# سجم (س-ج-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ج - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسين والميم معهما
س ج م، ج م س، ج س م، م ج س، س م ج مستعملات
سجم:
سَجَمَتِ العينُ تَسجُم سُجُوماً وهو قطران الدَّمع قلَّ أو كثُرَ، وكذلك المطرُ.
ودمع ساجِمٌ ومسجُومٌ، وسَجَمته العين سَجماً، ولا يقال: أسجَمته العينُ.
والسَّجمُ: الدَّمعُ.
جسم:
الجِسمُ يجمع البدن وأعضاءه من الناس والإبل والدَّوابِّ ونحوه ممّا عظم من الخلق الجسيم، والفعل: جَسُمَ جَسامةً.
والجُسامُ يجري مَجرَى الجَسيمِ.
والجُسمان: جِسمُ الرجل، ويقال: إنَّه لنحيفُ الجُسمانِ.
سمج:
سَمُجَ الشيء سَماجةُ أي لا ملاحةَ فيه.
جمس:
الجامُوسُ دخيل.
وتقول: جَمَسَ الماء وجمد وجَمَسَتِ الإهالةُ.
وصخرةٌ جامِسةٌ: لزمت مكاناً مُقشعِرَّةً، وقال:
...... وأيديهم جُمُوسٌ ونظَّفُ
أي جَمَسَ عليها الودَكُ.
مجس:
المَجسُ يشتقُّ من المَجُوس، ومَجَّسُوا أولادهم، وتَمَجَّسَ القومُ.
وفي الحديث: "كلُّ مولدٍ يُولدُ على الفطرة حتى يكون أبواهُ يُمَجَّسانِه أو ينصِّرانه أو يهوِّدانِه".

##### Türkçe

باب **الجيم** و**السين** و**الميم** معهما
**س ج م**، **ج م س**، **ج س م**، **م ج س**، **س م ج** مستعملات

**سجم**:
Göz **سَجَمَتِ**; **تَسجُم** **سُجُوماً**: o, gözyaşının katranımsı akmasıdır; az da olsa çok da olsa; yağmur da böyledir.
Ve **دمع ساجِمٌ** ve **مسجُومٌ**; ve göz onu **سَجَمته** **سَجماً**; ve “Göz onu **أسجَمته**” denilmez.
Ve **السَّجمُ**: gözyaşıdır.

**جسم**:
**الجِسمُ**, insanlardan, develerden, binek hayvanlarından ve benzerlerinden, yaratılıştan iri olan büyük yaratılmıştan bedenini ve uzuvlarını bir araya toplar; fiil: **جَسُمَ** **جَسامةً**.
Ve **الجُسامُ**, **الجَسيمِ**in geçtiği yol üzere yürür.
Ve **الجُسمان**: adamın **جِسمُ**udur; ve denilir: “O, **الجُسمانِ** bakımından elbette zayıftır.”

**سمج**:
Şey **سَمُجَ** **سَماجةُ**; yani onda güzellik yoktur.

**جمس**:
**الجامُوسُ** yabancıdır (dışarıdan girmiştir).
Ve dersin: Su **جَمَسَ** ve dondu; ve içyağı **جَمَسَتِ**.
Ve **صخرةٌ جامِسةٌ**: yerini bırakmadan, ürpermiş olarak yerinde kaldı; ve dedi ki:
...... **وأيديهم جُمُوسٌ ونظَّفُ**
yani onun üzerinde içyağı **جَمَسَ**.

**مجس**:
**المَجسُ**, **المَجُوس**tan türetilir; ve onlar çocuklarını **مَجَّسُوا**; ve kavim **تَمَجَّسَ**.
Ve hadiste: “Her doğan, fıtrat üzere doğar; ta ki anne-babası onu **يُمَجَّسانِه** yahut onu hristiyanlaştırır yahut onu yahudileştirir.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَجَمَ الدمعُ سُجوماً وسِجاماً: سالَ وانْسَجَمَ. وسَجَمَتِ العينُ دمعها. وعينٌ سَجومٌ. وأرضٌ مَسْجومَةٌ، أي ممطورة. وأَسْجَمَتِ السماءُ: صَبَّتْ، مثل أَثْجَمَتْ. والأَسْجَمُ: الجملُ الذي لا يرغو.

##### Türkçe

**سَجَمَ** gözyaşı **سُجوماً** ve **سِجاماً** (olarak): aktı ve **انْسَجَمَ** (oldu). Ve göz **سَجَمَتِ** gözyaşını. Ve **عينٌ سَجومٌ**. Ve **أرضٌ مَسْجومَةٌ**; yani yağmur görmüş. Ve gök **أَسْجَمَتِ**: döktü; **أَثْجَمَتْ** gibi. Ve **الأَسْجَمُ**: böğürmeyen deve.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س م
جسم ، جمس ، سجم ، سمج ، مجس : مستعملة .
جسم : قال الليث : الجِسمُ يَجْمَعُ البَدَنَ وأعضاءَهُ من الناس والإبلِ والدَّوابِّ ونحو ذلك مما عَظُمَ من الخَلق الجسيم .
والفِعلُ : جَسُمَ يَجْسُمُ جَسَامَةً .
ويقال : جُسَامٌ وجَسِيمٌ بمعنى واحد .
وأنشد :
أنعتُ عَيْراً سَهْوَقاً جُسَاما
قال : والجُسْمَانُ : جسِمُ الرجُل ، يقال : إنه لَنَحيفُ الجُسمَانِ .
وقال غيره : جُسْمَانُ الرَّجُلِ ، وجُثْمَانُهُ : واحد .
وَرَجُلٌ جُسْمَانِيٌ وجُثْمَانِيٌ إذا كان ضخم الجثة .
( أبو عبيدة ) : تَجَسَّمتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته .
وأنشد :
تَجَسَّمَهُ من بينهنِّ بمُرهَفٍ
به جالِبٌ فوق الرِّصافِ عَليلُ
المُرهَفُ : النّصلُ الرَّقيقُ ، والجالِبُ : الذي علته كالجُلبَة مِن الدَّمِ .
( ابن السكيت ) : تَجَسَّمتُ الأمر إذا ركبت أجسَمَهُ ومُعظَمَهُ ونحو ذلك . قال أبو سعيد ثعلب عن ابن الأعرابي : الجُسُمُ : الأمُوُر العِظَامُ .
قال : والجُسُمُ : الرِّجَالَ العقلاء .
جمس : قال الليث : الجَامُوسُ : دَخِيلٌ ، ويُجمَعُ جَوَامِيسَ ، تُسَمِّيهِ الفرسُ : كاوميش .
وَجَمَسَ الماءُ إذا جَمُدَ ، وسُئل ابن عمر عن فأرة وقعت في سمن فقال : إن كان جامساً ألقي ما حوله عنه وأكل وإن كان مائعاً أريق كُلُّهُ ، أراد أن السَّمْنَ إن كان جامداً أُخذ منه ما لَصِقَ الفأر به فرُمي ، وكان باقيه طاهراً ، وإن كان ذائباً حين مات فيه نَجِسَ كُلُّهُ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : يقال للرُّطَبَةِ إذا دَخَلَهَا كُلَّها الإرطَابُ وهي صُلبَةٌ لم تنهضم بعد فهي جُمْسَةٌ ، وجمعها : جُمْسٌ .
قال أبو عبيد : وقال الأموي : هي الجَمَامِيسٌ للِكَمْأة .
سجم : قال الليث : سَجَمَتِ العَينُ تَسْجُمُ سُجُوماً ، وهو قَطَرَانُ الدَّمعِ وسَيْلُهُ ، قَلَّ أو كَثُرَ ، وكذلك السَّاجِمُ من المَطَرِ ، وتقول العرب : دَمْعٌ سَاجِمٌ ، وقد سَجَمَ سُجُوماً ، ودَمعٌ مَسجُومٌ : سَجَمَتْهُ العين سَجْماً ، وأما قول الهُذَليِّ :
[ حتى أتيح له رَامٍ بِمُحدَلةٍ
جَشءٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهنَّ كالسَّجَمِ
فإنّ السَّجَمَ ها هنا : ماءُ السَّمَاءِ ، شَبَّهَ النِّصَال في بَيَاضِهَا به .
وقيل السّجَمُ : نَبتٌ له وَرَقٌ مُؤَلّلُ الأطراف .
ويقال : انسَجَمَ الدَّمعُ والماء فهو مُنْسَجِمٌ إذا انصَبّ ، وسَجّمَتِ السَّحَابَةُ مَطَرَهَا تَسجِيماً ، وتَسْجاماً إذا صَبَّته ، قال :
. . . . دائماً تَسْجامُهَا
سمج : قال الليث : سَمُجَ الشيء يَسْمُجُ سَمَاجَةً ، فهو سَمِجٌ إذا لم يكن فيه مَلاَحَةٌ .
وقال اللحياني : هو سَمِيجٌ لَمِيجٌ ، وسَمِجٌ لَمِجٌ .
وقد سَمَّجَهُ تَسْمِيجاً إذا جعله سَمِجاً .
مجس : في الحديث : ( كل مولودٍ يولدُ على الفِطرَةِ حتى يكون أَبَواهُ يهوِّدانِهِ ويمجِّسَانِهِ ) معناه أنَّهُما يعلِّمانه دين المجوسِيَّةِ .
المَجُوسُ : جَمْعُ المَجُوسيِّ ، وهو معرب ، أصله : مِنْج قُوش ، وكان رجلاً صغير
الأذنين ، كان أول من دان بدين المَجُوسِ ، ودعا الناس إليه ، فعرَّبته العرب . فقالت : مَجُوسٌ ، ونزل القرآن به والعرب ربما تركت صرف مَجُوس إذا شُبّه بقبيلة من القبائل ، وذلك أنه اجتمع فيه العجمة والتأنيث .
ومنه قوله :
كَنَارِ مَجُوس تَستَعِرُ اسْتِعَارا
وقد تمجَّس الرَّجُلُ ، وَمَجَّسَ غَيْرَه .

