# سحج (س-ح-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ح - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والجيم والسين معهما
س ح ج، س ج ح يستعملان فقط
سحج:
سَحَجْتُ الشَّعْرَ سَحْجاً: وهو تَسريح ليِّنٌ على فَرْوة الرأس. وسَحَجَ الشيءَ يَسحَجُه: أي يَقشِرُ منه شيئاً قليلاً كما يُصيبُ الحافِرَ من قِبَل الحَفا. والسَّحْجُ أيضاً: جَرْيُ الدَوابِّ دون الشديد. وحِمارٌ مِسْحَج، قال النابغة:
رَباعِيَةٌ أَضَرَّبـهـا رَبـاعٌ		بذاتِ الجِزْع مِسْحاجٌ شَنونُ
والمُسَحَّج: من التَسحيج وهو الكدم.
سجح:
الإسجاحُ: حُسنُ العَفْو كقولهم: مَلَكْتَ فأَسجحْ. ويقال: مَشَى مَشياً سجيحاً وسُجُحاً، قال الشاعر:
ذَرُوا التَّخاجيَ وامشُوا مِشيةً سُجُحا		إنَّ الرجالَ ذوو عَصْبٍ وتذكـيرِ
ويقال: سَجَحَت الحمامة وسَجَعَتْ. ورُبَّما قالوا: مُزْجح في مُسْجح كالأسْد والأزْد. والسَجَحُ: لِينُ الخَدِّ، والنَّعتُ: أسجَحُ وسَجْحاء، قال ذو الرمة:
وخَدُّ كمِرآة الغَريبةِ أسجَحُ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الجيم** ve **السين** onlarla birlikte

**س ح ج**، **س ج ح** yalnızca kullanılırlar
**سحج**:
**سَحَجْتُ الشَّعْرَ سَحْجاً**: o, baş derisinin kürkü üzerinde yumuşak bir taramadır. Ve **سَحَجَ الشيءَ يَسحَجُه**: yani ondan az bir şeyi soyar; tıpkı nalın, çıplak ayak sebebiyle (meydana gelen) sürtünmeden (ayağa) isabet ettiği gibi. Ve **السَّحْجُ** ayrıca: binek hayvanlarının şiddetli olmayan koşuşudur. Ve **حِمارٌ مِسْحَج**; **النابغة** dedi ki:
رَباعِيَةٌ أَضَرَّبـهـا رَبـاعٌ		بذاتِ الجِزْع مِسْحاجٌ شَنونُ
Ve **المُسَحَّج**: **التَسحيج**dendir; o da ısırmadır.

**سجح**:
**الإسجاحُ**: affın güzelliğidir; onların “**مَلَكْتَ فأَسجحْ**” demeleri gibi. Ve denilir: **مَشَى مَشياً سجيحاً وسُجُحاً**; şair dedi ki:
ذَرُوا التَّخاجيَ وامشُوا مِشيةً سُجُحا		إنَّ الرجالَ ذوو عَصْبٍ وتذكـيرِ
Ve denilir: **سَجَحَت الحمامة** ve **سَجَعَتْ**. Ve belki derler: **مُزْجح** içinde **مُسْجح**; **الأسْد** ve **الأزْد** gibi. Ve **السَجَحُ**: yanağın yumuşaklığıdır; ve sıfat: **أسجَحُ** ve **سَجْحاء**; **ذو الرمة** dedi ki:
وخَدُّ كمِرآة الغَريبةِ أسجَحُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَحَجْتُ جلدَه فانْسَحَجَ، أي قشرته فانقشر. يقال: أصابه شيءٌ فسَحَجَ وجهه؛ وبه سَحْجٌ وسَحَجَهُ فَتَسَحَّجَ، شدّد للكثرة. وحِمار مُسَحَّجٌ، أي معضَّض مكدَّحٌ. وبعيرٌ سَحَّاجٌ: يَسْحَجُ الأرض بخُفِّه.

