# سجن (س-ج-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

- Harfler: س - ج - ن
- Kur'an'da: 12 geçiş · 12 ayet · 9 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (9)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [السِّجْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%90%D9%91%D8%AC%D9%92%D9%86%D9%90.md) | الْفِعْلِ | Zindan | 4 | 4 | [12:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:39.md) |
| [السِّجْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%90%D9%91%D8%AC%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | الْفِعْلَ | Zindan | 1 | 1 | [12:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:36.md) |
| [السِّجْنُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%90%D9%91%D8%AC%D9%92%D9%86%D9%8F.md) | الْفِعْلُ | Zindan | 1 | 1 | [12:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:33.md) |
| [الْمَسْجُونِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمَفْعُولِينَ | Zindana atılanlar | 1 | 1 | [26:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/26:29.md) |
| [سِجِّينٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/siga/%D8%B3%D9%90%D8%AC%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%86%D9%8C.md) | فِعِّيلٌ | Arşiv | 1 | 1 | [83:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/83:8.md) |
| [سِجِّينٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/siga/%D8%B3%D9%90%D8%AC%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%86%D9%8D.md) | فِعِّيلٍ | Arşiv | 1 | 1 | [83:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/83:7.md) |
| [لَيَسْجُنُنَّهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AC%D9%8F%D9%86%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F.md) | لَيَفْعُلُنَّهُ | Kesinlikle onu zindana atacaklar | 1 | 1 | [12:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:35.md) |
| [لَيُسْجَنَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/siga/%D9%84%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَيُفْعَلَنَّ | Kesinlikle zindana atılacak | 1 | 1 | [12:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:32.md) |
| [يُسْجَنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AC%D9%8E%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلَ | Zindana atılır | 1 | 1 | [12:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:25.md) |

## Mücavir kökler — 85 mücavir (111 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
2. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Baş demektir
3. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Kepçe, kefe demektir
4. [خبز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Hubz ekmek demektir
5. [صبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Çocuk gibi meylederim
6. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · “Tayr” kuş demektir
7. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Açığa çıkarırsınız
8. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
9. [لفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bulduk
10. [نزغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Nez’ ”den dönüşmüştür
11. [عصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Yusr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
12. [قدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sırım demektir
13. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
14. [بضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bud parça et demektir
15. [قمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Gömlek demektir
16. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
17. [صلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir
18. [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Lütufkar
19. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
20. [سود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kararan
21. [قهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ovalarda yükselen münferid dağlara denir
22. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ekel pas demektir
23. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
24. [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kulp, bağ demektir
25. [لوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir
26. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
27. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Küçük
28. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Ribve, tümsek demektir
29. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
30. [سنه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Seneler
31. [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fecr Yarık demektir
32. [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Onların yanı
33. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Alet kaldıraç demektir
34. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bab kapı demektir
35. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
36. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
37. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kaldınız
38. [دري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dery : Diraye saç tarağı veya baştaki saç demektir
39. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
40. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
41. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
42. [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tuzak demektir
43. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
44. [حين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
45. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yarış meydanı demektir
46. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çadırın kurulduğu yer demektir
47. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üst
48. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Baid uzak demektir
49. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
50. [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
51. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Uhur ense demektir
52. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haml: İple yüklenen yük demektir
53. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
54. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
55. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
56. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
57. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Özel konuşmak
58. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
59. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
60. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D9%86/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سجن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md), [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md), عتقل, [قيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı sınırlandırılmış dar bir alana kapatıp hareket serbestisinden alıkoymak |
| Çekirdek Özet 2 | İradeyi baskılayan fiziksel tecrit veya amellerin alçaltıcı ve geri dönüşsüz bir sicilde hapsedilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Adli, ahlaki veya ontolojik düzeyde sınırları ihlal edilen sistemin faili tecrit ederek kontrol altına alması |
| Kritik Hata Riski | سِجِّينٌ kelimesini yalnızca yer altı coğrafyası sanıp amellerin kuşatıcı kayıt ve tecrit boyutuyla bağını koparmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سج | Yayılmayı durdurarak örtme, sakinleştirme ve bir zemine bağlama hareketi ([سجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%8A.md), [سجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B1.md), [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md)) | ن | Çekirdeğin kuşatma ve durdurma eylemine süreklilik, içe kapalılık ve kesin bir tahdit katarak varlığı tecrit altına almıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Hareketi engelleyen, batıcı veya tutucu bir dayanak işlevi görür |
| ج | Deve, değnek, taşıma | Yüklenme, ağırlık ve bir hedefe doğru yönelen kütlesel hareket |
| ن | Filiz, balık, süreklilik | Canlılığın devamı, içe doğru derinleşen ve süreğenleşen durum |
| سجن | Sınırlandırıcı dayanağın ağırlık altına alarak süreklilikle tecrit etmesi | Bir canlının veya durumun tutucu bir sınır içine alınarak hareketinin sürekli biçimde durdurulması ve hapsedilmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseyi veya nesneyi etrafı çevrili dar bir mekânda tutarak dışarı çıkmasına engel olmak, fiziksel tecrit ve hapsetmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil bir beytinde düşmanı yere mıhlayan ve kaçmaktan alıkoyan şiddetli darbeyi bu kökten türeyen kelimeyle nitelemiştir: ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا |
| Erken Arapça kullanım | İnsanın içindeki kaygıyı dışa vurmayıp içinde tutması ve suskunluk hali hakkında şu beyit şahit gösterilmiştir: ولا تَسْجُنَنَّ الهَمَّ، إنَّ لسَجْنِه عَناءً، وحَمَّلْهُ المَهارى النَّواجِيا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha

### Sami etimolojik katman

Arapça سجن kökü, Sami dillerinde kapalı tutma, sınırlama ve hapsetme alanıyla semantik örtüşme gösterir. Erken Batı ve Doğu Sami formlarında doğrudan aynı kök harfleriyle türetilen kelimeler nadir olmakla birlikte, Aramice ve Süryanicede tutuklama ve hapsetme işlevleri [سجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%B1.md) veya سכר türevleriyle karşılanmaktadır. Arapçada سجن kökü, mekânsal kapatmayı (mahbes) ve bir varlığın iradi devinimini durdurmayı kesinleştiren bir gelişim izlemiştir. Kökün nûn harfiyle sonlanması, durumun geçici bir durdurmadan ziyade sürekli bir kayıt, tecrit ve içe kapanma halini aldığını gösterir. İbranice ve Süryanicedeki kapatma kökleriyle fonetik ve semantik akrabalık taşır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | س ج ن türevleri | Asli anlamı hapsetmek olup dilde tecrit, susma ve gizleme anlamlarına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice kapatma kökleri | Kapatma, barajlama ve engelleme ifade eden semitik köklerle semantik matris uyumu vardır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir dil aileleri arası aktarım tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سجن | Anlamlı | Hapsetmek, tecrit etmek | Bir kimseyi veya şeyi hareketten alıkoyup daraltılmış bir alana kapatmak | Hedef kök |
| [سنج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC.md) | Anlamlı | İs veya duman lekesi bırakmak | Lambanın veya kandilin dumanıyla duvarı ve eşyayı lekeleyip rengini değiştirmek | Kur'an'da geçmez |
| [جسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı |
| [جنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%B3.md) | Anlamlı | Tür, çeşit, soydaşlık | Varlıkların ortak nitelikler etrafında bir araya geldiği kategori | Kur'an'da geçmez |
| [نسج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC.md) | Anlamlı | Dokumak, örmek | İplikleri birbirine katarak kumaş veya örtü meydana getirmek | Kur'an'da geçmez |
| [نجس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D8%B3.md) | Anlamlı | Pislik, kirlilik | Maddi ve manevi temizliğin zıddı olan kirli ve uzak durulması gereken durum | Kur'an'da geçer, ters sıralanış |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سجن | Merkez | Kapatma ve tecrit | Mekânsal veya ontolojik olarak dar bir sınıra kapatıp serbestiyi sıfırlamak | İradeyi ve hareketi çevreleyen tecrit |
| [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Alıkoyma | Bir şeyi gitmek istediği yönden veya amacından engellemek | Mekâna kapatma zorunluluğu olmaksızın durdurma |
| [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) | Komşu | Kuşatma ve daraltma | Etrafını çevirerek hareket alanını kısıtlamak | Dıştan çevreleyerek sıkıştırma |
| [قيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AF.md) | Komşu | Bağlama | Bir organı veya nesneyi bir bağla sabitlemek | Mekândan ziyade doğrudan gövdeye uygulanan bağ |
| [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) | Zıt | Salıverme | Her türlü engeli kaldırıp serbest bırakmak | Tecridin ve bağın son bulması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سجن | Kapatmak, hapsetmek | Varlığı daraltılmış bir mekânda tutup hareketten men etmek | Kesin |
| Latince | Carcer, incarcerare | Zindan, hapsetmek | Kurumsal ve mekânsal kapatmayı karşılar, soyut arşiv boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Prison, imprison, confinement | Zindan, tecrit | Fiziksel hapsi eksiksiz verir, sicil ve manevi darlık nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Gefängnis, einkerkern | Hapishane, hapsetmek | Mekânsal alıkoymayı tam karşılar, yazgusal daralma boyutunu içermez | Güçlü |
| Fransızca | Prison, emprisonner | Cezaevi, kapatmak | Adli ve mekânsal kapatma alanını karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السِّجْنِ / الْمَسْجُونِينَ | Adli ve siyasi tecrit mekânı | Hüküm giyen veya baskı altına alınan kişilerin kapatıldığı zindan, Yûsuf [12:33](https://lisan.digital/tr/ayet/12:33.md), Şuarâ [26:29](https://lisan.digital/tr/ayet/26:29.md) |
| سِجِّينٌ | Aşağıların aşağısı ve kuşatıcı tecrit kaydı | Facirlerin amellerinin ve akıbetlerinin kaydedildiği daraltıcı ve alçaltıcı yazgı, Mutaffifîn [83:7](https://lisan.digital/tr/ayet/83:7.md)-8 |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve facirlerin akıbeti | سِجِّينٌ kavramının cehennemdeki bir tabaka mı yoksa amellerin saklandığı alt sicil mi olduğu | Aşağılık, darlık ve ebedi tecrit hali |
| Fıkıh | Hapis cezası ve ta'zir | Borçlunun veya suçlunun hürriyetinin kısıtlanmasının meşruiyeti ve had sınırları | Kişiyi tecrit ederek zararı önleme yöntemi |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve ahiret tasviri | Hz. Yûsuf'un zindanı günaha tercih etmesindeki ahlaki hürriyet ve zindanın baskı aracı olması | Mekânsal daralmaya karşı manevi genişlik |
| Hadis | Dilin ve arzuların kontrolü | Dilin hapsedilmesi gerekliliği ve dünyanın mümin için zindan oluşu | İradeyle sağlanan nefis terbiyesi ve sınır koyma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve takva | Nefsin ve dilin dizginlenmesi | Koruyucu kısıtlama | İnsanın günaha giden yollarını iradi tecrit ile kapatması | Güçlü |
| İlmi | Bilgi felsefesi | Zihnin dogmatik tecridi | Sınırlandırma | Veriyi dar bir kalıba hapsedip hakikate kapatma durumu | Muhtemel |
| Siyasi | Otorite ve ceza | İktidarın baskı veya yargı aracı | Tecrit ve terbiye | Rejimin muhalifleri etkisizleştirmek için başvurduğu kapatma | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve dolaşım | Sermayenin bloke edilmesi | Piyasadan çekme | Kaynakların serbest dolaşımını engelleyerek dar bir alana hapsetme | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu / Kapalı sistem | Bir parçacığın sınırları aşılamaz bir enerji bariyeri içine hapsedilerek hareket alanının sonlu bir uzaya kısıtlanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tecrit ve panoptikon | Bireyin hareket serbestisini elinden alarak onu toplumdan ve sosyal ilişkilerden koparan gözetim ve kapatma yapısı | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca suçluların konulduğu modern demir parmaklıklı koğuş olarak düşünmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem zalim otoritenin haksız kapatma aracını hem de facirlerin bütün amellerini kuşatan geri dönülmez kozmik ve manevi tecridi içermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yûsuf'un zindan tercihini pasif bir boyun eğiş gibi görmek veya Mutaffifîn suresindeki سِجِّينٌ uyarısını soyut bir yer adı sayarak amellerin kaydedilip hapsedilmesi hakikatinden koparmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Baskıcı iktidarların müminleri sindirme aracını açığa çıkarması ve amellerin kayıt altına alınışındaki kaçınılmaz daralmayı göstermesi bakımından temeldir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf kıssasındaki tecrit ve arınma sahnelerinde ve Mutaffifîn suresinde facirlerin yazgısını anlatan ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakiki hürriyetin mekânda değil ahlaki duruşta olduğunu göstererek fiziksel tecridin ruhsal hürriyete engel olamayacağını ispat eder |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir canlıyı sınırlandırılmış dar bir alana kapatıp dış dünya ile temasını kesmek.
- Soyut anlam: Bir iradenin, bilginin veya amelin sınırları belirlenmiş geri dönüşsüz bir çerçevenin içine hapsedilmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin sınır ihlali yapan veya aykırı duran unsuru karantinaya alarak hareket sahasını sıfıra indirmesi.
- LaTeX modeli: $$ S = \{ x \in \Omega \mid \partial \Omega \cap \emptyset = \emptyset, \; \nabla x = 0 \} $$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Omega$ sınırlı tecrit uzayını, $\partial \Omega$ bu uzayın aşılamaz sınır yüzeyini, $x$ hapsedilen varlığı veya ameli, $\nabla x = 0$ ise tecrit altındaki varlığın hareket serbestisinin ve yayılma gradyanının sıfırlandığını temsil eder. Model, kökün kuşatıcı ve hareketi kısıtlayıcı fiziksel ve metafiziksel yapısını ifade eder.

## Geçtiği ayetler (12 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Yusuf 12:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:25.md) — يُسْجَنَ

وَاسْتَبَقَا الْبَابَ وَقَدَّتْ قَمِيصَهُ مِنْ دُبُرٍ وَأَلْفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا الْبَابِ قَالَتْ مَا جَزَاءُ مَنْ أَرَادَ بِأَهْلِكَ سُوءًا إِلَّا أَنْ يُسْجَنَ أَوْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İkisi de kapıya koştular. Kadın, onun gömleğini arkasından boylu boyunca yırttı. Kapının yanında efendisine rast geldi. Kadın dedi ki: Ailene kötülük etmek isteyenin cezası; zindana atılmaktan veya acıklı bir azabdan başka ne olabilir?

### [Yusuf 12:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:32.md) — لَيُسْجَنَنَّ

قَالَتْ فَذَلِكُنَّ الَّذِي لُمْتُنَّنِي فِيهِ وَلَقَدْ رَاوَدْتُهُ عَنْ نَفْسِهِ فَاسْتَعْصَمَ وَلَئِنْ لَمْ يَفْعَلْ مَا آمُرُهُ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُونًا مِنَ الصَّاغِرِينَ

Meal (IK): Kadın dedi ki: İşte beni, onun için ayıpladığınız budur. Onu kendime ram etmek istedim, ama o iffetinden çekindi. Eğer istediğimi yapmazsa; andolsun ki, zindana atılacak ve zillete uğrayanlardan olacaktır.

### [Yusuf 12:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:33.md) — السِّجْنُ

قَالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُنْ مِنَ الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım, zindan bana bunların beni davet ettiklerinden daha iyidir. Eğer Sen, bunların tuzaklarını benden uzaklaştırmazsan; onlara meyleder, cahillerden olurum.

### [Yusuf 12:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:35.md) — لَيَسْجُنُنَّهُ

ثُمَّ بَدَا لَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا رَأَوُا الْآيَاتِ لَيَسْجُنُنَّهُ حَتَّى حِينٍ

Meal (IK): Sonra bütün delilleri onun lehine gördükleri halde yine de bir süre için onu zindana atmayı uygun buldular.

### [Yusuf 12:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:36.md) — السِّجْنَ

وَدَخَلَ مَعَهُ السِّجْنَ فَتَيَانِ قَالَ أَحَدُهُمَا إِنِّي أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْرًا وَقَالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرَانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِ إِنَّا نَرَاكَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Onunla beraber iki kişi daha zindana girdi. Bunlardan biri dedi ki: Ben rüyamda kendimi şarap sıkıyor gördüm. Öbürü de: Ben de başımın üzerinde kuşların yediği bir ekmek taşıdığımı gördüm, dedi. Bize onun yorumunu bildir, çünkü senin gerçekten iyilik edenlerden olduğunu görüyoruz.

### [Yusuf 12:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:39.md) — السِّجْنِ

يَاصَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ

Meal (IK): Ey zindan arkadaşlarım; darmadağınık ve değişik Rabblar mı hayırlıdır, yoksa Vahid ve Kahhar olan Allah mı?

### [Yusuf 12:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:41.md) — السِّجْنِ

يَاصَاحِبَيِ السِّجْنِ أَمَّا أَحَدُكُمَا فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْرًا وَأَمَّا الْآخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِهِ قُضِيَ الْأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ

Meal (IK): Ey zindan arkadaşlarım; biriniz efendisine şarab içirecek, diğeri de asılacak, kuşlar onun başından yiyecektir. İşte sorduğunuz iş, böylece olup bitmiştir.

### [Yusuf 12:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:42.md) — السِّجْنِ

وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ نَاجٍ مِنْهُمَا اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ

Meal (IK): O ikisinden kurtulacağını sandığı kimseye dedi ki: Efendinin yanında beni an. Fakat şeytan onu efendisine anmayı unutturdu. Bu yüzden daha nice yıl zindanda kaldı.

### [Yusuf 12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/12:100.md) — السِّجْنِ

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ana-babasını tahtın üzerine çıkarıp oturttu. Hepsi onun için secdeye kapandılar. Dedi ki: Babacığım; işte bu; vaktiyle gördüğüm rüyanın gerçekleşmesidir. Doğrusu Rabbım, onu gerçekleştirdi ve bana ihsan etti de; şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra, beni zindandan çıkardı ve sizi çölden getirdi. Muhakkak ki Rabbım, dilediğine lütufkardır. Muhakkak ki O’dur O, Hakim, Alim.