##### Türkçe

ج س م
**جسم** , **جمس** , **سجم** , **سمج** , **مجس** : kullanımdadır.

**جسم** : Leys dedi: **الجِسمُ**, insanlardan, develerden, binek hayvanlarından ve bunun benzeri yaratılıştan iri olan **الجسيم** olan şeylerden beden ile onun uzuvlarını bir araya getirir.
Fiil: **جَسُمَ** **يَجْسُمُ** **جَسَامَةً**.
Ve denir ki: **جُسَامٌ** ve **جَسِيمٌ** tek bir mânâdadır.
Ve inşad etti:
أنعتُ عَيْراً سَهْوَقاً جُسَاما

Dedi: ve **الجُسْمَانُ**: erkeğin iri yapılısı; denir ki: o, **الجُسمَانِ** bakımından elbette zayıftır.
Başkası dedi: erkeğin **جُسْمَانُ**’ı ve **جُثْمَانُهُ**’u: birdir.
Ve **رَجُلٌ جُسْمَانِيٌ** ve **جُثْمَانِيٌ**, cesedi iri olduğunda.

( Ebû Ubeyde ): **تَجَسَّمتُ** falancayı kavmin arasından, yani onu seçtim.
Ve inşad etti:
تَجَسَّمَهُ من بينهنِّ بمُرهَفٍ
به جالِبٌ فوق الرِّصافِ عَليلُ

**المُرهَفُ**: ince ok ucu; **الجالِبُ**: üzerinde kandan **الجُلبَة** gibi bir şey bulunan.

( İbnü’s-Sikkît ): **تَجَسَّمتُ** işi, onun en iri olanına ve en büyük kısmına ve bunun benzerine bindiğimde (yaptığımda). Ebû Saîd Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجُسُمُ**: büyük işlerdir, dedi.
Dedi: ve **الجُسُمُ**: akıllı erkeklerdir.

**جمس** : Leys dedi: **الجَامُوسُ**: dâhildir (yabancı kelimedir); **جَوَامِيسَ** diye cem‘ edilir; Farslar ona: **كاوميش** der.
Ve **جَمَسَ** su, donduğunda; İbn Ömer’e, içine fare düşmüş bir sade yağ hakkında soruldu da dedi ki: eğer **جامساً** ise, onun etrafındakini ondan atar ve yer; eğer akışkan ise, hepsini döker; muradı şudur: sade yağ eğer katı ise, farenin yapıştığı kısım alınır da atılır, geri kalanı temiz olur; eğer içinde öldüğü sırada erimiş ise, hepsi necis olur.
( Ebû Ubeyd, Asma‘î’den ): **الرُّطَبَةِ** için, ona bütünüyle **الإرطَابُ** girdiğinde ve o katı olup henüz hazmolunmamışken, o **جُمْسَةٌ**’dir; cem‘i: **جُمْسٌ**.
Ebû Ubeyd dedi: ve Emevî dedi: **الجَمَامِيسٌ** **لِكَمْأة** içindir.

**سجم** : Leys dedi: **سَجَمَتِ** göz **تَسْجُمُ** **سُجُوماً**; bu, gözyaşının damlaması ve akmasıdır; az olsun çok olsun; yağmurdan **السَّاجِمُ** de böyledir. Araplar der ki: **دَمْعٌ سَاجِمٌ**; ve **سَجَمَ** **سُجُوماً**. Ve **دَمعٌ مَسجُومٌ**: göz onu **سَجْماً** olarak **سَجَمَتْهُ** (akıttı). Huzelî’nin sözüne gelince:
[ حتى أتيح له رَامٍ بِمُحدَلةٍ
جَشءٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهنَّ كالسَّجَمِ

şüphesiz **السَّجَمَ** burada: göğün suyudur; beyazlığında ok uçlarını ona benzetti.
Ve denildi: **السّجَمُ**: uçları sivri yapraklı bir bitkidir.
Ve denir ki: **انسَجَمَ** gözyaşı ve su; o **مُنْسَجِمٌ**’dir, aktığında. Ve **سَجّمَتِ** bulut yağmurunu **تَسجِيماً** ve **تَسْجاماً** ile, onu döktüğünde; dedi ki:
. . . . دائماً تَسْجامُهَا

**سمج** : Leys dedi: **سَمُجَ** şey **يَسْمُجُ** **سَمَاجَةً**; onda güzellik bulunmadığında o **سَمِجٌ**’dir.
Lihyânî dedi: o **سَمِيجٌ** **لَمِيجٌ**, ve **سَمِجٌ** **لَمِجٌ**’dir.
Ve onu **تَسْمِيجاً** ile **سَمَّجَهُ**, onu **سَمِجاً** kıldığında.

**مجس** : Hadiste: ( her doğan **الفِطرَةِ** üzere doğar; ta ki anne-babası onu yahudileştirince ve onu **يمجِّسَانِهِ** ) mânâsı: ikisi ona Mecûsîlik dinini öğretirler.
**المَجُوسُ**: **المَجُوسيِّ**’nin cem‘idir; o, Arapçalaştırılmıştır; aslı: **مِنْج قُوش**; küçük kulaklı bir adam idi; **المَجُوسِ** dinine giren ilk kimse idi ve insanları ona çağırdı; Araplar onu Arapçalaştırdı; böylece: **مَجُوسٌ** dedi; Kur’an onunla indi. Araplar bazen **مَجُوس**’u, kabilelerden bir kabileye benzetildiğinde, irabdan (tenvinden) men eder; bu, onda yabancılık ve dişillik toplanmış olmasındandır.
Bundan, onun sözü:
كَنَارِ مَجُوس تَستَعِرُ اسْتِعَارا

