İbn Berrî dedi ki: **المساجلة**’nin aslı şudur: iki su çekici su çeker; her biri kendi **سجل**’inde, diğerinin çıkardığı kadar çıkarır; hangisi geri durursa yenilmiş olur. Araplar bunu övünmeye misal yaptılar. “Falan falanla **يساجل** eder” denilince, mânâsı: o, şereften diğerinin çıkardığı kadar çıkarır; hangisi geri durursa yenilmiş olur. Ve **تساجلوا**: övündüler. İbn Ebî’l-Hadîd, **شرح نهج البلاغة**’de dedi ki: Kur’ân onların **المساجلة**’deki sözlerinin çıkışına göre inmiştir; şöyle dedi: **فإن للذين ظلموا ذنوبا** âyet. Ve **الذنوب**: kova (demektir).

Ve **أسجل الرجل**: onun hayrı, iyiliği ve insanlara bağışı çoğaldı. Ve **أسجل الناس**: onları terk ettim. Ve **أسجل لهم الأمر**: onu onlara salıverdi. Ondandır: Muhammed b. el-Hanefiyye’nin, Aziz ve Celîl olanın “**هل جزاء الإحسان إلا الإحسان**” sözünün tefsirinde sözü: “O, iyilik yapan ve günahkâr için **مسجلة**’dir.” Yani her birine ihsanda gönderilmiş, salıverilmiş; onda iyilik yapanı günahkârdan ayrı bir şart koşulmamıştır. Hadîste: “**ولا تسجل أنعامكم**”: yani hayvanlarınızı insanların ekinlerinde salıvermeyin. Ve **أسجل الحوض**: onu doldurdu. Şöyle dedi:
  almayı ve **الاوجاذ**’ı dolu bıraktı                      yüzer; ve **أسجل** etti: **أنهاء**’lar ve **غدرانا**’lar.

Ve denilir: onu yaptık, hâlbuki zaman **مسجل** idi; **مكرم** gibi. Ve **اللسان**’da olan: zaman **سجل**: yani kimse kimseden korkmaz. Ve **المسجل**, **مكرم** gibi: her bir kimse için bağışlanmış, mubah kılınmış. Dabbî şu beyti okudu:
  dişi devemı **المرير**’de çöktürdüm ve yükünü                      gece yolcusundan ona gelen şey **مسجل** idi.

**الرحل** ile menzili kastetti.

Ve **سجل الرجل، تسجيلا**: yani öğüt verdi. Ve **سجل به**: eğer onu yukarıdan aşağı attıysa; “**سجل** bir **سجل**” gibi.

Ve **كتب السجل**; iki kesre ile ve **اللام**’ı şeddeli; o, senettir: ahid yazısı ve benzeri için kitabın adıdır. Allah Teâlâ dedi ki: **كطي السجل للكتاب**. Çoğulu: **سجلات**. O, **التاء** ile cem‘ edilen müzekker isimlerden biridir; onun benzerleri vardır. Ondandır hadîs: “**فتوضع السجلات في كفة**”. Ve o ayrıca: kâtiptir. Ve ona **سجل** etti; ve bununla âyet tefsir edildi. Ve denildi ki: Habeşçe’de adamdır. Ebû’l-Cevzâ’dan rivayet edildi ki dedi: **السجل** Peygamber’e صلى الله عليه وسلم ait bir kâtibin adıdır; sözün tamamı “**للكتاب**” içindir. Sâgânî dedi ki: Bazıları onu sahâbede zikretti; sahih değildir. Dedim ki: Zehebî onu **التجريد**’de böylece nakletti; İbn Fehd de mu‘ceminde; ve ikisi dedi ki: zikredilen âyet onun hakkında indi. Ve denildi ki: bir meleğin adıdır.

Ve **السجل**; kesre ile: o, **السجل**’dir; kitap için bir lugattır. Bu, Îsâ b. Ömer el-Kûfî’den rivayet edilmiştir; ve onunla okumuştur. Ve eğer “kesre ile: sahife” deseydi daha kısa olurdu.

Ve **السجل**; damme ile: memesi büyük dişi deve olan **الناقة السجلاء** için bir cem‘dir.

Ve **السجيل**; **أمير** gibi: nasiptir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, su ile dolu kova olan **السجل**’den **فعيل** veznindedir. Dedi ki: bana hoş gelmez.

Ve **السجيل**: katı, şiddetli (demektir).

Ve **السجيل**; **سكيت** gibi: çamur toprağı gibi taşlardır. Allah Teâlâ dedi ki: **ترميهم بحجارة من سجيل**. O, Arapçalaştırılmış, yabancı (bir kelime)dir; aslı Farsça **سنك وكل**’dür; yani taş ve çamur; **الواو** atıftır; Arapçalaştırılınca düştü. Yahut cehennem ateşiyle pişirilmiş çamurdan taşlardı; ve kavmin adları onda yazılmıştı; Aziz ve Celîl olanın sözü sebebiyle: **لنرسل عليهم حجارة من طين، مسومة عند ربك**. Bu, Cevherî’nin sözüdür. Ebû İshâk dedi ki: insanlar için **السجيل** hakkında sözler vardır; tefsirde onun **جل** ve çamurdan olduğu (söylenmiştir). Ve denildi ki: **جل** ve taşlardan. Dil ehli dedi ki: bu Farsçadır; Araplar bunu bilmez. Ezherî dedi ki: Bizde olan—Allah daha iyi bilir—şudur: eğer tefsir sahih ise, o Arapçalaştırılmış Farsçadır; çünkü Allah Teâlâ bu taşları Lût kavmi kıssasında zikretti ve dedi ki: **لنرسل عليهم حجارة من طين**; böylece Araplara **سجيل** ile neyi kastettiğini açıklamış oldu. Farsların sözlerinden Arapların Arapçalaştırdığı sayısız şey vardır; **جاموس** ve **ديباج** gibi. Bunun da Arapların Arapçalaştırdığı şeylerden olmasını inkâr etmem. Ebû Ubeyde dedi ki: “**من سجيل**”in te’vili: çok, şiddetli (demektir). Ve dedi ki: bunun benzeri İbn Mukbil’in sözü:
  ve yiğitler, miğferleri yandan vururlar                      kahramanların birbirine vasiyet ettiği bir vuruşla, **سجينا**.

Dedi: **سجين** ve **سجيل**, tek bir mânâdadır; bazıları da dedi ki: **سجيل**, **أسجلته**’den (yani onu gönderdim)dir; sanki onlar üzerine gönderilmiş gibidir. Ebû İshâk dedi: Bazıları da dedi ki: **أسجلت**’ten (verdiğin zaman)dir; onu **السجل**’den kıldı; yahut Yüce Allah’ın sözü: **من سجيل** yani **من سجل**’dendir; yani kendileri için onunla azap olunacak diye yazılmış olan şeydendir. Ezherî dedi: Bu söz, tefsir edildiği zaman, onların en açık olanıdır; çünkü Allah’ın kitabından onun üzerine bir delil vardır. Allah Teâlâ dedi ki: **كلا إن كتاب الفجار لفي سجين، وما أدراك ما سجين، كتاب مرقوم، ويل يومئذ للمكذبين**; ve **السجيل**, **السجين** mânâsınadır; mânâ: onunla kendilerine azap edeceğini Allah’ın yazdığı şeyden olan taşlardır. Ezherî dedi: Bu, benim yanımda, onda (yani âyette) geçenlerin en güzeli budur; Sâgânî de onu ondan böylece nakletti, onu kabul etti; musannif de onu taklit etti ve şunu ekledi: “ve onu ispatladı”; öyleyse buna dikkat et.

**الساجول** ve **السوجل** ve **السوجلة**: şişenin kılıfı; Kurâ‘dan; çoğulu **سواجيل**’dir. Sâgânî onu İbn Abbâd’dan nakletti ve onu hatalı saydı; dedi ki: doğrusu **الساحول**’dur, ihmal edilmiş **الحاء** ile.

**السجنجل**: ayna; Rûmî (Rumca) olup Arapçalaştırılmıştır. İmru’ul-Kays dedi ki:
  İnce yapılı beyaz, gevşek olmayan;
  Göğüs kemikleri **السجنجل** gibi cilalıdır.
Ezherî onu beş harflilerde zikretti; dedi: bazıları da dedi ki: **زجنجل**; ve daha önce geçti.

Ayrıca: altın; ve denilir: gümüş külçeleri ve parçaları; aynaya benzetme üzere. Ve denilir: safran; bunu söyleyen kimse, İmru’ul-Kays’ın sözünü **بالسجنجل** diye rivayet etti ve onu bununla tefsir etti.

**سجل** suyu, **سجلا**; sonra **فانسجل**: onu kesintisiz bir döküşle döktü; böylece aktı. Zû’r-Rumme dedi ki:
  Ona kolu bir göz ile ekledim;
  Suyun döküşleri; böylece bir akışla aktı.

**عين سجول**: bol (su veren); nüshalarda böyle; doğrusu: **عنز سجول**’dür; **العباب**’ın nassı üzere.

**السجلاء**: iri, kalçalı kadın; çoğulu **السجل**’dir, zamme ile.

**سجال سجال** (kesre ile): sağmak için koyuna yapılan çağrı; onunla adlandırılır; İbn Abbâd söyledi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **سجل** kadı, falana malı hakkında: onunla onun lehine sağlamlaştırdı; ve denildi: **سجله** onunla: kesin bir hükümle hükmetti; şerîf böyle tefsir etti. Ve denildi: onu kararlaştırdı ve sabitledi; **العناية**’de olduğu gibi. Ve **سجل عليه** şöyle-şöyle ile: onu teşhir etti ve damgaladı; Zemahşerî bunu **شرح المقامات**’ında söyledi.

**سجل** kıraati, **سجلا**: onu bitişik bir okuyuşla okudu. Ve **أسجلت** sözü: onu gönderdim.

Onun için **بر** vardır, **فائض السجال**.

Ve **أسجلت** hayvanı annesiyle birlikte, ve **أرحلت**: gönderdiğin zaman. Ebû Zeyd dedi: Bazıları da okudu: **كطي السجل**; fetha ile; ve dedi: o bir melektir. Dedim: O, İbn Abbâs’ın kıraatidir; ve onu, onun bir adam olduğu şeklinde tefsir etti.

**السوجل**: ilk, önde olan; denilir: **خل سوجل القوم**; Sâgânî nakletti. Ebû Zur‘a, Ebû Hureyre’ye **السجل**’i zamme ile ve **اللام**’ı şeddeli olarak okudu; o, sahife için başka bir lehçedir.

**سجلين**: Askalân’da bir köy; ondan: Abdülcebbâr b. Ebî Âmir es-**السجليني**; ondan Ebû’l-Kâsım et-Taberânî (rivayet etti).

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَجَلَ المَآءَ
1 سَجَلَ المَآءَ ذ , (S, K,) inf. n. سَجْلٌ, (TA,) He poured out, or forth, the water, (S, K, JM, TA,) continuously. (JM, TA.) ― -b2- Hence, سَجَلَ القُرْآنَ He read, or recited, the Kur-án continuously. (JM. [See also سَحَلَ.]) ― -b3- See also 2: ― -b4- and 4.

سجّل
2 سجّل ذ , inf. n. تَسْجِيلٌ, (S, Msb, K,) said of a judge, (S,) or kádee, (Msb,) He wrote a سِجِلّ [q. v.]: (S, * K:) or he decided judicially, and recorded his sentence in the سِجِلّ: (Msb:) and Mtr says that ↓ اـِسْجَالٌ may be syn. with تَسْجِيلٌ, signifying the writing of سِجِلَّات [pl. of سِجِلٌّ], though not found by him in the lexicons: (Har p. 473:) [but I have found it, for Sgh says,] the اـِسْجَال of the kádee and his تَسْجِيل are one [in meaning]. (O.) You say, سجّل بِهِ He decided it judicially, [and recorded it in the سِجِلّ;] or he decreed it decisively; so expl. by the Shereef: or, as in the 'Ináyeh, he established it and recorded it [in the سِجِلّ]. (TA.) And سجّل القَاضِى لِفُلَانٍ بِمَالِهِ The kádee secured to such a one his property [by a judicial decision recorded in the سِجِلّ]. (TA.) And سجّل عَلَيْهِ القَاضِى [The kadee decided judicially against him, and recorded his sentence in the سِجِلّ]. (Mgh.) ― -b2- And سجّل عَلَيْهِ بِكَذَا (assumed tropical:) He rendered him notorious by reason of such a thing, and stigmatized him with it. (Z, TA.) -A2- And سجّل بِهِ He threw it from above; as also ↓ سَجَلَ, inf. n. سَجْلٌ. (K.) -A3- And سجّل, inf. n. as above, He (a man, TA) became affected with carnal appetite. (K.)

ساجلهُ
3 ساجلهُ ذ , (K,) inf. n. مُسَاجَلَةٌ, (S, IB, TA,) [and app. سِجَالٌ also, (see سَجْلٌ,)] He vied, competed, or contended for superiority, with him; emulated, or rivalled, him; or imitated him; (S, IB, * K;) doing like as he did; (S, IB;) originally in the drawing of water; (S, * IB;) each of them bringing forth in his سَجْل [or bucket] the like of what the other brought forth [or endeavouring to do so]; the one, of them, that desisted being overcome: (IB:) and also, (assumed tropical:) in running: or in watering. (S.) Hence, فُلَانٌ يُسَاجِلُ فُلَانًا (tropical:) Such a one vies with such a one, each of them producing, [of the evidences] of nobility, the like of what the other produces; the one, of them, that desists being overcome. (IB.) El-Fadl Ibn- 'Abbás Ibn-'Otbeh Ibn-Abee-Lahab says,
مَنْ يُسَاجِلْنِى يُسَاجِلْ مَاجِدًا
يَمْلَأُ الدَّلْوَ اـِلَى عَقْدِ الكَرَبْ
[He who contends for superiority with me contends for superiority with one possessing glory, who fills the bucket to the tying of the rope that is attacked to the middle of its cross-bars]: and hence the saying, الحَرْبُ سِجَالٌ. (S. [See سَجْلٌ.])

اسجلهُ
4 اسجلهُ ذ He gave him a bucketful (سَجْلًا) or two bucketfuls (سَجْلَيْنِ): (K:) or, as some say, (assumed tropical:) he gave him much. (TA.) ― -b2- And اسجل الحَوْضَ He filled the watering-trough, or tank; (S, K;) as also ↓سَجَلَهُ. (JM.) ― -b3- أُسْجِلَتِ البَهِيمَةُ مَعَ أُمِّهَا The beast was sent forth, or set loose or free, with its mother. (TA.) It is said in a trad., لَا تُسْجِلُوا أَنْعَامَكُمْ, meaning Set not loose your cattle in men's fields of seed-produce. (TA.) ― -b4- And you say, اسجل النَّاسَ He left, or left alone, the people. (K.) ― -b5- And اسجل لَهُمُ الأَمْرَ (assumed tropical:) He made the affair free, or allowable, to them. (K.) ― -b6- And أَسْجَلْتُ الكَلَامَ (assumed tropical:) I made the speech, or language, to be unrestricted. (S.) -A2- اسجل He (a man, TA) abounded in goodness, (K, TA,) and beneficence, and gifts to men. (TA.) -A3- أَسْجَلْتُ لِلرَّجُلِ, inf. n. اـِسْجَالٌ, I wrote a writing for the man. (Msb.) ― -b2- See also 2.

تساجلوا
6 تساجلوا ذ They vied, competed, or contended for superiority, one with another; emulated, or rivalled, one another; or imitated one another; [originally, in the drawing of water: and hence, (assumed tropical:) in other things: (see 3:)] (S, TA:) and هُمَا يَتَسَاجَلَانِ They two vie, &c., each with the other. (K.)

انسجل
7 انسجل ذ It (water) poured out, or forth; or became poured out, or forth; (S, K;) [app., continuously: see 1.]