### [Şuara 26:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/26:29.md) — الْمَسْجُونِينَ

قَالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلَهًا غَيْرِي لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ الْمَسْجُونِينَ

Meal (IK): Firavun dedi ki: Benden başka bir tanrı edinirsen; şüphesiz seni hapse atılanlardan kılarım.

### [Mutaffifun 83:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/83:7.md) — سِجِّينٍ

كَلَّا إِنَّ كِتَابَ الْفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ

Meal (IK): Doğrusu kötülerin kitabı, muhakkak Siccin’dedir.

### [Mutaffifun 83:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/ayet/83:8.md) — سِجِّينٌ

وَمَا أَدْرَاكَ مَا سِجِّينٌ

Meal (IK): Siccin’in ne olduğunu sen nereden bileceksin?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir. Ormanlarda mevcut olan meyve ağaçları toplumun malıdır. Kim isterse ondan yararlanır. Ancak ağacın dibi kazılır, budanır ve bakımı yapılırsa kişinin mülkü haline dönüşür. Bu ağaçlara siccin denir. Sonra “sicl” hapishane anlamında kullanılmıştır. Sicil, “le” harfi ile kayıtların tutulduğu yazılı evraka denmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسّين والنّون معهاما
ن س ج، ج ن س، ن ج س، س ج ن، س ن ج مستعملات
نسج:
وحِرفةُ اللنَّسّاجِ النَّساجةُ.
والريحُّ تَنسِجُ الدار إذا نَسَجَتِ المَورَ والجَولَ على رسومِها، والرِّيحُ تَنسِجُ التُّراب والماء أي تضرب مَتنَه فانتسَجَت له طرائق كالحُبكِ، والشاعر يَنسجُ الشِّعر، والكذاب يَنسِجُ "الزُّورَ.
والمِنسَجُ: الخَشَبُ والأداة تُمَدُّ عليها الثَّوب للنَّسجِ، والمَنسِجُ لغةٌ فيه.
والمِنسَجُ: المُتابِرُ من كاثِبةِ الدّابَّة عند مُنتهى منبت العرف تحت القربوس المقدَّمِ.
وناقةٌ نَسُوجٌ وسُوجٌ: تَنسِجُ وتسِجُ في سيرها، وهو سرعة نقل القوائمِ.
جنس:
الجِنسُ: كلُّ ضربٍ من الشيء والناس والطَّير، وحدود النَّحو والعروضِ والأشياء ويجمع على أجناس.
نجس:
النَّجِسُ: الشيء القذر حتى من الناس وكلُّ شيءٍ قذرته فهو نَجَسٌ وامرأة نَجَسٌ ورجال نَجَسٌ ونِسوةٌ نَجَسٌ، فإذا لم يكن على طهارةٍ من الجَنابةِ ولم يبالِ فهو نَجِسٌ.
والنَّجسُ: اتَّخاذك عوذة للصَّبيَّ، والفاعل المُنَجِّسُ، ونَجستُ الصَّبيَّ تَنجيساً، قال حسّان:
وجاريةٍ مَلبوبةٍ ومُـنَـجَّـسٍ		وطارقةٍ في طَرقِها لن تُشَدَّدِ
والناجِسُ والنَّجيس: اللّذان لا يبرءان من دائهما.
ومصدر النَّجِسِ النَّجاسة، وإن قيل: نَجسَ نَجاسةً كان قياساً.
سجن:
السِّجنُ المَحبِسُ، والسَّجنُ: الحَبسُ.
والسِّجن البيت الذي يُحبس فيه السَّجينُ: من أسماء جَهنَّم.
سنج:
السَّناجُ: أثر دخان السِّراج على شيء أو الجدار.
قال مزاحم: سَنَّجتُ الشيء إذا كهبتهُ بلونٍ سوى لونه، وهو كلُّ ما لطخت شيئاً فقد سَنَّجته.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**السّين** و**النّون** معهاما
**ن س ج**، **ج ن س**، **ن ج س**، **س ج ن**، **س ن ج** مستعملات

**نسج**:
**وحِرفةُ اللنَّسّاجِ** **النَّساجةُ**.
Ve rüzgâr, evin üzerine izleri boyunca **المَورَ** ve **الجَولَ** dokuduğu zaman evi dokur; rüzgâr toprağı ve suyu dokur; yani onun yüzeyine vurur da onun için **الحُبكِ** gibi yollar dokunmuş olur; şair şiiri dokur; yalancı **الزُّورَ** dokur.
Ve **المِنسَجُ**: üzerine dokuma için elbisenin gerildiği tahta ve âlettir; **المَنسِجُ** da onda bir lugattır.
Ve **المِنسَجُ**: eyerin ön **القربوس**u altında, yelenin bitiş yerinin sonu yanında, binek hayvanının **كاثِبة**sinden olan **المُتابِرُ**dur.
Ve **ناقةٌ نَسُوجٌ** ve **سُوجٌ**: yürüyüşünde dokur ve dokur; o, ayakların aktarımının süratidir.

**جنس**:
**الجِنسُ**: şeyin, insanların ve kuşun her bir türüdür; nahiv, aruz ve şeylerin sınırlarıdır; ve **أجناس** üzerine cem‘ olunur.

**نجس**:
**النَّجِسُ**: insanlardan bile olsa pis olan şeydir; ve pislettiğin her şey **نَجَسٌ**tir; ve **امرأة نَجَسٌ** ve **رجال نَجَسٌ** ve **نِسوةٌ نَجَسٌ**; eğer **الجَنابةِ**den bir temizlik üzere değilse ve aldırmazsa o **نَجِسٌ**tir.
Ve **النَّجسُ**: çocuğa bir muska edinmendir; yapan **المُنَجِّسُ**tur; ve “çocuğu muskaladım” **نَجستُ الصَّبيَّ تَنجيساً**; Hassân dedi ki:
وجاريةٍ مَلبوبةٍ ومُـنَـجَّـسٍ		وطارقةٍ في طَرقِها لن تُشَدَّدِ
Ve **الناجِسُ** ve **النَّجيس**: hastalıklarından iyileşmeyen iki kimsedir.
Ve **النَّجِسِ**in masdarı **النَّجاسة**dır; eğer “**نَجسَ نَجاسةً**” denilirse kıyas olur.

**سجن**:
**السِّجنُ** **المَحبِسُ**tur; ve **السَّجنُ**: hapsetmedir.
Ve **السِّجن**: içinde **السَّجينُ**in hapsedildiği evdir; Cehennem’in isimlerindendir.

**سنج**:
**السَّناجُ**: bir şeyin veya duvarın üzerinde kandil dumanının izidir.
Muzâhim dedi ki: “Bir şeyi, kendi renginden başka bir renkle kararttığım zaman onu **سَنَّجتُ**”; ve bir şeyi ne ile lekelediysen onu muhakkak **سَنَّجته**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السِجْنُ: الحبسُ. والسَجْنُ بالفتح المصدر. وقد سَجَنَهُ يَسْجُنُهُ: أي حبَسَه. وضَربٌ سِجِّينٌ، أي شديدٌ. قال ابن مُقْبِل:
ورَجْلَةً يضربون الهامَ عن عُرُضٍضَرْباً تَواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا

##### Türkçe

**السِجْنُ**: hapistir. Ve **السَجْنُ** (fetha ile) mastardır. Ve muhakkak onu **سَجَنَهُ يَسْجُنُهُ**: yani onu hapsetti. Ve **ضَربٌ سِجِّينٌ**, yani şiddetli(dir). İbn Mukbil dedi ki:
ورَجْلَةً يضربون الهامَ عن عُرُضٍضَرْباً تَواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ن
جنس ، نجس ، نسج ، سجن ، سنج .
جنس : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الجَنَسُ : جمود الماء .
وقال الليث : الجِنْسُ : كل ضَرْبٍ من الشيء ومن الناس والطير ، ومن حُدُودِ النحو والعروض والأشياء : جُمْلَةٌ ، والجميعُ : الأجناسُ .
ويقال : هذا يُجَانِسُ هذا أي يشاكله ، وفلان يُجَانِسُ البهائم ، ولا يُجَانِسُ الناس إذا لم يكن له تمييز ولا عقلٌ .
والإبل : جِنْسٌ من البهائم العُجْمِ ، فإذا واليت سِناً من أسنان الإبل على حِدَةٍ فقد صنَّفتها تصنيفاً ، كأنك جعلت بنات المخاض منها صِنْفاً ، وبنات اللَّبون صنفاً ، والحِقَاقَ صنفاً ، وكذلك الجِذَاعُ ، والثَّنِيُّ ، والرُّبَعُ .
والحيوان : أَجْنَاسٌ ، فالناس : جِنْسٌ والإبل : جِنْسٌ ، والبقر : جِنْسٌ ، والشَّاءُ : جِنْسٌ .
سنج : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السُّنْجُ : العُنَّاب .
وقال أبو عمرٍ و : السِّناجُ : أثر دخان السِّراجِ في الحائط ونحو ذلك .
قال الليث أبو عبيد عن الفرَّاء قال : سَنْجَةُ الميزان وصَنْجَتُهُ ، والسين أفصح .
نسج : قال الليث : النسجُ : معروف ، وعامِلُهُ : النَّسَّاج .
والريح تَنْسِجُ التراب إذا نَسَجَتِ المُورَ ، والجَولَ على رُسُومِهَا ، والريح تَنْسِجُ الماء إذا ضربت متنَهُ فانْتَسَجَتْ له طرائق كالحُبُك ، والشاعر يَنْسِجُ الشِّعر . والكذاب يَنْسِجُ الزور .
والمِنْسَجُ : الخشبُ والأداةُ التي يُمَدُّ عليها الثوب للنَّسجِ ، والمَنْسِجُ : لغة فيه .
والمِنْسَجُ : المُنْتَبِرُ من كاثبة الدابة عند منتهى منبت العرف تحت القَرَبُوس المقدم .
وناقة نُسُوجٌ وَسُوجٌ : تَنْسِجُ وَتَسِجُ في سيرها ، وهو سرعة نقلها قوائِمَهَا .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : ومِنْسَجُ الفرس بكسر الميم وفتح السين ، ونحو ذلك ، قال الأصمعي وابن شميل .
وقال شمر : قد قالوا : مَنْسِجٌ ، قال : ويقولون : مِنْسَجُ الثوب ، وَمْنسِجُهُ حيث
يُنْسَجُ .
وقال شمر : سمِّيَ مِنْسَجُ الفرس لأن عصب العنق يجيء قِبَلَ الظهر ، وعصب الظهر يذهب قِبَلَ العنق فَيَنْسِجُ على الكتفين .
وقال أبو عبيد : المِنْسَجُ والحَارِكُ : ما شخص من فروع الكتفين إلى أصل العُنُقِ إلى مستوى الظهر .
وقال أبو زيد : المِنْسَجُ : ما بين عُرف الدابة إلى موضع اللِّبْدِ ، قال : والكاهل خلف المِنْسَجِ .
ومَنْسِجُ الثوب حيث يَنْسِجُونَهُ .
والمِنْسَجُ : الذي يُنسَجُ به .
وقال ابن شميل : النَّسُوجُ من الإبل : التي تُقدِّم جهازها إلى كاهلها لشدة سيرها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : النُّسُجُ : السَّجَّادات .
وفي حديث عائشة أنها ذكرت عمر فقالت : ( كان والله أحوذياً نَسِيجَ وحده ) ، أرادت أنه كان منقطع القرين ، وأصله أن الثوب إذا كان نفيساً لم يُنسج على منواله غيره لدقته ، وإذا لم يكن دقيقاً عُمل على منواله سدًى لعدة أثواب ، فضُرب ذلك مثلاً لكل من بوُلغَ في مدحه ، وهذا كقولك : فلان واحد عصره ، وقريع قومه .
نجس : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان إذا دخل الخلاء قال : ( اللهم إني أعوذ بك من الرّجس النجس ، الخبيث المخبث ) .
قال أبو عبيد : زعم الفراء أنهم إذا بدأوا بالنَّجَس ، ولم يذكروا الرجس فتحوا النون والجيم ، وإذا بدأوا بالرجس ثم أتبعوه النجس كسروا النون .
وقال الليث : النَّجِسُ : الشيء القَذِرُ من الناس ومن كل شيء قذرته .
رجل نَجَسٌ ، وقوم أنجَاسٌ ، ولغة أخرى : رجل نَجَسٌ ورجلان نَجَسٌ ، ورجال نَجَسٌ ، وامرأة نجس .
قال الله تعالى : ( إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ) ( التوبة : 28 ) .
وقال الفراء : نَجَسٌ لا يجمع ولا يؤنث .
وقال أبو الهيثم في قوله : ( إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ) ( التوبة : 28 ) أي أخباثٌ أنجاسٌ .
( الحراني عن ابن السكيت ) أنه قال : إذا قالوا : رِجْسٌ نِجْسٌ كَسَروا لِمَكانِ رِجْسٍ وثنَّوا ، وجمعوا ، كما قالوا : جاء بالطِّمِّ والرِّم ، فإذا أفردوا قالوا : جاء بالطَّمِّ ففتحوا .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : من المَعَاذَات : التميمة ، والجُلْبَةُ والمُنَجَّسَةُ ، ويقال : للمُعَوِّذِ : مُنَجِّسٌ .
قال أبو العباس قلت لابن الأعرابي : المعوَّذ لم قيل له : مُنَجَّسٌ ، وهو مأخوذ من النَّجَاسَةِ ؟ فقال إن للعرب أفعالاً يخالف معانيها ألفاظها .
يقال : فلان تنجَّس إذا فعل فعلاً يخرج به من النَّجاسة .
كما قيل : يتأثم ، ويتحرَّج ويتحنَّث إذا فعل فعلاً يخرج به من الإثم والحرج والحنث .
وقال الليث : المنجَّس : الذي يُعلَّق عليه عظام أو خِرَقٌ .
ويقال للمعوِّذ : مُنَجِّسٌ ، وأنشد :
وجَارِيَةٍ مَلبُوبَةٍ ومُنَجِّسٍ
وطَارِقَةٍ في طَرقِهَا لم تُشدِّدِ
يصف أهل الجاهلية أنهم كانوا بين كاهن ومُنَجِّسٍ .
وقال غيره : كان أهل الجاهلية يعلِّقون على الصّبيّ ، ومن يُخافُ عليه عيونُ الجِنِّ الأقذار من خِرَقِ المحيض .
ويقولون : الجِنُّ لا تقرُبُهَا ، ثم قيل لِلمُعَوِّذِ : مُنَجِّسٌ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : إذا كان داء لا يُبرأ منه فهو نَاجِسُ ونَجيسٌ ، وعُقَامٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : النُّجُسُ : المُعوِّذون ، والجُنُسُ : المياه الجامدة .
( سجن ) : قال الله جل وعز : ( رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ ) ( يوسف : 33 ) .
قال الفراء : وقرىء ( السَّجْنُ ) فمن كسر السين فهو المَحْبِس ، وهو اسم ، ومن فتح السين فهو مصدر سَجَنْتُهُ سَجْناً .
وفي الحديث : ( ما شيء أحقَّ بطول سَجْنٍ من اللسان ) .
وقول ابن مقبل :
ضرباً تواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا
قال الأصمعي : السِّجِّين من النخل : السِّلتِينُ بلغة أهل البحرين .
يقال : سَجِّنْ جِذْعَكَ هذا إذا أردت أن تجعله سِلتِيناً .
والعرب تقول : سِجِّينٌ مكان سِلتين ، وسِلِتينٌ ليس بعربيَ .
وقال أبو عمرٍ و : السجين : الشديد .
وقال غيره : هو فِعّيل من السَّجن كأنه يُثبت من وقع به فلا يبرح مكانه .
ورواه ابن الأعرابي : سِخّيناً أي سخناً يعني الضرب .
ورواه ابن المنخَّل عن المؤرِّج قال : سِجّيل وسِجّينٌ : دائم في قول ابن مقبل .

##### Türkçe

ج س ن
**جنس** , **نجس** , **نسج** , **سجن** , **سنج** .

**جنس** : (ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den) : **الجَنَسُ** : suyun donmasıdır.
Leys dedi: **الجِنْسُ** : şeyden, insanlardan ve kuşlardan her bir tür; nahiv, aruz ve şeylerin sınırlarından: bir bütün; çoğulu: **الأجناسُ** .
Ve denir: bu, buna **يُجَانِسُ**; yani ona benzer. Ve falan, hayvanlara **يُجَانِسُ**; insanlara **يُجَانِسُ** olmaz; eğer onun için ayırt etme ve akıl yoksa.
Ve develer: acem hayvanlardan bir **جِنْسٌ**tir. Develerin dişlerinden bir dişi tek başına ardı ardına sıralarsan, onu bir tasnif ile tasnif etmiş olursun; sanki onlardan **بنات المخاض**’ı bir صنف, **بنات اللَّبون**’u bir صنف, **الحِقَاقَ**’ı bir صنف kılmışsın; aynı şekilde **الجِذَاعُ** ve **الثَّنِيُّ** ve **الرُّبَعُ** .
Ve hayvan: **أَجْنَاسٌ**tır; insanlar: bir **جِنْسٌ**; develer: bir **جِنْسٌ**; sığırlar: bir **جِنْسٌ**; koyun-keçi: bir **جِنْسٌ** .

**سنج** : (ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den) : **السُّنْجُ** : hünnaptır.
Ebû ‘Amr dedi: **السِّناجُ** : kandilin dumanının duvarda ve benzeri şeylerde bıraktığı izdir.
Leys dedi: Ebû ‘Ubeyd, el-Ferrâ’dan nakletti; dedi ki: terazinin **سَنْجَةُ**’si ve onun **صَنْجَتُهُ**; ve **السين** daha fasîhtir.