Ve erkek **تمجَّس** etti; ve başkasını **مَجَّسَ** etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والتاء وما يثلثهما)
(ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])، ويحتجُّون بقول الأخطل:
لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])ويقول جرير:
قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])قالوا: فأستار الكعبة: جُدرانها وجوانبها، وهي أربعة، وهذا شيءٌ قد قيل، والله أعلم بصحته.
(ستن) السين والتاء والنون ليس بأصل يتفرَّع، لأنَّه نبت، ويقال لـه الأسْتَنُ. وفيه يقول النابغة:
تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])(سجح) السين والجيم والحاء أصل منقاس، يدلُّ على استقامةٍ وحسن. والسُّجُح: الشّيء المستقيم. ويقال: "مَلَكْتَ فأَسْجِحْ"، أي أَحْسِن العَفْو. ووجهٌ أَسْجَحُ، أي مستقيم الصُّورة. قال ذو الرمَّة:
* ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) *
وهذا كلُّه من قولهم: تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ([7])، أي عن جادّته ومستقيمه.
(سجد) السين والجيم والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد يدلّ على تطامُن وذلّ. يقال سجد، إذا تطَامَنَ. وكلُّ ما ذلَّ فقد سجد. قال أبو عمرو: أسْجَدَ الرَّجُل، إذا طأطأَ رأسَهُ وانحنى. قال حُميد:
فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])وقال أبو عبيدة مثلَه، وقال: أنشدَني أعرابيٌّ أسديّ:
* وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) *
يعني البعيرَ إذا طأطأَ رأسه. وأما قولهم: أسجَدَ إِسجاداً، إذا أدام النَّظر، فهذا صحيحٌ، إلاَّ أن القياسَ يقتضي ذلك في خَفض، ولا يكون *النّظرَ الشّاخصَ ولا الشزْر. يدلُّ على ذلك قولُهُ:
أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])ودراهم الإسجاد: درَاهمُ كانت عليها صورٌ، فيها صورُ ملوكهم، وكانوا إذا رأوها سَجَدُوا لها. وهذا في الفُرس. وهو الذي يقول فيه الأسود:
مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])(سجر) السين والجيم والراء أصولٌ ثلاثة: المَلء، والمخالطة، والإيقاد.
فأمّا الملء، فمنه البحر المسجور، أي المملوء. ويقال للموضع الذي يأتي عليه السّيلُ فيملؤه: ساجر. قال الشّمّاخ:
* كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) *
ومن هذا الباب، الشَّعر المنْسجِرُ، وهو الذي يَفِرُ([13])حتى يَسترسلَ من كثرته. قال:
* إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) *
وأمَّا المخالَطة فالسّجير: الصاحب والخليط، وهو خلاف الشَّجير. ومنه عينٌ سَجْراءُ، إذا خالط بياضَها حمرة.
وأمَّا الإيقاد فقولهم : سجرت التّنُّور، إذا أوقدتَه، والسَّجُور: ما يُسجَرُ به التّنُّور. قال:
ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])ويقال للسَّجُور السجار([16]).
ومما يقارب هذا استَجَرَت([17])الإِبل على نَجَائِها، إذا جدّت، كأنَّها تتَّقد في سيرها اتّقاداً. ومنه سَجَرَت النّاقةُ، إذا حَنَّتْ حنيناً شديداً.
(سجع) السين والجيم والعين أصلٌ يدلُّ على صوت متوازن. من ذلك السَّجع في الكلام، وهو أن يُؤتَى به وله فواصلُ كقوافِي الشِّعر، كقولهم: "مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ"، وكقولهم: "لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت". ويقال سجَعت الحمامةُ، إذا هَدَرَتْ.
(سجف) السين والجيم والفاء أصلٌ واحد، وهو إسبال شيءٍ ساتر. يقال أسجفت السِّتر: أرسلتُهُ. والسَّجْف والسِّجف([18]): سِتر الحَجَلة. ويقال أسجَفَ اللّيلُ، مثل أسدَفَ.
(سجل) السين والجيم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انصبابِ شيءٍ بعد امتلائِهِ. من ذلك السَّجْل، وهو الدَّلو العظيمة. ويقال سَجَلت الماءَ فانسجَلَ، وذلك إذا صَبْبَته. ويقال للضَّرْع الممتلئ سَجْل([19]). والمساجلة: المفاخرة، والأصل في الدِّلاء، إذا تساجَلَ الرجلان، وذلك تنازعُهما، يريد كلُّ واحدٍ منهما غلبةَ صاحبه. ومن ذلك الشّيء المُسْجَل، وهو المبذول لكلِّ أحد، كأنَّه قد صُبَّ صبّاً.  قال محمّد بن علي في قوله تعالى: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾  [الرحمن 60]: هي مُسْجَلَة للبَرِّ والفاجر. وقال الشاعر في المُسْجَل:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
فأما السِّجِلّ فمن السَّجْل والمساجلة، وذلك أنَّه كتَابٌ يجمَع كتباً ومعانيَ. وفيه أيضاً كالمساجلة، لأنّه عن منازعةٍ ومُداعاة. ومن ذلك قولهم: الحرب سِجَالٌ، أي مباراةٌ مرَّة كذا ومرةً كذا. وفي كتاب الخليل: السَّجْل: ملء الدلو. وأما السِّجِّيل فمن السِّجِلّ، وقد يحتمل أن يكون مشتقاً من بعض ما ذكرناه. وقالوا: السِّجِّيل: الشديد.
(سجم) السين والجيم والميم أصلٌ واحدٌ، وهو صبُّ الشّيء من الماء والدَّمعِ. يقال سَجَمَت العينُ دَمعَها. وعينٌ سَجوم، ودمعٌ مسجوم. ويقال أرض مسجومة: ممطورة.
(سجن) السين والجيم والنون أصلٌ واحد، وهو الحَبْس. يقال سجنته سَجناً. والسِّجن: المكان يُسجَن فيه الإنسان. قال الله جلَّ ثناؤه في قصّة يوسف عليه السلام: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. فيقرأ فتحاً على المصدر، وكسراً على الموضع([20])، وأما قولُ ابنِ مُقْبل:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
فقيل إنَّهُ أراد سِجِّيلاً. أي شديداً. وقد مضى ذِكرُهُ. وإِنَّما أبدل اللام نوناً. والوجه في هذا أنَّهُ قياس الأوَّل من السَّجن، وهو الحبس؛ لأنَّه إذا كان ضرباً شديداً ثبت المضروب، كأنَّه قد حبسه.
(سجو) السين والجيم والواو أصلٌ يدلُّ على سكونٍ وإطباق. يقال* سَجَا اللّيلُ، إذا ادلهمَّ وسكَن. وقال:
يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])وطرف ساجٍ، أي ساكن.
--------------ــــ
([1]) والستارة ، بالهاء أيضاً.
([2]) ذكر في اللسان والمعرب 42 أنه معرب "جهار" الفارسية، بمعنى أربعة. على أن اللفظ "استار" في الفارسية يظن أنَّه مأخوذ من اليونانية. انظر استينجاس 49.
([3]) ديوان الأخطل 297 واللسان (ستر) . وابنا جعيل، هما كعب وعمير.
([4]) كذا وردت الرواية في الأصل والمجمل والديوان 208. ورواية اللسان:
إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار
 ([5]) ديوان النابغة 68 واللسان (ستن).
([6]) صدره كما في الديوان 88 واللسان (حشر): * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة *
([7]) سجح الطريق، بالضم وبضمتين.
([8]) ذكر ابن بري أن صواب إنشاده: "لأحبارها". وقبله:
فلما لوين على معصم  *** وكف خضيب وأسوارها
 ([9]) الشطر في المجمل واللسان (سجد).
([10]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سجد).
([11]) البيت في اللسان (سجد). وقصيدة الأسود بن يعفر في المفضليات (2: 16-20).
([12]) البيت لم يرد في الديوان. وهو بتمامه كما في اللسان (سجر):
وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر
([13]) وفر يفر، كوعد يعد، ويقال أيضاً وفر يوفر من باب كرم، أي كثر.
([14]) وكذا روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 9): "شعره المنسجر". لكن في اللسان (6: 10):  * إذا ثنى فرعها المسجر *.
    بعد أن ذكر قبله:" المسجر: الشعر المسترسل". على أنه يقال المسجّر، بتشديد الجيم، والمنسجر، والمسوجر أيضاً.
([15]) البيت لعبيد بن أيوب العنبري، "كما في اللسان (أجم)". وتأجم، مثل تأجج، وزناً ومعنى. وبعده:
رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما
 ([16]) لم أجد هذه الكلمة في غير المقاييس. ولا أدري ضبطها.
([17]) في اللسان والمجمل: "انسجرت".
([18]) في الأصل: "السجيف"، محرف.
([19]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "السجيل"، و"الأسجل".
([20]) قرأ بالفتح عثمان ومولاه طارق، وزيد بن علي، والزهري، وابن أبي إسحاق، وابن هرمز، ويعقوب. تفسير ابن حيان (5: 306).
([21]) في اللسان "تواصت به". وصدره: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*.
([22]) الرجز لأحد الحارثيين، كما في اللسان (سجا).

