# سجهر (س-ج-ه-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%87%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AC%D9%87%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ج - ه - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والجيم
جهضم: تَجَهْضَمَ الفَحْلُ على أقرانه، أي: علاهم بكلكله، وبعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ، أي: رَحْبُ الجنبين، وكذلك الرّجل.
والجَهْضَمُ: الضَّخْمُ الهامةِ ، المُسْتديرُ الوَجْهِِ.
سجهر: اسْجهرَّتِ الرِّماحُ، أي: أقبلت إليك. واسجهرّ النّبات، أي: طال. قال:
في كنّ وادٍ مُسْجَهِرٍّ رفرف
هجرس: الهِجْرِسُ: من أولاد الثّعالب، ويُوصَفُ به اللّئيم. ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها، أي: شدائدها، ودواهيها.
جرهس: والجرهاس: الجَسيمُ، قال يصف الأسد:
يُكْنَى وما حُوِّل عن جِرهاسِ
من فَرْسِهِ الأُسْدَ: أبا فِراسِِ
سمهج: السَّمْهَجَةُ: الفَتْلُ الشَّديدُ. حَبْلُ مُسَمْهَجٌ، وهو في الحَلِفِ أيضاً، قال: يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ: أي: حُلْوٌ دَسِمٌ.
دهرج: الدَّهْرَجةُ: الوَحاءُ في السّير.
جرهد: أجْرَهدَّ القوم: قصدوا القصد. واجرهدَّ الطّريق، أي: اسْتَمّرَّ.
دهنج: الدُّهانجُ: البَعير الضَّخْم ذو السّنامَيْن. قال:
كأنَّ رَعْنَ الآلِ منه في الآلْ
إذا بدا، دُهانِـجٌ ذو أعـدالْ
شبّة أطرافَ الجَبَل في السَّراب بعد لَيْن وسنامَيْن.
والدَّهْنَجُ: حصىً خُضْرٌ يُحكُّ منها الفُصوص، ليس بعربيّة.
هجدم: هِجدَمٌ: لغةٌ في إجدمٌ: في إقدامِك الفرس وزَجْركَهُ: يقال: أوّل من رَكبَ الفَرَسَ ابن آدمَ.
القاتل، حمل على أخيه فزجر فرساً وقال: هجِ الدّم، فلمّا كثر على الالسنة اقتصروا على: هجدم وإجدم.
دهمج: الدَّهْمَجةُ: مَشْيُ الكبير كأنَّه في قيد.
هرجب: الهِرْجابُ من الإِبل : الطّويلة الضَّخمة.
هبرج: الهَبْرجةُ: اختلاطٌ في المَشْي، قال العجّاج:
يَتْبَعْنَ ذيّالاً مُوَشًّى هَبْرَجا
جهرم: الجَهْرَميّةُ: ثيابٌ منسوبة، نحو البسط وما أشبهَهَا، يقال: هي من الكَتّان، قال:
"لا يُشْتَرَي كَتّانه وجَهْرَمُهْ"
جعله اسماً بإخراج ياء النِّسبة.
جرهم: جُرْهُم: حيٌّ من اليَمَن. نزلوا مكّة، وتزوج فيهم إسماعيلُ عليه السّلام، فعصَوُا الله، وأُلحِدوا في الحَرَم فأبادهم الله.
جمهر: الجُمْهُوُر: الرَّمْل الكثيرُ المتراكم الواسع. والجُمْهُورُ: الجماعة من النّاس، وخيلٌ. مُجَمْهَرة، أي: مُجْتمعة.
جهبل: امرأةٌ جَهْبَلةٌ: قبيحةٌ دَميمةُ.
هلبج: الهِلْباجةُ: الثَّقيل من الّناس. ويقال: الأحمق المائق.
لهجم: اللَّهْجَمُ: الطَّريقُ الواضِحُ.
هملج: الهَمْلَجةُ: حسنُ سَيْرِ الدّابّة في سرعة وبخترة. الذّكَرُ والأُنثى نعتهما: هملاج.
وقد هَمْلَجْ: واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ: مُدَلَّل مُنْقاد قال العجّاج:
"قد قلّدوا أَمْرَهُمُ المُهَمْلَجا"

##### Türkçe

**الهاء والجيم**

**جهضم**: **تَجَهْضَمَ الفَحْلُ** akranlarının üzerine (öylece) **أقرانه**; yani: göğsüyle onların üzerine yükseldi. Ve iki yanı **الجَنْبينِ** geniş olan deve: **بَعيرٌ جَهْضَمُ الجَنْبينِ**; yani: iki yanı geniş. Aynı şekilde adam da.

Ve **الجَهْضَمُ**: başı iri, yüzü yuvarlak olan.