سَجْلٌ
سَجْلٌ ذ A full bucket: so accord. to Az and ElFárábee and others: (MS:) or a bucket containing water, whether little or much: such as is empty is not called سَجْلٌ nor ذَنُوبٌ: (S:) or a great bucket: (Msb: [see also سَجِيلٌ:]) or a great bucket that is full (K, TA) of water: (TA:) and a bucketful; the quantity that fills a bucket: (K:) it is of the masc. gender [though دَلْوٌ (the most common word for “ a bucket ”) is generally fem.]: (S, K:) pl. سِجَالٌ. (S.) ― -b2- And [hence,] (assumed tropical:) A share, or portion; (Msb;) like دَلَاةٌ [which likewise originally signifies “ a bucket ”]. (S in art. دلو. [See also سَجِيلٌ.]) And hence is derived the saying, الحَرْبُ سِجَالٌ, [as though meaning (assumed tropical:) War is an affair of shares, or portions;] i. e. the victory in war is shared by turns among the people [engaged therein]: (Msb:) [but it is implied in the S that it is from المُسَاجَلَةُ, and that سِجَالٌ is here an inf. n. like مُسَاجَلَةٌ, agreeably with analogy; and if so, the saying may be rendered war is a contention for superiority: (see 3:)] or the saying الحَرْبُ بَيْنَهُمْ سِجَالٌ means (assumed tropical:) [War between them consists of portions, in such a manner that] a سَجْل [or portion] thereof is against these, and another is against these: (K:) originating from the act of two men drawing water with two buckets from a well, each of them having [in his turn] a full bucket. (TA.) You say also, أَعْطَاهُ سَجْلَهُ مِنْ كَذَا (tropical:) He gave him his share, or portion, of such a thing; like as one says, ذَنُوبَهُ. (Har p. 19.) The phrase سَجْلٌ ↓ سَجِيلٌ in the saying لَهُمْ مِنَ المَجْدِ سَجْلٌ سَجِيلٌ (K, * TA) has an intensive signification; (K, TA;) [the saying app. meaning (assumed tropical:) They have, of glory, a large share.] ― -b3- Hence likewise, metaphorically applied to signify (tropical:) A gift: one says جَوَادٌ عَظِيمُ السَّجْلِ (tropical:) [A bountiful man who is large in gift]. (Har ibid. [The first word in this saying is there written جوّاد.]) One says also, لَهُ بِرٌّ فَائِضُ السِّجَالِ (assumed tropical:) [He has overflowing goodness or beneficence]. (TA.) ― -b4- Also (assumed tropical:) A bountiful man. (Abu-l-' Omeythil, K.) ― -b5- And (assumed tropical:) A great udder: pl. سِجَالٌ and سُجُولٌ. (K.) -A2- See also سِجِلٌّ, in two places.

سِجْلٌ
سِجْلٌ ذ : see the next paragraph.

سِجِلٌّ
سِجِلٌّ ذ A writing; or paper, or piece of skin, written upon; (K, * TA;) as also سُجُلٌّ (TA) and ↓ سِجْلٌ (K, TA) [and ↓ سَجْلٌ, as appears from what follows]: or a طُومَار [meaning a roll, or scroll, or the like,] for writing upon or written upon: (Bd in xxi. 104:) and a written statement of a contract and the like; (K, TA;) i. e. (TA) i. q. صَكٌّ: (S, TA: [but see this word, which has also other meanings, and among them that here following, which is the most common meaning of سِجِلٌّ:]) the record of a kádee, or judge, in which his sentence is written; (Msb;) a judicial record: (Mgh:) [see also مَحْضَرٌ:] pl. سِجِلَّاتٌ. (Msb, K.) كَطَىِّ السِّجِلِّ لِلْكِتَابِ, in the Kur xxi. 104, means Like the folding of the طُومَار [expl. above] for the purpose of writing [thereon]: or for what is to be written: (Bd:) or upon what is written; (Bd, * Jel;) i. e., upon the written record [of the works] of the son of Adam at his death: (Jel:) or السِّجِلّ here has the third of the meanings here following: (Bd, Jel:] or the second thereof. (Bd.) ― -b2- And A writer, or scribe: (K:) and so some explain it in the verse above cited. (TA.) ― -b3- And السِّجِلُّ A certain scribe of the Prophet. (K.) ― -b4- And A certain angel, (K,) who folds the written statements of [men's] works. (Bd ubi suprà.) ― -b5- And, without the article, A man, in the Abyssinian language. (K.) In the verse cited above, I' Ab read ↓ السَّجْلِ, and explained it as meaning A certain man: but it is also said to mean a certain angel: and another reading is السُّجُلِّ, a dial. var. mentioned above. (TA.)

السِّجَالُ
السِّجَالُ ذ a name for The ewe. (Ibn-'Abbád, O.) ― -b2- And سِجَال سِجَال [i. e. سِجَالْ سِجَالْ, so in my MS. copy of the K, but in the CK سِجالِ سِجالِ,] is A call to the ewe to be milked. (Ibn- 'Abbád, O, K.)

سَجُولٌ
سَجُولٌ ذ A she-goat abounding in milk: thus correctly, as in the O: in the copies of the K, in the place of عَنْزٌ is put عَيْنٌ [making the meaning to be a spring abounding in water or an eye abounding in tears]. (TA.)

سَجِيلٌ
سَجِيلٌ ذ , applied to a bucket (دَلْو), Large, or big; as also with ة: (K:) or ↓ سَجِيلَةٌ [alone, i. e. as a subst., rendered such by the affix ة,] signifies a large, or big, bucket. (S.) ― -b2- And, applied to an udder (ضَرْع), Long: (S:) or pendent and wide; as also ↓ أَسْجَلُ: (K:) or this latter, applied to an udder, but only of a sheep or goat, wide, flaccid, and tossing about; striking the animal's hind legs, from behind. (ISh, TA.) ― -b3- And, with ة, applied to a testicle (خُصْيَة), Flaccid and wide in the scrotum. (K.) ― -b4- See also سَجْلٌ. ― -b5- Also Hard, and strong. (K.) -A2- And A share, or portion: (K:) IAar says, it is of the measure فَعِيلٌ from سَجْلٌ meaning “ a full bucket ” [and likewise “ a share, or portion ”]; but, he adds, it does not please me. (TA.)

سَجَالَةٌ
سَجَالَةٌ ذ , in a testicle, Flaccidity and wideness in the scrotum. (K.)

سَجِيلَةٌ
سَجِيلَةٌ ذ : see سَجِيلٌ.

سِجِّيلٌ
سِجِّيلٌ ذ Stones like lumps of dry, or tough, clay: arabicized from سَنْگ وَ گِلْ; (K, TA;) which are Pers. words, meaning “ stone and clay; ” the conjunction falling out in the arabicizing: (TA:) or baked clay: (Jel in xi. 84 and xv. 74 and cv. 4:) or stones (S, K) of clay (S) baked by the fire of Hell, whereon were inscribed the names of the people [for whom they were destined]: (S, K:) so in the Kur; as is indicated therein, in li. 33 and 34: (S:) or مِنْ سَجِّيلٍ in the Kur means مِنْ سِجِلٍّ, i. e. of what had been written [or decreed] for them, that they should be punished therewith; and سِجِّيل means the same as سِجِّين, mentioned and expl. in the Kur lxxxiii. 8 and 9: (K:) AO says that من سجّيل means many and hard; and that سِجِّينٌ is syn. with سِجِّيلٌ in this sense: (TA:) it is also said to be from سِجِّينٌ meaning Hell; the ن being changed into ل: (Bd in xi. 84:) also, to be from أَسْجَلْتُهُ meaning “ I sent forth him or it: ” or from أَسْجَلْتُ meaning “ I gave; ” and to be from السَّجْلُ. (TA.) -A2- Also i. q. دَائِمٌ; and so سِجِّينْ [q. v.]. (L in art. سجن.)

سَجَنْجَلٌ
سَجَنْجَلٌ ذ A mirror: (S, K:) or a Chinese mirror: (MA:) [said to be] a Greek word (رُومِىٌّ), (S, K,) arabicized: (S:) and some say زَجَنْجَلٌ. (Az, TA.) [Pl., accord. to Freytag, سَنَاجِلُ.] ― -b2- And (assumed tropical:) Pieces such as are termed سَبَاجِلُ, of silver; (K, * TA;) as being likened to the mirror. (TA.) ― -b3- And Gold. (K.) ― -b4- And Saffron. (K.)

أَسْجَلُ
أَسْجَلُ ذ : see سَجِيلٌ. ― -b2- سَجْلَآءُ, [the fem.,] applied to a she-camel, (S, K,) means (assumed tropical:) Long in the udder: (S:) or big in the udder: pl. سُجْلٌ. (K.) ― -b3- And, applied to a woman, (assumed tropical:) Big in the posteriors: (K:) pl. as above. (TA.)

مُسْجَلٌ
مُسْجَلٌ ذ Allowed, or made allowable, to every one; (S, K;) not denied to any one. (S.) ― -b2- Mohammad Ibn-El-Hanafeeyeh said, in explaining the words of the Kur [lv. 60], هَلْ جَزَآءُ الْاـِحْسَانِ اـِلَّا الْاـِحْسَانُ [Shall the recompense of doing good be other than doing good?], هِىَ مُسْجَلَةٌ لِلْبَرِّ وَ الفَاجِرِ, meaning (assumed tropical:) It is unrestricted in its relation to the righteous and the unrighteous: a righteous person is not made to be conditionally intended thereby, exclusively of an unrighteous. (As, S, TA.) ― -b3- And one says, فَعَلْنَاهُ وَ الدَّهْرُ مُسْجَلٌ (assumed tropical:) [We did it when fortune was unrestricted], i. e., when no one feared any one. (K.)

##### Türkçe

**سَجَلَ المَآءَ**
1 **سَجَلَ المَآءَ** ذ, (S, K,) mastar ismi **سَجْلٌ**, (TA,) O, suyu (S, K, JM, TA) sürekli olarak (JM, TA) döktü, yahut akıttı. ― -b2- Bundan dolayı, **سَجَلَ القُرْآنَ** O, Kur’ân’ı sürekli olarak okudu yahut tilâvet etti. (JM. [Ayrıca **سَحَلَ**’a da bak.]) ― -b3- Ayrıca 2’ye bak: ― -b4- ve 4’e.

**سجّل**
2 **سجّل** ذ, mastar ismi **تَسْجِيلٌ**, (S, Msb, K,) bir hâkim hakkında söylenir, (S,) yahut kâdî, (Msb,) O, bir **سِجِلّ** [k. v.] yazdı: (S, * K:) yahut o, hüküm verdi ve hükmünü **سِجِلّ**’de kaydetti: (Msb:) ve Mtr der ki, ↓ **اـِسْجَالٌ** **تَسْجِيلٌ** ile eşanlamlı olabilir; **سِجِلَّات**’ın [**سِجِلٌّ**’ün çoğulu] yazılmasını ifade eder; gerçi bunu sözlüklerde bulmamıştır: (Har s. 473:) [fakat ben onu buldum; zira Sgh der ki,] kâdînin **اـِسْجَال**’ı ile onun **تَسْجِيل**’i bir [mânâda]dır. (O.) Sen dersin ki, **سجّل بِهِ** O, onu hükmen karara bağladı, [ve onu **سِجِلّ**’de kaydetti;] yahut onu kesin olarak hükme bağladı; Şerîf böyle açıklamıştır: yahut, ‘Inâye’de olduğu üzere, onu sabit kıldı ve [**سِجِلّ**’de] kaydetti. (TA.) Ve **سجّل القَاضِى لِفُلَانٍ بِمَالِهِ** Kâdî, falana malını [**سِجِلّ**’de kayıtlı bir hükümle] teminat altına aldı. (TA.) Ve **سجّل عَلَيْهِ القَاضِى** [Kâdî onun aleyhine hüküm verdi ve hükmünü **سِجِلّ**’de kaydetti]. (Mgh.) ― -b2- Ve **سجّل عَلَيْهِ بِكَذَا** (mecaz kabul edilerek:) O, böyle bir şey sebebiyle onu şöhretlendirdi ve onunla damgaladı. (Z, TA.) -A2- Ve **سجّل بِهِ** O, onu yukarıdan aşağı attı; bunun gibi ↓ **سَجَلَ**, mastar ismi **سَجْلٌ**. (K.) -A3- Ve **سجّل**, mastar ismi yukarıdaki gibi, O (bir adam, TA) şehvetle etkilenir oldu. (K.)

**ساجلهُ**
3 **ساجلهُ** ذ, (K,) mastar ismi **مُسَاجَلَةٌ**, (S, IB, TA,) [ve görünüşe göre **سِجَالٌ** da, (bk. **سَجْلٌ**,)] O, onunla üstünlük için yarıştı, rekabet etti yahut çekişti; ona öykündü yahut ona rakip oldu; yahut onu taklit etti; (S, IB, * K;) onun yaptığı gibi yaparak; (S, IB;) aslında su çekmede; (S, * IB;) her birinin kendi **سَجْل**’inde [yahut kovasında] ötekinin çıkardığına benzerini çıkarması [yahut bunu yapmaya çalışması]; ikisinden vazgeçen yenilmiş olur: (IB:) ve ayrıca, (mecaz kabul edilerek:) koşmada: yahut sulamada. (S.) Bundan dolayı, **فُلَانٌ يُسَاجِلُ فُلَانًا** (mecaz:) Falanca falancayla yarışır; her biri, şerefin delillerinden, ötekinin ortaya koyduğunun benzerini ortaya koyar; ikisinden vazgeçen yenilmiş olur. (IB.) El-Fadl İbn-‘Abbâs İbn-‘Otbeh İbn-Abee-Lahab der ki,
مَنْ يُسَاجِلْنِى يُسَاجِلْ مَاجِدًا
يَمْلَأُ الدَّلْوَ اـِلَى عَقْدِ الكَرَبْ
[Benimle üstünlük için çekişen, şan sahibi biriyle çekişir; o, kovayı, orta çubuklarının ortasına bağlanan ipin bağlandığı yere kadar doldurur]: ve bundan dolayı şu söz, **الحَرْبُ سِجَالٌ**. (S. [Bk. **سَجْلٌ**.])

**اسجلهُ**
4 **اسجلهُ** ذ O, ona bir kova dolusu (**سَجْلًا**) yahut iki kova dolusu (**سَجْلَيْنِ**) verdi: (K:) yahut bazılarına göre, (mecaz kabul edilerek:) ona çok verdi. (TA.) ― -b2- Ve **اسجل الحَوْضَ** O, yalak yahut havuzu doldurdu; (S, K;) bunun gibi ↓**سَجَلَهُ**. (JM.) ― -b3- **أُسْجِلَتِ البَهِيمَةُ مَعَ أُمِّهَا** Hayvan, annesiyle birlikte salıverildi, yahut serbest bırakıldı. (TA.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **لَا تُسْجِلُوا أَنْعَامَكُمْ**, mânâsı: Hayvanlarınızı insanların ekin tarlalarında salıvermeyin. (TA.) ― -b4- Ve sen dersin ki, **اسجل النَّاسَ** O, insanları bıraktı, yahut kendi hâllerine bıraktı. (K.) ― -b5- Ve **اسجل لَهُمُ الأَمْرَ** (mecaz kabul edilerek:) O, işi onlara serbest yahut câiz kıldı. (K.) ― -b6- Ve **أَسْجَلْتُ الكَلَامَ** (mecaz kabul edilerek:) Ben, sözü yahut dili kayıtlanmamış kıldım. (S.) -A2- **اسجل** O (bir adam, TA) iyilikte (K, TA) ve ihsanda ve insanlara bağışlarda bol oldu. (TA.) -A3- **أَسْجَلْتُ لِلرَّجُلِ**, mastar ismi **اـِسْجَالٌ**, Ben adam için bir yazı yazdım. (Msb.) ― -b2- Ayrıca 2’ye bak.

**تساجلوا**
6 **تساجلوا** ذ Onlar, birbirleriyle üstünlük için yarıştılar, rekabet ettiler yahut çekiştiler; birbirlerine öykündüler yahut birbirlerine rakip oldular; yahut birbirlerini taklit ettiler; [aslında su çekmede: ve bundan dolayı, (mecaz kabul edilerek:) başka şeylerde: (bk. 3:)] (S, TA:) ve **هُمَا يَتَسَاجَلَانِ** İkisi, birbirleriyle yarışır, vb. (K.)

**انسجل**
7 **انسجل** ذ O (su) döküldü yahut aktı; yahut dökülür yahut akar oldu; (S, K;) [görünüşe göre, sürekli olarak: bk. 1.]

**سَجْلٌ**
**سَجْلٌ** ذ Dolu bir kova: Az’a ve ElFârâbî’ye ve başkalarına göre böyledir: (MS:) yahut az olsun çok olsun su içeren bir kova: boş olana **سَجْلٌ** da denmez **ذَنُوبٌ** da: (S:) yahut büyük bir kova: (Msb: [ayrıca **سَجِيلٌ**’e de bak:]) yahut su ile dolu (K, TA) büyük bir kova: (TA:) ve bir kova dolusu; kovayı dolduran miktar: (K:) müzekker cinstendir [hâlbuki **دَلْوٌ** (“kova” için en yaygın kelime) genellikle müennestir]: (S, K:) çoğulu **سِجَالٌ**. (S.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) Bir pay yahut hisse; (Msb;) **دَلَاةٌ** gibi [ki o da aslında “kova”yı ifade eder]. (S, madde **دلو**’da. [Ayrıca **سَجِيلٌ**’e de bak.]) Ve bundan türemiştir şu söz, **الحَرْبُ سِجَالٌ**, [sanki (mecaz kabul edilerek:) “Savaş paylar işidir” mânâsında;] yani savaşta zafer, [ona katılan] insanlar arasında nöbetleşe paylaşılır: (Msb:) [fakat S’de bunun **المُسَاجَلَةُ**’den olduğu ve burada **سِجَالٌ**’ın kıyasa uygun olarak **مُسَاجَلَةٌ** gibi bir mastar ismi olduğu ima edilir; öyleyse söz “savaş üstünlük için çekişmedir” diye tercüme edilebilir: (bk. 3:)] yahut **الحَرْبُ بَيْنَهُمْ سِجَالٌ** sözü (mecaz kabul edilerek:) [onların arasındaki savaş paylardan ibarettir; öyle ki] onun bir **سَجْل**’i [yahut payı] bunların aleyhinedir, bir başkası da bunların aleyhinedir: (K:) iki adamın bir kuyudan iki kovayla su çekmesi fiilinden doğmuştur; her birinin [sırası geldiğinde] dolu bir kovası olur. (TA.) Sen ayrıca dersin ki, **أَعْطَاهُ سَجْلَهُ مِنْ كَذَا** (mecaz:) O, ona böyle bir şeyden payını yahut hissesini verdi; tıpkı kişinin **ذَنُوبَهُ** demesi gibi. (Har s. 19.) **لَهُمْ مِنَ المَجْدِ سَجْلٌ سَجِيلٌ** sözünde (K, * TA) **سَجِيلٌ** ↓ **سَجْلٌ** ibaresi pekiştirme mânâsı taşır; (K, TA;) [söz görünüşe göre (mecaz kabul edilerek:) “Onların şandan büyük bir payı vardır” mânâsındadır.] ― -b3- Bundan dolayı da, mecazen (mecaz:) Bir bağış mânâsında kullanılır: kişi **جَوَادٌ عَظِيمُ السَّجْلِ** (mecaz:) der; [“bağışta büyük olan cömert bir adam”]. (Har, aynı yer. [Bu sözdeki ilk kelime orada **جوّاد** yazılmıştır.]) Kişi ayrıca **لَهُ بِرٌّ فَائِضُ السِّجَالِ** (mecaz kabul edilerek:) der; [“Onun taşan bir iyiliği yahut ihsanı vardır”]. (TA.) ― -b4- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Cömert bir adam. (Abu-l-‘Omeythil, K.) ― -b5- Ve (mecaz kabul edilerek:) Büyük bir meme: çoğulu **سِجَالٌ** ve **سُجُولٌ**. (K.) -A2- Ayrıca iki yerde **سِجِلٌّ**’e bak.