ـ

##### Türkçe

(سîn ve **التاء** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**ستر**) **السين** ve **التاء** ve **الراء** bir kelimedir; örtüye delâlet eder. Dersin ki: bir şeyi **ستراً** ile örttüm. Ve **السُّتْرَة**: onunla gizlendiğin şeydir; ne olursa olsun. Ve yine **السِّتَار**. Amma **الإستار** ve onların “Kâbe’nin **إستار**’ı” sözleri; galip olan, onun **السِّتْر**’den olmasıdır; sanki onunla Kâbe’nin örtüldüğü şeyden, bir elbiseden murad etti. Ancak bir kavim, bunun elbiseden olmadığını, ancak sayıdan olduğunu iddia etti. Dediler ki: Araplar dörde **الإستار** adını verir; ve Ahtal’ın sözüyle delil getirirler:
Lâmruke inne-nî vebney Cu‘aylin *** ve ummehumâ le-**إِسْتَارٌ** le’îm(u)
Ve Cerîr der ki:
Kurine’l-Ferazdaku ve’l-Ba‘îsu ve ummuh *** ve ebû’l-Ferazdak kubbiha **الإستارُ**
Dediler ki: Kâbe’nin **أستار**’ı: onun duvarları ve yanlarıdır; ve onlar dörttür. Bu, söylenmiş bir şeydir; Allah, sıhhatini daha iyi bilendir.

(**ستن**) **السين** ve **التاء** ve **النون** dallanıp budaklanan bir asıl değildir; çünkü o bir bitkidir; ve ona **الأسْتَنُ** denir. Nâbiga onda şöyle der:
Tenfiru min **أَسْتَنٍ** sûdin esâfiluhu *** misle’l-imâ’i’llevâtî tahmilne’l-huzemâ

(**سجح**) **السين** ve **الجيم** ve **الحاء** kıyaslı bir asıldır; doğruluğa ve güzelliğe delâlet eder. Ve **السُّجُح**: doğru olan şeydir. Ve denir ki: “Melekte fe-**أَسْجِحْ**”, yani affı güzel yap. Ve **أَسْجَحُ** bir yüz; yani sûreti doğru. Zû’r-Rumme dedi ki:
* Ve vechun ke-mir’âti’l-garîbeti **أسجحُ** *
Ve bunun hepsi onların “yoldan **سُجُْح**’tan uzaklaş” sözündendir; yani onun caddesinden ve doğrusundan.

(**سجد**) **السين** ve **الجيم** ve **الدال** tek bir asıldır, düzenli; alçalmaya ve zillete delâlet eder. **سجد** denir; alçaldığı zaman. Ve zillet gösteren her şey secde etmiştir. Ebû Amr dedi ki: Adam **أسْجَدَ** etti; başını eğip büküldüğü zaman. Humeyd dedi ki:
Fudûlu ezimmetihâ **أسْجَدَتْ** *** sucûde’n-nesârâ li-erbâbihâ
Ebû Ubeyde de onun benzerini söyledi ve dedi ki: Esedli bir bedevî bana inşâd etti:
* Ve kulne lehu **أَسْجِدْ** li-Leylâ fe-**أسْجَدَا** *
Yani deveyi; başını eğdiği zaman. Amma onların “**أسجَدَ** **إِسجاداً**” sözleri; bakışı sürdürdüğü zaman; bu doğrudur; ancak kıyas bunu bir alçaltmada gerektirir; ve ne dikilmiş bakış olur ne de yan bakış. Buna onun sözü delâlet eder:
Eğarraki minnî enne delleki ‘indenâ *** ve-**إِسجادَ** ‘ayneyki’s-sayûdeyni râbihu
Ve **دراهم الإسجاد**: üzerinde sûretler olan dirhemlerdi; onların meliklerinin sûretleri vardı; ve onları gördükleri zaman onlara secde ederlerdi. Bu, Farslar hakkındadır. Ve bu, Esved’in onda söylediği şeydir:
Min hamri zî nutafin aganne munattikin *** vâfâ bihâ li-**دراهم الإِسجادِ**

(**سجر**) **السين** ve **الجيم** ve **الراء** üç asıldır: doldurma, karıştırma, tutuşturma.
Doldurmaya gelince: ondan **البحر المسجور**; yani doldurulmuş. Ve selin gelip onu doldurduğu yere **ساجر** denir. Şemmâh dedi ki:
* Kulle hisyin ve-**سَاجِرِ** *
Ve bu bâbdan, **الشَّعر المنْسجِرُ**; o, **يَفِرُ** olan şeydir; çokluğundan salınıp uzayıncaya kadar. Dedi ki:
* İzâ mâ inthenâ şa‘ruhâ’l-**منْسجِرْ** *
Karıştırmaya gelince: **السّجير**; arkadaş ve karışıktır; ve o, **الشَّجير**’in zıddıdır. Ve ondan **عينٌ سَجْراءُ**; beyazına kızıllık karıştığı zaman.
Tutuşturmaya gelince: onların “tandırı **سجرت**” sözleri; onu yaktığın zaman. Ve **السَّجُور**: tandırın onunla yakıldığı şeydir. Dedi ki:
Ve yevmen ke-tennûri’l-imâ’i **سَجَرْنَهُ** *** ve elkeyne fîhi’l-cezle hattâ te’ecemâ
Ve **السَّجُور**’a **السجار** denir.
Buna yakın olan şeylerdendir: develer, süratleri üzerine **استَجَرَت**; ciddileştikleri zaman; sanki yürüyüşlerinde bir tutuşma ile tutuşuyorlar. Ve ondan: dişi deve **سَجَرَت**; şiddetli inlediği zaman.

(**سجع**) **السين** ve **الجيم** ve **العين** bir asıldır; dengeli bir sese delâlet eder. Ondan, sözde **السَّجع**; o, şiirin kafiyeleri gibi fâsılaları olacak şekilde getirilmesidir; onların “Az olan zelil olur; ve emîr olan yarar” sözleri gibi; ve onların “Ne suyunu bıraktın, ne kirini temizledin” sözleri gibi. Ve güvercin **سجَعت** denir; gürlediği zaman.

(**سجف**) **السين** ve **الجيم** ve **الفاء** tek bir asıldır; örten bir şeyi salıvermek. Denir: perdeyi **أسجفت**; onu saldım. Ve **السَّجْف** ve **السِّجف**: gelin odasının perdesi. Ve “gece **أسجَفَ** etti” denir; **أسدَفَ** gibi.

(**سجل**) **السين** ve **الجيم** ve **اللام** tek bir asıldır; dolduktan sonra bir şeyin dökülmesine delâlet eder. Ondan **السَّجْل**; o, büyük kovadır. Ve “suyu **سَجَلت** de **فانسجَلَ**” denir; onu döktüğün zaman. Ve dolu memeye **سَجْل** denir. Ve **المساجلة**: övünme; aslı kovalar hakkındadır; iki adam **تساجَلَ** ettiği zaman; bu, çekişmeleridir; her biri, arkadaşına galip gelmeyi ister. Ve ondan **الشّيء المُسْجَل**; o, herkes için bağışlanmış olandır; sanki döke döke dökülmüştür. Muhammed b. Ali, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾ [Rahmân 60]: o, iyiler ve günahkârlar için **مُسْجَلَة**’dir. Ve şair **المُسْجَل** hakkında dedi:
* Ve asbaha ma‘rûfî li-kavmîye **مُسْجَلا** *
Amma **السِّجِلّ**; **السَّجْل** ve **المساجلة**’dendir; bu, yazıları ve mânâları toplayan bir kitaptır. Ve onda da **المساجلة** gibi vardır; çünkü o, bir çekişme ve çağrışma üzerinedir. Ve ondan onların “savaş **سِجَالٌ**’dır” sözleri; yani bir defa şöyle, bir defa böyle karşılaşmadır. Halîl’in kitabında: **السَّجْل**: kovanın dolusu. Amma **السِّجِّيل**; **السِّجِلّ**’dendir; ve zikrettiğimiz şeylerin bazısından türemiş olması da muhtemeldir. Ve dediler ki: **السِّجِّيل**: şiddetli olandır.