##### Türkçe

**سَحَجْتُ** derisini, böylece **فانْسَحَجَ**; yani onu soydum, böylece soyuldu. Denir: Ona bir şey isabet etti de yüzünü **فسَحَجَ**; onda **سَحْجٌ** vardır; ve onu **سَحَجَهُ** de, böylece **فَتَسَحَّجَ**; çokluk için şeddeli kılındı. Ve **حِمار مُسَحَّجٌ**, yani ısırılmış, yaralanmış. Ve **وبعيرٌ سَحَّاجٌ**: **يَسْحَجُ** yeri toynağıyla soyar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ج س
سحج ، سجح ، جحس
استعمل من وجوهه : سحج ، سجح ، جحس .
سحج : قال الليث : سَحجْتُ رأسي بالمُشْط سَحْجا وهو تسريحٌ لَيّن على فرْوة الرأس .
قال : والسَّحْجُ : أن يُصِيب الشيءُ الشيءَ فيَسْحجُه أي يقشِر منه شيئاً قليلاً كما يُصيبُ الحافِرَ قبل الوَجَى سَحجٌ .
وانْسحج جِلدُه من شيء مرَّ به إذا تَقشَّر الجلدُ الأعلى .
قال : والسَّحْجُ في جرْي الدَّوابّ : دون الشَّدِيد . يقال : حمارٌ مِسْحجٌ ومِسحاجٌ . وقال النابِغة :
رَباعِيَةٌ أضَرَّ بها رَباعٌ
بِذاتِ الجِذْع مِسحاجٌ شَنُون
وقال غيره : مَرَّ يسحَجُ أي يُسْرع . وقال
مُزَاحِم :
على أثر الجُعْفِيِّ دهْرٌ وقد أتى
له منذ ولَّى يَسْحَجُ السير أرْبَعُ
وقال الليث : التَّسْحِيج : الكَدْمُ وأنشد :
قِلْواً ترى بِليتِه مُسحَّجاً
قلت : كأنه أراد تَرَى بِليتِه تَسْحيجاً فجعل مُسَحَّجاً مصدراً . والمُسحَّجُ : المُعضَّضُ وهو من سَحَج الجلد .
سجح : قال الليث : الإسجاح : حُسن العَفْو . ومنه المثل السائر ( ملكْتَ فأسْجِحْ ) وقال أبو عُبيد : من أمثالِهم في العفْو عند القدرة : ( مَلكْت فأسْجِح ) قال : هذا يُرْوى عن عائشة أنها قالته لِعلِيّ رضي الله عنهما يوم الجمل حين ظَهَر على الناس فدَنَا من هَوْدَجِها ، ثم كَلَّمها بكلام ، فأجابتْه : ملكْت فأسجِح أيْ ظفِرْت فأحْسِن ، فجهَّزها عند ذلك بأحْسن الْجِهازِ إلى المدينة .
وقال أبو عُبيد : الأسْجحُ : الخَلْق المُعتَدِل الحَسَنُ . وقال الليث : ( السَجَحُ ) ليِّنُ الخدِّ ، والنَّعت أسْجَح ، وأنشد :
وخَدٌّ كمِرآة الغَرِيبة أسْجَح
قال : ويقال : مَشى فلانٌ مشْياً سجيحاً وسُجُحاً . وأنْشَدَ :
ذَرُوا التَّخاجى وامشوا مِشْيةً سُجُحاً
إنَّ الرِّجالَ أُولُو عَصْبٍ وتذْكيرِ
الليث : سَجَحَتِ الحَمامة وسَجَعَت قال : ورُبما قالوا مُزْجِح في مُسْجِح كالأَزْدِ والأَسْد .
الأصمعيّ : بَنَى القومُ دُورَهم على سَجِيحَة واحدة وغِرارٍ واحد أي على قَدْرٍ واحد .
وقال أبو عُبيد : السَّجِيحَة : السَّجِيَّةُ والطَّبيعَةُ ، قاله أبو زيد . قال : ويقال : خلّ عن سُجْحِ الطَّرِيق أي عن سَنَنِه .
وكانت في تَمِيم امْرَأَةٌ كَذَّابة أَيَّامَ مُسَيْلِمَة المْتَنَبِّىء فَتَنَبَّتْ هي واسْمُها سَجاح . وبَلَغَني أنَّ مُسَيْلِمة لعنه الله خطبَها . فتزوَّجَتْه .
وقال أبو زيد : يقال : رَكِبَ فلان سَجِيحَة رأيِه وهو ما اختاره لنفسه من الرّأْي فَرَكِبه .
وفي ( النَّوادِرِ ) : يقال : سَجَحْت له بشيء من الكلام ، وسَرَحْتُ وسَجَّحْتُ ، وسَرَّحْتُ ، وسَنَحْتُ ، وسَنَّحْتُ ، إذا كان كلامٌ فيه تَعْرِيض بمعنى من المَعَانِي .
جحس : قال ابن السِّكِّيت : جاحَسَه وجاحَشَه إذا قاتَلَه ، وأنشد :
لَوْ عاش قاسَى لكَ ما أُقاسِي
والضرب في يَوْم الوَغى الجِحاسِ

##### Türkçe

ح ج س
**سحج** , **سجح** , **جحس**
Şu veçhelerinden kullanıldı: **سحج** , **سجح** , **جحس** .

**سحج** : el-Leys dedi: “Başımı tarakla **سحج** ettim, **سحج** etmek; başın saçlı derisi üzerinde yumuşak bir taramadır.”
Dedi: ve **السَّحْجُ**: şeyin şeye isabet etmesi, sonra onu **يَسْحجُه**; yani ondan az bir şeyi soymasıdır; nitekim **الوَجَى**’dan önce toynağa **سَحجٌ** isabet eder.
Ve bir şeyin yanından geçtiği için üst deri soyulduğunda, derisi bir şeyden **انْسحج** etti.
Dedi: ve binek hayvanlarının koşusunda **السَّحْجُ**: şiddetlinin altındadır. Denir: **حمارٌ مِسْحجٌ** ve **مِسحاجٌ**. en-Nâbiğa dedi:
رَباعِيَةٌ أضَرَّ بها رَباعٌ
بِذاتِ الجِذْع مِسحاجٌ شَنُون
Ve başkası dedi: **مَرَّ يسحَجُ**; yani hızlanır. Ve Muzâhim dedi:
على أثر الجُعْفِيِّ دهْرٌ وقد أتى
له منذ ولَّى يَسْحَجُ السير أرْبَعُ
el-Leys dedi: **التَّسْحِيج**: ısırmadır; ve şu beyti delil getirdi:
قِلْواً ترى بِليتِه مُسحَّجاً
Dedim: sanki “**تَرَى بِليتِه تَسْحيجاً**” demek istedi de **مُسَحَّجاً**’ı mastar kıldı. Ve **المُسحَّجُ**: ısırılmış olandır; o, deriyi **سَحَج** etmektendir.

**سجح** : el-Leys dedi: **الإسجاح**: affın güzelliğidir. Ondan, dolaşan mesel: ( **ملكْتَ فأسْجِحْ** ). Ebû Ubeyd dedi: kudret anında affa dair mesellerinden: ( **مَلكْت فأسْجِح** ). Dedi: bu, Âişe’den rivayet edilir; onun, Cemel günü, Ali’ye (Allah ikisinden de razı olsun) insanlar üzerine galip geldiğinde, onun hevdecine yaklaşıp sonra onunla bir söz konuştuğunda, ona cevap olarak söylediği: **ملكْت فأسجِح**; yani “galip geldin, öyleyse güzel davran”; bunun üzerine onu Medine’ye en güzel teçhizatla donattı.
Ebû Ubeyd dedi: **الأسْجحُ**: güzel, mutedil yaratılıştır. el-Leys dedi: ( **السَجَحُ** ) yanağın yumuşağıdır; sıfatı **أسْجَح**’tır; ve şu beyti okudu:
وخَدٌّ كمِرآة الغَرِيبة أسْجَح
Dedi: ve denir: falan **مشْياً سجيحاً** ve **سُجُحاً** yürüdü. Ve şu beyti okudu:
ذَرُوا التَّخاجى وامشوا مِشْيةً سُجُحاً
إنَّ الرِّجالَ أُولُو عَصْبٍ وتذْكيرِ
el-Leys: güvercin **سَجَحَت** ve **سَجَعَت**. Dedi: ve bazen **مُزْجِح** derler **مُسْجِح** yerine; Ezd ve Esd gibi.
el-Asma‘î: kavim evlerini tek bir **سَجِيحَة** ve tek bir **غِرارٍ** üzere bina etti; yani tek bir ölçü üzere.
Ebû Ubeyd dedi: **السَّجِيحَة**: **السَّجِيَّةُ** ve **الطَّبيعَةُ**’dır; bunu Ebû Zeyd söyledi. Dedi: ve denir: yolun **سُجْحِ**’ından; yani onun yolu-yönteminden ayrıl.
Temîm’de, Müseylime el-mütenebbî’nin günlerinde yalancı bir kadın vardı; o da peygamberlik iddiasında bulundu; adı **سَجاح** idi. Bana ulaştı ki Müseylime (Allah ona lanet etsin) onu istedi; o da onunla evlendi.
Ebû Zeyd dedi: denir: falan, görüşünün **سَجِيحَة**’sine bindi; o, kendisi için görüşten seçtiği şeydir; sonra ona bindi.
( **النَّوادِرِ** )’de: denir: ona sözden bir şey ile **سَجَحْت**; ve **سَرَحْتُ** ve **سَجَّحْتُ**; ve **سَرَّحْتُ**; ve **سَنَحْتُ**; ve **سَنَّحْتُ**; eğer söz, manalardan bir mana ile bir tür üstü kapalı anlatım içeriyorsa.