**سجهر**: **اسْجهرَّتِ الرِّماحُ**; yani: sana doğru geldiler. Ve **اسجهرّ النّبات**; yani: uzadı. Dedi ki:
Bir vadinin içinde, **مُسْجَهِرٍّ** (olan) (şöyle) dalgalanır.

**هجرس**: **الهِجْرِسُ**: tilki yavrularından. Ve onunla alçak (kimse) vasfedilir. Ve **ورَمَتْني الأَيّام عن هَجارِسِها**; yani: onun şiddetleri ve onun musibetleri.

**جرهس**: ve **الجرهاس**: iri (olan). Aslanı vasfederek dedi ki:
Künye edinir; ve **جِرهاسِ**’ından çevrilmiş değildir,
Atlısından aslan: **أبا فِراسِ**.

**سمهج**: **السَّمْهَجَةُ**: şiddetli büküm. **حَبْلُ مُسَمْهَجٌ**; ve o, yemin (bahsi)nde de (kullanılır). Dedi ki: **يَحْلِفُ بَجٌّ خَلِفاً مُسَمْهَجا قلتُ له يا بَجُّ لا تُلَجِّجا**. Ve **ولبنُ سَمْهَجٌ سَمَلَّجٌ**: yani: tatlı, yağlı.

**دهرج**: **الدَّهْرَجةُ**: yürüyüşte sürat.

**جرهد**: **أجْرَهدَّ القوم**: kastı kastettiler. Ve **اجرهدَّ الطّريق**; yani: devam etti.

**دهنج**: **الدُّهانجُ**: iki hörgüçlü, iri deve. Dedi ki:
Onun seraptaki seraptan (görünen) çıkıntısı sanki,
Göründüğü vakit, yükleri olan **دُهانِـجٌ** (gibi),
Serapta dağın uçlarını, yumuşaklıktan ve iki hörgüçten sonra benzetti.

Ve **الدَّهْنَجُ**: yeşil çakıl; ondan yüzük taşları kazınır; Arapça değildir.

**هجدم**: **هِجدَمٌ**: **إجدمٌ**’da bir dildir: senin atı ileri sürmende ve onu azarlamanda; denir ki: ata ilk binen Âdem oğlu (idi):
Katil; kardeşinin üzerine yürüdü, bir atı azarladı ve dedi: **هجِ الدّم**; diller üzerinde çoğalınca **هجدم** ve **إجدم** üzerine kısalttılar.

**دهمج**: **الدَّهْمَجةُ**: yaşlının yürüyüşü; sanki bağ içinde.

**هرجب**: develerden **الهِرْجابُ**: uzun, iri olan.

**هبرج**: **الهَبْرجةُ**: yürüyüşte karışıklık. **العجّاج** dedi ki:
Süslü bir kuyruğu olanı, **هَبْرَجا** (olarak) izlerler.

**جهرم**: **الجَهْرَميّةُ**: nisbetli elbiseler; yaygılar ve benzerleri gibi. Denir ki: o ketendendir. Dedi ki:
"Onun keteni ve **جَهْرَمُهْ** satın alınmaz"
Nisbet **ياء**’sını çıkararak onu isim yaptı.

**جرهم**: **جُرْهُم**: Yemen’den bir kabile. Mekke’ye indiler; İsmail عليه السّلام onların içinde evlendi. Sonra Allah’a isyan ettiler ve Harem’de ilhada saptılar; Allah da onları helâk etti.

**جمهر**: **الجُمْهُوُر**: çok, birikmiş, geniş kum. Ve **الجُمْهُورُ**: insanlardan bir topluluk; ve atlar. **مُجَمْهَرة**; yani: toplanmış.

**جهبل**: **امرأةٌ جَهْبَلةٌ**: çirkin, kötü görünümlü.

**هلبج**: **الهِلْباجةُ**: insanlardan ağır (kimse). Ve denir ki: ahmak, hafifmeşrep.

**لهجم**: **اللَّهْجَمُ**: açık yol.

**هملج**: **الهَمْلَجةُ**: binek hayvanının sürat ve salınış içinde yürüyüşünün güzelliği. Erkek ve dişinin sıfatı: **هملاج**.

Ve **وقد هَمْلَجْ**: ve **واأَرٌٌْ مُهَمْلَجٌ**: nazlandırılmış, boyun eğen. **العجّاج** dedi ki:
"Onlar işlerini **المُهَمْلَجا** (olana) gerdanlık yaptılar."

