# سحت — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AA/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D8%AA/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AA.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: سحت

ح س ت
سحت
استعمل من وجوهه : ( سحت ) .
سحت : الليث : السُّحْتُ : كلُّ حَرام قبيح الذِّكر يَلْزَمُ منه العار نحو ثمن الكَلْب والخمر والخِنْزِير : وإذا وقع الرجل فيها قيل : قد أسْحَت الرجل . قال : والسُّحْتُ : العَذَابُ ، قال : وسَحَتْنَاهم بلغنا مجهودَهم في المَشَقَّة عليهم ، وأَسْحَتْنَاهم لُغَةٌ .
وقال الفرّاء : قُرىءَ قَوْلُ الله جلّ وعزّ : ( فَيُسْحِتَكُم بِعَذَابٍ ) ( طاه : 61 ) وقرىء : ( فيَسْحَتَكم ) بفتح الياء والحاء ، قال : ويَسْحَتُ أكثر وهو الاستئصال . وأنشد قول الفرزدق :
وعَضُّ زَمَانٍ يا ابن مروان لم يَدَعْ
من المال إلا مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ
قال : والعرب تقول : سَحَت وأَسْحَتَ .
ويُروَى : إلا مُسْحَتٌ أو مُجَلَّفُ . ومَنْ رواه كذلك جعل معنى لم يدع : لم يَتَقَارّ ، ومن رواه : إلا مُسْحَتاً ، جعل لم يَدَعْ بمعنى لم
يترك ورفع قوله : أو مُجَلَّفُ بإضمارٍ كأنَّه قال : أو هو مُجَلَّفٌ كذلك . وهذا قول الكسائي .
ويقال : أَسْحَت الحالِقُ شَعَرَه إذا استأصله ، وأسْحَت الخاتِنُ في خِتَان الصبي إذا استأصله . وكذلك أغْدَفَهُ . يقال : إذا ختنت فلا تُغْدِف ولا تُسْحِت .
وقال ابن الفرج : سمعتُ شُجَاعاً السُّلَمِي يقول : بَرْدٌ بَحْتٌ وسَحْتٌ ولَحْتٌ أي صَادِقٌ ، مثل سَاحَة الدَّار وَبَاحَتها ، ويقال : مالُ فلان سُحْتٌ أي لا شَيْءَ على من استهلكه .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أحمى بجُرَش حِمًى ، وكتب لهم بذلك كتاباً فيه : ( فَمَنْ رعاه من الناس فماله سُحْتٌ ) أي من أصاب مالَ مَنْ رَعَى الحِمَى فقد أهدرْتُه ودَمُه سُحْتٌ أي هَدَرٌ .
وقُرىءَ ( أَكَّالُون للسُّحُتِ ) مُثَقَّلا ، و ) لِلسُّحْتِ ) ( المائدة : 42 ) مُخَفَّفا ، وتأويله أنّ الرُّشَا التي يأكلونها يُعْقِبُهم الله بها أن يُسْحِتَهم بعذاب ، كما قال الله جلّ وعزّ : ( لاَ تَفْتَرُواْ عَلَى اللَّهِ كَذِباً فَيُسْحِتَكُم بِعَذَابٍ ) ( طاه : 61 ) .
أبو عُبَيد عن الأحْمر : المَسْحُوتُ : الجائعُ ، وامرأةٌ مَسْحُوتَةٌ .
وقال رُؤبة يصفُ يُونُس والحُوتَ الذي الْتَهَمَه .
يُدْفَعُ عنه جَوْفُه المَسْحُوتُ
يقول : نَحَّى الله جلّ وعزّ جوَانِبَ جَوْفِ الحوت عن يونس ، وجافاه عنه فلا يُصِيبُه منه أذًى . ومن رواه :
يَدْفعُ عنه جوفُه المَسْحوتُ
يريد أن جوفَ الحوتِ صار وِقاية له منَ الغَرَق ، وإنما دفع الله جلّ وعزّ عنه .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : أسْحَتَ الرجلُ في تجارته إذا اكْتَسَبَ السُّحْتَ .

### Türkçe

ح س ت
**سحت**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: (**سحت**).