(**سجم**) **السين** ve **الجيم** ve **الميم** tek bir asıldır; sudan ve gözyaşından bir şeyi dökmektir. “Göz, gözyaşını **سَجَمَت**” denir. Ve **عينٌ سَجوم**; ve **دمعٌ مسجوم**. Ve “**أرض مسجومة**” denir: yağmurlanmış.

(**سجن**) **السين** ve **الجيم** ve **النون** tek bir asıldır; hapsetmektir. “Onu **سَجناً** ile hapsettim” denir. Ve **السِّجن**: insanın içinde hapsedildiği yerdir. Allah, Yusuf kıssasında (ona selâm olsun) şöyle buyurdu: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [Yusuf 33]. Masdar üzere fetha ile, yer üzere kesra ile okunur. Amma İbn Mukbil’in sözü:
* Darben tevâsâ bihî’l-ebtâlu **سِجِّينا** *
Denildi ki: **سِجِّيلاً** murad etti; yani şiddetli. Onun zikri geçti. Ancak **اللام**’ı **نون** ile değiştirdi. Bunun vechi şudur: o, **السَّجن**’in evvelinin kıyasıdır; o da hapistir; çünkü darbe şiddetli olduğu zaman vurulan sabit kalır; sanki onu hapsetmiştir.

(**سجو**) **السين** ve **الجيم** ve **الواو** bir asıldır; sükûna ve kapanmaya delâlet eder. “Gece **سَجَا** etti” denir; kararıp sakinleştiği zaman. Ve dedi ki:
Yâ habbezâ’l-kamrâ’u ve’l-leylu’s-**السَّاجْ** *** ve turukun mislu mulâ’i’n-nussâc
Ve **طرف ساجٍ**; yani sakin.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ج م
دمـع ساجـم ومسجوم ومنسجم ودموع سواجم وعيون سواجم وسجمت العين دمعها سجماً وسجم الدمع سجوماً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مطر وسحاب ساجم وسجام‏.‏
قال جرير‏:‏ ضربت معارفها الرواسم بعدنا وسجال كل مجلجل سجام وأرض مسجومة‏:‏ ممطورة‏.‏
وناقة سجوم ومسجام‏:‏ درور وقد سجمت‏.‏
وسجم عن الأمر‏:‏ أبطأ وانقبض‏.‏
ورجل سجوم عن المكارم ومنه بعير أسجم‏:‏ لا يرغو‏.‏

##### Türkçe

س ج م
**دمـع ساجـم** ve **مسجوم** ve **منسجم**; ve **دموع سواجم** ve **عيون سواجم**; ve göz, gözyaşını **سجماً** olarak **سجمت**; ve gözyaşı **سجوماً** olarak **سجم**.‏
Mecazdan: **مطر** ve **سحاب ساجم** ve **سجام**.‏
Cerîr dedi:
“Bizden sonra izler onun işaretlerini vurdu; ve her gürleyen **سجام**’ın **سجال**’ı (sağanağı).”
Ve **أرض مسجومة**: yağdırılmış (yağmurlanmış).‏
Ve **ناقة سجوم** ve **مسجام**: çok süt veren; ve (o) **سجمت**.‏
Ve **سجم عن الأمر**: ağır davrandı ve içine kapandı.‏
Ve **رجل سجوم عن المكارم**; ve ondan **بعير أسجم**: böğürmez.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَجَمَتِ العين الدمع والسحابةُ الماء تَسْجِمُه وتَسْجُمُه سَجْماً وسُجُوماً وسَجَماناً: وهو قَطَران الدمع وسَيَلانه، قليلاً كان أَو كثيراً، وكذلك الساجِمُ من المطر، والعرب تقول دَمْعٌ ساجِمٌ. ودمع مَسْجوم: سَجَمَتْه العين سَجْماً، وقد أَسْجَمَه وسَجَّمَه. والسَّجَمُ: الدمع. وأَعْيُنٌ سُجُومٌ: سَواجِمُ؛ قال القطامي يصف الإِبل بكثرة أَلبانها:ذَوارِفُ عَيْنَيْها من الحَفْلِ بالضُّحى،
سُجُومٌ كتَنْضاح الشِّنان المُشَرَّبِ
وكذلك عين سَجُوم وسحاب سَجُوم. وانْسَجَمَ الماءُ والدمع، فهو مُنْسَجِمٌ إِذا انْسَجَمَ أَي انصب. وسَجَّمَتِ السحابة مطرها تَسْجِيماً وتَسْجاماً إِذا صَبَّتْه؛ قال:
دائماً تَسجامها
(* قوله «دائماً تسجامها» قطعة من بيت للبيد وأورده الصاغاني بتمامه وهو:باتت وأسبل واكف من ديمة * يروي الخمائل دائماً تسجامها) وفي شعر أَبي بكر:
فدَمْعُ العين أَهْوَنُه سِجامُ
سَجَمَ العينُ والدمعُ الماءَ يَسْجُمُ سُجُوماً وسِجاماً إِذا سال وانْسَجَمَ. وأَسْجَمَتِ السحابة: دام مطرها كأَثجَمَتْ؛ عن ابن الأَعرابي. وأَرض مَسْجومة أَي ممطورة. وأسْجَمَتِ السماءُ: صَبَّت مثل أَثْجَمَتْ. والأَسْجَمُ: الجمل الذي لا يَرْغُو. وبعير أَسْجَم: لا يرغو، وقد تقدم في زيم.
والسَّجَمُ: شجر له ورق طويل مُؤَلَّلُ الأَطرافِ ذو عرض تشبَّه به المَعابِلُ؛ قال الهذلي يصف وَعِلاً:
حتى أُتِيحَ له رامٍ بِمُحْدَلَةٍ
جَشْءٍ، وبِيضٍ نَواحِيهِنَّ كالسَّجَم
وقيل: السَّجَمُ هنا ماء السماء، شَبّه الرماح في بياضها به. والسَّاجُوم: صِبْغٌ. وساجوم والسَّاجوم: موضع؛ قال امرؤ القيس: كَسَا مُزْبِدَ السَّاجومِ وَشْياً مُصَوَّرا