**نسج** : Leys dedi: **النسجُ** : bilinen (şey)dir; onu yapan: **النَّسَّاج**tır.
Ve rüzgâr, **المُورَ**’u ve **الجَولَ**’u onun izleri üzerinde dokuduğu zaman toprağı **تَنْسِجُ**; ve rüzgâr, sırtına vurup da onun için **كالحُبُك** gibi yollar oluştuğunda suyu **تَنْسِجُ**; ve şair şiiri **يَنْسِجُ**. Ve yalancı yalanı **يَنْسِجُ**.
Ve **المِنْسَجُ** : ağaç ve elbisenin dokuma için üzerine gerildiği alettir; **المَنْسِجُ** : onda bir dildir (varyanttır).
Ve **المِنْسَجُ** : binek hayvanının yelesinin bittiği yerin sonunda, öndeki **القَرَبُوس**un altında, hayvanın hörgücünden/omuz çıkıntısından kabarıp çıkan yerdir.
Ve **نُسُوجٌ** ve **وَسُوجٌ** bir deve: yürüyüşünde **تَنْسِجُ** ve **تَسِجُ**; bu, onun ayaklarını hızlıca nakletmesidir.
(Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan): ve atın **مِنْسَجُ**’i, mîm’in kesri ve sîn’in fethi iledir; ve bunun benzeri; el-Asma‘î ve İbn Şümeyl dedi.
Şemmer dedi: **مَنْسِجٌ** dediler; dedi ki: ve derler: elbisenin **مِنْسَجُ**’i ve onun **وَمْنسِجُهُ**’u; nerede dokunursa.
Şemmer dedi: atın **مِنْسَجُ**’i diye adlandırıldı; çünkü boynun siniri sırt tarafına gelir, sırtın siniri boyun tarafına gider; böylece omuzlar üzerinde **يَنْسِجُ**.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **المِنْسَجُ** ve **الحَارِكُ** : omuzların dallarından boynun köküne, sırtın hizasına kadar yükselip çıkan şeydir.
Ebû Zeyd dedi: **المِنْسَجُ** : binek hayvanının yelesi ile **اللِّبْدِ**’in yeri arasındaki şeydir; dedi ki: ve **الكاهل** **المِنْسَجِ**’in arkasındadır.
Ve elbisenin **مَنْسِجُ**’i, onu dokudukları yerdir.
Ve **المِنْسَجُ** : kendisiyle dokunan şeydir.
İbn Şümeyl dedi: develerden **النَّسُوجُ** : yürüyüşünün şiddetinden yük takımını **كاهل**’ine doğru öne alan devedir.
(ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den): **النُّسُجُ** : seccadelerdir.
Âişe’nin, Ömer’i anıp şöyle dediği rivayetinde: (Allah’a yemin olsun ki o, **أحوذياً نَسِيجَ وحده** idi); onunla, onun eşten/denkinden kesik olduğunu kastetti. Aslı şudur: elbise nefis olunca, inceliğinden dolayı onun tezgâhı üzerinde ondan başkası dokunmaz; ince değilse, birkaç elbise için çözgü olarak onun tezgâhı üzerinde yapılır. Böylece bu, övgüsünde aşırı gidilen herkes için bir mesel kılındı. Bu, senin “falan, çağının bir tanesidir; kavminin yiğididir” demen gibidir.

**نجس** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi: helaya girdiğinde şöyle derdi: (Allah’ım, ben sana **الرّجس النجس**’ten, **الخبيث المخبث**’ten sığınırım).
Ebû ‘Ubeyd dedi: el-Ferrâ, onların **النَّجَس** ile başladıklarında ve **الرجس**’i anmadıklarında nûn ve cîmi fetha ile okuduklarını; **الرجس** ile başlayıp sonra onu **النجس** ile takip ettiklerinde nûnu kesra ile okuduklarını iddia etti.
Leys dedi: **النَّجِسُ** : insanlardan ve her şeyden, pis saydığın pis şeydir.
**رجل نَجَسٌ**; ve bir kavim **أنجَاسٌ**. Ve başka bir dil: **رجل نَجَسٌ**; ve iki adam **نَجَسٌ**; ve erkekler **نَجَسٌ**; ve bir kadın **نجس**.
Allah Teâlâ dedi: ( **إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ** ) (Tevbe: 28).
El-Ferrâ dedi: **نَجَسٌ** ne çoğul yapılır ne dişil yapılır.
Ebû’l-Heysem, şu sözü hakkında: ( **إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ** ) (Tevbe: 28) yani: pislikler, pis olanlardır.
(El-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten): dedi ki: **رِجْسٌ نِجْسٌ** dediklerinde, **رِجْسٍ**’in yeri sebebiyle (nîcsi) kesra ile okurlar; ikil yaparlar ve çoğul yaparlar; “**بالطِّمِّ والرِّم** ile geldi” dedikleri gibi. Tekil yaptıklarında “**بالطَّمِّ** ile geldi” derler; böylece fetha ile okurlar.
(ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi: **المَعَاذَات**’tan: **التميمة** ve **الجُلْبَةُ** ve **المُنَجَّسَةُ**; ve **المُعَوِّذ** için: **مُنَجِّسٌ** denir.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî’ye dedim ki: **المعوَّذ**’a niçin **مُنَجَّسٌ** denildi; o, **النَّجَاسَةِ**’den alınmış olduğu hâlde? O dedi ki: Arapların, manaları lafızlarına muhalif olan fiilleri vardır.
Denir: falan **تنجَّس**; yani, kendisiyle **النَّجاسة**’den çıktığı bir fiil yaptı.
Nitekim denildi: **يتأثم** ve **يتحرَّج** ve **يتحنَّث**; yani, kendisiyle günah, sıkıntı ve yemin bozma (حنث)dan çıktığı bir fiil yaptı.
Leys dedi: **المنجَّس** : üzerine kemikler veya bez parçaları asılan kimsedir.
Ve **المعوِّذ** için: **مُنَجِّسٌ** denir; ve şu şiir okunmuştur:
وجَارِيَةٍ مَلبُوبَةٍ ومُنَجِّسٍ
وطَارِقَةٍ في طَرقِهَا لم تُشدِّدِ
Câhiliye ehlinin, bir kâhin ile bir **مُنَجِّسٍ** arasında olduklarını vasfeder.
Başkası dedi: Câhiliye ehli, çocuğun üzerine ve cinlerin gözlerinden korkulan kimsenin üzerine, hayız bezlerinden pislikleri asarlardı.
Ve derlerdi: cinler ona yaklaşmaz; sonra **المعوِّذ**’a **مُنَجِّسٌ** denildi.
(Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den): eğer bir hastalık iyileşmezse o **نَاجِسُ** ve **نَجيسٌ** ve **عُقَامٌ**dur.
(ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi: **النُّجُسُ** : muska/okuyup üfleyenlerdir; ve **الجُنُسُ** : donmuş sulardır.

(**سجن**) : Allah Azze ve Celle dedi: ( **رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ** ) (Yûsuf: 33).
El-Ferrâ dedi: ( **السَّجْنُ** ) diye de okunmuştur. Sîn’i kesra ile okuyan için o, **المَحْبِس**tir; o bir isimdir. Sîn’i fetha ile okuyan için o, “onu hapsettim” **سَجَنْتُهُ سَجْناً**’nın masdarıdır.
Hadiste: (dilden daha çok **سَجْنٍ**e layık bir şey yoktur).
İbn Mukbil’in sözü:
ضرباً تواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا
El-Asma‘î dedi: hurmadan **السِّجِّين** : Bahreyn ehlinin diliyle **السِّلتِينُ**’dür.
Denir: **سَجِّنْ جِذْعَكَ**; onu **سِلتِيناً** yapmak istediğinde.
Ve Araplar, **سِلتين** yerine **سِجِّينٌ** der; **سِلِتينٌ** Arapça değildir.
Ebû ‘Amr dedi: **السجين** : şiddetli olandır.
Başkası dedi: o, **السَّجن**’den **فِعّيل** veznindedir; sanki, kendisine isabet edeni sabitler de yerinden ayrılmaz.
İbnü’l-A‘râbî onu **سِخّيناً** diye rivayet etti; yani sıcak; darbeyi kastediyor.
İbnü’l-Münahhal, el-Muerric’ten rivayet etti; dedi ki: İbn Mukbil’in sözünde **سِجّيل** ve **سِجّينٌ** : daimdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والتاء وما يثلثهما)
(ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])، ويحتجُّون بقول الأخطل:
لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])ويقول جرير:
قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])قالوا: فأستار الكعبة: جُدرانها وجوانبها، وهي أربعة، وهذا شيءٌ قد قيل، والله أعلم بصحته.
(ستن) السين والتاء والنون ليس بأصل يتفرَّع، لأنَّه نبت، ويقال لـه الأسْتَنُ. وفيه يقول النابغة:
تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])(سجح) السين والجيم والحاء أصل منقاس، يدلُّ على استقامةٍ وحسن. والسُّجُح: الشّيء المستقيم. ويقال: "مَلَكْتَ فأَسْجِحْ"، أي أَحْسِن العَفْو. ووجهٌ أَسْجَحُ، أي مستقيم الصُّورة. قال ذو الرمَّة:
* ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) *
وهذا كلُّه من قولهم: تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ([7])، أي عن جادّته ومستقيمه.
(سجد) السين والجيم والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد يدلّ على تطامُن وذلّ. يقال سجد، إذا تطَامَنَ. وكلُّ ما ذلَّ فقد سجد. قال أبو عمرو: أسْجَدَ الرَّجُل، إذا طأطأَ رأسَهُ وانحنى. قال حُميد:
فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])وقال أبو عبيدة مثلَه، وقال: أنشدَني أعرابيٌّ أسديّ:
* وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) *
يعني البعيرَ إذا طأطأَ رأسه. وأما قولهم: أسجَدَ إِسجاداً، إذا أدام النَّظر، فهذا صحيحٌ، إلاَّ أن القياسَ يقتضي ذلك في خَفض، ولا يكون *النّظرَ الشّاخصَ ولا الشزْر. يدلُّ على ذلك قولُهُ:
أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])ودراهم الإسجاد: درَاهمُ كانت عليها صورٌ، فيها صورُ ملوكهم، وكانوا إذا رأوها سَجَدُوا لها. وهذا في الفُرس. وهو الذي يقول فيه الأسود:
مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])(سجر) السين والجيم والراء أصولٌ ثلاثة: المَلء، والمخالطة، والإيقاد.
فأمّا الملء، فمنه البحر المسجور، أي المملوء. ويقال للموضع الذي يأتي عليه السّيلُ فيملؤه: ساجر. قال الشّمّاخ:
* كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) *
ومن هذا الباب، الشَّعر المنْسجِرُ، وهو الذي يَفِرُ([13])حتى يَسترسلَ من كثرته. قال:
* إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) *
وأمَّا المخالَطة فالسّجير: الصاحب والخليط، وهو خلاف الشَّجير. ومنه عينٌ سَجْراءُ، إذا خالط بياضَها حمرة.
وأمَّا الإيقاد فقولهم : سجرت التّنُّور، إذا أوقدتَه، والسَّجُور: ما يُسجَرُ به التّنُّور. قال:
ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])ويقال للسَّجُور السجار([16]).
ومما يقارب هذا استَجَرَت([17])الإِبل على نَجَائِها، إذا جدّت، كأنَّها تتَّقد في سيرها اتّقاداً. ومنه سَجَرَت النّاقةُ، إذا حَنَّتْ حنيناً شديداً.
(سجع) السين والجيم والعين أصلٌ يدلُّ على صوت متوازن. من ذلك السَّجع في الكلام، وهو أن يُؤتَى به وله فواصلُ كقوافِي الشِّعر، كقولهم: "مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ"، وكقولهم: "لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت". ويقال سجَعت الحمامةُ، إذا هَدَرَتْ.
(سجف) السين والجيم والفاء أصلٌ واحد، وهو إسبال شيءٍ ساتر. يقال أسجفت السِّتر: أرسلتُهُ. والسَّجْف والسِّجف([18]): سِتر الحَجَلة. ويقال أسجَفَ اللّيلُ، مثل أسدَفَ.
(سجل) السين والجيم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انصبابِ شيءٍ بعد امتلائِهِ. من ذلك السَّجْل، وهو الدَّلو العظيمة. ويقال سَجَلت الماءَ فانسجَلَ، وذلك إذا صَبْبَته. ويقال للضَّرْع الممتلئ سَجْل([19]). والمساجلة: المفاخرة، والأصل في الدِّلاء، إذا تساجَلَ الرجلان، وذلك تنازعُهما، يريد كلُّ واحدٍ منهما غلبةَ صاحبه. ومن ذلك الشّيء المُسْجَل، وهو المبذول لكلِّ أحد، كأنَّه قد صُبَّ صبّاً.  قال محمّد بن علي في قوله تعالى: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾  [الرحمن 60]: هي مُسْجَلَة للبَرِّ والفاجر. وقال الشاعر في المُسْجَل:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
فأما السِّجِلّ فمن السَّجْل والمساجلة، وذلك أنَّه كتَابٌ يجمَع كتباً ومعانيَ. وفيه أيضاً كالمساجلة، لأنّه عن منازعةٍ ومُداعاة. ومن ذلك قولهم: الحرب سِجَالٌ، أي مباراةٌ مرَّة كذا ومرةً كذا. وفي كتاب الخليل: السَّجْل: ملء الدلو. وأما السِّجِّيل فمن السِّجِلّ، وقد يحتمل أن يكون مشتقاً من بعض ما ذكرناه. وقالوا: السِّجِّيل: الشديد.
(سجم) السين والجيم والميم أصلٌ واحدٌ، وهو صبُّ الشّيء من الماء والدَّمعِ. يقال سَجَمَت العينُ دَمعَها. وعينٌ سَجوم، ودمعٌ مسجوم. ويقال أرض مسجومة: ممطورة.
(سجن) السين والجيم والنون أصلٌ واحد، وهو الحَبْس. يقال سجنته سَجناً. والسِّجن: المكان يُسجَن فيه الإنسان. قال الله جلَّ ثناؤه في قصّة يوسف عليه السلام: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. فيقرأ فتحاً على المصدر، وكسراً على الموضع([20])، وأما قولُ ابنِ مُقْبل:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
فقيل إنَّهُ أراد سِجِّيلاً. أي شديداً. وقد مضى ذِكرُهُ. وإِنَّما أبدل اللام نوناً. والوجه في هذا أنَّهُ قياس الأوَّل من السَّجن، وهو الحبس؛ لأنَّه إذا كان ضرباً شديداً ثبت المضروب، كأنَّه قد حبسه.
(سجو) السين والجيم والواو أصلٌ يدلُّ على سكونٍ وإطباق. يقال* سَجَا اللّيلُ، إذا ادلهمَّ وسكَن. وقال:
يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])وطرف ساجٍ، أي ساكن.
--------------ــــ
([1]) والستارة ، بالهاء أيضاً.
([2]) ذكر في اللسان والمعرب 42 أنه معرب "جهار" الفارسية، بمعنى أربعة. على أن اللفظ "استار" في الفارسية يظن أنَّه مأخوذ من اليونانية. انظر استينجاس 49.
([3]) ديوان الأخطل 297 واللسان (ستر) . وابنا جعيل، هما كعب وعمير.
([4]) كذا وردت الرواية في الأصل والمجمل والديوان 208. ورواية اللسان:
إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار
 ([5]) ديوان النابغة 68 واللسان (ستن).
([6]) صدره كما في الديوان 88 واللسان (حشر): * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة *
([7]) سجح الطريق، بالضم وبضمتين.
([8]) ذكر ابن بري أن صواب إنشاده: "لأحبارها". وقبله:
فلما لوين على معصم  *** وكف خضيب وأسوارها
 ([9]) الشطر في المجمل واللسان (سجد).
([10]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سجد).
([11]) البيت في اللسان (سجد). وقصيدة الأسود بن يعفر في المفضليات (2: 16-20).
([12]) البيت لم يرد في الديوان. وهو بتمامه كما في اللسان (سجر):
وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر
([13]) وفر يفر، كوعد يعد، ويقال أيضاً وفر يوفر من باب كرم، أي كثر.
([14]) وكذا روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 9): "شعره المنسجر". لكن في اللسان (6: 10):  * إذا ثنى فرعها المسجر *.
    بعد أن ذكر قبله:" المسجر: الشعر المسترسل". على أنه يقال المسجّر، بتشديد الجيم، والمنسجر، والمسوجر أيضاً.
([15]) البيت لعبيد بن أيوب العنبري، "كما في اللسان (أجم)". وتأجم، مثل تأجج، وزناً ومعنى. وبعده:
رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما
 ([16]) لم أجد هذه الكلمة في غير المقاييس. ولا أدري ضبطها.
([17]) في اللسان والمجمل: "انسجرت".
([18]) في الأصل: "السجيف"، محرف.
([19]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "السجيل"، و"الأسجل".
([20]) قرأ بالفتح عثمان ومولاه طارق، وزيد بن علي، والزهري، وابن أبي إسحاق، وابن هرمز، ويعقوب. تفسير ابن حيان (5: 306).
([21]) في اللسان "تواصت به". وصدره: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*.
([22]) الرجز لأحد الحارثيين، كما في اللسان (سجا).

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**التاء** وما يثلثهما)

(**ستر**) **السين** ve**التاء** ve**الراء** örtüye delâlet eden bir kelimedir. Dersin ki: bir şeyi **ستراً** örttüm. Ve **السُّتْرَة**: onunla gizlendiğin şeydir; ne olursa olsun. Kezâ **السِّتَار**([1]). Ama **الإستار** ve onların “**إستار** **الكعبة**” sözleri; galip olan, onun **السِّتْر**’den olmasıdır; sanki onunla **الكعبة**’nin giydirilen bir elbiseden örtüldüğü şeyi murad etti. Ancak bir kavim, bunun elbiseden olmadığını, ancak sayıdan olduğunu iddia etti. Dediler ki: Araplar dörde **الإستار**([2]) adını verir; ve **الأخطل**’ın sözüyle delil getirirler:
لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])
Ve **جرير** der:
قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])
Dediler ki: öyleyse **أستار** **الكعبة**: onun duvarları ve yanlarıdır; ve onlar dörttür. Bu, söylenmiş bir şeydir; ve Allah, onun sıhhatini daha iyi bilir.

(**ستن**) **السين** ve**التاء** ve**النون** dallanıp budaklanan bir asıl değildir; çünkü o bir bitkidir; ve ona **الأسْتَنُ** denir. Ve onda **النابغة** şöyle der:
تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])

(**سجح**) **السين** ve**الجيم** ve**الحاء** kıyaslanan bir asıldır; doğruluğa ve güzelliğe delâlet eder. Ve **السُّجُح**: doğru olan şeydir. Ve denir ki: “**مَلَكْتَ فأَسْجِحْ**”, yani affı güzel yap. Ve **أَسْجَحُ** bir yüz; yani sûretçe düzgün. **ذو الرمَّة** dedi:
* ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) *
Ve bunun hepsi onların “**تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ**([7])” sözündendir; yani onun caddesinden ve doğrusundan.