**سحت**: el-Leys: **السُّحْتُ**: köpek, şarap ve domuz bedeli gibi, ondan ayıp lâzım gelen, zikri çirkin her haramdır. Ve erkek onun içine düştüğünde: “Erkek **أسْحَت** oldu” denilir. Dedi: ve **السُّحْتُ**: azaptır. Dedi: ve **سَحَتْنَاهم**: onlara meşakkat içinde güçlerinin sonuna ulaştık; ve **أَسْحَتْنَاهم** bir lugattır.

El-Ferrâ dedi: Allah’ın (azze ve celle) sözü şöyle okunmuştur: (**فَيُسْحِتَكُم بِعَذَابٍ**) (Tâhâ: 61); ve şöyle okunmuştur: (**فيَسْحَتَكم**) yâ ve hâ’nın fethasıyla. Dedi: ve **يَسْحَتُ** daha çoktur; o da kökünden kazımadır. Ve el-Ferazdak’ın sözünü inşâd etti:
وعَضُّ زَمَانٍ يا ابن مروان لم يَدَعْ
من المال إلا مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ
Dedi: ve Araplar: **سَحَت** ve **أَسْحَتَ** der.

Ve şöyle rivayet olunur: إلا مُسْحَتٌ أو مُجَلَّفُ. Onu böyle rivayet eden, “لم يَدَعْ”ın manasını “لم يَتَقَارّ” (yerleşip durmadı) kılar; onu “إلا مُسْحَتاً” diye rivayet eden ise “لم يَدَعْ”ı “لم يترك” (bırakmadı) manasında kılar ve “أو مُجَلَّفُ” sözünü, sanki “أو هو مُجَلَّفٌ كذلك” demiş gibi bir hazif ile merfû kılar. Bu, el-Kisâî’nin sözüdür.

Ve denilir: berber saçını kökünden kazıdığında **أَسْحَت** etti; ve hâten, çocuğun sünnetinde kökünden kazıdığında **أسْحَت** etti. Ve aynı şekilde: **أغْدَفَهُ**. Denilir: “Sünnet ettiğinde **تُغْدِف** etme ve **تُسْحِت** etme.”

İbnü’l-Ferec dedi: Şücâ‘ es-Sülemî’yi şöyle derken işittim: **بَرْدٌ بَحْتٌ** ve **سَحْتٌ** ve **لَحْتٌ**; yani “doğru”, **سَاحَة الدَّار** ve **بَاحَتها** gibi. Ve denilir: “Falanın malı **سُحْتٌ**” yani onu tüketen üzerine hiçbir şey yoktur.

Hadiste, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) Cüreş’te bir **حِمًى** himaye ettiği ve onlar için bununla bir yazı yazdığı (kitap) vardır; onda: (**فَمَنْ رعاه من الناس فماله سُحْتٌ**) (vardır); yani **الحِمَى**yı güden kimsenin malına kim erişirse, onu heder ettim; ve onun kanı **سُحْتٌ**tur; yani hederdir.

Ve (**أَكَّالُون للسُّحُتِ**) şeddeli olarak okunmuştur; ve (**لِلسُّحْتِ**) (el-Mâide: 42) hafif olarak (da okunmuştur). Onun te’vili: yedikleri rüşvetlerin, Allah’ın onlara bununla, onları azap ile **يُسْحِتَ** etmesini (kökünden kazımasını) âkıbet kılmasıdır; nitekim Allah (azze ve celle) buyurdu: (**لاَ تَفْتَرُواْ عَلَى اللَّهِ كَذِباً فَيُسْحِتَكُم بِعَذَابٍ**) (Tâhâ: 61).

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **المَسْحُوتُ**: aç olan; ve **امرأةٌ مَسْحُوتَةٌ**.

Rü’be, Yûnus’u ve onu yutan balığı vasfederek dedi:
يُدْفَعُ عنه جَوْفُه المَسْحُوتُ
Der ki: Allah (azze ve celle) balığın karnının yanlarını Yûnus’tan uzaklaştırdı ve onu ondan uzak tuttu; böylece ondan bir eziyet ona isabet etmez. Ve onu şöyle rivayet eden:
يَدْفعُ عنه جوفُه المَسْحوتُ
Balığın karnının, boğulmaktan ona bir korunak olduğunu kasteder; onu ondan ancak Allah (azze ve celle) defetmiştir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Erkek ticaretinde **أسْحَتَ** etti; yani **السُّحْتَ** kazandı.