**جحس** : İbn es-Sikkît dedi: onunla **جاحَسَه** ve **جاحَشَه**; eğer onunla savaştıysa. Ve şu beyti okudu:
لَوْ عاش قاسَى لكَ ما أُقاسِي
والضرب في يَوْم الوَغى الجِحاسِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والحاء وما يثلثهما)
(سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات.
فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر.
وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة. واحتجُّوا بقول القائل:
فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا  *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])كأنَّه أراد المخدوع، الذي خدعَتْه الدُّنيا وغرَّتْه. ويقال المُسَحَّر الذي جُعِلَ لـه سَحْر، ومن كان ذا سَحْر لم يجد بُدَّاً  من مَطعَم ومشرب.
وأمَّا الوقت فالسَّحَر، والسُّحْرة، وهو قَبْل الصُّبْح([2]). وجمع السَّحَر أسحار. ويقولون: أتيتُك سَحَرَ، إذا كان ليومٍ بعينه. فإن أراد بكرةً وسَحَراً من الأسحار قال: أتيتك سَحَراً.
(سحط) السين والحاء والطاء كلمة. يقولون: السَّحط: الذَّبْح الوَحِيّ.([3])
(سحف) السين والحاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح، وهو تنحِيَة الشّيء عن الشيء، وكشفُه. من ذلك سَحفْت الشَّعرَ عن الجلدِ، إذا كشطْتَه حتّى لا يبقى منه شيء. وهو في شعر زهير:
* وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) *
والسَّيْحَفُ: نصالٌ عِراض، في قول الشّنفَرَى:
لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5]) والسَّحيفة([6]): واحدة السحائف، وهي طرائق الشَّحم الملتزقة بالجلد، وناقةٌ سَحْوفٌ من ذلك. وسمِّيت بذلك لأنّها تُسحَفُ أي يمكن كشْطها. والسَّحِيفة: المَطْرة تجرُف ما مَرَّت به.
(سحق) السين والحاء والقاف أصلان: أحدهما البعد، والآخر إنهاك الشَيء حتى يُبلغ به إلى حال البِلَى.
فالأوّل السُّحْق، وهو البُعد، قال الله جلَّ ثناؤه: {فَسُحْقاً لأَصْحابِ
السَّعِيرِ}  [الملك 11]. والسَّحُوق: النَّخلة الطويلة، وسمِّيت بذلك لبعد أعلاها عن الأرض.
والأصل الثاني: سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً. والسَّحْق: الثوب البالي. ويقال سَحَقه البِلى فانسحق. ويستعار هذا حتَّى يقال إنَّ العين تسحق الدَّمع سحقاً. وأسحق الشَّيءُ، إذا انضمر وانضمّ. وأسحَقَ الضَّرعُ، إذا ذهب لبنُهُ وبَلِيَ.
(سحل) السين والحاء واللام ثلاثة أصول: أحدها كَشْط شيءٍ عن شيء، والآخَر من الصَّوت، والآخر تسهيلُ شيءٍ وتعجيلُه.
فالأوَّل قولهم: سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ، إذا كشطت عنها أَدَمتَها. قال ابن دريدٍ وغيره: ساحل البحر مقلوب في اللفظ، وهو في المعنى مَسحُولٌ، لأنَّ الماءَ سَحله. وأصلُ ذلك قولهم سَحلت الحديدةَ أسحَلُها. وذلك إذا بَرَدْتَها. ويقال للبُرادة السُّحالة. والسحْل: الثّوب الأبيض، كأنّه قد سُحِل من وسَخِه ودَرَنِهِ سَحْلا. وجمعه السُّحُل. قال:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])والأصل الثاني: السَّحيل: نُهاق الحمار، وكذلك السُّحال. ولذلك يسمَّى الحِمارُ مِسْحَلاً.
ومن الباب المِسحَل لِلسانِ الخطيب، والرَّجُلِ الخطيب.
والأصل الثالث: قولهم سَحَلَهُ مائةً، إذا عَجّل له نَقْدَها. ويستعار هذا فيقال سحله مائةً، إذا ضربه مائةً عاجلاً.([8])
ومن الباب السَّحِيل: الخيط الذي فُتِلَ  فَتْلاً رِخْوا. وخِلافُهُ المبرَمِ والبريم، وهو في شعر زهير:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
ومما شَذَّ عن هذه الأصول المِسْحلان، وهما حَلْقتان على طرفَيْ شَكِيمِ اللِّجام. والإِسْحِلُ: شجر.
(سحم) السين والحاء والميم* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سواد. فالأسحم: [ذو] السواد، وسوادُهُ السُّحْمَة. ويقال للَّيل أسحم. قال الشاعر:
رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])والأَسحم: السحاب الأسود. قال النابغة:
* بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) *
والأَسحم: القرن الأسود، في قول زهير:
*وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) *
(سحن) السين والحاء والنون ثلاثة أصول: أحدها الكسر، والآخَر اللَّون والهيئة، والثالث المخالطة.
فالأوَّل قولهم: سَحَنْت الحجر، إذا كَسَرتَه. والمِسْحَنة، هي التي تُكسَر بها الحِجارة، والجمع مَساحن. قال الهذليّ([13]):
* كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) *
والأصل الثاني: السَّحنة: لِينُ البَشَرة. والسَّحناء: الهيئة. وفرسٌ مُسْحَنَة([15]) أي حسنة المنظر. وناسٌ يقولون: السَّحَناء على فَعَلاء بفتح العين، كما يقولون في ثَأْداء ثَأَداء([16]). وهذا ليس بشيء، ولا له قياس، إنّما هو ثأْدَاء وسَحْناء على فعلاء. وأما الأصل الثالث فقولهم: ساحَنتُك مساحنةً، أي خالطتُكَ وفاوضتُك.
(سحو) السين والحاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على قشر شيء عن شيء، أو أخذِ شيءٍ يسير. من ذلك سَحَوت القِرطاسَ أسحوه. وتلك السِّحاءَة.([17]) وفي السماء سِحَاءَة من سحاب. فإذا شددته بالسِّحاءَة قلتَ سَحَيْتُه، ولو قلت سحوتُهُ ما كان به بأس. ويقال سَحَوت الطِّينَ عن وجه الأرض بالمسْحاة أسحوه سَحواً وسَحياً، وأسحاه أيضاً، وأَسحِيه: ثلاث لغات. ورجلٌ أُسْحُوانٌ: كثير الأكل كأنَّه يسحو الطّعامَ عن وجه المائدة أكلاً، حتَّى تبدُوَ المائدة. ومَطْرةٌ ساحية: تقشِر وجه الأرض.
(سحب) السين والحاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على جرِّ شيء مبسوطٍ ومَدِّه. تقول: سحبتُ ذيِلي بالأرضِ سحبا. وسمِّي السَّحابُ سحاباً تشبيهاً له بذلك، كأنه ينسحب في الهواء انسحاباً. ويستعيرون هذا فيقولون: تسحّب فلانٌ على فلانٍ، إذا اجتَرَأَ عليه، كأنَّه امتدَّ عليه امتداداً. هذا هو القياس الصحيح. وناسٌ يقولون: السَّحْب: شدّة الأكل. وأظنُّهُ تصحيفاً؛ لأنّه لا قياس له، وإِنّما هو السَّحْت.
(سحت) السين والحاء والتاء أصلٌ صحيح منقاس. يقال سُحِت الشيء، إذا استُؤصل، وأُسْحِت. يقال سحت الله الكافر بعذابٍ، إذا استأصله. ومال مسحوتٌ ومُسْحَت في قول الفرزدق:
وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])