(**سجد**) **السين** ve**الجيم** ve**الدال** tek bir asıldır; düzenli olarak alçalmaya ve zillete delâlet eder. **سجد** denir; alçaldığı zaman. Ve her ne zillet gösterdiyse, muhakkak **سجد** etmiştir. **أبو عمرو** dedi: **أسْجَدَ** adam; başını eğdiği ve büküldüğü zaman. **حُميد** dedi:
فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])
Ve **أبو عبيدة** onun benzerini söyledi ve dedi ki: Bana **أعرابيٌّ أسديّ** okuttu:
* وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) *
Yani deveyi; başını eğdiği zaman. Ama onların “**أسجَدَ إِسجاداً**” sözleri; bakışı sürdürdüğü zaman; bu doğrudur; ancak kıyas bunu alçaltmada gerektirir; ve dikilmiş bakış ve yan bakış olmaz. Buna onun sözü delâlet eder:
أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])
Ve **دراهم الإسجاد**: üzerinde sûretler bulunan dirhemlerdi; onların üzerinde krallarının sûretleri vardı; ve onları gördüklerinde onlara secde ederlerdi. Bu, Farslar hakkındadır. Ve **الأسود**’un onda söylediği şeydir:
مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])

(**سجر**) **السين** ve**الجيم** ve**الراء** üç asıldır: doldurma, karıştırma, ve tutuşturma.
Doldurmaya gelince: ondan **البحر المسجور**; yani doldurulmuş. Ve selin gelip onu doldurduğu yere **ساجر** denir. **الشّمّاخ** dedi:
* كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) *
Ve bu bâbdan, **الشَّعر المنْسجِرُ**; o, kaçıp([13]) çokluğundan dolayı salınıp uzayıncaya kadar olan saçtır. Dedi:
* إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) *
Karıştırmaya gelince: **السّجير**; arkadaş ve karışık olandır; ve o, **الشَّجير**’in zıddıdır. Ve ondan **عينٌ سَجْراءُ**; beyazına kızıllık karıştığı zaman.
Tutuşturmaya gelince: onların “**سجرت التّنُّور**” sözleri; onu yaktığın zaman. Ve **السَّجُور**: tandırın onunla yakıldığı şeydir. Dedi:
ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])
Ve **السَّجُور**’a **السجار**([16]) denir.
Ve buna yakın olanlardan: **استَجَرَت**([17]) develer **نَجَائِها** üzere; ciddileştikleri zaman; sanki yürüyüşlerinde bir tutuşma ile tutuşuyor gibidirler. Ve ondan: **سَجَرَت** dişi deve; şiddetli bir inleme ile inlediği zaman.

(**سجع**) **السين** ve**الجيم** ve**العين** dengeli bir sese delâlet eden bir asıldır. Ondan, sözde **السَّجع**; ve o, şiirin kafiyeleri gibi fasılları olacak şekilde onunla gelinmesidir; onların “**مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ**” sözleri gibi; ve onların “**لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت**” sözleri gibi. Ve **سجَعت** güvercin; böğürdüğü zaman.

(**سجف**) **السين** ve**الجيم** ve**الفاء** tek bir asıldır; örtücü bir şeyi salıvermedir. **أسجفت** **السِّتر**: onu saldım. Ve **السَّجْف** ve**السِّجف**([18]): **الحَجَلة**’nin perdesi. Ve denir: **أسجَفَ** gece; **أسدَفَ** gibi.

(**سجل**) **السين** ve**الجيم** ve**اللام** tek bir asıldır; dolduktan sonra bir şeyin dökülmesine delâlet eder. Ondan **السَّجْل**; ve o, büyük kovadır. Ve denir: **سَجَلت** suyu, derken **فانسجَلَ**; bu, onu döktüğün zamandır. Ve dolu memeye **سَجْل**([19]) denir. Ve **المساجلة**: övünmedir; ve aslı kovalardadır; iki adam **تساجَلَ** ettiği zaman; bu, onların çekişmesidir; her biri, arkadaşına galip gelmeyi ister. Ve ondan **الشّيء المُسْجَل**; ve o, herkes için bağışlanmış olandır; sanki döke döke dökülmüş gibidir. **محمّد بن علي** şu yüce sözünde: ﴿**هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ**﴾ [الرحمن 60] dedi: o, iyiler ve günahkârlar için **مُسْجَلَة**’dir. Ve şair **المُسْجَل** hakkında dedi:
* وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا *
Ama **السِّجِلّ**, **السَّجْل** ve**المساجلة**’dendir; ve bu, kitapları ve mânâları toplayan bir kitaptır. Ve onda da **المساجلة** gibi vardır; çünkü o, bir çekişme ve çağrışma üzerinedir. Ve ondan onların “**الحرب سِجَالٌ**” sözleri; yani bir defa şöyle, bir defa böyle karşılaşmadır. Ve **الخليل**’in kitabında: **السَّجْل**: kovanın dolusu. Ama **السِّجِّيل** **السِّجِلّ**’dendir; ve zikrettiklerimizin bazısından türemiş olması da muhtemeldir. Ve dediler ki: **السِّجِّيل**: şiddetli olandır.

(**سجم**) **السين** ve**الجيم** ve**الميم** tek bir asıldır; ve o, su ve gözyaşından bir şeyi dökmektir. Denir: **سَجَمَت** göz, gözyaşını. Ve **عينٌ سَجوم**; ve **دمعٌ مسجوم**. Ve denir: **أرض مسجومة**: yağmurlanmış.

(**سجن**) **السين** ve**الجيم** ve**النون** tek bir asıldır; ve o, hapsetmedir. Denir: onu **سَجناً** hapsettim. Ve **السِّجن**: insanın içinde hapsedildiği mekândır. Allah, Yusuf kıssasında (ona selâm olsun) yüce övgüsüyle dedi: ﴿**قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ**﴾ [يوسف 33]. Masdar üzere fetha ile, mekân üzere kesra ile okunur([20]). Ama **ابن مُقْبل**’in sözü:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
Denildi ki: o, **سِجِّيلاً** murad etti; yani şiddetli. Onun zikri geçti. Ancak **اللام**’ı **نون** ile değiştirdi. Bunun vechi şudur: o, **السَّجن**’in birincisinin kıyasıdır; ve o, hapsetmedir; çünkü o, şiddetli bir darbe olduğu zaman, vurulan sabit kalır; sanki onu hapsetmiş gibidir.

(**سجو**) **السين** ve**الجيم** ve**الواو** sükûna ve kapanmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: **سَجَا** gece; karardığı ve sakinleştiği zaman. Ve dedi:
يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])
Ve **طرف ساجٍ**; yani sakin.

--------------ــــ
([1]) Ve **الستارة**; **الهاء** ile de.
([2]) **اللسان** ve**المعرب** 42’de, Farsça “**جهار**”ın Arapçalaştırılmışı olduğu zikredildi; “dört” mânâsında. Şu da var ki, Farsçada “**استار**” lafzının Yunancadan alınmış olduğu zannedilir. Bk. **استينجاس** 49.
([3]) **ديوان الأخطل** 297 ve**اللسان** (**ستر**). Ve **ابنا جعيل**; onlar **كعب** ve**عمير**’dir.
([4]) Rivayet asılda ve**المجمل**’de ve**الديوان** 208’de böyle geldi. **اللسان** rivayeti:
إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار
([5]) **ديوان النابغة** 68 ve**اللسان** (**ستن**).
([6]) Sadrı, **الديوان** 88 ve**اللسان** (**حشر**)’de olduğu üzere: * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة *
([7]) **سجح الطريق**; **الضم** ile ve iki **ضمة** ile.
([8]) **ابن بري** bunun doğru okunuşunun: “**لأحبارها**” olduğunu zikretti. Ve ondan önce:
فلما لوين على معصم  *** وكف خضيب وأسوارها
([9]) Şatr, **المجمل** ve**اللسان** (**سجد**)’dedir.
([10]) Beyit, **اللسان** (**سجد**)’de olduğu üzere **كثير عزة**’yedir.
([11]) Beyit **اللسان** (**سجد**)’dedir. Ve **قصيدة الأسود بن يعفر** **المفضليات**’te (2: 16-20).
([12]) Beyit **الديوان**’da gelmedi. Ve tamamı, **اللسان** (**سجر**)’de olduğu üzere:
وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر
([13]) **وفر يفر**; **وعد يعد** gibi; ve ayrıca **وفر يوفر** da denir, **كرم** bâbından; yani çoğaldı.
([14]) Ve rivayeti **المجمل**’de de böyledir. Ve **اللسان** (6: 9)’da: “**شعره المنسجر**”. Lâkin **اللسان** (6: 10)’da: * إذا ثنى فرعها المسجر *. Şunu zikrettikten sonra: “**المسجر: الشعر المسترسل**”. Şu da var ki, **المسجّر** ( **الجيم**’in şeddelenmesiyle) ve**المنسجر** ve**المسوجر** da denir.
([15]) Beyit, **عبيد بن أيوب العنبري**’yedir; “**اللسان** (**أجم**)’de olduğu üzere”. Ve **تأجم**; **تأجج** gibi; vezin ve mânâca. Ve ondan sonra:
رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما
([16]) Bu kelimeyi **المقاييس**’ten başka bir yerde bulmadım. Ve ضبطunu bilmiyorum.
([17]) **اللسان** ve**المجمل**’de: “**انسجرت**”.
([18]) Asılda: “**السجيف**”; tahrif edilmiş.
([19]) Ve **المجمل**’de de böyledir. Ve **اللسان**’da: “**السجيل**” ve“**الأسجل**”.
([20]) Fetha ile **عثمان** ve onun mevlası **طارق** ve**زيد بن علي** ve**الزهري** ve**ابن أبي إسحاق** ve**ابن هرمز** ve**يعقوب** okudu. **تفسير ابن حيان** (5: 306).
([21]) **اللسان**’da “**تواصت به**”. Ve sadrı: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*.
([22]) **الرجز**, **اللسان** (**سجا**)’da olduğu üzere, **أحد الحارثيين**’indir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السجن: الحبس في السجن، وقرئ: ﴿رب السجن أحب إلي﴾ [يوسف/33]، بفتح السين (وهي قراءة يعقوب، والباقون بكسر السين. الإتحاف 264) وكسرها. قال: ﴿ليسجننه حتى حين﴾ [يوسف/35]، ﴿ودخل معه السجن فتيان﴾ [يوسف/36]، والسجين: اسم لجهنم، بإزاء عليين، وزيد لفظه تنبيها على زيادة معناه، وقيل: هو اسم للأرض السابعة (أخرج ابن مرديوه عن عائشة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (سجين: الأرض السابعة السفلى).
- وهو مروي عن ابن عباس ومجاهد وقتادة وفرقد، وعبد الله بن عمرو بن العاص وابن جريج. انظر: الدر المنثور 8/444)، قال: ﴿لفي سجين *** وما أدراك ما سجين﴾ [المطففين/7 - 8]، وقد قيل: إن كل شيء ذكره الله تعالى بقوله: ﴿وما أدراك﴾ فسره، وكل ما ذكر بقوله: ﴿وما يدريك﴾ تركه مبهما (انظر: الإتقان في علوم القرآن 1/191؛ وقد تقدم في مادة درى)، وفي هذا الموضع ذكر: ﴿وما أدراك﴾، وكذا في قوله: ﴿وما أدراك ما عليون﴾ [المطففين/19] (وعن قتادة قال: عليون فوق السماء السابعة عند قائمة العرش اليمنى)، ثم فسر الكتاب لا السجين والعليين، وفي هذا لطيفة موضعها الكتب التي تتبع هذا الكتاب إن شاء الله تعالى، لا هذا.

##### Türkçe

- **السجن**: hapsetme, **السجن** içinde hapsetme; ve okundu: ﴿رب **السجن** أحب إلي﴾ [Yusuf/33], **السين**’in fethasıyla (bu, Yakub’un kıraatidir; geri kalanlar **السين**’in kesriyledir. el-İthaf 264) ve onun kesriyle. Dedi: ﴿ليسجننه حتى حين﴾ [Yusuf/35], ﴿ودخل معه **السجن** فتيان﴾ [Yusuf/36], ve **السجين**: Cehennem için bir isimdir, **عليين**’in karşısında; ve lafzı, manasının artışına dikkat çekmek için artırıldı; ve denildi ki: o, yedinci yerin ismidir (İbn Merdûye, Âişe’den, Peygamber صلى الله عليه وسلم’den çıkardı; dedi ki: (**سجين**: en aşağı yedinci yer).
- Ve o, İbn Abbas, Mücahid, Katade, Ferkad, Abdullah b. Amr b. el-Âs ve İbn Cüreyc’den rivayet edilmiştir. Bak: ed-Dürrü’l-Mensûr 8/444), dedi: ﴿لفي **سجين** *** وما أدراك ما **سجين**﴾ [el-Mutaffifîn/7 - 8], ve denilmiştir ki: Allah Teâlâ’nın ﴿وما أدراك﴾ sözüyle zikrettiği her şeyi, onu açıklamıştır; ve ﴿وما يدريك﴾ sözüyle zikrettiği her şeyi, onu müphem bırakmıştır (bak: el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân 1/191; ve **درى** maddesinde daha önce geçti), ve bu mevkide ﴿وما أدراك﴾ zikretti; ve yine onun sözü: ﴿وما أدراك ما **عليون**﴾ [el-Mutaffifîn/19]’da da böyledir (Katade’den: dedi ki: **عليون**, yedinci göğün üstündedir, arşın sağ direğinin yanında), sonra kitabı açıkladı; **السجين**’i ve **العليين**’i değil; ve bunda bir latife vardır; yeri, Allah Teâlâ dilerse, bu kitabı takip eden kitaplardır; bu değil.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ج ن
‏"‏ السجن أحب إلي ‏"‏ وقريء السجن ورجل مسجون وقوم مسجنون وسجنوهم وتوعدهم السجان‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سجن لسانه واسجن لسانك‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ ليس شيء أحق بطلو سجن من لسان ‏"‏ وسجن الهم‏:‏ أضمره‏.‏
قال‏:‏ ولا تسجنن الهم إن لسجنه عنـاء وحمله المطي النواجيا وضرب سجين‏:‏ يثبت المضروب مكانه ويحبسه‏.‏

##### Türkçe

س ج ن
" **السجن** bana daha sevgilidir" ve **السجن** diye okunmuştur; ve **مسجون** bir adam; ve **مسجنون** bir kavim; ve onları hapsettiler; ve **السجان** onları tehdit etti.

Mecazdan: Dilini hapsetti; ve "dilini hapset".

Hadiste: "Hiçbir şey, bir dilden daha çok, hapsedilmekle hak sahibi değildir"; ve **سجن الهم**: onu gizledi.

Dedi ki: Ve sakın kederi hapsetme; çünkü onu hapsetmek bir zahmettir; ve onu (kederi) bineklerin, hızlı gidenleri, yüklenmesi (gibidir). Ve **ضرب سجين**: dövülenin yerinde sabit kalması ve onu hapsetmesidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السِّجْنُ: الحَبْسُ. والسَّجْنُ، بالفتح: المصدر. سَجَنَه يَسْجُنُه سَجْناً أَي حبسه. وفي بعض القراءة: قال ربِّ السَّجْنُ أَحبّ إليّ. والسِّجْنُ: المَحْبِسُ. وفي بعض القراءة: قال رب السِّجْنُ أَحبّ إليّ، فمن كسر السين فهو المَحْبِس وهو اسم، ومن فتح السين فهو مصدر سَجَنه سَجْناً. وفي الحديث: ما شيءٌ
أَحَقَّ بطُولِ سَجْنٍ من لسانٍ. والسَّجَّانُ: صاحبُ السِّجْنِ. ورجل سَجِينٌ: مَسْجُون، وكذلك الأُنثى بغير هاء، والجمع سُجَناء وسَجْنى. وقال اللحياني: امرأَة سَجِينٌ وسَجِينة أَي مسجونة من نسوة سَجْنى وسَجائن؛ ورجل سَجِين في قوم سَجْنى؛ كل ذلك عنه. وسَجَنَ الهَمَّ يَسْجُنه إذا لم يَبُثَّه، وهو مَثَلٌ بذلك؛ قال: ولا تَسْجُنَنَّ الهَمَّ، إنَّ لسَجْنِه عَناءً، وحَمَّلْهُ المَهارى النَّواجِيا وسِجِّين: فِعِّيل من السِّجْن. والسِّجِّين: السِّجْن. وسِجِّينٌ: واد في جهنم، نعوذ بالله منها، مشتق من ذلك. والسِّجِّينُ: الصُّلب الشديد من كل شيء. وقوله تعالى: كلا إنَّ كتابَ الفُجَّار لفي سِجِّين؛ قيل: المعنى أَن كتابهم في حَبْسٍ لخساسة منزلتهم عند الله عز وجل، وقيل: في سِجِّينٍ في حَجَر تحت الأَرض السابعة، وقيل: في سِجِّين في حساب؛ قال ابن عرفة: هو فِعِّيل من سَجَنْتُ أَي هو محبوس عليهم كي يُجازوا بما فيه، وقال مجاهد: لفي سِجِّين في الأرض السابعة. الجوهري: سِجِّين موضع فيه كتاب الفجار، قال ابن عباس: ودواوينُهم؛ وقال أَبو عبيدة: وهو فِعِّيل من السِّجْن الحبْس كالفِسِّيق من الفِسْق. وفي حديث أَبي سعيد: ويُؤتى بكتابه مختوماً فيوضع في السِّجِّين؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء بالأَلف واللام، وهو بغيرهما اسم علم للنار؛ ومنه قوله تعالى: إن كتاب الفجار لفي سِجِّين. ويقال: فَعَل ذلك سِجِّيناً أَي عَلانية. والسَّاجُون: الحديد الأَنيثُ. وضَرْبٌ سِجِّينٌ أَي شديد؛ قال ابن مقبل:
فإِنّ فينا صَبُوحاً، إنْ رأَيتَ به
رَكْباً بَهِيّاً وآلافاً ثَمانينا
ورَجْلةً يَضْرِبون الهامَ عن عُرُضٍ
ضَرْباً، تواصَتْ به الأَبطالُ، سِجِّينا
قال الأَصمعي: السِّجِّين من النخل السِّلْتِينُ، بلغة أَهل البحرين. يقال: سَجِّنْ جِذْعَك إذا أَردت أَن تجعله سِلتيناً، والعرب تقول سِجِّين مكان سِلْتين، وسِلِتينٌ ليس بعربي. أَبو عمرو: السِّجِّينُ الشديد. غيره: هو فِعّيل من السِّجْن كأَنه يُثْبِتُ من وقع به فلا يَبرح مكانَه، ورواه ابن الأََعرابي سِخِّيناً أَي سُخْناً، يعني الضرب، وروي عن المؤَرِّج سِجِّيل وسِجِّين دائم في قول ابن مقبل. والسِّلتِينُ من النخل: ما يحفر في أُصولها حُفَر تجْذِبُ الماءَ إليها إذا كانت لا يصل إليها الماء.