**سِجْلٌ**
**سِجْلٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**سِجِلٌّ**
**سِجِلٌّ** ذ Bir yazı; yahut üzerine yazılmış kâğıt, yahut deri parçası; (K, * TA;) bunun gibi **سُجُلٌّ** (TA) ve ↓ **سِجْلٌ** (K, TA) [ve ↓ **سَجْلٌ**, aşağıda gelenlerden anlaşıldığı üzere]: yahut üzerine yazmak için yahut üzerine yazılmış bir **طُومَار** [yani bir tomar, rulo, tomar kâğıt ve benzeri]: (Bd, xxi. 104’te:) ve bir akdin ve benzerinin yazılı belgesi; (K, TA;) yani (TA) **صَكٌّ** ile aynı mânâda: (S, TA: [fakat bu kelimeye bak; onun başka mânâları da vardır; bunlar arasında burada gelen mânâ, **سِجِلٌّ**’ün en yaygın mânâsıdır:]) kâdînin yahut hâkimin, hükmünün yazıldığı kaydı; (Msb;) bir adlî kayıt: (Mgh:) [ayrıca **مَحْضَرٌ**’a da bak:] çoğulu **سِجِلَّاتٌ**. (Msb, K.) Kur’ân xxi. 104’teki **كَطَىِّ السِّجِلِّ لِلْكِتَابِ**, mânâsı: yazmak maksadıyla [üzerine] **طُومَار**’ın [yukarıda açıklanan] katlanması gibi: yahut yazılacak olan şey için: (Bd:) yahut üzerine yazılmış olana; (Bd, * Jel;) yani Âdemoğlunun ölümündeki amellerinin yazılı kaydı üzerine: (Jel:) yahut burada **السِّجِلّ** burada aşağıda gelen mânâların üçüncüsüdür: (Bd, Jel:] yahut ikincisidir. (Bd.) ― -b2- Ve Bir yazıcı, yahut kâtip: (K:) ve bazıları yukarıda zikredilen âyette onu böyle açıklar. (TA.) ― -b3- Ve **السِّجِلُّ** Peygamber’in belirli bir kâtibi. (K.) ― -b4- Ve belirli bir melek, (K,) [insanların] amellerinin yazılı belgelerini katlayan. (Bd, yukarıdaki yerde.) ― -b5- Ve, başındaki harf-i tarif olmaksızın, Habeş dilinde bir adam. (K.) Yukarıda zikredilen âyette İ’ Ab ↓ **السَّجْلِ** okumuş ve onu “belirli bir adam” diye açıklamıştır: fakat “belirli bir melek” mânâsına geldiği de söylenmiştir: ve başka bir kıraat **السُّجُلِّ**’dür; yukarıda zikredilen bir lehçe farkıdır. (TA.)

**السِّجَالُ**
**السِّجَالُ** ذ Koyun (dişi) için bir ad. (İbn-‘Abbâd, O.) ― -b2- Ve **سِجَال سِجَال** [yani **سِجَالْ سِجَالْ**, K’nin bende bulunan yazma nüshasında böyle; fakat CK’de **سِجالِ سِجالِ**,] sağılmak üzere koyuna yapılan bir çağrıdır. (İbn-‘Abbâd, O, K.)

**سَجُولٌ**
**سَجُولٌ** ذ Sütü bol bir keçi: doğru olan böyledir, O’da olduğu gibi: K nüshalarında **عَنْزٌ** yerine **عَيْنٌ** konmuştur [böylece mânâ, suyu bol bir pınar yahut yaşı bol bir göz olur]. (TA.)

**سَجِيلٌ**
**سَجِيلٌ** ذ, bir kovaya (**دَلْو**) nispetle, Büyük yahut iri; bunun gibi ة ile de: (K:) yahut ↓ **سَجِيلَةٌ** [yalnız başına, yani isim olarak; ة ekiyle bu hâle getirilmiş olarak,] büyük yahut iri bir kova mânâsına gelir. (S.) ― -b2- Ve, bir memeye (**ضَرْع**) nispetle, Uzun: (S:) yahut sarkık ve geniş; bunun gibi ↓ **أَسْجَلُ**: (K:) yahut bu sonuncusu, memeye nispetle, fakat yalnız koyun yahut keçininki için, geniş, gevşek ve sallanır; hayvanın arka bacaklarına arkadan vurur. (ISh, TA.) ― -b3- Ve, ة ile, bir testise (**خُصْيَة**) nispetle, torbada gevşek ve geniş. (K.) ― -b4- Ayrıca **سَجْلٌ**’e bak. ― -b5- Ayrıca Sert ve güçlü. (K.) -A2- Ve Bir pay yahut hisse: (K:) IAar der ki, o, “dolu kova” [ve aynı şekilde “pay, hisse”] mânâsındaki **سَجْلٌ**’den **فَعِيلٌ** veznindedir; fakat, ekler, bu bana hoş gelmez. (TA.)

**سَجَالَةٌ**
**سَجَالَةٌ** ذ, testiste, torbada gevşeklik ve genişlik. (K.)

**سَجِيلَةٌ**
**سَجِيلَةٌ** ذ: **سَجِيلٌ**’e bak.

**سِجِّيلٌ**
**سِجِّيلٌ** ذ Kuru yahut sert kil yumruları gibi taşlar: **سَنْگ وَ گِلْ**’den Arapçalaştırılmıştır; (K, TA;) bunlar Farsça kelimelerdir; “taş ve kil” mânâsına gelir; Arapçalaştırmada bağlaç düşmüştür: (TA:) yahut pişmiş kil: (Jel, xi. 84 ve xv. 74 ve cv. 4’te:) yahut taşlar (S, K) kilden (S) olup Cehennem ateşiyle pişirilmiştir; üzerlerine, [kendileri için takdir edilmiş] insanların isimleri yazılmıştır: (S, K:) Kur’ân’da böyledir; li. 33 ve 34’te buna işaret edilir: (S:) yahut Kur’ân’daki **مِنْ سَجِّيلٍ**, **مِنْ سِجِلٍّ** demektir; yani onlar için yazılmış [yahut takdir edilmiş] olandan; onunla cezalandırılacakları: ve **سِجِّيل** Kur’ân lxxxiii. 8 ve 9’da zikredilip açıklanan **سِجِّين** ile aynı mânâdadır: (K:) AO der ki, **من سجّيل** “çok ve sert” demektir; ve **سِجِّينٌ** bu mânâda **سِجِّيلٌ** ile eşanlamlıdır: (TA:) ayrıca, “Cehennem” mânâsındaki **سِجِّينٌ**’den olduğu; **ن**’nin **ل**’ye çevrildiği söylenmiştir: (Bd, xi. 84’te:) ayrıca, “onu salıverdim” mânâsındaki **أَسْجَلْتُهُ**’den; yahut “verdim” mânâsındaki **أَسْجَلْتُ**’den; ve **السَّجْلُ**’den olduğu da söylenmiştir. (TA.) -A2- Ayrıca **دَائِمٌ** ile aynı mânâdadır; ve böylece **سِجِّينْ** [k. v.]. (L, madde **سجن**’de.)

**سَجَنْجَلٌ**
**سَجَنْجَلٌ** ذ Bir ayna: (S, K:) yahut Çin aynası: (MA:) [denilmiştir ki] Rumca (Yunanca/Greko-Romen) bir kelimedir (**رُومِىٌّ**), (S, K,) Arapçalaştırılmıştır: (S:) ve bazıları **زَجَنْجَلٌ** der. (Az, TA.) [Çoğulu, Freytag’a göre, **سَنَاجِلُ**.] ― -b2- Ve (mecaz kabul edilerek:) gümüşten, **سَبَاجِلُ** diye adlandırılan türden parçalar; (K, * TA;) aynaya benzetilerek. (TA.) ― -b3- Ve Altın. (K.) ― -b4- Ve Safran. (K.)

**أَسْجَلُ**
**أَسْجَلُ** ذ: **سَجِيلٌ**’e bak. ― -b2- **سَجْلَآءُ**, [müennesi,] bir dişi deveye nispetle, (S, K,) (mecaz kabul edilerek:) memesi uzun demektir: (S:) yahut memesi büyük: çoğulu **سُجْلٌ**. (K.) ― -b3- Ve, bir kadına nispetle, (mecaz kabul edilerek:) kalçaları büyük: (K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.)

**مُسْجَلٌ**
**مُسْجَلٌ** ذ Herkese mübah kılınmış yahut mübah kılınır olmuş; (S, K;) hiç kimseye yasaklanmamış. (S.) ― -b2- Muhammed İbn-El-Hanefiyye, Kur’ân’daki [lv. 60] **هَلْ جَزَآءُ الْاـِحْسَانِ اـِلَّا الْاـِحْسَانُ** sözünü açıklarken, **هِىَ مُسْجَلَةٌ لِلْبَرِّ وَ الفَاجِرِ** dedi; mânâsı (mecaz kabul edilerek:) O, sâlih ile fâsık hakkında kayıtsızdır: bununla, fâsık hariç tutularak yalnız sâlih kimse şartlı olarak kastedilmiş değildir. (As, S, TA.) ― -b3- Ve kişi der ki, **فَعَلْنَاهُ وَ الدَّهْرُ مُسْجَلٌ** (mecaz kabul edilerek:) [Biz onu, zaman/baht kayıtsız iken yaptık], yani hiç kimse hiç kimseden korkmaz iken. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَجَلَ
سَجَلَ U ( n. ac. سَجْل 1 ),
a.  Poured out ( liquid ).

b.  [ Bi ], Threw down.

سَجَّلَ
سَجَّلَ II ,
a.  Registered, recorded ( judicial sentence ).

أَسْجَلَ
أَسْجَلَ IV ,
a.  Was rich.

b.  Filled; gave great gifts to.

c.  Let loose; left.

d.  Delivered ( speech ).

سَجْل
سَجْل 1 , ( pl. سِجَاْل 23 ,  سُجُوْل 27 ),
a.  Great bucket full of water; great udder; bountiful man.

b.  Gift, present.

سِجِّيْل
سِجِّيْل 30 ,
a.  Mystic stones ( whereon are written the names of the people destined to be punished in Hell ).

سِجِلّ
سِجِلّ ( pl. سِجِلَّات ),
a.  Roll, scroll; register, record.

b.  Decree, edict.

c.  Public scribe, notary.

سَوْجَل
سَوْجَل
a.  Flask-case.

##### Türkçe

سَجَلَ
سَجَلَ U ( n. ac. **سَجْل** 1 ),
a. Sıvıyı döktü.

b. [ Bi ], aşağı attı.

سَجَّلَ
سَجَّلَ II ,
a. (Yargısal) hükmü kayda geçirdi, kaydetti.

أَسْجَلَ
أَسْجَلَ IV ,
a. Zengin oldu.

b. Doldurdu; -e büyük hediyeler verdi.

c. Salıverdi; bıraktı.

d. (Konuşmayı) irad etti.

سَجْل
**سَجْل** 1 , ( pl. **سِجَاْل** 23 ,  **سُجُوْل** 27 ),
a. Su dolu büyük kova; büyük meme; bol ihsan sahibi adam.

b. Hediye, armağan.

سِجِّيْل
**سِجِّيْل** 30 ,
a. Gizemli taşlar (üzerlerine Cehennemde cezalandırılmaya yazgılı insanların adları yazılmış olan).

سِجِلّ
**سِجِلّ** ( pl. **سِجِلَّات** ),
a. Tomar, rulo; sicil, kayıt.

b. Ferman, buyruk.

c. Umumî kâtip, noter.