ومن الباب: رجلٌ مسحوت الجوف، إذا كان لا يشبَع، كأنَّ الذي يبلعه يُستأصل من جوفِه، فلا يبقى. المال السُّحْـت: كلُّ حرامٍ يلزمُ آكلَه العارُ؛ وسمِّي سُحتاً لأنّه لا بقاء لـه. ويقال أَسْحَت في تجارته، إذا كَسَبَ السُّحت. وأسْحَت مالَهُ: أفسده.
(سحج) السين والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على قشر الشيء. يقال انْسَحج القِشر عن الشيء. وحمار مُسَحَّج، أي مكدَّم، كأنه يكدّم حتى يُسحجَ جلدُه. ويقال بعيرٌ سَحَّاج، إذا كان يَسحَج الأرضَ بخفّه، كأنّه يريد قشر وجهها بخفّه، وإذا فعل ذلك لم يلبث أن يَحْفَى. وناقة مِسْحاجٌ، إذا كانت تفعل ذلك.
--------------ـ
([1]) البيت للبيد بن ربيعة كما في ديوانه 81 طبع 1880 والبيان (1: 179 مكتبة الجاحظ)، والحيوان: (5: 229/ 7: 63) واللسان (سحر).
([2]) في المجمل: "والسحر قبيل الصبح".
([3]) الوحي: العاجل السريع.
([4]) في الأصل: "المقالم"، تحريف، صوابه من الديوان 99، واللسان (سحف)، وصدره:
* فأقسمت جهداً بالمنازل من منى *
([5]) البيت في اللسان (سحف). وقصيدته في المفضليات: (1: 106).
([6]) في الأصل: "والسحف"، صوابه من المجمل.
([7]) البيت للمتنخل الهذلي، وقد سبق إنشاده في (سول).
([8]) جعله في اللسان من القشر، قال: "سحله مائة سوط سحلا: ضربه فقشر جلده".
([9]) من بيت في معلقته. وهو بتمامه:
يميناً لنعم السيدان وجدتما *** على كل حال من سحيل ومبرم.
([10]) للأعشى في ديوانه 150 واللسان (سحم) وسيأتي منسوباً في (عوض).
([11]) ليس في ديوانه. وصدره كما في اللسان (سحم):
* عفا آيه صوب الجنوب مع الصبا *.
([12]) في الأصل: "وتذيبها"، صوابه في الديوان 229 واللسان (سحم). وصدره * نجاء مجد ليس فيه وتيرة *. عنها، أي عن نفسها. وفي اللسان: "عنه"، تحريف.
([13]) هو المعطل الهذلي. وقد سبق إنشاد البيت في (جذ).
([14]) صدره:                    * وفهم بن عمرو يعلكون ضريسهم *.
([15]) ضبطت بفتح الحاء في الأصل والمجمل. وفي اللسان بالكسر ضبط قلم، وقيد في القاموس "كمحسن". ثم قال: "وهي بهاء".
([16]) نسب القول إلى الفراء في اللسان، وقال: "قال أبو عبيد: ولم أسمع أحداً يقولهما بالتحريك غيره".
([17]) السحاءة والسحاية: ما انقشر من الشيء.
([18]) ديوان الفرزدق 556 واللسان (سحت، جلف)، والخزانة (2: 347) وقبله:
إليك أمير المؤمنين رمت بنا  *** هموم المنى والهوجل المتعسف

ـ

##### Türkçe

(**باب السين والحاء وما يثلثهما**)
(**سحر**) **السين** ve **الحاء** ve **الراء** birbirinden ayrık üç asıldır: birincisi organlardan bir organdır; ikincisi aldatma ve onun benzeridir; üçüncüsü vakitlerden bir vakittir.
Organ ise **السَّحْر**’dır; o, karnın üst tarafından **الحُلقوم** ve **المَرِيء**’e yapışık olan şeydir. Ve “o, **الرِّئة**’dir” denilir. Ve ondan korkak için denilir: “**انتفَخَ سَحْرُه**”. Ve ona **السُّحْر** ve **السَّحْر** ve **السَّحَر** denilir.
İkinciye gelince: **السِّحْر**; bir kavim dedi: “O, bâtılı hakkın sûretinde çıkarmaktır”; ve “o, aldatmadır” denilir. Ve şu söyleyenin sözüyle delil getirdiler:
فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا  *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])
Sanki o, aldatılmışı kastetmiş; ki dünya onu aldatmış ve onu kandırmıştır. Ve **المُسَحَّر** denilir: kendisi için **سَحْر** kılınan; ve **سَحْر** sahibi olan kimse, yiyecek ve içecekten zorunlu olarak bir şey bulmaksızın edemez.
Vakte gelince: **السَّحَر** ve **السُّحْرة**; o, **الصُّبْح**’tan öncedir([2]). **السَّحَر**’ın çoğulu **أسحار**’dır. Ve derler: “**أتيتُك سَحَرَ**”, belirli bir gün için olduğunda. Eğer “yarın sabah”ı ve **الأسحار**’dan bir **سَحَر**’ı kastederse: “**أتيتك سَحَراً**” der.