##### Türkçe

**السِّجْنُ**: hapsetme. Ve **السَّجْنُ**, fetih ile: mastar. **سَجَنَه يَسْجُنُه سَجْناً** yani onu hapsetti. Ve bazı kıraatte: “dedi: Rabbim, **السَّجْنُ** bana daha sevimlidir.”

Ve **السِّجْنُ**: hapishane. Ve bazı kıraatte: “dedi: Rabbim, **السِّجْنُ** bana daha sevimlidir”; artık kim **السين**’i kesreli okursa o hapishanedir ve o bir isimdir; kim **السين**’i fethalı okursa o, **سَجَنه سَجْناً**’nın mastarıdır. Ve hadiste: “Bir dilden daha uzun **سَجْنٍ**’e daha layık hiçbir şey yoktur.” Ve **السَّجَّانُ**: **السِّجْنِ**’in sahibi. Ve **سَجِينٌ** adam: hapsedilmiş, ve yine dişisi de **هاء** olmaksızın; cem‘i **سُجَناء** ve **سَجْنى**’dır. Ve el-Lihyânî dedi: **سَجِينٌ** kadın ve **سَجِينة** yani hapsedilmiş; **سَجْنى** ve **سَجائن** kadınlardan; ve **سَجِين** adam, **سَجْنى** kavim içinde; bunların hepsi ondan (naklen). Ve **سَجَنَ الهَمَّ يَسْجُنه**: onu açığa vurmadığı zaman; ve o bununla bir meseldir; dedi ki: “Ve sakın gamı hapsetme; şüphesiz onun hapsedilmesinde bir zahmet vardır; ve onu hızlı dişi develere yükle, kurtarıcı (develere).” Ve **سِجِّين**: **السِّجْن**’den **فِعِّيل** veznidir. Ve **السِّجِّين**: **السِّجْن**’dir. Ve **سِجِّينٌ**: cehennemde bir vadidir; Allah’a sığınırız ondan; bundan türemiştir. Ve **السِّجِّينُ**: her şeyden katı, şiddetli olan. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Hayır; şüphesiz günahkârların kitabı elbette **سِجِّين**’dedir”; denildi: mana, Allah عز وجل katında menzillerinin düşüklüğünden dolayı onların kitabının bir hapiste olmasıdır; ve denildi: yedinci yerin altında bir taşta **سِجِّين**’dedir; ve denildi: bir hesapta **سِجِّين**’dedir; İbn ‘Arafa dedi: o, **سَجَنْتُ**’dan **فِعِّيل**’dir; yani o, içindekine göre cezalandırılsınlar diye onların üzerine hapsedilmiştir. Ve Mücâhid dedi: yedinci yerde **سِجِّين**’dedir. el-Cevherî: **سِجِّين** günahkârların kitabının bulunduğu bir yerdir. İbn ‘Abbâs dedi: ve onların divanları. Ve Ebû ‘Ubeyde dedi: o, **السِّجْن** hapsetmeden **فِعِّيل**’dir; tıpkı **الفِسِّيق**’in **الفِسْق**’tan olması gibi. Ve Ebû Sa‘îd hadîsinde: “Ve kitabı mühürlü olarak getirilir, sonra **السِّجِّين**’e konur”; İbnü’l-Esîr dedi: böylece **الألف واللام** ile gelmiştir; ve ikisi olmaksızın ateş için bir özel isimdir; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Şüphesiz günahkârların kitabı elbette **سِجِّين**’dedir.” Ve denilir: bunu **سِجِّيناً** yaptı, yani alenen. Ve **السَّاجُون**: yumuşak demir. Ve **ضَرْبٌ سِجِّينٌ** yani şiddetli; İbn Mukbil dedi ki:

“Şüphesiz bizde bir sabah içkisi vardır; eğer onunla
güzel bir binek topluluğu ve seksen binler görürsen;
ve bir yiğitlik ki başlara yanlardan vururlar,
bir vuruşla; kahramanlar onunla birbirine vasiyet etti: **سِجِّينا**.”

el-Asma‘î dedi: **السِّجِّين** hurmadan **السِّلْتِينُ**’dir; Bahreyn ehlinin diliyle. Denilir: **سَجِّنْ جِذْعَك**; onu **سِلتيناً** yapmak istediğin zaman. Ve Araplar **سِلْتين** yerine **سِجِّين** derler; ve **سِلِتينٌ** Arapça değildir. Ebû ‘Amr: **السِّجِّينُ** şiddetli olandır. Başkası: o, **السِّجْن**’den **فِعّيل**’dir; sanki kendisine isabet edeni düşüşünden (darbından) sabitler de yerinden ayrılmaz. Ve İbnü’l-A‘râbî onu **سِخِّيناً** diye rivayet etti; yani sıcak; vuruşu kastediyor. Ve el-Mu’arric’ten, İbn Mukbil’in sözünde **سِجِّيل** ve **سِجِّين** “dâim” (sürekli) olarak rivayet edildi. Ve hurmadan **السِّلتِينُ**: köklerinde suyu kendisine çeken çukurlar kazılan şeydir; su ona ulaşmadığı zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ج ن * * السِّجْنُ * الحبس وقد * سَجَنَهُ * من باب نصر قلت يقال ليس شيء أحق بطول سجن من لسان نقله الفارابي و * سِجّينٌ * موضع فيه كتاب الفجار وقال بن عباس رضي الله تعالى عنهما هو دواوينهم قال أبو عبيدة هو فعيل من السجن

##### Türkçe

* س ج ن * * **السِّجْنُ** * hapis; ve **سَجَنَهُ** “nasara” bâbındandır. Dedim ki: “Şöyle denir: ‘Hiçbir şey, dilinden daha çok uzun hapse layık değildir.’” Bunu el-Fârâbî nakletti. Ve **سِجّينٌ**: fâcirlerin kitabının içinde bulunduğu bir yerdir. İbn Abbâs (Allah Teâlâ onlardan razı olsun) dedi ki: “O, onların divanlarıdır.” Ebû Ubeyde dedi ki: “O, **السجن**’den (türetilmiş) فعيل’dir.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( سَجَنَهُ ) يَسْجُنُه سَجْناً : ( حَبَسَهُ .
( و ) مِن المجازِ : سَجَنَ ( الهَمَّ ) يَسْجُنُه : إذا أَضْمَرَه و ( لم يَبُثَّهُ ) ؛ قالَ :
ولا تَسْجُنَنَّ الهمَّ إنَّ لسَجْنِهعَناءً وحَمِّلْهُ المَهارى النَّواجِيا ( والسِّجْنُ ، بالكسْرِ : المَحْبِسُ ) ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿ربِّ السِّجْنُ أَحبُّ إليّ﴾ ، وقُرِىءَ بفتْحِ السِّيْن ، وهو مَصْدرٌ .
وفي الحدِيثِ : ( ما شيءٌ أَحَقَّ بطُولِ سَجْنٍ من لسانٍ ) .
( وصاحِبُهُ : سَجَّانٌ .
( والسَّجينُ : المَسْجونُ ؛ ج سُجَناءُ وسَجْنَى ) ، كعُرَفاء وسَكْرَى .
( و ) قالَ اللَّحْيانيُّ : ( هي سَجينٌ ) ، بغيرِ هاءٍ ، ( وسَجِينَةٌ ومَسْجونَةٌ مِن ) نسْوَةٍ ( سَجْنَى وسَجَائِنُ .
( و ) رُوِي عن أَبي الفَرَجِ : السِّجِّينُ والسِّجِّيل ، ( كسِكِّينٍ : الدَّائِمُ ) ؛ وبه فسّرَ قَوْل ابنِ مُقْبِلٍ الآتي .
( و ) السِّجِّينُ مِن الضَّرْبِ : ( الشَّديدُ ) ، كما في الصِّحاحِ .
زادَ في الأَساسِ : يُثبتُ المَضْروبَ محلَّه ويحْبسُه .
وقيلَ : هو الصُّلْبُ الشَّديدُ مِن كلِّ شيءٍ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لابنِ مُقْبِلٍ :
فإنَّ فينا صَبُوحاً إنْ رأَيتَ بهرَكْباً بَهِيّاً وآلافاً ثَمانِينا

ورَجْلةً يَضْرِبونَ الهامَ عن عُرُضٍ ضَرْباً تواصَتْ به الأَبطالُ سِجِّينا ( و ) سِجِّينٌ : ( ع فيه كِتابُ الفُجَّارِ ) ؛ وقالَ ابنُ عبَّاسٍ ، رضِيَ الّلهُ تعالَى عنهما : ودَواوِينُهم ؛ كما في الصِّحاحِ .
قالَ أَبو عُبَيْدَةَ : وهو فِعِّيلٌ مِن السِّجْنِ كالفِسِّيقِ مِن الفِسْقِ ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿كلاَّ إنَّ كِتابَ الفجَّارِ لفِي سِجِّين﴾ .
وقالَ ابنُ عَرَفَةَ : هو مِن سَجَنْتُ ، أَي هو مَحْبوسٌ عليهم كي يُجازوا بما فيه .
( و ) قيلَ : ( وادٍ في جَهَنَّمَ ، أَعاذَنا اللهاُ تعالى منها ) .
وجَزَمَ البَيْضَاوِيُّ في هودٍ أَنَّه جَهَنَّمُ نفْسُها .
وقالَ ابنُ الأثيرِ : هو اسمُ عَلَمٍ للنارِ .
وقالَ الرَّاغبُ : هو اسمٌ لجَهَنَّم بإزاء عليين ، وزِيدَ لَفْظه تَنْبيهاً على زِيادَةِ مَعْناه .
( أَو حَجَرٌ في الأَرْضِ السَّابِعَةِ ) ، وبه فُسِّرَتِ الآيَةُ أَيْضاً .
وقالَ مجاهِدٌ : هو اسمُ الأَرْضِ السابِعَةِ .
وقيلَ : في سِجِّين أَي في حِسَابٍ .
وقيلَ : معْنى الآيَةِ : كتابُهُم في حَبْسٍ لخسَاسَةِ مَنْزلتِهِم عنْدَ الّلهِ ، عزَّ وجلَّ .
وأَمَّا قوْلُ الخفاجيِّ : سِجِّين : كِتابٌ جامِعٌ لأَعْمالِ الكَفَرَةِ .
فذَكَرَ الرَّاغِبُ : أَنَّ كلَّ شيءٍ ذَكَرَه الّلهُ ، عزَّ وجلَّ ، بقوْلِه : وما أَدْرَاكَ ، فَسَّره ، وكلَّ ما ذَكَرَه بقوْلهِ ؛ وما يُدْرِيك ، تَرَكَه مُبْهماً ؛ وفي هذا المَوْضِعِ ذَكَرَ : ﴿وما أَدْرَاكَ ما سِجِّين﴾ وكذا في قوْلِه ، عزَّ وجلَّ : ﴿وما أَدْرَاكَ ما عليون﴾ ، ثم فسَّر الكِتابَ لا السِّجِّين والعَلِيّين ؛ قالَ :

وفي هذه لَطِيفَة مَوْضِعها الكُتُب المُطَوَّلات .
( و ) السِّجِّينُ : ( العَلانِيَةُ ( . يقالُ : فَعَلَ ذلك سِجِّيناً : أَي عَلانِيَة .
( و ) قالَ الأَصْمعيُّ : السِّجِّينُ : ( السِّلْتِينُ مِن النَّخْلِ ) ، وهو ما يُحْفَر في أُصُولِها حُفّراً تجْذِبُ الماءَ إليها إذا كانتْ لا يَصِل إليها الماءُ .
( وسَجَّنَهُ تسْجِيناً : شَقَّقَهُ .
( و ) سَجنَ ( النَّخْلَ : جَعَلَها سِلْتِيناً ) . يقالُ : سَجِّنْ جِذْعَكَ ، لُغَةُ أَهْلِ البَحْرَيْن ؛ وسِلْتِين ليسَ بعَرَبيَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
السَّاجُونُ : الحَديدُ الأنِيثُ .
ورجُلٌ مَسْجونٌ ، وقوْمٌ مَسْجونُونَ ، وسَجَّنُوهم .
وسَجَنَ لِسانَه : سَكَتَ ، وهو مجازٌ .
وسَجِينٌ ، كأَميرٍ : قَرْيةٌ بمِصْرَ مِن الغربية ، منها الجمالُ عبْدُ الّلهِ بنُ أَحمدَ بنِ عُبَيْدِ الّلهِ بنِ محمدٍ الأَزْهرِيُّ الحَنَفيُّ ، رَحِمَه الّلهُ تعالَى ، أَخَذَ عن الحافِظِ السّخاوِيّ ، ماتَ سَنَة 886 .
وشيْخُ مشايخِنَا الشيخُ الشمْسُ محمدُ بنُ عبْدِ الرَّحْمن أَحْمد السّجينيُّ الشافِعِيُّ الضَّريرُ ، كانَ علاَّمَةً ، ولِيًّا مُحَقِّقاً ، وابنُ أَخيهِ أَبو محمدٍ عبْدُ الرَّؤُوف بنُ محمدٍ تَوَلَّى مشْيَخَة الأَزْهرِ بعْدَ شيخِنا الوَليّ الشَّمْس الحفنيّ ، رضِيَ الّلهُ تعالى عنه ، وتُوفي في رابِعِ عَشَر شوَّال سَنَة 1182 .
وسُجَّانٌ ، كرُمَّانٍ : جَمْعُ ساجِنٍ ، ككاتِبٍ ، وكِتابٍ .
وسَجَّانَةُ ، كرُمَّانَةٍ : قرْيَةٌ بطَرَابُلُس المَغْربِ ، منها : عبدُ الّلهِ بنُ إبراهيمَ السجانيُّ أَخَذَ عن العلاَّمَةِ

الطَّرطُوشيِّ ، رحِمَه الّلهُ تعالى عليهم أَجْمَعِيْن .

##### Türkçe

: (**سَجَنَهُ**) onu (**يَسْجُنُه**) (**سَجْناً**) : (**حَبَسَهُ**).
(ve) mecazdandır: (**سَجَنَ**) (**الهَمَّ**) onu (**يَسْجُنُه**) : onu içine gizlediği ve (onu yaymadığı) zaman; dedi ki:
Ve sakın gamı hapsetme; çünkü onun hapsedilmesinde bir zahmet vardır; onu hızlı develere yükle, kurtarıcı olanlara.
(ve **السِّجْنُ**), kesre ile: hapishane; ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿Rabbim, **السِّجْنُ** bana daha sevimlidir﴾ ; ve **السِّيْن**’in fethasıyla da okunmuştur; o ise bir mastardır.

Ve hadiste: (Bir dilden daha çok uzun hapse layık olan hiçbir şey yoktur).

(ve onun sahibi: **سَجَّانٌ**.
(ve **السَّجينُ**: hapsedilmiş olan; çoğulu **سُجَناءُ** ve **سَجْنَى**), **عُرَفاء** ve **سَكْرَى** gibi.

(ve) اللَّحْيانيُّ dedi ki: (**هي سَجينٌ**), هاء olmaksızın; (ve **سَجِينَةٌ** ve **مَسْجونَةٌ**), (**سَجْنَى** ve **سَجَائِنُ**) kadınlardan.

(ve) Ebû’l-Ferec’den rivayet edildi: **السِّجِّينُ** ve **السِّجِّيل** ( **سِكِّينٍ** gibi: sürekli olan); ve bununla aşağıda gelen İbn Mukbil’in sözü tefsir edilmiştir.

(ve) dövmeden **السِّجِّينُ**: (**الشَّديدُ**), **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
**الأَساس**’ta artırdı: dövülmüş olanı yerinde sabitler ve onu hapseder.
Ve denildi: o, her şeyden katı şiddetli olandır; ve الجوهريُّ, İbn Mukbil’den şu beyti okudu:
فإنَّ فينا صَبُوحاً إنْ رأَيتَ بهرَكْباً بَهِيّاً وآلافاً ثَمانِينا

ورَجْلةً يَضْرِبونَ الهامَ عن عُرُضٍ ضَرْباً تواصَتْ به الأَبطالُ سِجِّينا

(ve) **سِجِّينٌ**: (fâcirlerin kitabı ondadır); ve İbn Abbâs, Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun, dedi ki: onların divanları; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Ebû Ubeyde dedi ki: o, **السِّجْنِ**’den **فِعِّيلٌ** veznindedir; **الفِسِّيقِ**’in **الفِسْقِ**’tan olması gibi; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿Hayır; şüphesiz fâcirlerin kitabı elbette **سِجِّين**’dedir﴾.
İbn Arafe dedi ki: o, (**سَجَنْتُ**)’dendir; yani o, içindekilerle cezalandırılsınlar diye onların üzerine hapsedilmiştir.
(ve) denildi: (Cehennem’de bir vadi; Yüce Allah bizi ondan korusun).
Ve البيضاويُّ, Hûd’da onun bizzat Cehennem olduğuna kesin hükmetti.
İbnü’l-Esîr dedi ki: o, ateş için bir özel isimdir.
الراغب dedi ki: o, **عليين**’in karşısında Cehennem için bir isimdir; ve lafzı, manasının artışına dikkat çekmek için artırılmıştır.
(veya yedinci yerde bir taş), ve ayet bununla da tefsir edilmiştir.
Mücâhid dedi ki: o, yedinci yerin adıdır.
Ve denildi: **سِجِّين**’de, yani bir hesapta.
Ve denildi: ayetin manası: onların kitabı, Allah katında mertebelerinin düşüklüğünden dolayı bir hapistedir, عزَّ وجلَّ.
أما الخفاجي’nin sözü ise: **سِجِّين**: kâfirlerin amellerini toplayan bir kitaptır.
Buna karşılık الراغب zikretti ki: Allah’ın, عزَّ وجلَّ, “**وما أَدْرَاكَ**” sözüyle zikrettiği her şeyi açıklamıştır; ve “**وما يُدْرِيك**” sözüyle zikrettiği her şeyi müphem bırakmıştır; ve bu yerde: ﴿**وما أَدْرَاكَ ما سِجِّين**﴾ zikretti; yine O’nun, عزَّ وجلَّ, sözü: ﴿**وما أَدْرَاكَ ما عليون**﴾’da da böyledir; sonra **السِّجِّين** ve **العَلِيّين**’i değil, kitabı açıkladı; dedi ki:

Ve bunda bir latife vardır; yeri uzun kitaplaradır.