##### Türkçe

**سَجَمَتِ** göz yaşı(na) ve bulut su(ya) **تَسْجِمُه** ve **تَسْجُمُه**
**سَجْماً** ve **سُجُوماً** ve **سَجَماناً**: ve o, gözyaşının damlaması ve akmasıdır; az olsun yahut
çok; ve bunun gibi yağmurdan **الساجِمُ**; ve Araplar der: **دَمْعٌ ساجِمٌ**. Ve gözyaşı
**مَسْجوم**: göz onu **سَجَمَتْه** **سَجْماً**; ve muhakkak onu **أَسْجَمَه** ve **سَجَّمَه**. Ve **السَّجَمُ**:
gözyaşı. Ve **أَعْيُنٌ سُجُومٌ**: **سَواجِمُ**; **القطامي** dedi, develeri sütlerinin çokluğu ile vasfederken:
ذَوارِفُ عَيْنَيْها من الحَفْلِ بالضُّحى،
سُجُومٌ كتَنْضاح الشِّنان المُشَرَّبِ
Ve bunun gibi **عين سَجُوم** ve **سحاب سَجُوم**. Ve su ve gözyaşı **انْسَجَمَ**; o hâlde o
**مُنْسَجِمٌ**dur, **انْسَجَمَ** olduğu vakit, yani aktı. Ve bulut yağmurunu **سَجَّمَتِ** **تَسْجِيماً**
ve **تَسْجاماً** ile, onu döktüğü vakit; dedi:
دائماً تَسجامها
(* Onun sözü «دائماً تسجامها» **لبيد**’in bir beytinden bir parçadır ve **الصاغاني** onu tamamıyla zikretti,
ve o şudur:باتت وأسبل واكف من ديمة * يروي الخمائل دائماً تسجامها)
Ve **أَبي بكر**’in şiirinde:
فدَمْعُ العين أَهْوَنُه سِجامُ
Göz ve gözyaşı suyu **سَجَمَ**; **يَسْجُمُ** **سُجُوماً** ve **سِجاماً** ile, aktığı
ve **انْسَجَمَ** olduğu vakit. Ve bulut **أَسْجَمَتِ**: yağmuru sürdü, **أَثجَمَتْ** gibi; **ابن الأَعرابي**’den.
Ve **أَرض مَسْجومة**: yani yağmur görmüş. Ve gök **أسْجَمَتِ**: **أَثْجَمَتْ** gibi döktü.
Ve **الأَسْجَمُ**: böğürmeyen deve. Ve **بعير أَسْجَم**: böğürmez; ve muhakkak geçti
**زيم**’de.

Ve **السَّجَمُ**: uzun yapraklı, uçları sivri, enli bir yaprağa sahip bir ağaçtır; onunla
**المَعابِلُ** benzetilir; **الهذلي** dedi, bir dağ keçisini vasfederken:
حتى أُتِيحَ له رامٍ بِمُحْدَلَةٍ
جَشْءٍ، وبِيضٍ نَواحِيهِنَّ كالسَّجَم
Ve denildi: buradaki **السَّجَمُ** göğün suyudur; mızrakları beyazlıklarında ona benzetti.

Ve **السَّاجُوم**: bir boya. Ve **ساجوم** ve **السَّاجوم**: bir yer; **امرؤ القيس** dedi:
كَسَا مُزْبِدَ السَّاجومِ وَشْياً مُصَوَّرا

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ج م * * سَجَمَ * الدمع سأل وبابه دخل و * سِجاماً * أيضا بالكسر و * انْسَجَم * و * سَجَمَتِ * العين دمعها وعين * سَجُومٌ

##### Türkçe

* س ج م * **سَجَمَ**: gözyaşı aktı; bâbı **دخل**’dir. Ve **سِجاماً**: ayrıca kesre ile. Ve **انْسَجَم**. Ve **سَجَمَتِ**: göz, gözyaşını akıttı. Ve göz: **سَجُومٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( سَجَم الدَّمْعُ سُجوماً ) كَقُعُودٍ | ( وسِجاماً كَكِتاب ، وسَجَمَتْه العَيْن ، | و ) سَجَمَت ( السَّحابَةُ المَاءَ ) ، وهذا | مجاز ( تَسْجِمه وتَسْجُمه ) من حَدّي | ضَرَب ونَصَر ( سَجْماً وسُجُوما | وسَجَماناً : قَطَر دَمْعُها وسَالَ قَلِيلاً أو |

| كَثِيراً ، وسَجَمه هو ، وَأَسْجَمَه ، | وسَجَّمَه تَسْجِيماً وتَسْجَاماً ) : إذا صَبَّه . | | ( والسَّجَم بالتَّحْرِيك : المَاءُ ) أي : | مَاءُ السَّماء . ( و ) أيضاً : ( الدَّمْع ) | السَّائِل . ( و ) أيضاً : ( وَرَقُ الخِلاف ) | يُشَبَّه به المَعابِل . قال الهُذَلِيّ يَصِف | وَعِلاً : | % ( حتَّى أُتِيحَ له رامٍ بِمُحْدَلَةٍ % | جَشْءٍ وَبِيضٍ نَواحِيهِنّ كالسَّجَمِ ) % | | وقيل : السَّجَم هنا ماءُ السَّماء ، شبَّه | الرِّماحَ في بَياضِها به . | | ( والأَسْجَمُ ) : الجَملُ الذي لا يَرْغُو | ولا يُفْصِح في هَدِيره مثل ( الأَزْيَم ) | والأَزْجَم ، وهو مجاز . ( و ) هو | مَأْخوذٌ من قولهم : ( سَجَم عن | الأَمْرِ ) : إذا ( أَبْطَأَ ) وانْقَبَض ، وهو | مجاز أيضاً ، كما في الأَساس . | | ( والسَّاجُومُ : صِبْغٌ ) . | | ( و ) ساجُوم : ( وَادٍ ) قاله نَصْر . وفي | المُحكَم : مَوْضِع ، وأنشد لامْرِئِ | القَيْس : | % ( كَسَامُزبِدَ السَّاجومِ وَشْياً مُصَوّرا % ) % | | ( و ) من المجاز : ( نَاقَةٌ سَجُومٌ | ومِسْجامٌ : إذا فَشَّحَت رِجْلَيها عند | الحَلْب وسَطَعَت بِرَأْسِها ) . وأخصَرُ | من ذلك عِبارَةُ الأساس ، فإنه قال : | أي : دَرُورٌ . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | دمع مَسْجُوم : سَجَمَتْه العَينُ | سَجْماً . وأعين سُجُومٌ : سَواجِمُ . | قال القُطامِيّ يَصِف الإبلَ بكثرة | أَلبانِها : | % ( ذوارِفُ عَيْنَيْها من الحَفْلِ بالضُّحَى % | سُجومٌ كَتَنْضاحِ الشِّنانِ المُشَرَّبِ ) % | | وكذلك عَيْن سَجُومٌ وسَحابٌ | سَجُوم . |

| | وانْسَجم الماءُ والدمعُ فهو | مُنْسَجِم : اْنصَبَّ . واْنسجَم الكَلامُ : | انتَظَم ، وهو مجاز : وأسجَمَتِ | السَّحابةُ : دام مَطَرُها كأثْجَمَت ، عن | اْبنِ الأعرابيّ . | | ودمع سَجْم وسِجام وَصْفان | بالمَصْدَرِ ، وشاهِدُ الأَوَّل قَولُ | المُخَبَّل : | % ( فماء شُؤونِها سَجْم % ) % | | وشاهِدُ الثَّاني في شِعْرِ أبي بَكْرِ : | % ( فدَمْعُ العَيْن أَهونُه سِجام % ) % | | وسحاب سجّام كشَدَّاد : كَثِير | السَّجْم . ورجل سَجُوم عن المَكارِم | أي : مُنْقَبِض ، وهو مجاز . | | وسُجْمان بالضم : اسم . | | وأرض مَسْجُومة أي : مَمْطُورة ، | نقله الجوهَرِيّ ، وهو مجاز . |