(**سحط**) **السين** ve **الحاء** ve **الطاء** bir kelimedir. Derler: **السَّحط**: **الذَّبْح الوَحِيّ**([3]).

(**سحف**) **السين** ve **الحاء** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; o da bir şeyi bir şeyden uzaklaştırmak ve onu açığa çıkarmaktır. Bundan: “**سَحفْت الشَّعرَ عن الجلدِ**”, onu kazıyıp hiçbir şey kalmayıncaya dek (yaptığında). Ve o, Züheyr’in şiirindedir:
* وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) *
Ve **السَّيْحَفُ**: geniş ağızlı ok uçlarıdır; Şenferâ’nın sözünde:
لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5])
Ve **السَّحيفة**([6]): **السحائف**’in bir tanesidir; o, deriye yapışık yağ çizgileridir; ve bundan (olmak üzere) **سَحْوفٌ** bir dişi devedir. Ve bununla adlandırıldı; çünkü o **تُسحَفُ** (yani) kazınması mümkün olur. Ve **السَّحِيفة**: geçtiği şeyi süpürüp götüren yağmurdur.

(**سحق**) **السين** ve **الحاء** ve **القاف** iki asıldır: birincisi uzaklık; ikincisi, bir şeyi yıpratıp onu çürüme hâline ulaştırıncaya dek (götürmektir).
Birincisi **السُّحْق**’tur; o, uzaklıktır. Allah, yüce övgüsüyle, buyurdu: {فَسُحْقاً لأَصْحابِ
السَّعِيرِ}  [الملك 11]. Ve **السَّحُوق**: uzun hurma ağacıdır; tepesinin yerden uzaklığı sebebiyle bununla adlandırıldı.
İkinci asıl: “**سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً**”. Ve **السَّحْق**: eskiyen elbisedir. Ve “**سَحَقه البِلى فانسحق**” denilir. Ve bu, ödünç alınır; hatta “göz, yaşı **سحقاً** (yıpratırcasına) yıpratır” denilir. Ve “**أسحق الشَّيءُ**”, incelip büzüşüp toplandığında. Ve “**أسحَقَ الضَّرعُ**”, sütü gidip eskidiğinde.

(**سحل**) **السين** ve **الحاء** ve **اللام** üç asıldır: birincisi bir şeyi bir şeyden kazımaktır; ikincisi sesten (olan); üçüncüsü bir şeyi kolaylaştırmak ve çabuklaştırmaktır.
Birincisi onların sözü: “**سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ**”, onun derisini ondan kazıdığında. İbn Düreyd ve başkası dedi: denizin kıyısı (**ساحل البحر**) lafızda ters çevrilmiştir; o, mânâda **مَسحُولٌ**’dür; çünkü su onu **سَحله**. Bunun aslı onların sözü: “**سَحلت الحديدةَ أسحَلُها**”; bu, onu eğelediğinde. Ve eğe tozuna **السُّحالة** denilir. Ve **السحْل**: beyaz elbisedir; sanki kirinden ve pasından **سَحْلا** (kazınarak) kazınmıştır. Çoğulu **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])
İkinci asıl: **السَّحيل**: eşeğin anırmasıdır; aynı şekilde **السُّحال**. Bundan dolayı eşeğe **مِسْحَلاً** denilir.
Ve bu bâbdan: hatibin dili için ve hatip adam için **المِسحَل**.
Üçüncü asıl: onların sözü: “**سَحَلَهُ مائةً**”, onun nakdini ona çabuk verdiğinde. Ve bu ödünç alınır; böylece “**سحله مائةً**”, onu acele olarak yüz (defa) vurduğunda denilir([8]).
Ve bu bâbdan: **السَّحِيل**: gevşek bükümle bükülen iptir. Onun zıddı **المبرَم** ve **البريم**’dir; ve o, Züheyr’in şiirindedir:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
Ve bu asıllardan şâz olanlardan: **المِسْحلان**; onlar, gemin dizgininin **شَكِيم**’inin iki ucunda iki halkadır. Ve **الإِسْحِلُ**: bir ağaçtır.

(**سحم**) **السين** ve **الحاء** ve **الميم** bir asıldır; siyahlığa delâlet eder. **الأسحم**: siyahlık sahibi; onun siyahlığı **السُّحْمَة**’dir. Ve geceye **أسحم** denilir. Şair dedi ki:
رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])
Ve **الأَسحم**: siyah buluttur. Nâbiga dedi ki:
* بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) *
Ve **الأَسحم**: siyah boynuzdur; Züheyr’in sözünde:
*وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) *

(**سحن**) **السين** ve **الحاء** ve **النون** üç asıldır: birincisi kırmadır; ikincisi renk ve heyettir; üçüncüsü karışmadır.
Birincisi onların sözü: “**سَحَنْت الحجر**”, onu kırdığında. Ve **المِسْحَنة**: taşların onunla kırıldığı şeydir; çoğulu **مَساحن**’dir. Hüzeli([13]) dedi ki:
* كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) *
İkinci asıl: **السَّحنة**: derinin yumuşaklığıdır. Ve **السَّحناء**: heyettir. Ve **مُسْحَنَة**([15]) bir at: yani güzel görünüşlü. Ve bir topluluk der ki: **السَّحَناء** “**فَعَلاء**” vezninde, ayn harfinin fethasıyla; tıpkı **ثَأْداء** hakkında **ثَأَداء** dedikleri gibi([16]). Bu bir şey değildir ve onun kıyası yoktur; ancak o, **ثَأْدَاء** ve **سَحْناء** “**فعلاء**” üzerinedir. Üçüncü asla gelince: onların sözü: “**ساحَنتُك مساحنةً**”, yani seni karıştırdım ve seninle müzakere ettim.