سَوْجَل
سَوْجَل
a. Matara kılıfı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سجل
سَجَلَ - يَسْجِلُ - سِجِلّ - سِجِّيْل
سَجَلَ - يَسْجِلً + كائن + شيئاً: يودعه مكاناً موثوقاً يحفظه ويكون سهل الإخراج والإرسال منه حين الطلب
سِجِلّ: على وزن " فـِعـِلّ ": اسم فاعل مبالغة من " سَجَلَ - يَسْجِلُ ": القائم على حفظ الأشياء في مستودع موثوق لحين الطلب: أمين المستودع أو الأرشيف أو السجلات
سِجِّيْل: على وزن " فـِعَّـيل": اسم فاعل مبالغة من " سَجَلَ - يَسْجِلُ ": الشيء الحافظ والسريع الارسال والإخراج منه حين الطلب
ملاحظة: في معنى السجل: الحفظ بكمية كبيرة، والإرسال بشكل صب ورمي من الأعلى
الدلو الكبير سـَجل: يسجل فيه الماء ثم يصب دفعة واحدة
وسِجلّ الكتب: هو حافظها: يطويها ويرتبها ويخرجها بسرعة حين الطلب
حجارة من " سجيل": خرجت من " سجيل": من  مستودع خاص يطلقها منه بسرعة: وقد يكون ذلك وصفاً لفوهة البركان، والذي يطلق الحجارة من مستودع حفيظ، ناري، وسريع الإطلاق، وتنصب عليهم من فوق، والله أعلم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حفظ الأشياء وخزنها في مستودع آمن إلى حين الحاجة" وهي:
كََنَزَ - يَكْنِزُ، سَجَلَ - يَسْجِلً، ذَخَرَ - يَذْخَرُ، خَزَنَ  يَخْزُنُ، أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ)، تَبَتَ - يَتْبِتُ
سجل :
 	﴿يوم نطوي السماء كطي السجل للكتب كما بدأنا أول خلق نعيده وعدا علينا إنا كنا فاعلين(104)﴾ الأنبياء ﴿وما قدروا الله حق قدره والأرض جميعا قبضته يوم القيامة والسماوات مطويات بيمينه سبحانه وتعالى عما يشركون(67)﴾ الزمر
سجيل
 ﴿فلما جاء أمرنا جعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود(82) مسومة عند ربك وما هي من الظالمين ببعيد(83)﴾ هود ﴿فجعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليهم حجارة من سجيل(74)﴾ الحجر
 	﴿ترميهم بحجارة من سجيل (4) فجعلهم كعصف مأكول(5)﴾ الفيل
مختار الصحاح
● [سجل] س ج ل: السَّجْلُ مذكر وهو الدلو إذا كان فيه ماء قلّ أو كثر ولا يقال لها وهي فارغة سجل ولا ذَنوب والجمع سِجَال قلت قال الأزهري والفارابي وغيرهما السَّجْلُ الدلو الملأى و السِّجِلُّ الصك وقد سَجَّل الحاكم تسجيلا وقوله تعالى ﴿حجارة من سجيل﴾ قالوا هي حجارة من طين طُبخت بنار جهنم مكتوب فيها أسماء القوم لقوله تعالى في آية أخرى ﴿لنرسل عليهم حجارة من طين﴾ و السَّجَنْجَلُ المرآة وهو رومي معرب
الراغب
سجل
- السجل: الدلو العظيمة، وسجلت الماء فانسجل، أي: صببته فانصب، وأسجلته: أعطيته سجلا، واستعير للعطية الكثيرة، والمساجلة: المساقاة بالسجل، وجعلت عبارة عن المباراة والمناضلة، قال:
- 229 - من يساجلني يساجل ماجدا
(الشطر للفضل بن عباس بن عتبة بن أبي لهب، وعجزه:
يملأ الدلو إلى عقد الكرب
وهو في اللسان (سجل) ؛ والبصائر 3/192؛ وديوان الأدب 2/390؛ والحماسة البصرية 1/185)
والسجيل: حجر وطين مختلط، وأصله فيما قيل: فارسي معرب، والسجل: قيل حجر كان يكتب فيه، ثم سمي كل ما يكتب فيه سجلا، قال تعالى: }كطي السجل للكتاب﴿[الأنبياء/104] (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي جعفر وابن عامر وأبي عمرو وشعبة عن عاصم ويعقوب. وقرأ الباقون﴾للكتب{ بالجمع. الإتحاف 312)، أي: كطيه لما كتب فيه حفظا له.
ملخص السان
1. السَّجْلُ: الدَّلْو الضَّخْمَة المملوءةُ ماءً
2.     وأَسْجَله: أَعطاه سَجْلاً أَو سَجْلَين، وقالوا: الحروب سِجَالٌ أَي سَجْلٌ منها على هؤلاء وآخر على هؤلاء، والمُسَاجلة مأْخوذة من السِّجْل.وتَساجَلوا أَي تَفاخَروا؛
3.     السَّجْل الصَّبِّ. يقال: سَجَلْت الماءَ سَجْلاً إِذا صببته صَبًّا متَّصلاً
4.     أَصل المُسَاجَلة أَن يَسْتَقِيَ ساقيان فيُخْرج كُلُّ واحد منهما في سَجْله مثل ما يُخْرج الآخر، فأَيُّهما نَكَل فقد غُلِبَ،
5.     وأَسْجَل الرجلُ:كثُر خيرُه. وسَجَّل: أَنْعَظَ. وأَسْجَلَ الناسَ: ترَكَهم، وأَسْجَلَ لهم الأَمرَ: أَطلقه لهم
6.     سَجَّل القاضي لفلان بماله أَي اسْتَوْثق له به
7.     وفي حديث الحساب يوم القيامة: فتُوضَع السِّجِلاَّت في كِفَّة؛ وهو جمع سِجِلٍّ، بالكسر والتشديد، وهو الكتاب الكبير.
8.     والسَّجِلُّ: كتاب العَهْد ونحوِه، والجمع سِجِلاّتٌ
9.     السَّجِلُّ الكاتب، وقد سَجَّل له. وفي التنزيل العزيز: كطَيِّ السِّجِلّ للكتب، وقرئ: السِّجْل، وجاء في التفسير: أَن السِّجِلَّ الصحيفة التي فيها الكتاب؛
10.                        السِّجِلُّ مَلَكٌ،
11.                        والسَّجِيل: النَّصيب
12.                        والسِّجِلُّ: الصَّكُّ، وقد سَجَّلَ الحاكمُ تَسجيلاً. والسَّجِيلُ: الصُّلْب الشديد.
13.                        والسِّجِّيل: حجارة كالمَدَر. وفي التنزيل العزيز: ترْمِيهم بحِجارة من سِجِّيل؛ وقيل: هو حجر من طين،
14.                        وسِجِّينٌ وسِجِّيلٌ بمعنى واحد، وقال بعضهم: سِجِّيل من أَسْجَلْته أَي أَرسلته فكأَنها مُرْسَلة عليهم؛
15.                        سِجِّيل من أَسْجَلْت إِذا أَعطيت
16.                        حجارة من سِجِّيل؛ قالوا: حجارة من طين طُبِخَتْ بنار جهنم مكتوب فيها أَسماء القوم لقوله عز وجل: لنُرْسِل عليهم حجارة من طين.
17.                        وسَجَّله بالشيء: رَماه به من فوق.
لسان العرب
● - سجل: السَّجْلُ: الدَّلْو الضَّخْمَة المملوءةُ ماءً، مُذَكَّر، وقيل:     هو مِلْؤُها، وقيل: إِذا كان فيه ماء قَلَّ أَو كَثُر، والجمع سِجالٌ     وسُجُول، ولا يقال لها فارغةً سَجْلٌ ولكن دَلْو؛ وفي التهذيب: ولا يقال له     وهو فارغ سَجْلٌ ولا ذَنُوب؛ قال الشاعر:     السَّجْلُ والنُّطْفَة والذَّنُوب،     حَتَّى تَرَى مَرْكُوَّها يَثُوب     قال: وأَنشد ابن الأَعرابي:     أُرَجِّي نائلاً من سَيْبِ رَبٍّ،     له نُعْمَى وذَمَّتُه سِجَالُ     قال: والذَّمَّة البئر القليلة الماء. والسَّجْل: الدَّلْو المَلأى،     والمعنى قَلِيله كثير؛ ورواه الأَصمعي: وذِمَّتُه سِجَالٌ أَي عَهْده     مُحْكَم من قولك سَجَّل القاضي لفلان بماله أَي اسْتَوْثق له به. قال ابن بري:     السَّجْل اسمها مَلأى ماءً، والذَّنُوب إِنما يكون فيها مِثْلُ نصفها     ماءً. وفي الحديث: أَن أَعرابيّاً بال في المسجد فأَمَرَ بسَجْلٍ فصُبَّ على     بوله؛ قال: السَّجْل أَعظم ما يكون من الدِّلاء، وجمعه سِجَال؛ وقال     لبيد:     يُحِيلون السِّجَال على السِّجَال     وأَسْجَله: أَعطاه سَجْلاً أَو سَجْلَين، وقالوا: الحروب سِجَالٌ أَي     سَجْلٌ منها على هؤلاء وآخر على هؤلاء، والمُسَاجلة مأْخوذة من السِّجْل.     وفي حديث أَبي سفيان: أَن هِرَقْلَ سأَله عن الحرب بينه وبين النبي، صلى     الله عليه وسلم، فقال له: الحَرْب بيننا سِجَالٌ؛ معناه إِنا نُدَالُ عليه     مَرَّة ويُدَالُ علينا أُخرى، قال: وأَصله أَن المُسْتَقِيَين بسَجْلَين     من البئر يكون لكل واحد منهما سَجْلٌ أَي دَلوٌ ملأى ماء. وفي حديث ابن     مسعود: افتتح سورة النساء فسَجَلَها أَي قَرأَها قراءة متصلة، من     السَّجْل الصَّبِّ. يقال: سَجَلْت الماءَ سَجْلاً إِذا صببته صَبًّا متَّصلاً.     ودَلْوٌ سَجِيلٌ وسَجِيلة: ضَخْمة؛ قال:     خُذْها، وأَعْطِ عَمَّك السَّجِيله،     إِن لم يَكُنْ عَمُّك ذا حَلِيله     وخُصْيَةٌ سَجِيلة بَيِّنَة السَّجَالة: مُسْترخِيَة الصَّفَن واسعةٌ.     والسَّجِيل من الضُّروع: الطَّوِيل. وضَرْعٌ سَجِيلٌ: طويل مُتَدَلٍّ.     وناقة سَجْلاء: عَظيمة الضَّرْع. ابن شميل: ضَرْع أَسْجَل وهو الواسع     الرِّخو المضطرب الذي يضرب رجليها من خَلْفها ولا يكون إِلا في ضروع     الشاء.وساجَلَ الرَّجُلَ: باراه، وأَصله في الاستقاء، وهما يَتَساجَلان.     والمُساجَلة: المُفاخَرة بأَن يَصْنَع مثلَ صَنِيعه في جَرْيٍ أَو سقي؛ قال     الفضل بن عباس بن عبتة بن أَبي لهب:     مَنْ يُساجِلْني يُسَاجِلْ ماجِداً،     يَمْلأُ الدَّلْوَ إِلى عَقْدِ الكَرَب     قال ابن بري: أَصل المُسَاجَلة أَن يَسْتَقِيَ ساقيان فيُخْرج كُلُّ     واحد منهما في سَجْله مثل ما يُخْرج الآخر، فأَيُّهما نَكَل فقد غُلِبَ،     فضربته العرب مثلاً للمُفاخَرة، فإِذا قيل فلان يُساجِل فلاناً، فمعناه أَنه     يُخْرِج من الشَّرَف مثل ما يُخرِجه الآخرُ، فأَيهما نَكَل فقد غُلِب.     وتَساجَلوا أَي تَفاخَروا؛ ومنه قولهم: الحَرْبُ سِجالٌ. وانسَجل الماءُ     انسجالاً إِذا انْصَبَّ؛ قال ذو الرمة:     وأَرْدَفَتِ الذِّراعَ لها بعَيْنٍ     سَجُومِ الماء، فانْسَجَل انسِجالا     وسَجَلْت الماءَ فانْسَجَل أَي صَبَبْته فانْصَبَّ. وأَسْجلْت الحوض:     مَلأْته؛ قال:     وغادَر الأُخْذَ والأَوْجادَ مُتْرَعَةً     تطْفُو، وأَسْجَلَ أَنْهاءً وغُدْرانا     ورجل سَجْلٌ: جَواد؛ عن أَبي العَمَيْثَل الأَعرابي. وأَسْجَل الرجلُ:     كثُر خيرُه. وسَجَّل: أَنْعَظَ. وأَسْجَلَ الناسَ: ترَكَهم، وأَسْجَلَ لهم     الأَمرَ: أَطلقه لهم؛ ومنه قول محمد بن الحنفية، رحمة الله عليه، في     قوله عز وجل: هل جَزاءُ الإِحسانِ إِلا الإِحسانُ، قال: هي مُسْجَلة للبَرِّ     والفاجر، يعني مُرْسلة مُطْلَقة في الإِحسان إِلى كل أَحد، لم يُشْترَط     فيها بَرٌّ دون فاجر. والمُسْجَل: المبذول المباح الذي لا يُمْنَع من     أَحد؛ وأَنشد الضبيُّ:     أَنَخْتُ قَلوصِي بالمُرَيْر، ورَحْلُها،     لِما نابه من طارِق اللَّيْل، مُسْجَلُ     أَراد بالرَّحْل المنزل. وفي الحديث: ولا تُسْجِلوا أَنعامَكم أَي لا     تُطْلِقوها في زُروع الناس. وأَسْجَلْت الكلامَ أَي أَرْسَلْته. وفَعَلْنا     ذلك والدهر مُسْجَلٌ أَي لا يخاف أَحد أَحداً.     والسَّجِلُّ: كتاب العَهْد ونحوِه، والجمع سِجِلاّتٌ، وهو أَحد الأَسماء     المُذَكَّرة المجموعة بالتاء، ولها نظائر، ولا يُكَسِّر السِّجِلُّ،     وقيل: السَّجِلُّ الكاتب، وقد سَجَّل له. وفي التنزيل العزيز: كطَيِّ     السِّجِلّ للكتب، وقرئ: السِّجْل، وجاء في التفسير: أَن السِّجِلَّ الصحيفة     التي فيها الكتاب؛ وحكي عن أَبي زيد: أَنه روى عن بعضهم أَنه قرأَها بسكون     الجيم، قال: وقرأَ بعض الأَعراب السَّجْل بفتح السين. وقيل السِّجِلُّ     مَلَكٌ، وقيل السِّجِلُّ بلغة الحبش الرَّجُل، وعن أَبي الجوزاء أَن     السِّجِلَّ كاتب كان للنبي، صلى الله عليه وسلم، وتمام الكلام للكتاب. وفي حديث     الحساب يوم القيامة: فتُوضَع السِّجِلاَّت في كِفَّة؛ وهو جمع سِجِلٍّ،     بالكسر والتشديد، وهو الكتاب الكبير.     والسَّجِيل: النَّصيب؛ قال ابن الأَعرابي: هو فَعِيلٌ من السَّجْل الذي     هو الدَّلو الملأَى، قال: ولا يُعْجِبني. والسِّجِلُّ: الصَّكُّ، وقد     سَجَّلَ الحاكمُ تَسجيلاً. والسَّجِيلُ: الصُّلْب الشديد.     والسِّجِّيل: حجارة كالمَدَر. وفي التنزيل العزيز: ترْمِيهم بحِجارة من     سِجِّيل؛ وقيل: هو حجر من طين، مُعَرَّب دَخِيل، وهو سَنْكِ رَكِل     (*     قوله «وهو سنك وكل» قال القسطلاني: سنك، بفتح السين المهملة وبعد النون     الساكنة كاف مكسورة. وكل، بكسر الكاف وبعدها لام) أَي حجارة وطين؛ قال أَبو     إِسحق: للناس في السِّجِّيل أَقوال، وفي التفسير أَنها من جِلٍّ وطين،     وقيل من جِلٍّ وحجارة، وقال أَهل اللغة: هذا فارسيٌّ والعرب لا تعرف هذا؛     قال الأَزهري: والذي عندنا، والله أَعلم، أَنه إِذا كان التفسير صحيحاً فهو     فارسي أُعْرِب لأَن الله تعالى قد ذكر هذه الحجارة في قصة قوم لوط فقال:     لنُرْسِل عليهم حجارةً من طين؛ فقد بَيَّن للعرب ما عَنى بسِجِّيل. ومن     كلام الفُرْس ما لا يُحْصى مما قد أَعْرَبَتْه العربُ نحو جاموس ودِيباج،     فلا أُنْكِر أَن يكون هذا مما أُعْرِب؛ قال أَبو عبيدة: من سِجِّيل،     تأْويله كثيرة شديدة؛ وقال: إِن مثل ذلك قول ابن مقبل:     ورَجْلةٍ يَضْرِبون البَيْضَ عن عُرُضٍ،     ضَرْباً تَوَاصَتْ به الأَبْطالُ سِجِّينا     قال: وسِجِّينٌ وسِجِّيلٌ بمعنى واحد، وقال بعضهم: سِجِّيل من     أَسْجَلْته أَي أَرسلته فكأَنها مُرْسَلة عليهم؛ قال أَبو إِسحق: وقال بعضهم     سِجِّيل من أَسْجَلْت إِذا أَعطيت، وجعله من السِّجْل؛ وأَنشد بيت     اللَّهَبي:مَنْ يُساجِلْني يُساجِلْ ماجدا     وقيل مِنْ سِجِّيلٍ: كقولك مِن سِجِلٍّ أَي ما كُتِب لهم، قال: وهذا     القول إِذا فُسِّر فهو أَبْيَنُها لأَن من كتاب الله تعالى دليلاً عليه، قال     الله تعالى: كَلاَّ إِن كتاب الفُجَّار لَفِي سِجِّينٍ وما أَدراك ما     سِجِّينٌ كتابٌ مَرْقومٌ؛ وسِجِّيل في معنى سِجِّين، المعنى أَنها حجارة     مما كَتَب اللهُ تعالى أَنه يُعَذِّبهم بها؛ قال: وهذا أَحسن ما مَرَّ فيها     عندي. الجوهري: وقوله عز وجل: حجارة من سِجِّيل؛ قالوا: حجارة من طين     طُبِخَتْ بنار جهنم مكتوب فيها أَسماء القوم لقوله عز وجل: لنُرْسِل عليهم     حجارة من طين. وسَجَّله بالشيء: رَماه به من فوق.     والسَّاجُول والسَّوْجَلُ والسَّوْجَلة: غِلاف القارورة؛ عن كراع.     والسَّجَنْجَلُ: المرآة. والسَّجَنْجل أَيضاً: قِطَع الفِضَّة     وسَبائِكُها، ويقال هو الذهب، ويقال الزَّعْفران، ويقال إِنه رُومِيٌّ مُعَرَّب،     وذكره الأَزهري في الخماسي قال: وقال بعضهم زَجَنْجَلٌ، وقيل هي رُومِيَّة     دَخَلَت في كلام العرب؛ قال امرؤ القيس:     مُهَفْهَفَةٌ بَيْضاء غَيْر مُفاضَةٍ،     تَرائِبُها مَصْقولةٌ كالسِّجَنْجَل
مقاييس اللغة:
(سجل) السين والجيم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انصبابِ شيءٍ بعد امتلائِهِ. من ذلك السَّجْل، وهو الدَّلو العظيمة. ويقال سَجَلت الماءَ فانسجَلَ، وذلك إذا صَبْبَته. ويقال للضَّرْع الممتلئ سَجْل([19]). والمساجلة: المفاخرة، والأصل في الدِّلاء، إذا تساجَلَ الرجلان، وذلك تنازعُهما، يريد كلُّ واحدٍ منهما غلبةَ صاحبه. ومن ذلك الشّيء المُسْجَل، وهو المبذول لكلِّ أحد، كأنَّه قد صُبَّ صبّاً.  قال محمّد بن علي في قوله تعالى: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾  [الرحمن 60]: هي مُسْجَلَة للبَرِّ والفاجر. وقال الشاعر في المُسْجَل:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