##### Türkçe

| | (**سَجَم الدَّمْعُ سُجوماً**) **كَقُعُودٍ** | (**وسِجاماً** **كَكِتاب**، **وسَجَمَتْه العَيْن**، | و) **سَجَمَت** (**السَّحابَةُ المَاءَ**)، ve bu | mecazdır; (**تَسْجِمه وتَسْجُمه**) **حَدّي** | **ضَرَب** ve **نَصَر**’dan ( **سَجْماً وسُجُوما** | **وسَجَماناً**: onun gözyaşı damladı ve az yahut | çok aktı; ve onu **سَجَمَ** etti, ve onu **أَسْجَمَه**; | ve onu **سَجَّمَه تَسْجِيماً وتَسْجَاماً**): onu döktüğü zaman. | | (**والسَّجَم** **بالتَّحْرِيك**: **المَاءُ**) yani: | göğün suyu. (Ve) ayrıca: (**الدَّمْع**) | akan. (Ve) ayrıca: (**وَرَقُ الخِلاف**) | onunla **المَعابِل** benzetilir. **الهُذَلِيّ** bir **وَعِل**’i vasfederek dedi: | % (**حتَّى أُتِيحَ له رامٍ بِمُحْدَلَةٍ** % | **جَشْءٍ وَبِيضٍ نَواحِيهِنّ كالسَّجَمِ**) % | | Ve denildi: buradaki **السَّجَم** göğün suyudur; | mızrakları beyazlıklarında ona benzetti. | | (**والأَسْجَمُ**): böğürmeyen | ve homurtusunda **الأَزْيَم** | ve **الأَزْجَم** gibi açıklık göstermeyen deve; | ve o mecazdır. (Ve) o, | onların şu sözünden alınmıştır: (**سَجَم عن** | **الأَمْرِ**): (**أَبْطَأَ**) ve büzüldüğü zaman; ve o | ayrıca mecazdır; **الأَساس**’ta olduğu gibi. | | (**والسَّاجُومُ**: **صِبْغٌ**). | | (Ve) **ساجُوم**: (**وَادٍ**) bunu **نَصْر** söyledi. Ve | **المُحكَم**’de: bir yer; ve **امْرِئِ** | **القَيْس**’ten şu beyit okundu: | % (**كَسَامُزبِدَ السَّاجومِ وَشْياً مُصَوّرا** %) % | | (Ve) mecazdan: (**نَاقَةٌ سَجُومٌ** | **ومِسْجامٌ**: sağım sırasında iki ayağını açtığı | ve başıyla yükseldiği zaman). Ve bundan daha kısa | **الأساس**’ın ibaresidir; çünkü o dedi ki: | yani: bol sütlü. | | [ ] Ve ona istidrâk olunanlardandır: | | **دمع مَسْجُوم**: gözü onu **سَجَمَتْه** | **سَجْماً**. Ve **أعين سُجُومٌ**: **سَواجِمُ**. | **القُطامِيّ** develeri sütlerinin çokluğuyla vasfederek dedi: | % (**ذوارِفُ عَيْنَيْها من الحَفْلِ بالضُّحَى** % | **سُجومٌ كَتَنْضاحِ الشِّنانِ المُشَرَّبِ**) % | | Ve كذلك: **عَيْن سَجُومٌ** ve **سَحابٌ** | **سَجُوم**. |

| | Ve su ve gözyaşı **انْسَجم** etti; o halde o | **مُنْسَجِم**’dir: döküldü. Ve söz **اْنسجَم** etti: | düzenlendi; ve o mecazdır. Ve **أسجَمَتِ** | bulut: yağmuru sürdü; **أثْجَمَت** gibi; | **اْبنِ الأعرابيّ**’den. | | Ve **دمع سَجْم** ve **سِجام** iki vasıftır | mastarla; birincinin şahidi | **المُخَبَّل**’in sözü: | % (**فماء شُؤونِها سَجْم**) % | | Ve ikincinin şahidi **أبي بَكْرِ**’in şiirindedir: | % (**فدَمْعُ العَيْن أَهونُه سِجام**) % | | Ve **سحاب سجّام** **كَشَدَّاد**: çok | **السَّجْم**’li. Ve **رجل سَجُوم عن المَكارِم** | yani: büzülen; ve o mecazdır. | | Ve **سُجْمان** (ضم ile): bir isimdir. | | Ve **أرض مَسْجُومة** yani: yağmur görmüş; | onu **الجوهَرِيّ** nakletti; ve o mecazdır. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَجمَ الدَّمْعُ
1 سَجمَ الدَّمْعُ ذ , (S, K, JM,) aor. سَجُمَ , (JM,) inf. n. سُجُومٌ and سِجَامٌ; (S, K;) and ↓ انسجم; (S, JM;) The tears flowed: (JM:) or poured forth; (TA in explanation of the latter verb;) and so the latter verb said of water. (TA.) ― -b2- And سَجَمَ عَنِ الأَمْرِ (tropical:) He held back from the thing, or affair, delaying to do it; (A, K, TA;) and shrank from it. (A, TA.) -A2- سَجَمَتِ العَيْنُ دَمْعَهَا, (S, K, *) aor. سَجُمَ and سَجِمَ inf. n. سَجْمٌ and سُجُومٌ and سَجَمَانٌ, The eye shed its tears in drops: or shed its tears, little or much: (K:) or poured forth its tears. (TA.) And in like manner, سَجَمَتِ السَّحَابَةُ المَآءَ (tropical:) The cloud poured forth the water, (K, TA,) little or much: (K:) and السحابة ↓ اسجمت (assumed tropical:) The cloud rained continually; as also اثجمت: (IAar, TA:) and اسجمت السَّمَآءُ The sky poured forth [rain]; as also اثجمت. (S.) And سَجَمَهُ [He poured it forth, app. meaning either دَمْعَهُ or المَآءَ]; and [so] ↓ اسجمهُ; and [app. in an intensive sense] ↓ سجّمهُ, inf. n. تَسْجِيمٌ and تَسْجَامٌ. (K: omitted in the TA.)

2 سَجَّمَ see the last sentence above.

4 أَسْجَمَ see 1, last two sentences.

7 اـِنْسَجَمَ see 1, first sentence. ― -b2- انسجم الكَلَامُ (tropical:) The language was, or became, rightly, or regularly, ordered, arranged, or disposed. (TA.)

دَمْعٌ سَجْمٌ
دَمْعٌ سَجْمٌ ذ and ↓ سِجَامٌ and ↓ سُجُومٌ (TA) [are instances of inf. ns. used as epithets, (as is said in the TA of the first and second, to which the third is obviously similar,) meaning Tears flowing, or pouring forth: or the first may be more correctly rendered tears shed in drops, or simply shed, or poured forth].

سَجَمٌ
سَجَمٌ ذ Tears: (K:) or flowing tears. (TA.) ― -b2- And Water: (so in copies of the K:) i. e. the water of the sky: (TA:) or water that is apparent, or manifest. (CK.) -A2- Also The leaves of the [tree called] خِلَاف [q. v.]; (K;) to which broad and long arrow-heads are likened. (TA.)

سِجَامٌ
سِجَامٌ ذ an inf. n. used as an epithet: see سَجْمٌ. (TA.)

عَيْنٌ سَجُومٌ
عَيْنٌ سَجُومٌ ذ [An eye shedding many tears]. (S, TA.) ― -b2- And سَحَابٌ سَجُومٌ (assumed tropical:) [Clouds pouring forth much rain; like سَجَّامٌ]. (TA.) ― -b3- And نَاقَةٌ سَجُومٌ (tropical:) A she-camel yielding much milk: (A, TA:) or that parts her hind legs on being milked, and raises her head: (K, TA: [in the CK, سَعَطَتْ is erroneously put for سَطَعَتْ:]) as also ↓ مِسْجَامٌ. (K.) ― -b4- رَجُلٌ سَجُومٌ عَنِ المَكَارِمِ (tropical:) A man who shrinks from generous actions. (TA.)

سُجُومٌ
سُجُومٌ ذ : see سَجْمٌ. [As it is originally an inf. n., used as an epithet,] you say also أَعْيُنٌ سُجُومٌ Eyes shedding tears in drops, or simply shedding tears, or pouring forth tears; i. q. سَوَاجِمٌ [pl. of ↓ سَاجِمَةٌ fem. of ↓ سَاجِمٌ, of which last, accord. to Freytag, سُجُمٌ is a pl.]. (TA.)

سَحَابٌ سَجَّامٌ
سَحَابٌ سَجَّامٌ ذ (assumed tropical:) Clouds pouring forth much rain. (TA. [See also سَجُومٌ.])

سَاجِمٌ
سَاجِمٌ ذ ; and its fem., with ة: see سُجُومٌ.

سَاجُومٌ
سَاجُومٌ ذ A certain dye. (K.)

أَسْجَمُ
أَسْجَمُ ذ A camel that does not utter the grumbling cry termed رُغَآء: (S, TA:) or that does not bray clearly: (TA:) i. q. أَزْيَمُ. (K.)

مِسْجَامٌ
مِسْجَامٌ ذ : see سَجُومٌ.

أَرْضٌ مَسْجُومَةٌ
أَرْضٌ مَسْجُومَةٌ ذ (tropical:) Land watered by rain. (S, TA.)