(ve) **السِّجِّينُ**: (**العَلانِيَةُ**). Denilir: bunu **سِجِّيناً** yaptı: yani alenî olarak.
(ve) الأَصْمعيُّ dedi ki: **السِّجِّينُ**: (**السِّلْتِينُ مِن النَّخْلِ**); o, su kendisine ulaşmadığında suyu ona çeken, köklerinde çukurlar kazılan şeydir.
(ve **سَجَّنَهُ** onu **تسْجِيناً**: onu yardı).
(ve) (**سَجنَ**) (**النَّخْلَ**: onu **سِلْتِيناً** yaptı). Denilir: **سَجِّنْ جِذْعَكَ**; Bahreyn ehlinin dilidir; ve **سِلْتِين** Arapça değildir.

Ve ona dair istidrâk edilenlerdendir:
**السَّاجُونُ**: yumuşak demir.
Ve bir adam **مَسْجونٌ**, ve bir kavim **مَسْجونُونَ**, ve onları **سَجَّنُوهم**.
Ve (**سَجَنَ لِسانَه**) : sustu; ve bu mecazdır.
Ve **سَجِينٌ**, **أَميرٍ** gibi: Mısır’da, Garbiyye’den bir köydür; ondan: el-Cemâl Abdullâh b. Ahmed b. Ubeydillâh b. Muhammed el-Ezherî el-Hanefî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin; hâfız السّخاوِيّ’den aldı; 886 senesinde öldü.
Ve şeyhlerimizin şeyhi, şeyh eş-Şems Muhammed b. Abdürrahmân Ahmed es-Secînî eş-Şâfiî ed-Darîr; bir allâme, bir velî, bir muhakkik idi; ve onun yeğeni Ebû Muhammed Abdürraûf b. Muhammed, şeyhimiz velî eş-Şems el-Hafnî’den sonra el-Ezher şeyhliğini üstlendi, Allah Teâlâ ondan razı olsun; ve 1182 senesi Şevvâl’in on dördüncü gününde vefat etti.
Ve **سُجَّانٌ**, **رُمَّانٍ** gibi: **ساجِنٍ**’in çoğuludur; **كاتِبٍ** ve **كِتابٍ** gibi.
Ve **سَجَّانَةُ**, **رُمَّانَةٍ** gibi: Mağrib Trablus’unda bir köydür; ondan: Abdullâh b. İbrâhîm es-Secânî; allâme الطَّرطُوشيّ’den aldı; Allah Teâlâ onların hepsine rahmet etsin.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَجَنَهُ
1 سَجَنَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. سَجُنَ , inf. n. سَجْنٌ, (S, Msb,) He imprisoned him. (S, Msb, K.) ― -b2- [Hence,] it is said in a trad., مَا شَىْءٌ أَحَقَّ بِطُولِ السَّجْنِ مِنْ لِسَانٍ (assumed tropical:) [There is not anything more deserving of long restraint than a tongue]. (L.) ― -b3- And سَجَنَ الهَمَّ (tropical:) He secreted anxiety; did not reveal it. (L, K.) A poet says,
وَ لَا تَسْجُنَنَّ الهَمَّ اـِنَّ لِسَجْنِهِ
عَنَآءً وَ حَمِّلْهُ المَهَارَى النَّوَاجِيَا
(tropical:) [And by no means secrete thou anxiety: verily to the secreting thereof pertains embarrassment: but load with it fleet camels of Mahreh]. (L.)

سجّنهُ
2 سجّنهُ ذ , inf. n. تَسْجِينٌ, i. q. شَقَّقَهُ [He cut it, or divided it, lengthwise; clave it; split it; &c.]. (K.) ― -b2- And سجّن النَّخْلَ He made the palmtrees to be such as are termed سِلْتِين [or سِجِّين; i. e. he dug at their feet trenches to conduct the water to them when it did not reach to them]. (K.)

سِجْنٌ
سِجْنٌ ذ A prison; (S, L, Msb, K;) as also ↓ سِجِّينٌ: (L:) pl. of the former سُجُونٌ. (Mgh, Msb.)

سَجِينٌ
سَجِينٌ ذ is syn. with ↓ مَسْجُونٌ [Imprisoned]; pl. سُجَنَآءُ and سَجْنَى: and is applied to a female likewise, as also سَجِينَةٌ; pl. سَجْنَى and سَجَائِنُ. (K.)

سَجَّانٌ
سَجَّانٌ ذ The keeper of a prison. (K.)

سِجِّينٌ
سِجِّينٌ ذ : see سِجْنٌ. ― -b2- [In the Kur lxxxiii. 7,] A certain place in which is the record [of the deeds] of the wicked; (S, L, K;) or, as I 'Ab says, in which are their registers: AO says, it is of the measure فِعِّيلٌ from السِّجْنُ, like الفِسِّيقُ from الفِسْقُ: (S, L:) or a certain valley in Hell: or a certain stone, [or rock,] (L, K,) beneath, (L,) or in, (K,) the seventh earth: (L, K:) [these explanations are given by those who hold that مَا سِجِّينٌ in the next verse is for مَا كِتَابُ سِجِّينٍ:] or it there means a register comprising the deeds of the wicked, (Bd, Jel, *) of the jinn, or genii, and of mankind, (Bd,) or of the devils and the unbelievers: (Jel:) or ما سجّين in the next verse is for ما كتاب سجّين, and the meaning is the place, (Bd, Jel,) which is beneath the seventh earth, the abode of Iblees and his forces: (Jel:) IAth says, it occurs in a trad. with the article ال; and without that article it is a proper name for the fire [of Hell], and hence the mention of it in the Kur lxxxiii. 7. (L.) [See also سِجِّيلٌ.] -A2- Also Anything hard: (L:) and hard, vehement, or severe; (S, L, K;) applied to a beating. (S, L.) ― -b2- And Continuing, lasting, or everlasting; syn. دَائِمٌ; (L, K;) as also سِجِّيلٌ: so accord. to El-Muärrij. (L. [See, again, سِجِّيلٌ.]) -A3- And i. q. عَلَانِيَة: (L, K:) so in the saying, عَمِلَ ذٰلِكَ سِجِّينًا [He did that openly, or publicly]. (L.) -A4- Also Palm-trees (نَخْل) such as are termed سِلْتِين (As, L, K) in the dial. of the people of El-Bahreyn; (As, L;) [app. meaning that the latter word is of that dial.; for it is said that] the Arabs [app. the Arabs in general] say سِجِّين in the place of سِلْتِين, which is not Arabic: (L:) the palm-trees thus termed are such as have trenches dug at their feet to conduct the water to them when it has not reached to them. (L, and K in art. سلتن.)

سَاجُونٌ
سَاجُونٌ ذ Iron such as is termed أَنِيث [i. e. female, meaning soft]. (L.)

مَسْجَنَةٌ
[ مَسْجَنَةٌ ذ , accord. to Freytag, The act of imprisoning: but it seems rather to be a word of the class of مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ &c., and to signify a cause of imprisonment.]

مَسْجُونٌ
مَسْجُونٌ ذ : see سَجِينٌ.

##### Türkçe

سَجَنَهُ
1 **سَجَنَهُ** ذ , (S, Msb, K,) muzâri‘i **سَجُنَ** , mastar ismi **سَجْنٌ**, (S, Msb,) O, onu hapsetti. (S, Msb, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] bir rivayette şöyle denir: **مَا شَىْءٌ أَحَقَّ بِطُولِ السَّجْنِ مِنْ لِسَانٍ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [Uzun süreli dizginlenmeye dilden daha layık hiçbir şey yoktur]. (L.) ― -b3- Ve **سَجَنَ الهَمَّ** (mecaz:) O, kaygıyı gizledi; onu açığa vurmadı. (L, K.) Bir şair der ki,
وَ لَا تَسْجُنَنَّ الهَمَّ اـِنَّ لِسَجْنِهِ
عَنَآءً وَ حَمِّلْهُ المَهَارَى النَّوَاجِيَا
(mecaz:) [Ve asla kaygıyı gizleme: şüphesiz onu gizlemeye sıkıntı aittir: fakat onu hızlı Mahre develerine yükle]. (L.)

سجّنهُ
2 **سجّنهُ** ذ , mastar ismi **تَسْجِينٌ**, **شَقَّقَهُ** ile aynı (i. q.) [Onu uzunlamasına kesti, yahut böldü; yardı; çatlattı; vb.]. (K.) ― -b2- Ve **سجّن النَّخْلَ** O, hurma ağaçlarını **سِلْتِين** diye adlandırılan (yahut **سِجِّين**) türden yaptı [yani, su onlara ulaşmadığında suyu onlara iletmek için diplerinde hendekler kazdı]. (K.)

سِجْنٌ
**سِجْنٌ** ذ Bir hapishane; (S, L, Msb, K;) ve ayrıca ↓ **سِجِّينٌ**: (L:) ilkinin çoğulu **سُجُونٌ**dur. (Mgh, Msb.)

سَجِينٌ
**سَجِينٌ** ذ ↓ **مَسْجُونٌ** ile eşanlamlıdır [Hapsedilmiş]; çoğulu **سُجَنَآءُ** ve **سَجْنَى**: ve dişiye de uygulanır; ayrıca **سَجِينَةٌ**; çoğulu **سَجْنَى** ve **سَجَائِنُ**. (K.)

سَجَّانٌ
**سَجَّانٌ** ذ Hapishane bekçisi. (K.)

سِجِّينٌ
**سِجِّينٌ** ذ : bkz. **سِجْنٌ**. ― -b2- [Kur’ân lxxxiii. 7’de,] kötüler[in ameller]inin kaydının bulunduğu belirli bir yer; (S, L, K;) yahut İ ‘Ab’ın dediği gibi, sicillerinin bulunduğu yer: AO der ki, o, **السِّجْنُ**’den **فِعِّيلٌ** veznindedir; **الفِسِّيقُ**’un **الفِسْقُ**’tan olması gibi: (S, L:) yahut Cehennemde belirli bir vadi: yahut belirli bir taş, [yahut kaya,] (L, K,) aşağıda, (L,) yahut içinde, (K,) yedinci yerin: (L, K:) [bu açıklamalar, bir sonraki âyetteki **مَا سِجِّينٌ**’in **مَا كِتَابُ سِجِّينٍ** yerine olduğuna hükmedenlerce verilir:] yahut orada, kötüler[in], (Bd, Jel, *) cinlerin ve insanların, (Bd,) yahut şeytanların ve kâfirlerin amellerini kapsayan bir sicil demektir: (Jel:) yahut bir sonraki âyetteki **ما سجّين** , **ما كتاب سجّين** yerinedir; ve anlam, (Bd, Jel,) yedinci yerin altında bulunan yer, İblîs’in ve kuvvetlerinin meskenidir: (Jel:) IAth der ki, bir rivayette **ال** takısı ile vârid olmuştur; o takı olmaksızın ise ateş[in] (Cehennem[in]) özel adıdır; ve buradan Kur’ân lxxxiii. 7’de onun zikri. (L.) [Ayrıca **سِجِّيلٌ**’e de bak.] -A2- Ayrıca Herhangi bir sert şey: (L:) ve sert, şiddetli, yahut ağır; (S, L, K;) bir dövüşe uygulanır. (S, L.) ― -b2- Ve Devam eden, süren, yahut ebedî; **دَائِمٌ** ile eşanlamlı; (L, K;) ve ayrıca **سِجِّيلٌ**: El-Muärrij’e göre böyledir. (L. [Yine, **سِجِّيلٌ**’e bak.]) -A3- Ve **عَلَانِيَة** ile aynı (i. q.): (L, K:) şu sözde olduğu gibi, **عَمِلَ ذٰلِكَ سِجِّينًا** [O, bunu açıkça, yahut alenen yaptı]. (L.) -A4- Ayrıca **سِلْتِين** diye adlandırılan türden hurma ağaçları (**نَخْل**) (As, L, K) Bahreyn halkının lehçesinde; (As, L;) [görünüşe göre anlam, ikinci kelimenin o lehçeden olduğudur; zira denilmiştir ki] Araplar [görünüşe göre genel olarak Araplar] Arapça olmayan **سِلْتِين** yerine **سِجِّين** derler: (L:) böyle adlandırılan hurma ağaçları, su onlara ulaşmadığında suyu onlara iletmek için diplerinde hendekler kazılmış olanlardır. (L, ve K, madde **سلتن**’de.)

سَاجُونٌ
**سَاجُونٌ** ذ **أَنِيث** diye adlandırılan demir [yani dişi; yumuşak anlamında]. (L.)

مَسْجَنَةٌ
[ **مَسْجَنَةٌ** ذ , Freytag’a göre, hapsetme fiili: fakat daha ziyade **مَبْخَلَةٌ** ve **مَجْبَنَةٌ** vb. sınıfından bir kelime görünür ve hapsetmenin bir sebebi anlamına gelir.]

مَسْجُونٌ
**مَسْجُونٌ** ذ : bkz. **سَجِينٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَجَنَ
سَجَنَ U ( n. ac. سَجْن 1 ),
a.  Confined, imprisoned;   kept secret, close, concealed; curbed, restrained.

سَجَّنَ
سَجَّنَ II ,
a.  Split.

b.  Trenched, dug round; hoed round.

سِجْن
سِجْن 2 , ( pl. سُجُوْن 27 ),
a.  Prison, dungeon.

سَاْجِن
سَاْجِن 21 , ( pl. سَوَاْجِنُ 41 ),
a.  Mountain-torrent.

سَجِيْن
سَجِيْن 25 , ( pl. سَجْنَى 1ya ,  سُجَنَآءُ 43 ),
a.  Imprisoned; prisoner.

سَجَّاْن
سَجَّاْن 28 ,
a.  Jailer.

سِجِّيْن
سِجِّيْن 30 ,
a.  Hell-fire.

b.  Lasting, enduring.

سَجڤنَ
N. P. سَجڤنَ I ,
a.  see 25 .

سَجَنْجَل
سَجَنْجَل ( pl. سَنَاجِل ),  P. ,
a.  Mirror.

##### Türkçe

**سَجَنَ**
**سَجَنَ** U ( mastar: **سَجْن** 1 ),
a. Hapsetti, zindana attı; gizli tuttu, kapalı tuttu, sakladı; dizginledi, engelledi.

**سَجَّنَ**
**سَجَّنَ** II ,
a. Yardı.

b. Hendek açtı, etrafını kazdı; etrafını çapaladı.

**سِجْن**
**سِجْن** 2 , ( çoğul: **سُجُوْن** 27 ),
a. Hapishane, zindan.

**سَاْجِن**
**سَاْجِن** 21 , ( çoğul: **سَوَاْجِنُ** 41 ),
a. Dağ seli.

**سَجِيْن**
**سَجِيْن** 25 , ( çoğul: **سَجْنَى** 1ya , **سُجَنَآءُ** 43 ),
a. Hapsedilmiş; mahpus.

**سَجَّاْن**
**سَجَّاْن** 28 ,
a. Zindancı.

**سِجِّيْن**
**سِجِّيْن** 30 ,
a. Cehennem ateşi.

b. Kalıcı, sürekli.