(**سحو**) **السين** ve **الحاء** ve illetli harf bir asıldır; bir şeyi bir şeyden soymaya, yahut az bir şey almaya delâlet eder. Bundan: “**سَحَوت القِرطاسَ أسحوه**”. Ve o, **السِّحاءَة**’dir([17]). Ve gökte buluttan bir **سِحَاءَة** vardır. Onu **السِّحاءَة** ile şeddeli yaptığında “**سَحَيْتُه**” dersin; “**سحوتُهُ**” desen de bunda bir beis olmazdı. Ve “**سَحَوت الطِّينَ عن وجه الأرض بالمسْحاة**” denilir; onu **سَحواً** ve **سَحياً** olarak **أسحوه**; ve ayrıca **أسحاه** ve **أَسحِيه**: üç lugattır. Ve **أُسْحُوانٌ** bir adam: çok yiyen; sanki sofranın yüzünden yemeği yiyişle **يسحو** (kazıyıp alır) da sofra görünür oluncaya dek. Ve **ساحية** bir yağmur: yerin yüzünü soyar.

(**سحب**) **السين** ve **الحاء** ve **الباء** sahih bir asıldır; yayılmış bir şeyi çekmeye ve onu uzatmaya delâlet eder. Dersin: “**سحبتُ ذيِلي بالأرضِ سحبا**”. Ve **السَّحاب** ona benzetilerek **سحاباً** diye adlandırıldı; sanki havada **انسحاباً** (sürüklenişle) sürüklenir. Ve bunu ödünç alırlar; böylece derler: “**تسحّب فلانٌ على فلانٍ**”, ona cüret ettiğinde; sanki onun üzerine uzanışla uzamıştır. Bu, sahih kıyastır. Ve bir topluluk der ki: **السَّحْب**: yemenin şiddetidir. Ben onu tashif sanıyorum; çünkü onun kıyası yoktur; ancak o, **السَّحْت**’tir.

(**سحت**) **السين** ve **الحاء** ve **التاء** kıyaslı sahih bir asıldır. “**سُحِت الشيء**” denilir; kökü kazınıp çıkarıldığında; ve **أُسْحِت**. “Allah kâfiri bir azapla **سحت** etti” denilir; onu kökünden kazıyıp çıkardığında. Ve Ferazdak’ın sözünde **مال مسحوتٌ** ve **مُسْحَت**:
وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])
Ve bu bâbdan: **مسحوت الجوف** bir adam; doymaz olduğunda; sanki yuttuğu şey onun içinden kökünden kazınıp çıkarılır da kalmaz. **السُّحْـت** malı: yiyenine ayıbı lâzım gelen her haramdır; ve ona **سُحتاً** denildi; çünkü onun için kalıcılık yoktur. Ve “ticaretinde **أَسْحَت** etti” denilir; **السُّحت** kazandığında. Ve “malını **أسْحَت** etti”: onu bozdu.

(**سحج**) **السين** ve **الحاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; bir şeyi soymaya delâlet eder. “**انْسَحج القِشر عن الشيء**” denilir. Ve **مُسَحَّج** bir eşek: yani yaralanmış; sanki o, derisi **يُسحجَ** oluncaya dek yaralar. Ve “**بعيرٌ سَحَّاج**” denilir; nalı ile yeri **يَسحَج** ettiğinde; sanki nalı ile onun yüzünü soymak ister; bunu yaptığında çok geçmeden **يَحْفَى**. Ve **مِسْحاجٌ** bir dişi deve; bunu yaptığında.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ح ج
سحج جلده عود أو غيره‏:‏ قشره‏.‏
وحمار مسحج‏:‏ معضض وعليه المساحج والمكادم‏:‏ آثار ومن المجاز‏:‏ سحجت الرياح الأرض ورياح سواهج سواحج‏.‏