فأما السِّجِلّ فمن السَّجْل والمساجلة، وذلك أنَّه كتَابٌ يجمَع كتباً ومعانيَ. وفيه أيضاً كالمساجلة، لأنّه عن منازعةٍ ومُداعاة. ومن ذلك قولهم: الحرب سِجَالٌ، أي مباراةٌ مرَّة كذا ومرةً كذا. وفي كتاب الخليل: السَّجْل: ملء الدلو. وأما السِّجِّيل فمن السِّجِلّ، وقد يحتمل أن يكون مشتقاً من بعض ما ذكرناه. وقالوا: السِّجِّيل: الشديد.
القاموس المحيط:
السَّجْلُ الدَّلْوُ العظيمةُ مملوءَةً، مُذَكَّرٌ، ومِلْءُ الدَّلْوِ، والرجُلُ الجَوادُ، والضَّرْعُ العظيمُ، ج سِجالٌ وسُجولٌ. وسَجْلٌ سَجيلٌ مُبالَغَةٌ. وأسْجَلَهُ أعطاهُ سَجْلاً أَو سَجْلَيْنِ.والحَرْبُ بينهم سِجالٌ، ككِتابٍ، أَي سَجْلٌ منها على هؤلاءِ، وآخرُ على هؤلاءِ. ودَلْوٌ سَجيلٌ وسَجيلَةٌ ضَخْمَةٌ.
وخُصْيَةٌ سَجيلَةٌ، بَيِّنَةُ السَّجالَة: مُسْتَرْخيَةُ الصَّفْنِ، واسِعَتُه. وضَرْعٌ سَجيلٌ وأسْجَلُ: مُتَدَلٍّ واسِعٌ.
وناقةٌ سَجْلاءُ: عظيمةُ الضَّرْعِ. وساجَلَهُ: باراهُ وفاخَرَهُ. وهما يَتَساجَلان: يَتَبارَيانِ. وأسْجَلَ: كَثُرَ خَيرُه، و الناسَ: تَرَكَهُمْ، و الأمرَ لهم: أطْلَقَه، و الحَوْضَ: مَلأَهُ. وفَعَلْناهُ والدَّهْرُ مُسْجَلٌ، كمُكْرَمٍ، أَي: لا يَخافُ أحدٌ أحداً. والمُسْجَلُ: المَبْذولُ المُباحُ لكلِّ أحدٍ. وسَجَّلَ تَسْجيلاً: أنْعَظَ، و به: رَمَى به من فَوْقُ، كسَجَلَ سَجْلاً. وكتَبَ السِّجِلَّ: لكِتابِ العَهْدِ ونَحْوِه، ج: سِجِلاَّتٌ، وهو أيضاً الكاتِبُ، والرجُلُ بالحَبَشِيةِ، واسمُ كاتِبٍ للنبيِّ، صلى الله عليه وسلم، واسمُ مَلَكٍ.
والسِجْلُ، بالكسر: السِجِلُّ للكِتابِ، وبالضم: جَمْعٌ للناقَةِ السَّجْلاءِ. وكأميرٍ: النَّصيبُ، والصُّلْبُ الشَّديدُ. وكسِكِّيتٍ: حجارَةٌ كالمَدَرِ، مُعَرَّبُ: سَنْكِ وكَِل، أو كانت طُبِخَتْ بنارِ جَهَنَّمَ، وكُتِب فيها أسماءُ القومِ، أو قولُهُ تعالى " من سِجِّيلٍ " ، أَي: من سِجِلٍّ، أَي: مما كُتِبَ لهم أنَّهُم يعذَّبونَ بها.
قال اللّهُ تعالى: " وما أدْراكَ ما سِجِّينٌ، كِتابٌ مَرْقومٌ " . والسِجِّيلُ: بمعنى السِجِّينِ، قال الأزهرِيُّ: هذا أحْسَنُ ما مَرَّ فيها عندي وأثْبَتُها. والساجولُ والسَّوْجَلُ والسَّوْجَلَةُ: غِلافُ القارورَةِ. والسَّجَنْجَلُ: المِرْآةُ، رومِيٌّ، والذَّهَبُ، وسَبائكُ الفِضَّةِ، والزَّعْفرانُ. وسَجَلَ الماءَ فانْسَجَلَ: صَبَّه فانْصَبَّ. وعَينٌ سَجولٌ: غَزيرَةٌ. والسَّجْلاءُ: المرأةُ العظيمةُ المَأْكَمَةِ. وسِجالْ سِجالْ: دُعاءٌ للنعْجَةِ للحَلَبِ.
تاج العروس:
س ج ل
السَّجْلُ : الدَّلْوُ الضَّخْمَةُ الْعَظِيمَةُ مَمْلُوءَةً ماءً مُذَكَّرٌ وقيلَ : هوَ مٍلْءُ الدَّلْوِ وقيلَ : إذا كانَ فيهِ ماءٌ قَلَّ أو كَثُرَ ولا يُقالُ لَها فَارِغَةً : سَجْلٌ ولَكِنْ : دَلْوٌ وفي التَّهْذِيبِ : ولا يُقالُ له وهو فارِغٌ سَجْلٌ ولا ذَنُوبٌ وقالَ ابنُ بَرِّيٍّ : السَّجْلُ اسْمُها مَلأَى ماءً والذَّنُوبُ إِنَّما يكونُ فيها مِثْلُ نِصْفِها ماءً وفي حديثِ بَوْلِ الأَعْرابِيِّ في المَسْجِدِ : ثُمَّ أَمَرَ بِسَجْلٍ مِن ماءٍ فَأُفْرِغَ عَلى بَوْلِهِ وقالَ الشَّاعِرُ :
" السَّجْلُ والنُّطْفَةُ والذَّنُوبُ
" حتَّى يرى مَرْكُوّها يَثُوبُ والسَّجْلُ : الرَّجُلُ الْجَوادُ عن أبي العَمَيْثَلِ الأَعْرابِيِّ . والسَّجْلُ : الضَّرْعُ العَظِيمُ ج : سِجَالٌ بالكَسْرِ وسُجُولٌ بالضَّمِّ قالَ لَبِيدٌ :
" يُجِيلُونَ السَّجالَ على السِّجالِ وأَنْشَدَ أَعْرابِيٌّ :
أُرْجِّي نَائِلاً منْ سَيْلِ رَبٍّ ... لَهُ نُعْمَى وذَمَّتُهُ سِجالُ الذَّمَّةُ : البِئْرُ القَلِيلَةُ الْماءِ والسِّجَالُ : الدِّلاءُ المَلأَى والمَعْنَى قَلِيلُهُ كَثِيرٌ ورَواهُ الأَصْمَعِيُّ : وذِمَّتُهُ بالكَسْرِ أي عَهْدُهُ مُحْكَمٌ مِنْ قَوْلِكَ : سَجَّلَ القَاضِي لِفُلاَنٍ بِمَالِهِ أي اسْتَوْثَقَ لَهُ بهِ . ولهم مِنَ الْمَجْدِ سَجْلٌ سَجِيلٌ : أي ضَخْمٌ مُبَالَغَةً . وأِسْجَلَهُ : أَعْطَاهُ سَجْلاً أو سَجْلَيْنِ وقيلَ : إِذا كَثَّرَ لَهُ العَطاءَ . وقالُوا : الْحَرْبُ بَيْنَهُمْ سِجالٌ ككِتَابٍ : أي سَجْلٌ منها عَلى هؤلاءِ وآخَرُ عَلى هؤلاءِ وأَصْلُهُ أَنَّ المُسْتَقِيَيْنِ بسَجْلَيْنِ مِنَ الْبِئْرِ يَكُونُ لِكُلِّ واحِدٍ منهما سَجْلٌ أي دَلْوٌ مَلآنُ ماءً وقَدْ جاءَ ذِكْرُهُ في حَدَِيثِ أبي سُفْيانَ : لَمَّا سَأَلَهُ هِرَقْلُ فقالَ : ذلكَ مَعْناهُ : أنَّا نُدَالُ عَلَيْهِ مَرَّةً ويُدَالُ عَلَيْنَا أُخْرى . ودَلْوٌ سَجِيلٌ وسَجِيلَةٌ : أي ضَخْمَةٌ قال : بِئْسَ مَقَامُ الشَّيْخِ لابَنِيْ لَهْ
" خُذْها وأَعْطِ عَمَّكَ السَّجِيلَهْ
" إنْ لَمْ يَكُنْ عَمُّكَ ذا حَلِيلَهْ أي بِئْسَ مَقامُ الشَّيْخِ الذي لا بَنِينَ له هذا المَقامُ الذي يُقالُ له هذا الْكَلام . وخُصْيَةٌ سَجِيلَةٌ : بَيِّنَةُ السَّجالَةِ مُسْتَرْخِيَةُ الصّفَنِ واسِعَتُهُن . وضَرْعٌ سَجِيلٌ : طَوِيلٌ وأَسْجَلُ : مُتَدَلٍّ واسِعٍ وقالَ ابنُ شُمَيْلٍ : ضَرْعٌ أَسْجَلُ هو الواسِعُ الرِّخْوُ المُضْطَرِبُ الذي يَضْرِبُ رِجْلَيْها مِن خَلْفِها ولا يَكُونُ إِلاَّ مِنْ ضُرُوعِ الشّاءِ ونَاقَةٌ سَجْلاءُ : عَظِيمَةُ الضَّرْعِ . ومِنَ المَجازِ : سَاجَلَهُ مُساجَلَةً إِذا بَاراهُ وفاخَرَهُ بَأنْ صَنَعَ مِثْلَ صُنْعِهِ في جَرْيٍ أَو سَقْيٍ وأَصْلُهُ في الاِسْتِقَاءِ وهما يَتَساجَلانِ أي يَتَبارَيانِ قالَ الفَضْلُ بنُ عَبَّاسٍ اللَّهَبِيُّ :
مَنْ يُساجِلْنِي يُساجِلْ مَاجِداً ... يَمْلأُ الدَّلْوَ إِلى عَقْدِ الْكَرَبْ قالَ ابْنُ بَرِّيٍّ : أَصْلُ المُساجَلَةِ أَنْ يَسْتَقِيَ سَاقِيانِ فيُخْرِجَ كُلُّ واحِدٍ منهما في سَجْلِهِ مِثْلَ ما يُخْرِجُ الآخَرُ فَأيُّهُما نَكَلَ فقد غُلِبَ فضَرَبَتْهُ العَرَبُ مَثَلاً لِلْمُفاخَرَةِ فإذا قيلَ : فُلانٌ يُساجِلُ فُلاناً فمَعْناهُ أَنَّهُ يُخْرِجُ مِنَ الشَّرَفِ مِثْلَ ما يُخْرِجُهُ الآخَرُ فَأيُّهُما نَكَلَ فد غُلِبَ وتَساجَلُوا : تَفاخَرُوا قال ابنُ أبي الحَدِيدِ في شَرْحِ نَهْجِ الْبَلاغَةِ : وقد نَزَلَ القُرْآنُ عَلى مَخْرَج كَلامِهِم في المُساجَلَةِ فقال : " فإِنَّ لِلَّذِين ظَلَمُوا ذَنُوباً " الآية والذَّنُوبُ : الدَّلْوُ
وأَسْجَلَ الرَّجُلُ : كَثُرَ خَيْرُهُ وبِرُّهُ وعَطاؤُهُ لِلنَّاسِ وأْسَجَلَ النَّاسَ : تَرَكَتُهم وأَسجَلَ لَهُمْ الأَمرَ : أَطْلَقَهُ لهُم ومنه قَوْلُ محمدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ في تَفْسِيرِ قَوْلِهِ عَزَّ وجَلَّ : " هَلْ جَزَاءُ الإِحْسانِ إِلاَّ الإِحْسانُ " قال : هيَ مُسَجَلَةٌ لِلْبَرِّ والفَاجِرِ . يَعْنِي مُرْسَلَةٌ مُطْلَقَةٌ في الإِحْسانِ إلى كُلِّ أَحَدٍ لَمْ يُشْتَرَطْ فيها بَرٌّ دُونَ فاجِرٍ وفي الحديثِ : ولاَ تُسْجِلُ أَنْعامَكُم أي لا تُطْلِقُوهَا في زُرُوعِ النَّاسِ . وأَسْجَلَ الحَوْضَ : مَلأهُ قالَ :
وغَادَرَ الأُخْذَ والاَوْجَاذًَ مُتْرَعَةً ... تَطْفُو وأَسْجَلَ أَنْهاءً وغُدْرَانَا ويُقالُ : فَعَلْنَاه والدَّهْرُ مُسْجَلٌ كمُكْرَمٍ والذي في اللِّسانِ : والدَّهْرُ سجل : أي لا يَخافُ أَحَدٌ أَحَداً . والمُسْجَلُ كمُكْرَمٍ : الْمَبْذُولُ الْمُباحُ لِكُلِّ أَحَدٍ وأَنْشَدَ الضَّبِّيُّ :
" أَنَخْتُ قَلُوصِي بِالْمُرَيْرِ ورَحْلُهالِمَا نَابَهُ مِنْ طَارِقِ اللَّيْلِ مُسْجَلُ
أَرادَ بالرَّحْلِ المَنْزِلَ . وسَجَّلَ الرَّجُلُ تَسْجِيلاً : أي أَنْعَظَ . وسَجَّلَ بِهِ إِذا رَمَى بهِ مِنْ فَوْقُ كسَجَلَ سَجْلاً . وكَتَبَ السِّجِلَّ بِكَسْرَتَيْنِ وتَشْدِيدِ اللاَّمِ وهوَ الصَّكُّ : اسْمٌ لِكِتابِ الْعَهْدِ ونَحْوِهِ قالَ اللهُ تَعالى : " كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكِتَابِ " ج : سِجِلاَّتٌ وهو أَحَدُ الأَسْماءِ المُذَكَّرَةِ المَجْمُوعَةِ بالتَّاءِ ولها نَظائِرُ ومنه الحَدِيثِ : فَتُوضَعُ السِّجِلاَّتُ في كِفَّةٍ وهو أَيْضاً : الْكاتِبُ وقد سَجَّلَ له وبهِ فُسِّرَتِ الآيَةُ وقيلَ : هوَ الرَّجُلُ بِالْحَبَشيَّةِ ورُوِيَ عن أبي الجَوْزَاءِ أنَّهُ قالَ : السِّجِلُّ اسْمُ كاتِبٍ للنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وتَمامُ الْكَلامِ لِلْكِتَابِ قالَ الصّاغَانِيُّ : وذَكَرَهُ بَعْضُهم في الصَّحابَةِ ولا يَصِحُّ . قلتُ : هكذا أوْرَدَهُ الذَّهَبِيُّ في التَّجْرِيدِ وابنُ فَهْدٍ في مُعْجَمِهِ وقالا : فيهِ نَزَلَتْ الآيَةُ المَذْكُورَةُ وقيل : اسْمُ مَلَكٍ . والسِّجْلُ بالكسْرِ : هو السِّجِلُّ لُغَةٌ لِلْكِتابِ رُوِيَ ذلك عن عيسى بنِ عُمَرَ الكُوفِيِّ وبهِ قَرَأَ ولو قَالَ : وبالكَسْرِ : الصَّحِيفَةُ كانَ أَخْصَرَ . والسُّجْلُ بالضَّمِّ : جَمْعٌ لِلنَّاقَةِ السَّجْلاءِ لِلْعَظِيمَةِ الضَّرْعِ . والسّجِيلُ كأَمِيرٍ : النَّصِيبُ قالَ ابْن الأَعْرابِيِّ : هو فَعِيلٌ مِنَ السَّجْلِ الذي هو الدَّلْوُ الْمَلأَى قال : ولا يُعْجِبُنِي . والسَّجِيلُ : الصُّلْبُ الشَّدِيدُ . والسِّجِّيلُ كَسِكِّيتٍ : حِجَارَةٌ كالْمَدَرِ قالَ اللهُ تَعالى : " تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ مِن سِجِّيلٍ " وهو مَعَرَّبٌ دَخِيلٌ أَصْلُهُ بالْفَارِسِيَّةِ سَنْكِ وَكِل أي الحَجَرُ والطِّينِ والواوُ عَاطِفَةٌ فَلَمَّا عُرِّبَ سَقَطَتْ أو كانَتْ حِجَارَةً مِنْ طِينٍ طُبِخَتْ بِنَارِ جَهَنَّمَ وكُتِبَ فيها أَسْماءُ الْقَوْمِ لِقَوْلِهِ عَزَّ وجَلَّ : " لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِن طِينٍ مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ " وهذا قَوْلُ الجَوْهَرِيُّ وقالَ أبو إِسْحاقَ : لِلنَّاسِ في السِّجِّيلٍ أَقْوالٌ وفي التَّفْسِيرِ أنَّها مِن جِلٍّ وطينٍ وقيلَ : مِنْ جِلٍّ وحِجَارَةٍ وقالَ أَهْلُ اللُّغَةِ : هذا فَارِسِيٌّ والعَرَبُ لا تَعْرِفُ هذا قالَ الأَزْهَرِيُّ : والذي عِنْدَنا واللَّهُ أَعْلَمُ أنَّهُ إِذا كانَ التَّفْسِيرُ صَحِيحاً فهوَ فَارِسِيٌّ أُعْرِبَ لأَنَّ اللهَ تَعالى قد ذَكَرَ هذه الْحِجارَةَ في قِصَّةِ قَوْمِ لُوطٍ عَليْهِ السَّلامُ وقالَ : " لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ طِينٍ " فقد بَيَّنَ لِلْعَرَبِ ما عَنَى بِسِجِّيلٍ ومِنْ كَلام الْفُرْسِ ما لا يُحْصَى مِمَّا قد أَعْرَبَتْهُ العَرَبُ نَحْوَ جَامُوسٍ ودِيبَاجٍ ولا أُنْكِرُ أَنْ يَكونَ هذا مِمَّا قد أَعْرَبَتْهُ العَرَبُ وقالَ أبو عُبَيْدَةَ : مِنْ سِجِّيلٍ " تَأْوِيلُهُ : كَثِيرَةٌ شَدِيدَةٌ وقالَ : إِنَّ مِثْلَ ذلكَ قَوْلُ ابنِ مُقْبِلٍ :
" ورَجْلَةٍ يَضْرِبُونَ الْبَيْضَ عَنْ عُرُضٍضَرْباً تَواصَتْ بِهِ الأَبْطَالُ سِجِّينَا
قال : وسِجِّينٌ وسِجِّيلٌ بمَعْنىً واحِدٍ وقال بعضهُم : سِجِّيلٌ مِنْ أَسْجَلْتُهُ أي أَرْسَلْتُهُ فكأَنَّها مُرْسَلَةٌ عليهم . قال أبو إِسْحاقَ : وقالَ بعضُهُم : مِن أَسْجَلْتُ إِذا أَعْطَيْت وجَعَلَهُ مِنَ السَّجْلِ أو قَوْلُه تَعالى : " مِنْ سِجِّيلٍ " أي مِن سِجِلٍّ أي مَمَّا كُتِبَ لهم أنَّهُم يُعَذَّبُونَ بها قالَ الأَزْهَرِيُّ : وهذا القَوْلُ إِذا فُسِّرَ فهو أَبْيَنُها لأَنَّ مِن كَتَابِ اللهِ دَلِيلاً عليْه قالَ اللهُ تعالى : " كَلاً إِنَّ كِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِي سِجِّين وما أدْرَاكَ ما سِجِّينٌ كِتَابٌ مَرْقُومٌ ويْلٌ يَوْمَئِذٍ للمُكَذِّبينَ " والسِّجِّيلُ بِمَعْنَى السَّجِّينِ والمَعْنَى أنَّها حَجَارَةٌ مِمَّا كَتَبَ اللهُ أنَّهُ يُعَذِّبُهم بها قالَ الأَزْهَرِيُّ : وهذا أَحْسَنُ ما مَرَّ فِيها أي في الآيَةِ عنْدِي وهكذا نَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ عنه أيضاً وسَلَّمَهُ وقَلَّدَهُ المُصَّنِّفُ وزادَ : وأَثْبَتُهَا فَتَأَمَّلْ ذلك . والسَّاجُولُ والسَّوْجَلُ والسَّوْجَلَةُ : غِلاَفُ الْقَارُورَةِ عن كُرَاعٍ والجمعُ سَواجِيلُ ونَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ عن ابنِ عَبَّادٍ وغَلَّطَهُ وقالَ : الصَّوَابُ : السَّاحوُلُ بالْحَاءِ المُهْمَلَةِ . والسِّجَنْجَلُ : الْمِرآةُ رُوِمِيٌّ مُعَرَّبٌ قالَ امْرُؤُ الْقَيْسِ :
مُهَفْهَفَةٌ بَيْضَاءُ غَيْرُ مُفَاضَةٍ ... تَرَائِبُها مَصْقُولَةٌ كالسَّجَنْجلِ وذكَرَهُ الأَزْهَرِيُّ في الخُمَاسِيِّ قال : وقالَ بَعْضُهم : زَجَنْجَلٌ وقد تقدَّم . وأيضاً : الذَّهَبُ ويُقالُ : سَبائِكُ الْفِضَّةِ وقِطَعُها عَلى التَّشْبِيهِ بالمِرْآةِ . ويُقالُ : الزَّعْفَرانُ ومَن قالَ ذلكَ رَوَى قَوْلَ امْرِئِ القَيْسِ : بالسَّجَنْجَلِ وفَسَّرَهُ به . وسَجَلَ الْماءَ سَجْلاَ فانْسَجَلَ : صَبَّهُ صَبّاً مُتَّصِلاً فانْصَبَّ قالَ ذُو الرُّمَّةِ :
وأَرْدَفَتِ الذِّراعَ لَها بِعَيْنٍ ... سَجُومِ الْماءِ فَانْسَجَلَ انْسِجَالاً وعَيْنٌ سَجُولٌ : غَزِيرَةٌ هكذا في النُّسَخِ والصَّوابُ : عَنْزٌ سَجُولٌ كما هوَ نَصُّ العُبابِ . والسَّجْلاءُ : الْمَرْأَةُ الْعَظِيمَةُ الْمَأْكَمَةِ والجَمْعُ السُّجْلُ بالضَّمِّ . وسِجالْ سِجَالْ بالكَسْرِ : دُعَاءٌ لِلْنَّعْجَةِ لِلْحَلْبِ وبهِ تُسَمَّى قالَهُ ابْنُ عَبَّادٍ . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : سَجَّلَ القاضِي لِفُلانٍ بِمَالِهِ : اسْتَوْثَقَ له به وقيلَ : سَجَّلَهُ به : حَكَمَ به حُكْماً قَطْعِيّاً هكذا فَسَّرَهُ الشَّرِيفُ وقيلَ : قَرَّرَهُ وأَثْبَتَهُ كما في الْعِنايَةِ وسَجَّل عليْهِ بكذا : شَهَرَهُ ووَسَمَهُ قالَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ في شَرْحِ الْمَقاماتِ له . وسَجَلَ الْقِراءَةَ سَجْلاً : قَرَأَها قِرَاءَةً مُتَّصِلَةً وأَسْجَلْتُ الْكَلامَ : أَرْسَلتُهُ . ولَهُ بِرٌّ فَائِضُ السِّجَالِ . وأُسْجِلَتِ البَهِيمَةُ مَعَ أُمِّها وأَرْحَلَتْ : إِذا أُرْسِلَتِ . قال أبو زَيْدٍ : وَقَرَأَ بَعْضُهم : " كَطَيِّ السَّجْلِ " بالفَتْحِ وقالَ : هُوَ مَلَكٌ . قُلْتُ : وهيَ قِرَاءَةُ ابْنِ عَبَّاسٍ وفَسَّرَهُ بَأَنَّهُ رَجُلٌ . والسَّوْجَلُ : الأَوَّلُ المُتَقَدِّمُ يُقالُ : خَلِّ سَوْجَلَ القَوْمِ نَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ وقَرأَ أبو زُرْعَةَ عَلى أبي هُرَيْرَةَ : " السُّجُلِّ " بالضَّمِّ وتَشْدِيدِ اللاَّمِ وهي لُغَةٌ أُخْرَى للصَّحِيفَةِ . وسِجِلِّينُ : قَرْيَةٌ بِعَسْقَلاَنَ منها عبدُ الجَبَّارِ بنُ أبي عامِرٍ السِّجِلِّينِيُّ عنهُ أبو القاسِمِ الطّبَرَانِيُّ .