**سَجڤنَ**
Özel isim. **سَجڤنَ** I ,
a. 25’e bak.

**سَجَنْجَل**
**سَجَنْجَل** ( çoğul: **سَنَاجِل** ), Farsça,
a. Ayna.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سجن
سَجَنَ - يَسْجُنُ، سُجِنَ - يُسْجَنُ - سِجْن - مَسْجُوْن - مَسْجُوْنِيْن - سِجِّيْن
سَجَنَ - يَسْجُنُ + كائن + كائناً: يضعه في مكان محصور فيقيد حريته ويمنعه من التحرك والانتقال خارجاً من هذا المكان
سُجِنَ - يُسْجَنُ: مبني للمجهول من " سَجَنَ - يَسْجُنُ "
سِجْن - السجن: اسم فعل " سَجَنَ - يَسْجُنُ ": وهو كذلك اسم مكان منه: المكان المحصور والمحاط والذي يجعل من يسكنه مقيد الحرية في الانتقال خارجاً منه
مَسْجُوْن: اسم مفعول من " سَجَنَ - يَسْجُنُ ": من يقع عليه فعل " سَجَنَ - يَسْجُنُ ": المحصور والمقيدة حريته
مَسْجُوْنِيْن: جمع " مَسْجُوْن"
سِجِّيْن: على وزن " فِعِّيل": اسم فاعل مبالغة من " سَجَنَ - يَسْجُنُ ": اسم مكان منه: السجن الرهيب العميق والغائر والبعيد، كقبر الميت مثلاً
وهو في القرآن مقابل " عليون ": وكلاهما كتاب مرقوم
﴿كلا إن كتاب الأبرار لفي عليين(18)وما أدراك ما عليون(19)كتاب مرقوم(20)يشهده المقربون(21)﴾ المطففين
ويفهم من السياق أنهما كلاهما " سجين، وعليون، هو كتاب مرقوم حفيظ، تُحْفَظُ فيه أعمال الناس، ولكن كتاب الأبرار يكون مكرماً ظاهراً في الأعلى، وكتاب الفجار مهاناً في مكان كقبر الميت
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الأسر وتقييد الحركة ومنع الهرب " وهي:
سَجَنَ - يَسْجُنُ، حَبَسَ - يَحْبِسُ، أَسَرَ - يَأْسِرُ، قَسَرَ - يَقْسِرُ، حَصَرَ - يَحْصُرُ، قَصَرَ- يَقْصُرُ
سَجَنَ - يَسْجُنُ - يُسْجَنُ
 	﴿قالت فذلكن الذي لمتنني فيه ولقد راودته عن نفسه فاستعصم ولئن لم يفعل ما آمره ليسجنن وليكون من الصاغرين(32)﴾ يوسف ﴿ثم بدا لهم من بعد ما رأوا الآيات ليسجننه حتى حين(35)﴾ يوسف
السجن
 ﴿وقال للذي ظن أنه ناج منهما اذكرني عند ربك فأنساه الشيطان ذكر ربه فلبث في السجن بضع سنين (42)﴾ يوسف
 	﴿قال رب السجن أحب إلي مما يدعونني إليه وإلا تصرف عني كيدهن أصب إليهن وأكن من الجاهلين(33)﴾ يوسف
 	﴿ودخل معه السجن فتيان قال أحدهما إني أراني أعصر خمرا وقال الآخر إني أراني أحمل فوق رأسي خبزا تأكل الطير منه نبئنا بتأويله إنا نراك من المحسنين(36)﴾ يوسف ﴿ورفع أبويه على العرش وخروا له سجدا وقال ياأبت هذا تأويل رؤياي من قبل قد جعلها ربي حقا وقد أحسن بي إذ أخرجني من السجن وجاء بكم من البدو من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي إن ربي لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم(100)﴾ يوسف
 	﴿ياصاحبي السجن أأرباب متفرقون خير أم الله الواحد القهار(39)﴾ يوسف ﴿ياصاحبي السجن أما أحدكما فيسقي ربه خمرا وأما الآخر فيصلب فتأكل الطير من رأسه قضي الأمر الذي فيه تستفتيان(41)﴾ يوف
مسجون - المسجونين
 ﴿قال لئن اتخذت إلها غيري لأجعلنك من المسجونين(29)﴾ الشعراء
سجين
 	﴿كلا إن كتاب الفجار لفي سجين(7)﴾ المطففين ﴿وما أدراك ما سجين(8) كتاب مرقوم(9)﴾ المطففين
جاء في التفسير: سجين صخرة في الأرض السابعة، وجاء كذلك: خد إبليس، وجاء: حبس وضيق شديد، وجاء خسارة، وجاء: سجن يعذب فيه الكفرة والشياطين في جهنم
مختار الصحاح
● [سجن] س ج ن: السِّجْنُ الحبس وقد سَجَنَهُ من باب نصر قلت يقال ليس شيء أحق بطول سجن من لسان نقله الفارابي و سِجّينٌ موضع فيه كتاب الفجار وقال بن عباس رضي الله تعالى عنهما هو دواوينهم قال أبو عبيدة هو فعيل من السجن
الراغب
سجن
- السجن: الحبس في السجن، وقرئ: }رب السجن أحب إلي﴿[يوسف/33]، بفتح السين (وهي قراءة يعقوب، والباقون بكسر السين. الإتحاف 264) وكسرها. قال:﴾ليسجننه حتى حين﴿[يوسف/35]،﴾ودخل معه السجن فتيان{ [يوسف/36]، والسجين: اسم لجهنم، بإزاء عليين، وزيد لفظه تنبيها على زيادة معناه، وقيل: هو اسم للأرض السابعة (أخرج ابن مرديوه عن عائشة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (سجين: الأرض السابعة السفلى).
- وهو مروي عن ابن عباس ومجاهد وقتادة وفرقد، وعبد الله بن عمرو بن العاص وابن جريج. انظر: الدر المنثور 8/444)، قال: }لفي سجين *** وما أدراك ما سجين﴿[المطففين/7 - 8]، وقد قيل: إن كل شيء ذكره الله تعالى بقوله:﴾وما أدراك﴿فسره، وكل ما ذكر بقوله:﴾وما يدريك﴿تركه مبهما (انظر: الإتقان في علوم القرآن 1/191؛ وقد تقدم في مادة درى)، وفي هذا الموضع ذكر:﴾وما أدراك﴿، وكذا في قوله:﴾وما أدراك ما عليون{ [المطففين/19] (وعن قتادة قال: عليون فوق السماء السابعة عند قائمة العرش اليمنى)، ثم فسر الكتاب لا السجين والعليين، وفي هذا لطيفة موضعها الكتب التي تتبع هذا الكتاب إن شاء الله تعالى، لا هذا.
ملخص اللسان
1.     السِّجْنُ: الحَبْسُ. والسَّجْنُ، بالفتح: المصدر. سَجَنَه يَسْجُنُه سَجْناً أَي حبسه
2.     والسِّجْنُ: المَحْبِسُ
3.     وسَجَنَ الهَمَّ يَسْجُنه إذا لم يَبُثَّه،
4.     والسِّجِّين: السِّجْن. وسِجِّينٌ: واد في جهنم،
5.     والسِّجِّينُ: الصُّلب الشديد من كل شيء.وقوله تعالى: كلا إنَّ كتابَ الفُجَّار لفي سِجِّين؛ قيل: المعنى أَن كتابهم في حَبْسٍ لخساسة منزلتهم عند الله عز وجل، وقيل: في سِجِّينٍ في حَجَر تحت الأَرض السابعة، وقيل: في سِجِّين في حساب؛ ويقال: فَعَل ذلك سِجِّيناً أَي عَلانية.
6.     والسَّاجُون: الحديد الأَنيثُ.
7.    وضَرْبٌ سِجِّينٌ أَي شديد؛
لسان العرب
● - سجن: السِّجْنُ: الحَبْسُ. والسَّجْنُ، بالفتح: المصدر. سَجَنَه       يَسْجُنُه سَجْناً أَي حبسه. وفي بعض القراءة: قال ربِّ السَّجْنُ أَحبّ إليّ.       والسِّجْنُ: المَحْبِسُ. وفي بعض القراءة: قال رب السِّجْنُ أَحبّ إليّ،       فمن كسر السين فهو المَحْبِس وهو اسم، ومن فتح السين فهو مصدر سَجَنه       سَجْناً. وفي الحديث: ما شيءٌ       أَحَقَّ بطُولِ سَجْنٍ من لسانٍ. والسَّجَّانُ: صاحبُ السِّجْنِ. ورجل       سَجِينٌ: مَسْجُون، وكذلك الأُنثى بغير هاء، والجمع سُجَناء وسَجْنى. وقال       اللحياني: امرأَة سَجِينٌ وسَجِينة أَي مسجونة من نسوة سَجْنى وسَجائن؛       ورجل سَجِين في قوم سَجْنى؛ كل ذلك عنه. وسَجَنَ الهَمَّ يَسْجُنه إذا لم       يَبُثَّه، وهو مَثَلٌ بذلك؛ قال: ولا تَسْجُنَنَّ الهَمَّ، إنَّ       لسَجْنِه عَناءً، وحَمَّلْهُ المَهارى النَّواجِيا وسِجِّين: فِعِّيل من       السِّجْن. والسِّجِّين: السِّجْن. وسِجِّينٌ: واد في جهنم، نعوذ بالله منها،       مشتق من ذلك. والسِّجِّينُ: الصُّلب الشديد من كل شيء. وقوله تعالى: كلا       إنَّ كتابَ الفُجَّار لفي سِجِّين؛ قيل: المعنى أَن كتابهم في حَبْسٍ لخساسة       منزلتهم عند الله عز وجل، وقيل: في سِجِّينٍ في حَجَر تحت الأَرض       السابعة، وقيل: في سِجِّين في حساب؛ قال ابن عرفة: هو فِعِّيل من سَجَنْتُ أَي       هو محبوس عليهم كي يُجازوا بما فيه، وقال مجاهد: لفي سِجِّين في الأرض       السابعة. الجوهري: سِجِّين موضع فيه كتاب الفجار، قال ابن عباس:       ودواوينُهم؛ وقال أَبو عبيدة: وهو فِعِّيل من السِّجْن الحبْس كالفِسِّيق من       الفِسْق. وفي حديث أَبي سعيد: ويُؤتى بكتابه مختوماً فيوضع في السِّجِّين؛ قال       ابن الأَثير: هكذا جاء بالأَلف واللام، وهو بغيرهما اسم علم للنار؛ ومنه       قوله تعالى: إن كتاب الفجار لفي سِجِّين. ويقال: فَعَل ذلك سِجِّيناً أَي       عَلانية. والسَّاجُون: الحديد الأَنيثُ. وضَرْبٌ سِجِّينٌ أَي شديد؛ قال       ابن مقبل:       فإِنّ فينا صَبُوحاً، إنْ رأَيتَ به       رَكْباً بَهِيّاً وآلافاً ثَمانينا       ورَجْلةً يَضْرِبون الهامَ عن عُرُضٍ       ضَرْباً، تواصَتْ به الأَبطالُ، سِجِّينا       قال الأَصمعي: السِّجِّين من النخل السِّلْتِينُ، بلغة أَهل البحرين.       يقال: سَجِّنْ جِذْعَك إذا أَردت أَن تجعله سِلتيناً، والعرب تقول سِجِّين       مكان سِلْتين، وسِلِتينٌ ليس بعربي. أَبو عمرو: السِّجِّينُ الشديد.       غيره: هو فِعّيل من السِّجْن كأَنه يُثْبِتُ من وقع به فلا يَبرح مكانَه،       ورواه ابن الأََعرابي سِخِّيناً أَي سُخْناً، يعني الضرب، وروي عن المؤَرِّج       سِجِّيل وسِجِّين دائم في قول ابن مقبل. والسِّلتِينُ من النخل: ما يحفر       في أُصولها حُفَر تجْذِبُ الماءَ إليها إذا كانت لا يصل إليها الماء.
مقاييس اللغة:
(سجن) السين والجيم والنون أصلٌ واحد، وهو الحَبْس. يقال سجنته سَجناً. والسِّجن: المكان يُسجَن فيه الإنسان. قال الله جلَّ ثناؤه في قصّة يوسف عليه السلام: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. فيقرأ فتحاً على المصدر، وكسراً على الموضع([20])، وأما قولُ ابنِ مُقْبل:
* ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) *
فقيل إنَّهُ أراد سِجِّيلاً. أي شديداً. وقد مضى ذِكرُهُ. وإِنَّما أبدل اللام نوناً. والوجه في هذا أنَّهُ قياس الأوَّل من السَّجن، وهو الحبس؛ لأنَّه إذا كان ضرباً شديداً ثبت المضروب، كأنَّه قد حبسه.
القاموس المحيط:
سَجَنَهُ حَبَسَهُ، و الهَمَّ لم يَبُثَّهُ. والسِّجْنُ، بالكسر المَحْبِسُ. وصاحِبُهُ سَجَّانٌ. والسَّجِينُ المَسْجُوْنُ ج سُجَناءُ وسَجْنَى، وهي سَجِينٌ وسَجِينَةٌ ومَسْجونَةٌ، من سَجْنَى وسَجَائِنَ. وكسِكِّينٍ الدَّائِمُ، والشديدُ، و ع فيه كِتَابُ الفُجَّارِ، ووادٍ في جَهَنَّمَ، أعاذَنا اللّهُ تعالى منها، أَو حَجَرٌ في الأَرْضِ السابِعَةِ، والعَلانِيَةُ، والسِّلْتِينُ من النَّخْلِ. وسَجَّنَهُ تَسْجِيناً شَقَّقَهُ، و النَّخْلَ جَعَلَهَا سِلْتِيناً.
تاج العروس:
( سجنه ) يسجنه سجنا ( حبسه و ) من المجاز سجن ( الهم ) يسجنه إذا أضمره و ( لم يبثه ) قال ولا تسجنن الهم ان لسجنه * عناء وحمله المهارى النواجيا ( والسجن بالكسر المحبس ) ومنه قوله تعالى رب السجن أحب الى وقرئ بفتح السين وهو مصدر وفى الحديث ما شئ أحق بطول سجن من لسان ( وصاحبه سجان والسجين المسجون ج سجناء وسجنى ) كعرفاء وسكرى ( و ) وقال اللحيانى ( هي سجين ) بغير هاء ( وسجينة ومسجونة من ) نسوة ( سجنى وسجائن و ) روى عن أبى الفرج السجين والسجيل ( كسكين الدائم ) وبه فسر قول ابن مقبل الاتى ( و ) السجين من الضرب ( الشديد ) كما في الصحاح زاد في الاساس يثبت المضروب محله ويحبسه وقيل هو الصلب الشديد من كل شئ وأنشد الجوهرى لابن مقبل فان فينا صبوحا ان رأيت به * ركبا بهيا وآلا فاثمانينا ورجلة يضربون الهام عن عرض * ضربا تواصت به الابطال سجينا ( و ) سجين ( ع فيه كتاب الفجار ) وقال ابن عباس رضى الله تعالى عنهما ودواوينهم كما في الصحاح قال أبو عبيدة وهو فعيل من السجن كالفسيق من الفسق ومنه قوله تعالى كلا ان كتاب الفجار لفى سجين وقال ابن عرفة هو من سجنت أي هو محبوس عليهم كى يجازوا بما فيه ( و ) قيل ( واد في جهنم أعاذنا الله تعالى منها ) وجزم البيضاوى في هود أنه جهنم نفسها وقال ابن الاثير هو اسم علم للنار وقال الراغب هو اسم لجهنم بازاء عليين وزيد لفظه تنبيها على زيادة معناه ( أو حجر في الارض السابعة ) وبه فسرت الاية أيضا وقال مجاهد هو اسم الارض السابعة وقيل في سجين أي في حساب وقيل معنى الاية كتابهم في حبس لخساسة منزلتهم عند الله عزوجل وأما قول الخفاجى سجين كتاب جامع لاعمال الكفرة فذكر الراغب أن كل شئ ذكره الله عز وجل بقوله وما أدراك فسره وكل ما ذكره بقوله وما يدريك تركه مبهما وفى هذا الموضع ذكر وما أدراك ما سجين وكذا في قوله عزوجل وما أدراك ما عليون ثم فسر الكتاب لا السجين والعليين قال وفى هذه لطيفة موضعها الكتب المطولات ( و ) السجين ( العلانية ) يقال فعل ذلك سجينا أي علانية ( و ) قال الاصمعي السجين ( السلتين من النخل ) وهو ما يحفر في أصولها حفرا تجذب الماء إليها إذا كانت لا يصل إليها الماء ( وسجنه تسجينا شققه و ) سجن ( النخل جعلها سلتينا ) يقال سجن جذعك لغة أهل البحرين وسلتين ليس بعربي * ومما يستدرك عليه الساجون الحديد الانيث ورجل مسجون وقوم مسجونون وسجنوهم وسجن لسانه سكت وهو مجاز وسجين كأمير قرية بمصر من الغربية منها الجمال عبد الله بن أحمد بن عبيد الله بن محمد الازهرى الحنفي رحمه الله تعالى أخذ عن الحافظ السخاوى مات سنة 886 وشيخ مشايخنا الشيخ الشمس محمد بن عبد الرحمن أحمد السجينى الشافعي الضرير كان علامة وليا محققا وابن أخيه أبو محمد عبد الرؤف بن محمد تولى مشيخة الازهر بعد شيخنا الولى الشمس الحفنى رضى الله تعالى عنه وتوفى في رابع عشر شوال سنة 1182 وسجان كرمان جمع ساجن ككاتب وكتاب وسجانة كرمانة قرية بطرابلس المغرب منها عبد الله بن ابراهيم السجانى أخذ عن العلامة الطرطوشى رحمة الله تعالى عليهم أجمعين

##### Türkçe

سجن
**سَجَنَ - يَسْجُنُ**، **سُجِنَ - يُسْجَنُ** - **سِجْن** - **مَسْجُوْن** - **مَسْجُوْنِيْن** - **سِجِّيْن**
**سَجَنَ - يَسْجُنُ** + bir varlık + bir varlığı: onu sınırlı bir yere koyar; böylece onun özgürlüğünü kısıtlar ve onu bu yerin dışına hareket etmekten ve dışarıya geçmekten men eder.
**سُجِنَ - يُسْجَنُ**: “ **سَجَنَ - يَسْجُنُ** ”un meçhul bina edileni.
**سِجْن - السجن**: “ **سَجَنَ - يَسْجُنُ** ” fiilinin isim-fiilidir; ondan ayrıca yer ismidir: sınırlı ve çevrili yer; içinde oturanı dışına geçişte özgürlüğü kısıtlanmış kılan yer.
**مَسْجُوْن**: “ **سَجَنَ - يَسْجُنُ** ”dan ism-i mef‘ûl: “ **سَجَنَ - يَسْجُنُ** ” fiilinin kendisine vâki olduğu kimse: sınırlanmış ve özgürlüğü kısıtlanmış olan.
**مَسْجُوْنِيْن**: “ **مَسْجُوْن** ”un çoğulu.
**سِجِّيْن**: “ **فِعِّيل** ” vezninde: “ **سَجَنَ - يَسْجُنُ** ”dan mübalağa ism-i fâil; ondan yer ismidir: dehşetli, derin, çukur ve uzak zindan; meselâ ölünün kabri gibi.
Ve o, Kur’an’da “ **عليون** ”un karşısındadır; ikisi de yazılı bir kitaptır.
﴿Hayır! Şüphesiz iyilerin kitabı elbette **عليين**’dedir(18) Ve sana **عليون**’un ne olduğunu ne bildirdi?(19) Yazılı bir kitaptır(20) Ona yakın kılınanlar şahit olur(21)﴾ **المطففين**
Bağlamdan anlaşılır ki ikisi de: “ **سجين** ve **عليون**; o, yazılı, korunmuş bir kitaptır; insanların amelleri onda korunur; fakat iyilerin kitabı, yukarıda görünür biçimde ikram edilmiş olur; günahkârların kitabı ise, ölünün kabri gibi bir yerde aşağılanmış olur.
Ve lafız, “ **الأسر وتقييد الحركة ومنع الهرب** ” (esir alma, hareketi bağlama ve kaçmayı engelleme) lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**سَجَنَ - يَسْجُنُ**، **حَبَسَ - يَحْبِسُ**، **أَسَرَ - يَأْسِرُ**، **قَسَرَ - يَقْسِرُ**، **حَصَرَ - يَحْصُرُ**، **قَصَرَ- يَقْصُرُ**
**سَجَنَ - يَسْجُنُ - يُسْجَنُ**
	﴿Dedi ki: İşte bu, hakkında beni kınadığınız kimsedir; andolsun ben onu nefsinden murad etmek istedim de o korunup direndi; eğer ona emrettiğimi yapmazsa mutlaka zindana atılacaktır ve mutlaka aşağılananlardan olacaktır(32)﴾ **يوسف** ﴿Sonra, âyetleri gördükten sonra onlara göründü ki onu bir zamana kadar mutlaka zindana atsınlar(35)﴾ **يوسف**
**السجن**
﴿Ve o ikisinden kurtulacağını sandığı kimseye dedi ki: Beni efendinin yanında an; derken şeytan ona efendisini anmayı unutturdu da zindanda birkaç yıl kaldı(42)﴾ **يوسف**
	﴿Dedi ki: Rabbim, zindan, beni çağırdıkları şeyden bana daha sevimlidir; eğer onların tuzaklarını benden çevirmezsen onlara meylederim ve cahillerden olurum(33)﴾ **يوسف**
	﴿Onunla birlikte zindana iki delikanlı girdi; onlardan biri dedi ki: Ben kendimi şarap sıkarken görüyorum; diğeri dedi ki: Ben kendimi başımın üstünde kuşların yediği ekmek taşırken görüyorum; bize onun yorumunu haber ver; şüphesiz biz seni iyilik yapanlardan görüyoruz(36)﴾ **يوسف** ﴿Ve anne-babasını tahtın üzerine yükseltti; ona secde ederek yere kapandılar; dedi ki: Babacığım, işte bu, daha önceki rüyamın yorumudur; Rabbim onu hak kıldı; bana iyilik etti; çünkü beni zindandan çıkardı ve şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra sizi çölden getirdi; şüphesiz Rabbim dilediğine lütufkârdır; şüphesiz O, bilendir, hikmet sahibidir(100)﴾ **يوسف**
	﴿Ey zindan arkadaşlarım! Ayrı ayrı rabler mi daha hayırlıdır, yoksa bir olan kahredici Allah mı?(39)﴾ **يوسف** ﴿Ey zindan arkadaşlarım! İkinizden birinize gelince, efendisine şarap içirecek; ötekine gelince, asılacak da kuşlar onun başından yiyecek; hakkında fetva istediğiniz iş hükme bağlandı(41)﴾ **يوف**
**مسجون - المسجونين**
﴿Dedi ki: Eğer benden başka bir ilâh edinirsen, seni mutlaka zindana atılanlardan yaparım(29)﴾ **الشعراء**
**سجين**
	﴿Hayır! Şüphesiz günahkârların kitabı elbette **سجين**’dedir(7)﴾ **المطففين** ﴿Ve sana **سجين**’in ne olduğunu ne bildirdi?(8) Yazılı bir kitaptır(9)﴾ **المطففين**
Tefsirde geldi: **سجين** yedinci yerde bir kayadır; yine geldi: İblis’in yanağı; ve geldi: hapis ve şiddetli darlık; ve geldi: kayıp; ve geldi: cehennemde kâfirlerin ve şeytanların içinde azap gördüğü bir zindan.