##### Türkçe

سَجمَ الدَّمْعُ
1 **سَجمَ الدَّمْعُ** ذ , (S, K, JM,) muzâri‘ı **سَجُمَ** , (JM,) mastarı **سُجُومٌ** ve **سِجَامٌ**; (S, K;) ve ↓ **انسجم**; (S, JM;) Gözyaşları aktı: (JM:) yahut döküldü; (TA, söz konusu ikinci fiilin açıklamasında;) ve su hakkında da bu ikinci fiil söylenir. (TA.) ― -b2- Ve **سَجَمَ عَنِ الأَمْرِ** (mecaz:) O, şeyden yahut işten geri durdu, onu yapmayı geciktirerek; (A, K, TA;) ve ondan çekindi. (A, TA.) -A2- **سَجَمَتِ العَيْنُ دَمْعَهَا**, (S, K, *) muzâri‘ı **سَجُمَ** ve **سَجِمَ** mastarı **سَجْمٌ** ve **سُجُومٌ** ve **سَجَمَانٌ**, Göz, gözyaşını damlalar hâlinde döktü: yahut gözyaşını, az yahut çok, döktü: (K:) yahut gözyaşını boşalttı. (TA.) Ve benzeri şekilde, **سَجَمَتِ السَّحَابَةُ المَآءَ** (mecaz:) Bulut suyu boşalttı, (K, TA,) az yahut çok: (K:) ve **السحابة** ↓ **اسجمت** (farz edilen mecaz:) Bulut durmadan yağmur yağdırdı; **اثجمت** de böyledir: (IAar, TA:) ve **اسجمت السَّمَآءُ** Gök [yağmuru] boşalttı; **اثجمت** de böyledir. (S.) Ve **سَجَمَهُ** [Onu boşalttı, görünüşe göre ya **دَمْعَهُ** yahut **المَآءَ** kastedilerek]; ve [böylece] ↓ **اسجمهُ**; ve [görünüşe göre şiddet ifade eden bir mânada] ↓ **سجّمهُ**, mastarı **تَسْجِيمٌ** ve **تَسْجَامٌ**. (K: TA’da düşürülmüştür.)

2 **سَجَّمَ** yukarıdaki son cümleye bak.

4 **أَسْجَمَ** 1’e, son iki cümleye bak.

7 **اـِنْسَجَمَ** 1’e, ilk cümleye bak. ― -b2- **انسجم الكَلَامُ** (mecaz:) Söz, düzgünce yahut muntazaman tertip edildi, düzenlendi, yerleştirildi. (TA.)

دَمْعٌ سَجْمٌ
**دَمْعٌ سَجْمٌ** ذ ve ↓ **سِجَامٌ** ve ↓ **سُجُومٌ** (TA) [mastarlardan olup sıfat olarak kullanılanlara örneklerdir, (TA’da birinci ve ikinci hakkında söylendiği üzere; üçüncüsü de açıkça ona benzer,) mânası: Akan yahut dökülen gözyaşları: yahut birincisi daha doğru olarak damlalar hâlinde dökülen gözyaşları, yahut sadece dökülen, yahut boşalan gözyaşları diye tercüme edilebilir].

سَجَمٌ
**سَجَمٌ** ذ Gözyaşları: (K:) yahut akan gözyaşları. (TA.) ― -b2- Ve Su: (K’nın nüshalarında böyle:) yani göğün suyu: (TA:) yahut açık, yahut belirgin olan su. (CK.) -A2- Ayrıca [adı] **خِلَاف** olan [ağacın] yaprakları; (K;) ki geniş ve uzun ok uçlarına benzetilir. (TA.)

سِجَامٌ
**سِجَامٌ** ذ sıfat olarak kullanılan bir mastardır: **سَجْمٌ**’e bak. (TA.)

عَيْنٌ سَجُومٌ
**عَيْنٌ سَجُومٌ** ذ [Çok gözyaşı döken bir göz]. (S, TA.) ― -b2- Ve **سَحَابٌ سَجُومٌ** (farz edilen mecaz:) [Çok yağmur boşaltan bulutlar; **سَجَّامٌ** gibi]. (TA.) ― -b3- Ve **نَاقَةٌ سَجُومٌ** (mecaz:) Çok süt veren bir dişi deve: (A, TA:) yahut sağıldığında arka bacaklarını ayıran ve başını kaldıran: (K, TA: [CK’da **سَعَطَتْ**, yanlışlıkla **سَطَعَتْ** yerine konmuştur:]) ↓ **مِسْجَامٌ** da böyledir. (K.) ― -b4- **رَجُلٌ سَجُومٌ عَنِ المَكَارِمِ** (mecaz:) Cömertçe davranışlardan çekinen bir adam. (TA.)

سُجُومٌ
**سُجُومٌ** ذ : **سَجْمٌ**’e bak. [Aslı itibarıyla sıfat olarak kullanılan bir mastar olduğundan,] ayrıca **أَعْيُنٌ سُجُومٌ** dersin: Damlalar hâlinde gözyaşı döken gözler, yahut sadece gözyaşı döken, yahut gözyaşı boşaltan; **سَوَاجِمٌ** ile aynı mânadadır [↓ **سَاجِمَةٌ**’nin çoğulu; o da ↓ **سَاجِمٌ**’in müennesi; bu sonuncunun ise, Freytag’a göre, **سُجُمٌ** bir çoğuldur]. (TA.)

سَحَابٌ سَجَّامٌ
**سَحَابٌ سَجَّامٌ** ذ (farz edilen mecaz:) Çok yağmur boşaltan bulutlar. (TA. [Ayrıca **سَجُومٌ**’a da bak.])

سَاجِمٌ
**سَاجِمٌ** ذ ; ve onun müennesi, ة ile: **سُجُومٌ**’a bak.

سَاجُومٌ
**سَاجُومٌ** ذ Belli bir boya. (K.)

أَسْجَمُ
**أَسْجَمُ** ذ **رُغَآء** denilen homurtu sesini çıkarmayan bir deve: (S, TA:) yahut açıkça anırmayan: (TA:) **أَزْيَمُ** ile aynı mânadadır. (K.)

مِسْجَامٌ
**مِسْجَامٌ** ذ : **سَجُومٌ**’a bak.

أَرْضٌ مَسْجُومَةٌ
**أَرْضٌ مَسْجُومَةٌ** ذ (mecaz:) Yağmurla sulanmış arazi. (S, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَجَمَ
سَجَمَ U ( n. ac. سِجَاْم 23 ,  سُجُوْم 27 ),
a.  Flowed, streamed, poured down.

b.  I ,  U ( n. ac. سَجْم 1 ,  سُجُوْم 27 ,  سَجَمَاْن 36 ), Shed, poured down.

c.  ( n. ac. سَجْم 1 ,  سُجُوْم 27 ) [ 'An ], Delayed, deferred.

سَجَّمَ
سَجَّمَ II ,  أَسْجَمَ IV ,
a.  Poured forth.

اِنْسَجَمَ
اِنْسَجَمَ VII ,
a.  see I (a) .

b.  Was regular, well-ordered, well-arranged ( language ).

سَجَم
سَجَم 4 ,
a.  Tears.

##### Türkçe

سَجَمَ
سَجَمَ U (n. ac. **سِجَاْم** 23, **سُجُوْم** 27),
a. Aktı, çağladı, aşağı döküldü.

b. I, U (n. ac. **سَجْم** 1, **سُجُوْم** 27, **سَجَمَاْن** 36), Saçtı, aşağı döktü.

c. (n. ac. **سَجْم** 1, **سُجُوْم** 27) [ 'An ], Geciktirdi, erteledi.

سَجَّمَ
سَجَّمَ II, **أَسْجَمَ** IV,
a. Dışarı döktü.

اِنْسَجَمَ
اِنْسَجَمَ VII,
a. I (a)’ya bak.

b. Düzenli idi, iyi düzenlenmiş idi, iyi tertip edilmiş idi (dil).

سَجَم
سَجَم 4,
a. Gözyaşları.