##### Türkçe

**سجل**
**سَجَلَ - يَسْجِلُ - سِجِلّ - سِجِّيْل**
**سَجَلَ - يَسْجِلً** + bir varlık + bir şeyi: onu, istendiğinde ondan çıkarılması ve gönderilmesi kolay olacak şekilde, onu koruyan güvenilir bir yere tevdi eder.
**سِجِلّ**: “فـِعـِلّ” vezninde: **سَجَلَ - يَسْجِلُ**’den mübalağa ism-i fâil: istek vaktine kadar eşyayı güvenilir bir depoda muhafaza etmeye kaim olan: depo emini yahut arşiv yahut kayıtlar (sorumlusu).
**سِجِّيْل**: “فـِعَّـيل” vezninde: **سَجَلَ - يَسْجِلُ**’den mübalağa ism-i fâil: istek vaktinde ondan gönderilmesi ve çıkarılması hızlı olan, muhafaza edici şey.
Not: **السجل** manasında: büyük miktarla muhafaza; ve yukarıdan dökme ve atma tarzıyla gönderme.
Büyük kova **سـَجل**: içine su alınır, sonra bir defada dökülür.
Ve **سِجلّ الكتب**: onun muhafaza edicisidir: onları katlar, düzenler ve istek vaktinde süratle çıkarır.
“**سجيل**”den taşlar: “**سجيل**”den çıktı: özel bir depodan; onu oradan süratle fırlatır: bu, volkan ağzının bir vasfı da olabilir; o, taşları koruyucu, ateşli ve hızlı fırlatışlı bir depodan fırlatır; ve onların üzerine yukarıdan dökülür; Allah daha iyi bilir.
Ve lafız, “eşyayı ihtiyaç vaktine kadar güvenli bir depoda muhafaza etmek ve depolamak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**كََنَزَ - يَكْنِزُ**، **سَجَلَ - يَسْجِلً**، **ذَخَرَ - يَذْخَرُ**، **خَزَنَ  يَخْزُنُ**، **أَلَّ - يَؤُلُّ (أَلَّ - يَئِلُّ)**، **تَبَتَ - يَتْبِتُ**

**سجل** :
 	﴿Göğü, kitaplar için **السجل**’in dürmesi gibi dürdüğümüz gün; ilk yaratmayı başlattığımız gibi onu iade ederiz; üzerimize bir vaad olarak; şüphesiz biz yapanlarız (104)﴾ **الأنبياء** ﴿Allah’ı hakkıyla takdir etmediler; kıyamet günü yer bütünüyle O’nun kabzasıdır; gökler de O’nun sağ eliyle dürülmüşlerdir; O, onların ortak koştuklarından münezzehtir ve yücedir (67)﴾ **الزمر**

**سجيل**
 ﴿Emrimiz gelince, onun üstünü altına getirdik ve onun üzerine dizilmiş **سجيل**’den taşlar yağdırdık (82); Rabbin katında nişanlanmış; ve o, zalimlerden uzak değildir (83)﴾ **هود** ﴿Onun üstünü altına getirdik ve onların üzerine **سجيل**’den taşlar yağdırdık (74)﴾ **الحجر**
 	﴿Onlara **سجيل**’den taşlarla atar (4); böylece onları yenmiş ekin yaprağı gibi yaptı (5)﴾ **الفيل**

**مختار الصحاح**
● [**سجل**] س ج ل: **السَّجْلُ** müzekkerdir; o, içinde su az yahut çok bulunduğu zaman kovadır; boş iken ona **سجل** da denmez, **ذَنوب** da; çoğulu **سِجَال**. Dedim: **الأزهري** ve **الفارابي** ve başkaları dedi ki: **السَّجْلُ** dolu kovadır. Ve **السِّجِلُّ** senettir; hâkim **سَجَّل** etti, **تسجيلا**. Ve O’nun sözü: ﴿**حجارة من سجيل**﴾; dediler ki: o, cehennem ateşiyle pişirilmiş çamurdan taşlardır; üzerinde kavmin isimleri yazılıdır; O’nun başka bir ayetteki sözü sebebiyle: ﴿**لنرسل عليهم حجارة من طين**﴾. Ve **السَّجَنْجَلُ** aynadır; o Rumîdir, Arapçalaştırılmıştır.

**الراغب**
**سجل**
- **السجل**: büyük kovadır; ve suyu **سجلت** ettim de **فانسجل** oldu; yani: onu döktüm de döküldü. Ve onu **أسجلته**: ona bir **سجل** verdim. Ve çok bağış için ödünç alındı. Ve **المساجلة**: **السجل** ile sulama yarışıdır; ve müsabaka ve münazele için bir ibare kılındı. Dedi ki:
- 229 -
Kim benimle **يساجلني** ederse, bir şerefliyle **يساجل** eder
(Şatr, **الفضل بن عباس بن عتبة بن أبي لهب**’indir; ve aczi:
Kovayı, kova bağının düğümüne kadar doldurur
Ve o, **اللسان**’da (**سجل**)’dir; ve **البصائر** 3/192; ve **ديوان الأدب** 2/390; ve **الحماسة البصرية** 1/185)
Ve **السجيل**: taş ve karışık çamurdur; ve aslı, denildiğine göre: Arapçalaştırılmış Farsçadır. Ve **السجل**: denildi ki, üzerine yazı yazılan bir taştı; sonra üzerine yazı yazılan her şeye **سجلا** adı verildi. Allah Teâlâ dedi ki: }**كطي السجل للكتاب**﴿[**الأنبياء**/104] (bu, **نافع** ve **ابن كثير** ve **أبي جعفر** ve **ابن عامر** ve **أبي عمرو** ve **شعبة**’nin **عاصم**’den rivayeti ve **يعقوب** kıraatidir. Diğerleri﴾**للكتب**{ çoğul ile okudu. **الإتحاف** 312), yani: onu, içinde yazılmış olanı muhafaza için dürmesi gibi.

**ملخص السان**
1. **السَّجْلُ**: su ile dolu büyük kova.
2. Ve onu **أَسْجَله**: ona bir **سَجْلاً** yahut iki **سَجْلَين** verdi; ve dediler ki: savaşlar **سِجَالٌ**dur; yani: bunların aleyhine bir **سَجْلٌ**, onların aleyhine bir diğeri. Ve **المُسَاجلة** **السِّجْل**’den alınmıştır. Ve **تَساجَلوا**: yani övündüler;
3. **السَّجْل** dökmedir. Denir ki: suyu **سَجَلْت** ettim, **سَجْلاً**; onu kesintisiz bir döküşle döktüğüm zaman.
4. **المُسَاجَلة**’nin aslı, iki su çekenin su çekmesidir; her biri, kendi **سَجْل**’inde, diğerinin çıkardığı kadar çıkarır; hangisi geri durursa yenilmiş olur.
5. Ve adam **أَسْجَل** etti: hayrı çoğaldı. Ve **سَجَّل**: **أَنْعَظَ** etti. Ve insanları **أَسْجَلَ** etti: onları bıraktı. Ve onlar için işi **أَسْجَلَ** etti: onu onlara serbest bıraktı.
6. Kadı, falan kimse için malıyla **سَجَّل** etti: yani onunla ona güvence sağladı.
7. Kıyamet günü hesap hadîsinde: **السِّجِلاَّت** bir kefeye konur; o, **سِجِلّ**’ün cemidir; kesre ve şedde ile; ve o, büyük kitaptır.
8. Ve **السَّجِلُّ**: ahid kitabı ve benzeri; çoğulu **سِجِلاّتٌ**.
9. **السَّجِلُّ** kâtiptir; ve onun için **سَجَّل** etti. Ve aziz tenzilde: **كطَيِّ السِّجِلّ للكتب**; ve **السِّجْل** diye de okunmuştur; tefsirde geldi ki: **السِّجِلَّ** yazının bulunduğu sahifedir;
10. **السِّجِلُّ** bir melektir,
11. **السَّجِيل** nasiptir,
12. Ve **السِّجِلُّ** senettir; hâkim **سَجَّلَ** etti, **تَسجيلاً**. Ve **السَّجِيلُ** katı, şiddetli olandır.
13. Ve **السِّجِّيل** çamur kesekleri gibi taşlardır. Aziz tenzilde: **ترْمِيهم بحِجارة من سِجِّيل**; ve denildi ki: o, çamurdan taştır.
14. Ve **سِجِّينٌ** ve **سِجِّيلٌ** bir manadadır. Bazıları dedi ki: **سِجِّيل** **أَسْجَلْته**’dendir; yani onu gönderdim; sanki onlar üzerine gönderilmiş gibidir;
15. **سِجِّيل** **أَسْجَلْت**’dendir; verdiğim zaman.
16. **حجارة من سِجِّيل**; dediler ki: cehennem ateşiyle pişirilmiş çamurdan taşlardır; üzerinde kavmin isimleri yazılıdır; Aziz ve Celil olanın sözü sebebiyle: **لنُرْسِل عليهم حجارة من طين**.
17. Ve onu bir şeyle **سَجَّله**: onu yukarıdan onunla attı.