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المُسْجَهِرُّ: الأَبيض؛ قال لبيد:
وناجِيَةٍ أَعْمَلْتُها وابتَذَلْتُها،
إِذا ما اسْجَهَرَّ الآلُ في كلِّ سَبْسَبِ
واسْجَهَرَّتِ النارُ: اتقدت والتهبت؛ قال عديّ:
ومَجُودٍ قَدِ اسْجَهَرَّ تَناوِيـ
ـرَ، كَلَوْنِ العُهُونِ في الأَعْلاقِ
قال أَبو حنيفة: اسْجَهَرَّ هنا تَوَقَّدَ حُسْناً بأَلْوانِ الزَّهْرِ. وقال ابن الأَعرابي: اسْجَهَرَّ ظهر وانْبَسَطَ. واسْجَهَرَّ السرابُ إِذا تَريَّهَ وجَرَى، وأَنشد بيت لبيد.
وسحابَةٌ مُسْجَهِرَّةٌ: يَتَرَقْرَقُ فيها الماءُ.
واسْجَهَرَّتِ الرِّماحُ إِذا أَقْبَلَتْ إِليك. واسْجَهَرَّ الليلُ: طال. واسْجَهَرَّ البِناءُ إِذا طال.

##### Türkçe

**المُسْجَهِرُّ**: beyaz; Lebîd dedi ki:
Ve bir dişi deve ki onu çalıştırdım ve onu yıprattım,
Ne vakit ki her bir düzlükte serap **اسْجَهَرَّ** olursa

**واسْجَهَرَّتِ النارُ**: tutuştu ve alevlendi; ‘Adiyy dedi ki:
Ve bir ateş ki gerçekten **اسْجَهَرَّ** oldu, kandilleri,
Askılarda yünlerin rengi gibi

Ebû Hanîfe dedi ki: Burada **اسْجَهَرَّ**: çiçeklerin renkleriyle güzellikçe parladı (tutuştu).

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **اسْجَهَرَّ**: ortaya çıktı ve yayıldı. Ve serap **اسْجَهَرَّ** olur,
ne vakit ki dalgalanır ve akıp gider; ve Lebîd’in beytini şahit getirdi.

**وسحابَةٌ مُسْجَهِرَّةٌ**: içinde su dalgalanır.

**واسْجَهَرَّتِ الرِّماحُ**: sana doğru geldiği vakit. Ve **اسْجَهَرَّ الليلُ**: uzadı. Ve **واسْجَهَرَّ البِناءُ**: uzadığı vakit.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%87%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المسجهر، كمقشعر: الأبيض. قال لبيد:
  وناجية أعملتها وابـتـذلـتـهـا                      إذا ما اسجهر الآل في كل سبسب واسجهر النبات: طال. وقال ابن الأعرابي: اسجهر، إذا ظهر وانبسط: قال عدي:

  ومجود قد اسجهر تـنـاوي                      ر كلون العهون في الأعلاق وقال أبو حنيفة: اسجهر هنا: توقد حسنا بألوان الزهر. قلت: والمآل واحد ؛ لأن النبات إذا طال وظهر وانبسط أزهر وتوقد بحسن الألوان. وقال ابن الأعرابي: اسجهر السراب إذا تريه وجرى. وأنشد بيت لبيد. واسجهرت الرماح، إذا أقبلت إليك. ويقال: سحابة مسجهرة، إذا كانت يترقرق فيها الماء. ومما يستدرك عليه: اسجهرت النار، إذا اتقدت والتهبت. واسجهر الليل: طال. وبناء مسجهر: طويل.

##### Türkçe

**المسجهر**، **كمقشعر**: beyaz. Lebîd dedi:
  “Ve bir hızlı (deve) ki onu çalıştırdım ve onu yıprattım                      ne zaman ki **اسجهر** serap her düzlükte ve **اسجهر** bitki: uzadı.” Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **اسجهر**; göründüğü ve yayıldığı zaman: ‘Adî dedi:

  “Ve bir **مجود** ki **اسجهر** …                      **ر** **كلون العهون في الأعلاق**” Ebû Hanîfe dedi: **اسجهر** burada: çiçeğin renkleriyle güzellikçe parladı. Dedim: ve sonuç birdir; çünkü bitki uzadığı, göründüğü ve yayıldığı zaman çiçek açar ve güzel renklerle parıldar. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **اسجهر** serap, onu gösterdiği ve aktığı zaman. Ve Lebîd’in beytini okudu. Ve **اسجهرت** mızraklar, sana doğru geldikleri zaman. Ve denir: **سحابة مسجهرة**, içinde su dalgalanır olduğu zaman. Ve ona ilâve olarak (şu da) istidrâk edilir: **اسجهرت** ateş, tutuştuğu ve alevlendiği zaman. Ve **اسجهر** gece: uzadı. Ve **بناء مسجهر**: uzun.