##### Türkçe

س ح ج
**سحج جلده عود أو غيره**: onu soydu.
Ve **حمار مسحج**: ısırılmış; ve onun üzerinde **المساحج** ve **المكادم** vardır: izler. Ve mecazdan: **سحجت الرياح الأرض**; ve **رياح سواهج سواحج**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَحَجَهُ الحائطُ يَسْحَجُه سَحْجاً وسَحَّجَه: خَدَشَه؛ قال رؤبة: جَأْباً تَرَى بِلِيتِهِ مُسَحَّجا
أَي تسْحِيجاً. قال أَبو حاتم: قرأْت على الأَصمعي في جيميَّة العجاج: جَأْباً تَرَى بِلِيتِهِ مُسَحَّجا
فقال: تَلِيلَهُ، فقلت: بِلِيتِهِ، فقال: هذا لا يكون، فقلت: أَخبرني به من سمعه مِن فَلْقِ فِي
(* «في» هنا بمعنى فم.) رُؤْبَةَ، أَعني أَبا
زيد الأَنصاري، قال: هذا لا يكون. قلت: جعله مصدراً، أَراد تسحيجاً، فقال: هذا لا يكون، قلت: فقد قال جرير:
أَلم تَعْلَمْ بمُسَرَّحي القَوافي؟
فلا عِيّاً بِهِنَّ، ولا اجْتِلابا
أَي تسريحي، فكأَنه أَراد أَن يدفعه، فقلت له: فقد قال تعالى: ومَزَّقْناهُمْ كلَّ مُمَزَّقٍ؛ فَأَمْسَكَ. قال الأَزهري: كأَنه أَراد: ترى بليته تسحيجاً، فجعل مسحجاً مصدراً.
والمُسَحَّجُ: المُعَضَّضُ، وهو من سَحَجَ الجلد.
وسَحَّجَه فَتَسَحَّجَ: شُدِّد للكثرة.
وسَحَجْتُ جلده فانْسَحَجَ أَي قسرته فانقشر.
والسَّحْجُ: أَن يصيب الشيءُ الشيءَ فَيَسْحَجَه أَي يَقْشِرَ منه شيئاً قليلاً، كما يصيب الحافرَ، قبل الوَجَى، سَحْجٌ.
وانْسَحَجَ جلده من شيء مَرَّ به إِذا تقشَّر الجلد الأَعلى. ويقال: أَصابه شيء فَسَحَجَ وجْهَه، وبه سَحْجٌ. وسَحَجَ الشيءَ بالشيء سَحْجاً، فهو مَسْحُوجٌ وسَحِيجٌ: حاكَّه فقشره؛ قال أَبو ذؤيب: فجاءَ بها بعدَ الكَلالِ كأَنه،
من الأَيْنِ، مِخْراشٌ أَقَذُّ سَحِيجُ
وبعير سَحَّاجٌ: يَسْحَجُ الأَرض بخفه أَي يقشرها فلا يلبث أَن يَحْفَى؛ وناقة مِسْحاجٌ، كذلك؛ وزمن مِسْحاجٌ وسَحَّاجٌ: يقشر كل شيء؛ قال أَبو عامر الكلابي يصف نخلاً:
ما ضَرَّها مَسُّ زَمانٍ سَحَّاجْ
وسَحَجَ العُودَ بالمِبْرَدِ يَسْحَجُه سَحْجاً: قشره؛ وسَحَجَتِ الريحُ الأَرض، كذلك. والسَّحَجُ: داء في البطن قاشر، منه. وسَحَجَ شعره بالمشط سَحْجاً: سَرَّحَه تسريحاً ليناً على فَروَة الرأْس. وسَحَجَه يَسْحَجُه سَحْجاً، فهو سَحِيجٌ. وسَحَّجَه: عضَّه فأَثر فيه، وقد غلب على حُمُرِ الوحش. وحمار مُسَحَّجٌ أَي مُعَضَّضٌ مُكَدَّم؛ والمِسْحَجُ، منها. والمِسْحَاجُ: العَضَّاضُ. والمَسَاحِجُ: آثارُ تَكادُمِ الحُمُرِ عليها.والتَّسْحِيجُ: الكَدْمُ.
والسَّحْجُ: من جَرْيِ الدواب دون الشَّدِّ. ويقال: حمارٌ مِسْحَجٌ ومِسْحاجٌ؛ قال النابغة:
رَباعِيَةٌ أَضَرَّ بها رَباعٌ،
بِذاتِ الجِزْعِ، مِسْحاجٌ شَنُونُ
وقال غيره: مَرَّ يَسْحَجُ أَي يسرع؛ قال مزاحم:
على أَثَرِ الجُعْفِيِّ دَهْرٌ، وقد أَتى
له، مُنْذُ وَلَّى يَسْحَجُ السَّيْرَ، أَربَعُ
وسَحَجَ الأَيْمانَ يَسْحَجُها: تابَعَ بينها. ورجلٌ سَحَّاجٌ، وكذلك الحلف؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
لا تَنْكِحَنَّ نَحِضاً بَجْباجَا
فَدْماً، إِذا صِيحَ به أَفاجا
وإِنْ رَأَيْتِ قُمُصاً وسَاجا،
ولِمَّةً وحَلِفاً سَحَّاجا
وسَيْحُوجٌ: اسم.

##### Türkçe

**سَحَجَهُ** duvar **يَسْحَجُه** onu **سَحْجاً** ve **سَحَّجَه**: onu çizdi; Rü’be dedi ki:
جَأْباً تَرَى بِلِيتِهِ مُسَحَّجا
Yani **تسْحِيجاً**. Ebû Hâtim dedi: el-Asma‘î’ye el-‘Accâc’ın **جيميَّة**’sinde okudum:
جَأْباً تَرَى بِلِيتِهِ مُسَحَّجا
O dedi ki: **تَلِيلَهُ**; ben dedim: **بِلِيتِهِ**; o dedi ki: bu olmaz; ben dedim: bunu bana, onu Rü’be’nin **فَلْقِ فِي**’sinden (yani ağzından) işiten kimse haber verdi; yani Ebû Zeyd el-Ensârî; o dedi ki: bu olmaz. Dedim: onu mastar yaptı; **تسحيجاً** kastetti; o dedi ki: bu olmaz. Dedim: Cerîr şöyle dedi:
أَلم تَعْلَمْ بمُسَرَّحي القَوافي؟
فلا عِيّاً بِهِنَّ، ولا اجْتِلابا
Yani **تسريحي**; sanki onu reddetmek istedi; ben ona dedim ki: Yüce Allah şöyle dedi:
ومَزَّقْناهُمْ كلَّ مُمَزَّقٍ؛
Bunun üzerine sustu. el-Ezherî dedi: sanki o, “onun aşınmasını **تسحيجاً** olarak görürsün” demek istedi; böylece **مسحجاً**’ı mastar yaptı.

Ve **المُسَحَّجُ**: **المُعَضَّضُ**; bu, deriyi **سَحَجَ**’dendir.

Ve **سَحَّجَه فَتَسَحَّجَ**: çokluk için şeddelendi.

Ve “derisini **سَحَجْتُ** da **انْسَحَجَ** oldu” yani onu zorladım da soyuldu.

Ve **السَّحْجُ**: bir şeyin bir şeye isabet edip onu **يَسْحَجَه** etmesi; yani ondan az bir şeyi soyması; tıpkı, **الوَجَى**’dan önce, toynağa isabet eden **سَحْجٌ** gibi.

Ve bir şeyin üzerinden geçtiği için derisi **انْسَحَجَ** olur; üst deri soyulduğu zaman.

Ve denir ki: ona bir şey isabet etti de yüzünü **سَحَجَ** etti; onda **سَحْجٌ** vardır. Ve bir şeyi bir şeyle **سَحَجَ** etmek **سَحْجاً** (ile); o halde o **مَسْحُوجٌ** ve **سَحِيجٌ**’dir: onu sürttü de soydu; Ebû Züeyb dedi ki:
فجاءَ بها بعدَ الكَلالِ كأَنه،
من الأَيْنِ، مِخْراشٌ أَقَذُّ سَحِيجُ

Ve **سَحَّاجٌ** deve: ayağının altıyla yeri **يَسْحَجُ** eder; yani onu soyar; sonra çok geçmeden çıplak ayaklı kalır; ve **مِسْحاجٌ** dişi deve, böyledir; ve **مِسْحاجٌ** ve **سَحَّاجٌ** zaman: her şeyi soyar; Ebû Âmir el-Kilâbî hurma ağaçlarını vasfederek dedi ki:
ما ضَرَّها مَسُّ زَمانٍ سَحَّاجْ

Ve **سَحَجَ** odunu törpü ile **يَسْحَجُه سَحْجاً**: onu soydu; ve rüzgâr yeri **سَحَجَتِ**; böyledir. Ve **السَّحَجُ**: karında soyucu bir hastalık; ondandır. Ve saçını tarakla **سَحَجَ** etmek **سَحْجاً**: onu, baş derisi üzerinde yumuşak bir tarayışla **تسريحاً** taradı. Ve onu **سَحَجَه يَسْحَجُه سَحْجاً**; o halde o **سَحِيجٌ**’dir. Ve **سَحَّجَه**: onu ısırdı da onda iz bıraktı; bu, yaban eşeklerinde baskın olmuştur. Ve **مُسَحَّجٌ** eşek: yani **مُعَضَّضٌ مُكَدَّم**; ve **المِسْحَجُ** onlardandır.