**لسان العرب**

● - سجل: **السَّجْلُ**: su ile dolu büyük kova; müzekkerdir. Ve denildi ki: o, onun doluluğudur. Ve denildi ki: içinde su az da olsa çok da olsa (böyledir). Çoğulu **سِجالٌ** ve **سُجُول**’dür. Boş iken ona **سَجْلٌ** denmez; fakat **دَلْو** (denir). **التهذيب**’de: Boş iken ona **سَجْلٌ** da **ذَنُوب** da denmez, (denmiştir). Şair dedi ki:
**السَّجْلُ والنُّطْفَة والذَّنُوب،
حَتَّى تَرَى مَرْكُوَّها يَثُوب**
Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî şu beyti inşâd etti:
**أُرَجِّي نائلاً من سَيْبِ رَبٍّ،
له نُعْمَى وذَمَّتُه سِجَالُ**
Dedi ki: **الذَّمَّة** az sulu kuyudur. Ve **السَّجْل**: dolu kova; mânâsı: azı (da) çoğu (da). Ve el-Asma‘î onu şöyle rivayet etti: **وذِمَّتُه سِجَالٌ** yani onun ahdi sağlamdır; “kadı falana malı hakkında **سَجَّل** etti” sözünden, yani onu onunla sağlamlaştırdı (teminat altına aldı). İbn Berrî dedi ki: **السَّجْل** onun adıdır, su ile dolu iken; **الذَّنُوب** ise ancak içinde bunun gibi yarısı su olur. Hadiste: Bir bedevî mescitte bevletti de bir **سَجْلٍ** emretti, onun bevli üzerine döküldü. Dedi ki: **السَّجْل** kovaların en büyüğüdür; çoğulu **سِجَال**’dir. Lebîd dedi ki:
**يُحِيلون السِّجَال على السِّجَال**
Ve **أَسْجَله**: ona bir **سَجْل** yahut iki **سَجْل** verdi. Ve dediler ki: **الحروب سِجَالٌ** yani onlardan bir **سَجْل** bunların üzerine, bir diğeri şunların üzerine. Ve **المُسَاجلة** **السِّجْل**’den alınmıştır. Ebû Süfyân hadîsinde: Herakl ona, Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ile arasındaki savaş hakkında sordu; ona dedi ki: **الحَرْب بيننا سِجَالٌ**; mânâsı: biz ona bir kere üstün geliriz, bize de başka bir kere üstün gelinir. Dedi ki: Aslı, kuyudan iki **سَجْل** ile su çeken iki kişinin (durumu)dur; ikisinden her biri için bir **سَجْل** yani su ile dolu bir kova vardır. İbn Mes‘ûd hadîsinde: Nisâ sûresini açtı da onu **سَجَلَها** etti; yani onu bitişik bir okuyuşla okudu; **السَّجْل** (yani) dökme (manası)ndan. “Suyu **سَجَلْت**” denir; onu bitişik bir döküşle döktüğün zaman. Ve **دَلْوٌ سَجِيلٌ** ve **سَجِيلة**: büyük. Dedi ki:
**خُذْها، وأَعْطِ عَمَّك السَّجِيله،
إِن لم يَكُنْ عَمُّك ذا حَلِيله**
Ve **خُصْيَةٌ سَجِيلة**: **السَّجَالة**’si (yani) belirgin; torbası gevşek, geniş. Ve memelerden **السَّجِيل**: uzun olan. Ve **ضَرْعٌ سَجِيلٌ**: uzun, sarkık. Ve **ناقة سَجْلاء**: memesi büyük. İbn Şümeyl: **ضَرْع أَسْجَل**; o, geniş, yumuşak, sallantılı olandır; arkasından iki bacağına vurur; ancak koyun memelerinde olur. Ve **ساجَلَ الرَّجُلَ**: onunla yarıştı; aslı su çekmededir; ikisi **يَتَساجَلان**. Ve **المُساجَلة**: bir koşuda yahut sulamada onun yaptığı gibi yapmasıyla övünmedir. el-Fadl b. Abbâs b. ‘Abte b. Ebî Leheb dedi ki:
**مَنْ يُساجِلْني يُسَاجِلْ ماجِداً،
يَمْلأُ الدَّلْوَ إِلى عَقْدِ الكَرَب**
İbn Berrî dedi ki: **المُسَاجَلة**’nin aslı, iki su çekicinin su çekmesidir; ikisinden her biri kendi **سَجْل**’ünde diğerinin çıkardığı gibi çıkarır; hangisi geri durursa yenilmiş olur; Araplar onu övünmeye misal yaptılar. “Falan falanla **يُساجِل**” denirse, mânâsı: şereften, diğerinin çıkardığı gibi çıkarır; hangisi geri durursa yenilmiş olur. Ve **تَساجَلوا** yani övündüler; ondan onların sözü: **الحَرْبُ سِجالٌ**. Ve su **انسَجل** eder, **انسجالاً**; aktığı zaman. Zû’r-Rumme dedi ki:
**وأَرْدَفَتِ الذِّراعَ لها بعَيْنٍ
سَجُومِ الماء، فانْسَجَل انسِجالا**
Ve “Suyu **سَجَلْت** de o **فانْسَجَل**” yani döktüm de aktı. Ve **أَسْجلْت الحوض**: onu doldurdum. Dedi ki:
**وغادَر الأُخْذَ والأَوْجادَ مُتْرَعَةً
تطْفُو، وأَسْجَلَ أَنْهاءً وغُدْرانا**
Ve **رجل سَجْلٌ**: cömert; Ebû’l-‘Umeysil el-A‘râbî’den. Ve **أَسْجَل الرجلُ**: hayrı çoğaldı. Ve **سَجَّل**: **أَنْعَظَ** etti. Ve **أَسْجَلَ الناسَ**: onları bıraktı. Ve **أَسْجَلَ لهم الأَمرَ**: işi onlara salıverdi. Ondan, Muhammed b. el-Hanefiyye’nin (Allah ona rahmet etsin) şu sözü: Aziz ve celîl olanın sözü hakkında: **هل جَزاءُ الإِحسانِ إِلا الإِحسانُ**; dedi ki: o, iyi ve günahkâr için **مُسْجَلة**’dir; yani herkese ihsanda serbest, salıverilmiş; onda günahkârın dışında yalnız iyi olma şartı koşulmamıştır. Ve **المُسْجَل**: bağışlanmış, mubah olan; hiç kimseden men olunmayan. ed-Dabî şu beyti inşâd etti:
**أَنَخْتُ قَلوصِي بالمُرَيْر، ورَحْلُها،
لِما نابه من طارِق اللَّيْل، مُسْجَلُ**
**الرَّحْل** ile menzili kastetti. Hadiste: “**ولا تُسْجِلوا** hayvanlarınızı” yani onları insanların ekinlerinde salıvermeyin. Ve “Sözü **أَسْجَلْت**” yani onu salıverdim. Ve bunu yaptık; hâlbuki zaman **مُسْجَلٌ**; yani hiç kimse hiç kimseden korkmaz.

Ve **السَّجِلُّ**: ahid kitabı ve benzeri; çoğulu **سِجِلاّتٌ**; o, **التاء** ile cem‘ edilen müzekker isimlerden biridir; onun benzerleri vardır. **السِّجِلُّ** kırılmaz (tekil çoğul yapılmaz). Ve denildi ki: **السَّجِلُّ** kâtiptir; ona (bir şey) **سَجَّل** etmiştir. Aziz tenzilde: **كطَيِّ السِّجِلّ للكتب**; ve **السِّجْل** diye de okunmuştur. Tefsirde geldi ki: **السِّجِلَّ** içinde yazı bulunan sahifedir. Ebû Zeyd’den nakledildi ki: o, bazılarından rivayet etti; onların onu **الجيم**’i sükûnlu okuyarak okuduklarını. Dedi ki: bazı bedevîler **السَّجْل**’i **السين**’i fetha ile okudu. Ve denildi ki: **السِّجِلُّ** bir melektir. Ve denildi ki: **السِّجِلُّ** Habeş dilinde “adam”dır. Ebû’l-Cevzâ’dan: **السِّجِلَّ** Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) bir kâtibi idi. Sözün tamamı kitaptadır. Kıyamet günü hesap hadîsinde: **السِّجِلاَّت** bir kefeye konur; o, **سِجِلٍّ**’ün cem‘idir; kesre ve teşdîd ile; o, büyük kitaptır.

Ve **السَّجِيل**: nasip. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, su ile dolu kova olan **السَّجْل**’den **فَعِيلٌ**’dir. Dedi ki: bana hoş gelmiyor. Ve **السِّجِلُّ**: senet; hâkim **سَجَّلَ** eder, **تَسجيلاً**. Ve **السَّجِيلُ**: katı, şiddetli.

Ve **السِّجِّيل**: çamur gibi taşlar. Aziz tenzilde: **ترْمِيهم بحِجارة من سِجِّيل**. Ve denildi ki: o, çamurdan taştır; Arapçalaştırılmış, yabancı (bir kelime)dir; o, **سَنْكِ رَكِل**’dir; yani taşlar ve çamur.
(* “**وهو سنك وكل**” sözü hakkında el-Kastallânî dedi ki: **سنك**; **السين**’in fethasıyla, **النون** sâkin, ardından kesreli **كاف**. **وكل**; kesreli **الكاف** ve ardından **لام**.)
Ebû İshâk dedi ki: insanların **السِّجِّيل** hakkında sözleri vardır; tefsirde onun **جِلٍّ** ve çamurdan olduğu (söylenmiştir). Ve denildi ki: **جِلٍّ** ve taşlardan. Dil ehli dedi ki: bu Farsçadır; Arap bunu bilmez. el-Ezherî dedi ki: Bizde olan, Allah daha iyi bilir, şudur: eğer tefsir sahih ise, o Arapçalaştırılmış Farsçadır; çünkü Allah Teâlâ bu taşları Lût kavminin kıssasında zikredip şöyle dedi: “Onların üzerine çamurdan taşlar gönderelim”; böylece Araplara **سِجِّيل** ile neyi kastettiğini açıklamıştır. Farsların sözlerinden, Arapların Arapçalaştırdığı sayısız şey vardır; **جاموس** ve **دِيباج** gibi; bunun da Arapçalaştırılmış olmasını inkâr etmem. Ebû Ubeyde dedi ki: **من سِجِّيل**; onun te’vîli: çok, şiddetli (olan)dır. Ve dedi ki: bunun benzeri İbn Mukbil’in sözü:
**ورَجْلةٍ يَضْرِبون البَيْضَ عن عُرُضٍ،**

**ضَرْباً تَوَاصَتْ به الأَبْطالُ سِجِّينا**

Dedi ki: **وسِجِّينٌ** ve **وسِجِّيلٌ** bir tek mânâdadır; bazıları dedi: **سِجِّيل** şundandır: **أَسْجَلْته** yani onu gönderdim; sanki o (taşlar) onların üzerine gönderilmişlerdir; Ebû İshak dedi ki: bazıları dedi: **سِجِّيل** şundandır: **أَسْجَلْت** (yani) verdiğim zaman; onu **السِّجْل**’den kıldı; ve **اللَّهَبي**’nin beytini şahit getirdi:
**مَنْ يُساجِلْني يُساجِلْ ماجدا**

Ve **مِنْ سِجِّيلٍ** hakkında denildi: “Senin ‘**مِن سِجِلٍّ**’ demen gibi”; yani onlar için yazılmış olan şeyden; dedi ki: bu söz, tefsir edildiği zaman, onların en açık olanıdır; çünkü Allah’ın kitabından onun üzerine bir delil vardır; Allah Teâlâ dedi ki: **كَلاَّ إِن كتاب الفُجَّار لَفِي سِجِّينٍ وما أَدراك ما سِجِّينٌ كتابٌ مَرْقومٌ**; ve **سِجِّيل** **سِجِّين** mânâsındadır; mânâ: onun, Allah Teâlâ’nın kendileriyle onlara azap edeceğini yazdığı şeyden taşlar olduğudur; dedi ki: bu, benim yanımda onda geçenlerin en güzeli(=en iyisi)dir.

Cevherî: Aziz ve Celîl olanın sözü: **حجارة من سِجِّيل**; dediler ki: cehennem ateşiyle pişirilmiş çamurdan taşlar; içinde kavmin isimleri yazılıdır; Aziz ve Celîl olanın sözü sebebiyle: **لنُرْسِل عليهم حجارة من طين**.

Ve onu bir şeyle **سَجَّله بالشيء**: onu onunla yukarıdan attı.

Ve **السَّاجُول** ve **السَّوْجَلُ** ve **السَّوْجَلة**: şişenin kılıfı; Kırâ‘dan.

Ve **السَّجَنْجَلُ**: ayna. Ve **السَّجَنْجل** ayrıca: gümüş parçaları ve külçeleri; ve denilir: o altındır; ve denilir: safrandır; ve denilir: o, Rûmîdir, Arapçalaştırılmıştır; Ezherî onu beş harflilerde zikretti; dedi ki: bazıları dedi: **زَجَنْجَلٌ**; ve denildi: o, Rûmîdir; Arapların sözüne girmiştir; İmru’ul-Kays dedi ki:
**مُهَفْهَفَةٌ بَيْضاء غَيْر مُفاضَةٍ،**
**تَرائِبُها مَصْقولةٌ كالسِّجَنْجَل**

مقاييس اللغة:
(**سجل**) **السين** ve **الجيم** ve **اللام** tek bir asıldır; bir şeyin dolduktan sonra dökülüp akmasını gösterir. Bundan: **السَّجْل**; o, büyük kovadır. Ve “**سَجَلت** suyu, sonra **فانسجَلَ**” denir; bu, onu döktüğün zamandır. Ve dolu memeye **سَجْل** denir([19]). Ve **المساجلة**: övünüşmedir; asıl, kovalar hakkındadır; iki adam **تساجَلَ** ettiği vakit; bu, onların çekişmesidir; her biri, arkadaşına galip gelmeyi ister. Bundan: **الشّيء المُسْجَل**; o, herkes için ortaya konulmuş olandır; sanki döke döke dökülmüş gibidir.  Muhammed b. Ali, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾  [الرحمن 60]: o, iyiler ve günahkârlar için **مُسْجَلَة**’dir. Ve şair **المُسْجَل** hakkında dedi:
* Ve kavmim için iyiliğim **مُسْجَلا** oldu *
أما **السِّجِلّ** ise **السَّجْل** ve **المساجلة**’dendir; bu, yazıları ve mânâları toplayan bir kitaptır. Ve onda ayrıca **المساجلة** gibi (bir şey) vardır; çünkü o, bir çekişme ve bir çağırış üzerinedir. Ve bundan onların sözü: “savaş **سِجَالٌ**’dır”; yani bir defa şöyle, bir defa böyle karşılaşmadır. Ve Halîl’in kitabında: **السَّجْل**: kovanın dolusu. أما **السِّجِّيل** ise **السِّجِلّ**’dendir; ve zikrettiklerimizin bazısından türemiş olması da muhtemeldir. Ve dediler: **السِّجِّيل**: şiddetli (olan).

القاموس المحيط:
**السَّجْلُ**: büyük kova, dolu olarak; müzekkerdir. Ve kovanın dolusu; ve cömert adam; ve büyük meme; çoğulu: **سِجالٌ** ve **سُجولٌ**. Ve **سَجْلٌ سَجيلٌ**: mübalağa (ifadesi)dir. Ve **أسْجَلَهُ**: ona bir **سَجْل** yahut iki **سَجْل** verdi. Ve aralarındaki savaş **سِجالٌ**’dır, **ككِتابٍ** (vezninde); yani onlardan bir **سَجْل** bunların aleyhine, bir başkası da şunların aleyhinedir. Ve **دَلْوٌ سَجيلٌ** ve **سَجيلَةٌ**: iri (olan).

Ve **خُصْيَةٌ سَجيلَةٌ**; **بَيِّنَةُ السَّجالَة**: torbası sarkık, onun genişi. Ve **ضَرْعٌ سَجيلٌ** ve **أسْجَلُ**: sarkık, geniş.

Ve **ناقةٌ سَجْلاءُ**: memesi büyük (olan). Ve **ساجَلَهُ**: onunla yarıştı ve onunla övünüşmeye girişti. Ve ikisi **يَتَساجَلان**: yarışırlar. Ve **أسْجَلَ**: hayrı çoğaldı; ve insanları: onları bıraktı; ve işi onlara: onu serbest bıraktı; ve havuzu: onu doldurdu. Ve “onu yaptık, hâlbuki zaman **مُسْجَلٌ** idi”, **كمُكْرَمٍ** (vezninde); yani hiç kimse hiç kimseden korkmaz. Ve **المُسْجَلُ**: herkes için ortaya konulmuş, mubah (olan). Ve **سَجَّلَ تَسْجيلاً**: sertleşti; ve onunla: onu yukarıdan aşağı attı; **كسَجَلَ سَجْلاً** gibi. Ve **السِّجِلَّ** yazdı: ahid kitabı ve benzeri için; çoğulu: **سِجِلاَّتٌ**; ve o ayrıca kâtiptir; ve Habeşçe (ile) adam; ve Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, bir kâtibin adıdır; ve bir meleğin adıdır.

Ve **السِجْلُ** (kesre ile): kitap için **السِجِلُّ**’dür; ve (sîn) damme ile: **الناقَةِ السَّجْلاءِ** için bir çoğuldur. Ve **كأميرٍ** (vezninde): nasip; ve katı, şiddetli omurga. Ve **كسِكِّيتٍ** (vezninde): çamur parçası gibi taş; Arapçalaştırılmıştır: **سَنْكِ وكَِل**; yahut Cehennem ateşiyle pişirilmişti ve onda kavmin adları yazılmıştı; yahut Yüce Allah’ın sözü “**من سِجِّيلٍ**”; yani **من سِجِلٍّ**; yani kendileri için onunla azap olunacakları yazılmış olan şeydendir.

Yüce Allah dedi: "وما أدْراكَ ما **سِجِّينٌ**، **كِتابٌ مَرْقومٌ**". Ve **السِجِّيلُ**: **السِجِّينِ** mânâsınadır. Ezherî dedi: bu, benim yanımda onda geçenlerin en güzeli ve en sağlamıdır. Ve **الساجولُ** ve **السَّوْجَلُ** ve **السَّوْجَلَةُ**: şişenin kılıfıdır. Ve **السَّجَنْجَلُ**: ayna; Rumîdir; ve altın; ve gümüş külçeleri; ve safran. Ve “**سَجَلَ** suyu, sonra **فانْسَجَلَ**”: onu döktü, böylece aktı. Ve **عَينٌ سَجولٌ**: bol (olan). Ve **السَّجْلاءُ**: yemeği çok olan büyük kadın. Ve **سِجالْ سِجالْ**: koyunu sağım için çağırma duasıdır.