**مختار الصحاح**
● [**سجن**] س ج ن: **السِّجْنُ** hapistir; ve onu **سَجَنَهُ** “**نصر**” bâbından (yaparım) dedim; denir ki: bir dilin uzun süre hapsedilmesinden daha haklı hiçbir şey yoktur; onu Fârâbî nakletti. Ve **سِجّينٌ** günahkârların kitabının bulunduğu bir yerdir. İbn Abbas dedi ki—Allah Teâlâ onlardan razı olsun—o, onların divanlarıdır. Ebû Ubeyde dedi ki: o, hapisten **فعيل**’dir.

**الراغب**
سجن
- **السجن**: zindanda hapsetmektir; ve şöyle okunmuştur: }**رب السجن أحب إلي**﴿[**يوسف**/33], **السين**’in fethiyle (bu, Yakub’un kıraatidir; geri kalanlar **السين**’in kesriyledir. **الإتحاف** 264) ve onun kesriyle. Dedi ki:﴾**ليسجننه حتى حين**﴿[**يوسف**/35],﴾**ودخل معه السجن فتيان**{ [**يوسف**/36]. Ve **السجين**: **عليين**’in karşısında, cehennemin adıdır; lafzı, manasının artışına dikkat çekmek için artırılmıştır. Ve denildi ki: o, yedinci yerin adıdır (İbn Merdûye, Âişe’den, Peygamber’den—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—şunu rivayet etti: (**سجين**: en aşağı yedinci yerdir).
- Ve bu, İbn Abbas, Mücahid, Katâde, Ferkad, Abdullah b. Amr b. el-Âs ve İbn Cüreyc’den rivayet edilmiştir. Bak: **الدر المنثور** 8/444), dedi ki: }**لفي سجين*** وما أدراك ما سجين**﴿[**المطففين**/7 - 8]. Ve denilmiştir ki: Allah Teâlâ’nın﴾**وما أدراك**﴿sözüyle andığı her şeyi açıklamıştır;﴾**وما يدريك**﴿sözüyle andığı her şeyi ise müphem bırakmıştır (bak: **الإتقان في علوم القرآن** 1/191; ve **درى** maddesinde geçti). Ve bu yerde﴾**وما أدراك**﴿zikredildi; yine O’nun sözü:﴾**وما أدراك ما عليون**{ [**المطففين**/19] (Katâde’den: **عليون** yedinci göğün üstündedir, arşın sağ direğinin yanındadır), sonra kitabı açıkladı; **السجين** ve **العليين**’i değil. Ve bunda bir incelik vardır; yeri, Allah Teâlâ dilerse bu kitabı takip eden kitaplardır; bu değil.

**ملخص اللسان**
1.     **السِّجْنُ**: hapistir. Ve **السَّجْنُ**, fetihle: mastardır. **سَجَنَه يَسْجُُنُه سَجْناً** yani onu hapsetti.
2.     Ve **السِّجْنُ**: hapis yeri.
3.     Ve **سَجَنَ الهَمَّ يَسْجُنه**: onu açığa vurmadığında.
4.     Ve **السِّجِّين**: **السِّجْن**’dir. Ve **سِجِّينٌ**: cehennemde bir vadidir.
5.     Ve **السِّجِّينُ**: her şeyin katı, şiddetli olanıdır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **كلا إنَّ كتابَ الفُجَّار لفي سِجِّين**; denildi ki: mana, Allah Azze ve Celle katında makamlarının düşüklüğünden dolayı kitaplarının bir hapiste olmasıdır; ve denildi ki: yedinci yerin altında bir taşta **سِجِّين**’dedir; ve denildi ki: **سِجِّين**’de, bir hesaptadır; ve denir ki: bunu **سِجِّيناً** yaptı, yani alenen.
6.     Ve **السَّاجُون**: dişi demirdir.
7.     Ve **ضَرْبٌ سِجِّينٌ**: yani şiddetli.

**لسان العرب**
● - **سجن**: **السِّجْنُ**: hapistir. Ve **السَّجْنُ**, fetihle: mastardır. **سَجَنَه يَسْجُنه سَجْناً** yani onu hapsetti. Ve bazı kıraatte: dedi ki: **قال ربِّ السَّجْنُ أَحبّ إليّ**. Ve **السِّجْنُ**: hapis yeri. Ve bazı kıraatte: dedi ki: **قال رب السِّجْنُ أَحبّ إليّ**; kim **السين**’i kesrederse o, hapis yeridir ve isimdir; kim **السين**’i fethederse o, **سَجَنه سَجْناً**’ın mastarıdır. Ve hadiste: “Bir dilin uzun süre hapsedilmesinden daha haklı hiçbir şey yoktur.” Ve **السَّجَّانُ**: zindanın sahibidir. Ve **سَجِينٌ** adam: **مَسْجُون**; dişisi de hâ’sız böyledir; çoğulu **سُجَناء** ve **سَجْنى**. Lihyânî dedi ki: **سَجِينٌ** kadın ve **سَجِينة** yani **سَجْنى** ve **سَجائن** kadınlardan zindana atılmış; ve **سَجْنى** kavimde **سَجِين** adam; bunların hepsi ondan. Ve **سَجَنَ الهَمَّ يَسْجُنه**: onu açığa vurmadığında; bu, bununla bir meseldir; dedi ki:
“Ve sakın gamı hapsetme; şüphesiz onu hapsetmek zahmettir; onu hızlı develere yükle.”
Ve **سِجِّين**: **السِّجْن**’den **فِعِّيل**’dir. Ve **السِّجِّين**: **السِّجْن**’dir. Ve **سِجِّينٌ**: cehennemde bir vadidir—Allah’a sığınırız—bundan türemiştir. Ve **السِّجِّينُ**: her şeyin katı, şiddetli olanıdır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **كلا إنَّ كتابَ الفُجَّار لفي سِجِّين**; denildi ki: mana, Allah Azze ve Celle katında makamlarının düşüklüğünden dolayı kitaplarının bir hapiste olmasıdır; ve denildi ki: yedinci yerin altında bir taşta **سِجِّين**’dedir; ve denildi ki: **سِجِّين**’de, bir hesaptadır. İbn Arefe dedi ki: o, **سَجَنْتُ**’den **فِعِّيل**’dir; yani o, onların üzerine hapsedilmiştir ki içindekine göre cezalandırılsınlar. Mücahid dedi ki: yedinci yerde **سِجِّين**’dedir. Cevherî: **سِجِّين** günahkârların kitabının bulunduğu bir yerdir; İbn Abbas dedi ki: onların divanlarıdır. Ebû Ubeyde dedi ki: o, **السِّجْن** (hapis)ten **فِعِّيل**’dir; **الفِسِّيق**’in **الفِسْق**’tan olması gibi. Ve Ebû Saîd hadîsinde: “Ve ona kitabı mühürlü olarak getirilir de **السِّجِّين**’e konur.” İbnü’l-Esîr dedi ki: böyle, **الألف واللام** ile geldi; o ise onlarsız, ateş için bir özel addır; ondan Allah Teâlâ’nın sözü: **إن كتاب الفجار لفي سِجِّين**. Ve denir ki: bunu **سِجِّيناً** yaptı, yani alenen. Ve **السَّاجُون**: dişi demirdir. Ve **ضَرْبٌ سِجِّينٌ**: yani şiddetli; İbn Mukbil dedi ki:
فإِنّ فينا صَبُوحاً، إنْ رأَيتَ به
رَكْباً بَهِيّاً وآلافاً ثَمانينا
ورَجْلةً يَضْرِبون الهامَ عن عُرُضٍ
ضَرْباً، تواصَتْ به الأَبطالُ، سِجِّينا
Asmaî dedi ki: **السِّجِّين** hurmadan **السِّلْتِين**’dir; Bahreyn ehlinin dilinde. Denir ki: **سَجِّنْ جِذْعَك**; onu **سِلتيناً** yapmak istediğinde. Ve Araplar **سِلْتين** yerine **سِجِّين** der; **سِلِتينٌ** Arapça değildir. Ebû Amr: **السِّجِّينُ** şiddetli olandır. Başkası: o, **السِّجْن**’den **فِعّيل**’dir; sanki kendisine vâki olanı sabitler de yerinden ayrılmaz; İbnü’l-A‘râbî’den **سِخِّيناً** diye rivayet edilmiştir; yani sıcak; yani darbı kasteder. Müerric’ten, İbn Mukbil’in sözünde **سِجِّيل** ve **سِجِّين** “dâim” diye rivayet edilmiştir. Ve hurmadan **السِّلتِينُ**: köklerinde suyu kendine çeken çukurlar kazılan şeydir; su ona ulaşmadığında.

**مقاييس اللغة**:
(**سجن**) **السين** ve **الجيم** ve **النون** tek bir asıldır; o da hapistir. Denir ki: onu **سَجْناً** hapsettim. Ve **السِّجن**: insanın içinde hapsedildiği yerdir. Allah—celâl ve senâsı yüce olsun—Yusuf’un kıssasında dedi: ﴿**قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ**﴾ [**يوسف** 33]. Mastar üzere fetihle, yer üzere kesreyle okunur([20]). İbn Mukbil’in sözüne gelince:
* **ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا**([21]) *
denildi ki: o, **سِجِّيلاً** kastetti; yani şiddetli. Onun zikri geçti. Ancak **اللام**’ı **نون** ile değiştirdi. Bunun vechi şudur: o, **السَّجن**in (hapis) ilk kıyasındandır; çünkü o, şiddetli bir darp olduğunda vurulan sabit kalır; sanki onu hapsetmiştir.

**القاموس المحيط**:
**سَجَنَهُ**: onu hapsetti; ve gamı: onu açığa vurmadı. Ve **السِّجْنُ**, kesreyle: hapis yeri. Ve onun sahibi **سَجَّانٌ**’dır. Ve **السَّجِينُ**: **المَسْجُوْنُ**; çoğulu **سُجَناءُ** ve **سَجْنَى**; ve o, **سَجِينٌ**’dir ve **سَجِينَةٌ** ve **مَسْجونَةٌ**, **سَجْنَى** ve **سَجَائِنَ** kadınlarından. Ve **سِكِّينٍ** gibi: dâim olan; ve şiddetli olan; ve günahkârların kitabının bulunduğu yer; ve cehennemde bir vadi—Allah Teâlâ bizi ondan korusun—yahut yedinci yerde bir taş; ve aleniyet; ve hurmadan **السِّلْتِينُ**. Ve **سَجَّنَهُ تَسْجِيناً**: onu yardı. Ve hurmayı: onu **سِلْتِيناً** yaptı.

**تاج العروس**:
(**سجنه**) onu **سَجْناً** **يسجنه** (hapsetti) ve mecazdan: gamı **سجن** **يسجنه**; onu gizlediğinde ve (onu açığa vurmadığında). Dedi ki:
ولا تسجنن الهم ان لسجنه * عناء وحمله المهارى النواجيا
(Ve **السجن** kesreyle hapis yeridir) ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: **رب السجن أحب الى**; ve **السين**’in fethiyle okunmuştur; o mastardır. Ve hadiste: “Bir dilin uzun süre hapsedilmesinden daha haklı bir şey yoktur.” (Ve onun sahibi **سجان**’dır. Ve **السجين**: **المسجون**; çoğulu **سجناء** ve **سجنى**) **عرفاء** ve **سكرى** gibi. (Ve) Lihyânî dedi ki: (o, **سجين**’dir) hâ’sız. Ve **سجينة** ve **مسجونة**, (**سجنى** ve **سجائن**) kadınlarından. Ve Ebû’l-Ferec’den **السجين** ve **السجيل** ( **سكين** gibi: dâim olan) diye rivayet edildi; ve onunla, aşağıda gelen İbn Mukbil’in sözü tefsir edildi. (Ve) darbın **السجين**i: (şiddetli)dir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الأساس**’ta artırdı: vurulanı yerinde sabitler ve onu hapseder. Ve denildi ki: o, her şeyin katı, şiddetli olanıdır. Cevherî, İbn Mukbil’den şu beyti şahit getirdi:
فان فينا صبوحا ان رأيت به * ركبا بهيا وآلا فاثمانينا
ورجلة يضربون الهام عن عرض * ضربا تواصت به الابطال سجينا
(Ve) **سجين**: (günahkârların kitabının bulunduğu yer)dir. İbn Abbas—Allah Teâlâ onlardan razı olsun—dedi ki: onların divanlarıdır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ebû Ubeyde dedi ki: o, **السجن**’den **فعيل**’dir; **الفسيق**’in **الفسق**’tan olması gibi. Ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: **كلا ان كتاب الفجار لفى سجين**. İbn Arefe dedi ki: o, **سجنت**’ten; yani o, onların üzerine hapsedilmiştir ki içindekine göre cezalandırılsınlar. (Ve) denildi ki: (cehennemde bir vadi; Allah Teâlâ bizi ondan korusun). Beydâvî, **هود**’da onun cehennemin kendisi olduğuna kesin hükmetti. İbnü’l-Esîr dedi ki: o, ateş için bir özel addır. Râgıb dedi ki: o, **عليين**’in karşısında cehennemin adıdır; lafzı, manasının artışına dikkat çekmek için artırılmıştır. (Veya yedinci yerde bir taş). Ve âyet bununla da tefsir edildi. Mücahid dedi ki: o, yedinci yerin adıdır. Ve denildi ki: **في سجين** yani bir hesaptadır. Ve denildi ki: âyetin manası, Allah Azze ve Celle katında makamlarının düşüklüğünden dolayı kitaplarının bir hapiste olmasıdır. Hufâcî’nin “**سجين** kâfirlerin amellerini toplayan bir kitaptır” sözüne gelince; Râgıb zikretti ki Allah Azze ve Celle’nin }**وما أدراك**﴿sözüyle andığı her şeyi açıklamıştır;﴾**وما يدريك**﴿sözüyle andığı her şeyi müphem bırakmıştır. Ve bu yerde﴾**وما أدراك ما سجين**﴿zikredildi; yine O’nun sözü:﴾**وما أدراك ما عليون**{; sonra kitabı açıkladı; **السجين** ve **العليين**’i değil. Dedi ki: bunda bir incelik vardır; yeri uzun kitaplaradır. (Ve) **السجين**: (aleniyet)tir; denir ki: bunu **سجينا** yaptı, yani alenen. (Ve) Asmaî dedi ki: **السجين** (hurmadan **السلتين**’dir); o, köklerinde suyu kendine çeken çukurlar kazılan şeydir; su ona ulaşmadığında. (Ve **سجنه تسجينا**: onu yardı) ve hurmayı: (onu **سلتينا** yaptı). Denir ki: **سجن جذعك**; Bahreyn ehlinin dili. Ve **سلتين** Arapça değildir. *Ve buna eklenenlerdendir: **الساجون** dişi demirdir; ve **مسجون** adam; ve **مسجونون** kavim; ve onları hapsettiler; ve dili **سجن**: sustu; bu mecazdır. Ve **سجين** **أمير** gibi: Mısır’da **الغربية**’den bir köydür; ondan Cemâl Abdullah b. Ahmed b. Ubeydullah b. Muhammed el-Ezherî el-Hanefî—Allah ona rahmet etsin—Hâfız Sehâvî’den aldı; 886 yılında öldü. Ve şeyhlerimizin şeyhi: Şeyh Şems Muhammed b. Abdurrahman Ahmed es-Sicînî eş-Şâfiî ed-Darîr; âlim, velî, muhakkik idi; ve onun kardeşinin oğlu Ebû Muhammed Abdurraûf b. Muhammed; şeyhimiz velî Şems el-Hafnî’den—Allah Teâlâ ondan razı olsun—sonra Ezher şeyhliğini üstlendi; 1182 yılı Şevval’in on dördünde vefat etti. Ve **سجان** Kirmân: **ساجن**’in çoğuludur; **كاتب** ve **كتاب** gibi. Ve **سجانة** Kirmâne: Trablus el-Mağrib’de bir köydür; ondan Abdullah b. İbrahim es-Siccânî; Allâme Turtûşî’den aldı—Allah Teâlâ hepsine rahmet etsin.