تاج العروس:
س ج ل
**السَّجْلُ**: su ile dolu olarak iri, büyük kova; müzekkerdir. Ve denildi: o, kovanın dolusudur. Ve denildi: içinde su az da olsa çok da olsa (böyledir); ve ona boş iken **سَجْلٌ** denmez; fakat (denir ki): **دَلْوٌ**. Ve **التَّهْذِيب**’de: o boş iken ona **سَجْلٌ** da **ذَنُوبٌ** da denmez. İbn Berrî dedi: **السَّجْلُ** onun su ile dolu iken adıdır; **الذَّنُوبُ** ise ancak içinde onun yarısı gibi su bulunduğunda olur. Ve mescidde bedevînin bevli hadîsinde: “Sonra bir **سَجْلٍ** su ile emretti de onun bevlinin üzerine boşaltıldı.” Ve şair dedi:
" **السَّجْلُ** ve **النُّطْفَةُ** ve **الذَّنُوبُ**
" ta ki onun bağlanmışı geri dönsün diye. Ve **السَّجْلُ**: cömert adamdır; A‘meysel el-A‘râbî’den. Ve **السَّجْلُ**: büyük memedir; çoğulu: kesre ile **سِجَالٌ** ve damme ile **سُجُولٌ**. Lebîd dedi:
" **يُجِيلُونَ السَّجالَ على السِّجالِ**
Ve bir a‘râbî şu beyti okudu:
أُرْجِّي نَائِلاً منْ سَيْلِ رَبٍّ ... لَهُ نُعْمَى وذَمَّتُهُ سِجالُ
**الذَّمَّةُ**: suyu az kuyu. Ve **السِّجَالُ**: dolu kovalar; mânâ: azı çoğudur. Ve Asma‘î onu şöyle rivayet etti: “**وذِمَّتُهُ**” kesre ile; yani ahdi sağlamdır; senin “**سَجَّلَ القَاضِي لِفُلاَنٍ بِمَالِهِ**” sözünden; yani onunla onun lehine sağlamlaştırdı. Ve onların şereften bir **سَجْلٌ سَجِيلٌ**’i vardır: yani iri (olan), mübalağa olarak. Ve **أِسْجَلَهُ**: ona bir **سَجْل** yahut iki **سَجْل** verdi. Ve denildi: ona bağışı çoğalttığı vakit. Ve dediler: aralarındaki savaş **سِجالٌ**’dır, **ككِتَابٍ** (vezninde); yani ondan bir **سَجْل** bunların aleyhine, bir başkası şunların aleyhinedir. Ve aslı: kuyudan iki **سَجْل** ile su çeken iki su çekicinin her birinin bir **سَجْل**’ü, yani su ile dolu bir kovası olmasıdır. Ve onun zikri Ebû Süfyân hadîsinde gelmiştir: Herakliyus ona sorduğu vakit, o dedi: bunun mânâsı: biz ona bir defa üstün geliriz, o da bize başka bir defa üstün gelir. Ve **دَلْوٌ سَجِيلٌ** ve **سَجِيلَةٌ**: yani iri (olan). Dedi:
بِئْسَ مَقَامُ الشَّيْخِ لابَنِيْ لَهْ
" خُذْها وأَعْطِ عَمَّكَ السَّجِيلَهْ
" إنْ لَمْ يَكُنْ عَمُّكَ ذا حَلِيلَهْ
Yani: oğulları olmayan ihtiyar için bu makam, kendisine bu sözün söylendiği bu makam, ne kötü makamdır. Ve **خُصْيَةٌ سَجِيلَةٌ**: **بَيِّنَةُ السَّجالَةِ**; torbası sarkık, onların genişi. Ve **ضَرْعٌ سَجِيلٌ**: uzun; ve **أَسْجَلُ**: sarkık, geniş. İbn Şümeyl dedi: **ضَرْعٌ أَسْجَلُ**: o, geniş, yumuşak, sallanan; arka tarafından iki ayağına vurur; ve ancak koyun memelerinden olur. Ve **نَاقَةٌ سَجْلاءُ**: memesi büyük (olan). Ve mecazdan: **سَاجَلَهُ مُساجَلَةً**; onunla yarıştığı ve onunla övünüşmeye giriştiği vakit; koşuda yahut sulamada onun yaptığı gibi yaptığı suretle; ve aslı su çekmededir. Ve ikisi **يَتَساجَلانِ**: yani yarışırlar. Fazl b. Abbâs el-Lehebî dedi:
مَنْ يُساجِلْنِي يُساجِلْ مَاجِداً ... يَمْلأُ الدَّلْوَ إِلى عَقْدِ الْكَرَبْ
İbn Berrî dedi: **المُساجَلَة**’nin aslı, iki su çekicinin su çekmesidir; böylece her biri kendi **سَجْل**’ünde ötekinin çıkardığı kadar çıkarır; hangisi geri durursa yenilmiş olur. Böylece Araplar onu övünüşmeye misal yaptılar. Artık “falanca falancayla **يُساجِلُ**” denildiğinde, mânâsı: şereften ötekinin çıkardığı kadar çıkarır; hangisi geri durursa yenilmiş olur. Ve **تَساجَلُوا**: övünüştiler. İbn Ebî’l-Hadîd, **نَهْجِ الْبَلاغَة** şerhinde dedi: Kur’ân, onların **المُساجَلَة**’deki sözlerinin çıkışı üzere inmiştir; şöyle dedi: "فإِنَّ لِلَّذِين ظَلَمُوا **ذَنُوباً**" âyeti. Ve **الذَّنُوبُ**: kovadır.

Ve **أَسْجَلَ الرَّجُلُ**: onun hayrı, iyiliği ve insanlara bağışı çoğaldı. Ve **أْسَجَلَ النَّاسَ**: onları terk ettim. Ve **أَسجَلَ لَهُمْ الأَمرَ**: onu onlar için serbest bıraktı. Ve bundan, Muhammed b. el-Ḥanafiyye’nin, Aziz ve Celil olanın sözü: “**هَلْ جَزَاءُ الإِحْسانِ إِلاَّ الإِحْسانُ**”un tefsirinde sözü: dedi ki: o, iyilik yapan ve günahkâr için **مُسَجَلَةٌ**’dir. Yani, her bir kimseye ihsanda **مُرْسَلَةٌ مُطْلَقَةٌ**’dır; onda, günahkâr olmaksızın iyilik yapan şart koşulmamıştır. Ve hadiste: “**ولاَ تُسْجِلُ أَنْعامَكُم**” yani onları insanların ekinlerinde serbest bırakmayın. Ve **أَسْجَلَ الحَوْضَ**: onu doldurdu. Dedi ki:
وغَادَرَ الأُخْذَ والاَوْجَاذًَ مُتْرَعَةً ... تَطْفُو وأَسْجَلَ أَنْهاءً وغُدْرَانَا
Ve denilir: onu yaptık, hâlbuki zaman **مُسْجَلٌ** (tıpkı **مُكْرَمٍ** gibi). Ve Lisân’da olan: “zaman **سجل**”: yani hiç kimse hiç kimseden korkmaz. Ve **المُسْجَلُ** (tıpkı **مُكْرَمٍ** gibi): her bir kimse için saçılan, mubah kılınmış olandır. Ve ed-Ḍabbî inşâd etti:
" أَنَخْتُ قَلُوصِي بِالْمُرَيْرِ ورَحْلُهالِمَا نَابَهُ مِنْ طَارِقِ اللَّيْلِ مُسْجَلُ
**الرَّحْلِ** ile menzili kastetti. Ve **سَجَّلَ الرَّجُلُ تَسْجِيلاً**: yani bağırdı. Ve **سَجَّلَ بِهِ**: onu yukarıdan attığında; **سَجَلَ سَجْلاً** gibi. Ve **السِّجِلَّ**i iki kesre ile ve **اللاَّمِ**’ı şeddeli yazar; o, senettir: ahid kitabının ve benzerinin kitabına isimdir. Allah Teâlâ dedi: “**كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكِتَابِ**”. Çoğulu: **سِجِلاَّتٌ**; ve o, **التَّاءِ** ile cem‘ edilen müzekker isimlerden biridir; ve onun benzerleri vardır. Ve bundan hadiste: **السِّجِلاَّتُ** bir kefeye konur. Ve o ayrıca: kâtiptir. Ve ona **سَجَّلَ** etti; ve bununla âyet tefsir edildi. Ve denildi: Habeşçede adamdır. Ve Ebû’l-Cevzâ’dan rivayet olundu ki dedi: **السِّجِلُّ** Peygamber’in صلى الله عليه وسلم bir kâtibinin adıdır. Ve sözün tamamı **لِلْكِتَابِ** içindir. es-Sâğânî dedi: onların bazısı onu sahâbede zikretti; ve sahih değildir. Dedim: ez-Zehebî onu **التَّجْرِيدِ**’de ve İbn Fehd onu **مُعْجَمِهِ**’nde böylece nakletti; ve ikisi dedi: zikredilen âyet onun hakkında indi. Ve denildi: bir meleğin adıdır. Ve **السِّجْلُ** (kesre ile): o, kitap için bir lügat olarak **السِّجِلُّ**dür; bu, Îsâ b. ʿUmer el-Kûfî’den rivayet olundu; ve onunla okudu. Ve eğer “ve kesre ile: sahife” deseydi daha kısa olurdu. Ve **السُّجْلُ** (ḍamme ile): büyük memeli (iri sağrılı) **السَّجْلاءِ** deve için bir çoğuldur. Ve **السّجِيلُ** (tıpkı **أَمِيرٍ** gibi): nasiptir. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: o, dolu kova olan **السَّجْلِ**den **فَعِيلٌ**’dir; dedi ki: ve bu bana hoş gelmez. Ve **السَّجِيلُ**: katı, şiddetli olandır. Ve **السِّجِّيلُ** (tıpkı **سِكِّيتٍ** gibi): çamur gibi taşlardır. Allah Teâlâ dedi: “**تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ مِن سِجِّيلٍ**”. Ve o, Arapçalaştırılmış, yabancı bir kelimedir; aslı Farsçada **سَنْكِ وَكِل**’dir; yani taş ve çamur; ve **الواوُ** atıftır; Arapçalaştırılınca düştü. Yahut, Cehennem ateşiyle pişirilmiş çamurdan taşlardı; ve içine kavmin isimleri yazıldı; Aziz ve Celil olanın sözü sebebiyle: “**لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِن طِينٍ مُسَوَّمَةً عِنْدَ رَبِّكَ**”. Bu, el-Cevherî’nin sözüdür. Ebû İshâk dedi: insanların **السِّجِّيلٍ** hakkında sözleri vardır; tefsirde, onun **جِلٍّ** ve çamurdan olduğu; ve denildi: **جِلٍّ** ve taşlardan. Dil ehli dedi: bu Farsçadır; Araplar bunu bilmez. el-Ezherî dedi: bizde olan—Allah daha iyi bilir—şudur ki, eğer tefsir sahih ise o, Farsçadır; Arapçalaştırılmıştır; çünkü Allah Teâlâ bu taşı Lût kavmi kıssasında zikretti ve dedi: “**لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ طِينٍ**”; böylece Araplara **سِجِّيلٍ** ile ne kastettiğini açıklamıştır. Ve Farsların sözünden, Arapların Arapçalaştırdığı sayısız şey vardır; **جَامُوسٍ** ve **دِيبَاجٍ** gibi. Ve bunun, Arapların Arapçalaştırdığı şeylerden olmasını inkâr etmem. Ebû ʿUbeyde dedi: “**مِنْ سِجِّيلٍ**”in te’vili: çok, şiddetli(ler)dir. Ve dedi: bunun benzeri, İbn Mukbil’in sözü:
" ورَجْلَةٍ يَضْرِبُونَ الْبَيْضَ عَنْ عُرُضٍضَرْباً تَواصَتْ بِهِ الأَبْطَالُ سِجِّينَا
Dedi: ve **سِجِّينٌ** ile **سِجِّيلٌ** bir tek mânâdadır. Ve onların bazısı dedi: **سِجِّيلٌ**, “**أَسْجَلْتُهُ**”dan, yani onu gönderdim; sanki o, onların üzerine gönderilmiş gibidir. Ebû İshâk dedi: ve onların bazısı dedi: “**أَسْجَلْتُ**”ten, verdiğim zaman; ve onu, dolu kova olan **السَّجْلِ**den yaptı. Yahut Allah Teâlâ’nın sözü: “**مِنْ سِجِّيلٍ**” yani **سِجِلٍّ**den; yani onlara, onunla azap edilecekleri yazılmış olan şeyden. el-Ezherî dedi: bu söz, tefsir edilirse, onların en açık olanıdır; çünkü Allah’ın kitabından ona bir delil vardır. Allah Teâlâ dedi: “**كَلاً إِنَّ كِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِي سِجِّين وما أدْرَاكَ ما سِجِّينٌ كِتَابٌ مَرْقُومٌ ويْلٌ يَوْمَئِذٍ للمُكَذِّبينَ**”. Ve **السِّجِّيلُ**, **السَّجِّينِ** mânâsınadır; mânâ şudur ki: o, Allah’ın kendileriyle azap edeceğini yazdığı şeyden taşlardır. el-Ezherî dedi: bu, benim yanımda, onda—yani âyette—geçenlerin en güzeli. Ve es-Sâğânî de onu ondan böylece nakletti; onu kabul etti ve ona uydu. Ve musannif artırdı: ve onların en sağlamı; öyleyse buna dikkat et. Ve **السَّاجُولُ** ve **السَّوْجَلُ** ve **السَّوْجَلَةُ**: Kuraʿ’dan, şişenin kılıfıdır; çoğulu **سَواجِيلُ**. es-Sâğânî onu İbn ʿAbbâd’dan nakletti ve onu hatalı saydı; ve dedi: doğru olan: **السَّاحوُلُ** (ihmâl edilmiş **الحَاءِ** ile). Ve **السِّجَنْجَلُ**: ayna; Rûmî (Rumca) Arapçalaştırılmıştır. İmru’ul-Kays dedi:
مُهَفْهَفَةٌ بَيْضَاءُ غَيْرُ مُفَاضَةٍ ... تَرَائِبُها مَصْقُولَةٌ كالسَّجَنْجلِ
el-Ezherî onu **الخُمَاسِيِّ**’de zikretti. Dedi: ve onların bazısı dedi: **زَجَنْجَلٌ**; ve daha önce geçti. Ve ayrıca: altındır. Ve denilir: aynaya benzetme yoluyla gümüş külçeleri ve parçaları. Ve denilir: safrandır. Bunu söyleyen, İmru’ul-Kays’ın sözünü **بالسَّجَنْجَلِ** ile rivayet etti ve onu bununla tefsir etti. Ve **سَجَلَ الْماءَ سَجْلاَ فانْسَجَلَ**: onu kesintisiz bir döküşle döktü de aktı. Zü’r-Rumme dedi:
وأَرْدَفَتِ الذِّراعَ لَها بِعَيْنٍ ... سَجُومِ الْماءِ فَانْسَجَلَ انْسِجَالاً
Ve **عَيْنٌ سَجُولٌ**: bol(akışlı)dır; nüshalarda böyle. Doğrusu: **عَنْزٌ سَجُولٌ**; **العُبابِ**’ın nassı üzere. Ve **السَّجْلاءُ**: iri kalçalı büyük kadın; çoğulu **السُّجْلُ** (ḍamme ile). Ve **سِجالْ سِجَالْ** (kesre ile): sağım için koyuna bir çağrıdır; ve onunla adlandırılır; bunu İbn ʿAbbâd söyledi. Ve ona ilâve olarak kaydedilecek olan: **سَجَّلَ القاضِي لِفُلانٍ بِمَالِهِ**: onun için onunla sağlamlaştırdı. Ve denildi: **سَجَّلَهُ به**: onunla kesin bir hüküm verdi; bunu eş-Şerîf böyle tefsir etti. Ve denildi: onu kararlaştırdı ve sabitledi; **الْعِنايَةِ**’de olduğu gibi. Ve **سَجَّلَ عليْهِ بكذا**: onu teşhir etti ve damgaladı; bunu ez-Zemahşerî, **شَرْحِ الْمَقاماتِ**’ında söyledi. Ve **سَجَلَ الْقِراءَةَ سَجْلاً**: onu kesintisiz bir okuyuşla okudu. Ve **أَسْجَلْتُ الْكَلامَ**: onu salıverdim. Ve onun için, **السِّجَالِ** taşan bir iyilik vardır. Ve **أُسْجِلَتِ البَهِيمَةُ** annesiyle birlikte ve yola çıkarıldı: salıverildiği zaman. Ebû Zeyd dedi: bazısı “**كَطَيِّ السَّجْلِ**”i fetha ile okudu ve dedi: o bir melektir. Dedim: bu, İbn ʿAbbâs’ın kıraatidir; ve onu, onun bir adam olduğu şeklinde tefsir etti. Ve **السَّوْجَلُ**: ilk, öne geçmiş olandır. Denilir: kavmin **سَوْجَلَ**ini bırak; es-Sâğânî onu nakletti. Ve Ebû Zurʿa, Ebû Hureyre’ye “**السُّجُلِّ**”i ḍamme ile ve **اللاَّمِ**’ı şeddeli okudu; ve o, sahife için başka bir lügattir. Ve **سِجِلِّينُ**: ʿAsḳalân’da bir köydür; ondan, ʿAbdülcebbâr b. Ebî ʿÂmir **السِّجِلِّينِيُّ**; ondan Ebû’l-Kâsım et-Ṭaberânî (rivayet etti).