Ve **المِسْحَاجُ**: **العَضَّاضُ**. Ve **المَسَاحِجُ**: eşeklerin üzerinde yaşlanma izleridir. Ve **التَّسْحِيجُ**: **الكَدْمُ**’dur.

Ve **السَّحْجُ**: hayvanların koşmasından, şiddetli koşturma olmaksızın olandır. Ve denir ki: **مِسْحَجٌ** ve **مِسْحاجٌ** eşek; Nâbiga dedi ki:
رَباعِيَةٌ أَضَرَّ بها رَباعٌ،
بِذاتِ الجِزْعِ، مِسْحاجٌ شَنُونُ
Ve başkası dedi ki: **يَسْحَجُ** olarak geçti; yani hızlanır; Muzâhim dedi ki:
على أَثَرِ الجُعْفِيِّ دَهْرٌ، وقد أَتى
له، مُنْذُ وَلَّى يَسْحَجُ السَّيْرَ، أَربَعُ

Ve yeminleri **سَحَجَ** eder, **يَسْحَجُها**: aralarında peş peşe getirdi. Ve **سَحَّاجٌ** adam; ve yemin de böyledir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
لا تَنْكِحَنَّ نَحِضاً بَجْباجَا
فَدْماً، إِذا صِيحَ به أَفاجا
وإِنْ رَأَيْتِ قُمُصاً وسَاجا،
ولِمَّةً وحَلِفاً سَحَّاجا

Ve **سَيْحُوجٌ**: bir isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ح ج * * سَحَجَ * جلده * فانْسَحَجَ * أي قشره فانقشر وبابه قطع ووجهه * سَحْجٌ * بوزن فلس أي قشر

##### Türkçe

* س ح ج * **سَحَجَ** derisini; sonra **انْسَحَجَ**; yani onu soydu da soyuldu; babı **قطع** ve vechi; **سَحْجٌ** (vezin olarak **فلس** vezninde) yani soyma.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سحجه  الحائط  كمنعه  يسحجه سحجا: خدشه. وسحج جلده: إذا قشره فانسحج: انقشر. والسحج: أن يصيب الشيء الشيء فيسحجه، أي يقشر منه شيئا قليلا، كما يصيب الحافر قبل الوجى سحج. وانسحج جلده من شيء مر به: إذا تقشر الجلد الأعلى. ويقال: أصابه شيء فسحج وجهه، وبه سحج.
 وسحج الشيء بالشيء سحجا، فهو مسحوج وسحيج: حاكة فقشره. قال أبو ذؤيب:
  فجاء بها بعد الكلال كـأنـه                      من الأين محراس أقد سحيج وسحجه تسحيجا فتسحج، شدد للكثرة.
 وحمار مسحج كمعظم، هكذا في سائر الأمهات اللغوية، وفي نسختنا: مستحج، على مفتعل، والأولأ هو الصواب: معضض مكدح، هو من سحج الجلد، قال أبو حاتم: قرأت على الأصمعي في جيمية العجاج:
  جأبا ترى بليته مسحجا فقال:  تليله  . فقلت: بليته. فقال: هذا لا يكون. قلت: أخبرني به من سمعه من فلق في رؤبة، أعني أبا زيد الأنصاري. قال: هذا لا يكون، فقلت: جعله مصدرا، أراد تسحيجا، فقال: هذا لا يكون. قلت: فقد قال جرير:
  ألم تعلم مسرحي القوافي                      فلا عيا بهن ولا اجتلابا أي تسريحي، فكأنه أراد أن يدفعه فقلت له: فقد قال الله تعالى:  ومزقناهم كل ممزق  فأمسك.

  قال الأزهري: كأنه أراد: ترى بليته تسحيجا، فجعل مسحجا مصدرا. وبعير سحاج: يسحج الأرض بخفه، أي يقشرها فلا يلبث أن يحفى. وناقة مسحاج، كذلك.
 والسحج - كالمنع - تسريح لين على فروة الرأس. يقال سحج شعره بالمشط سحجا: إذا سرحه تسريحا لينا.
 والسحج: الإسراع. يقال: مر يسحج: أي يسرع. قال مزاحم:
  على أثر الجعفي دهر وقد أتى                      له منذ ولى يسحج السير أربع وهو أيضا جري دون الشديد للدواب. ومنه يقال:  حمار مسحج ومسحاج  - بكسرهما-: عضاض، من سحجه، وسحجه، وسحجه: إذا عضه فأثر فيه، وقد غلب على حمر الوحش.
 وعليه المساحج: وهي آثار تكادم الحمر عليها. والتسحيج: الكدم. قال النابغة:
  رباعية أضر بهـا ربـاع                      بذات الجزع مسحاج شنون وسيحوج على فيعول:  ع  ، واسم رجل.
 ومسحج  كمنبر: المبراة يبرى بها الخشب  . يقال: سحج العود بالمبرد يسحجه سحجا: قشره. وسحجت الريح، كذلك، ورياح سواحج.
 والسحج: داء في البطن قاشر، منه.
 وسحج الأيمان يسحجها: تابع بينها.
 والمسحاج والسحوج: المرأة الحلوف التي تسحج الأيمان  ، أي تتابعها. ورجل سحاج. وكذلك الحلف. أنشد ابن الأعرابي:
  لا تنكحن نحضا بجباجا
  فدما إذا صيح به أفاجا
  وإن رأيت قمصا وساجا
  ولمة وحلفا سحـاجـا

##### Türkçe

**سحجه** duvarı, **منعه** gibi; onu **يسحجه** **سحجا**: onu çizdi. Ve **سحج** derisini: onu soyarsa; böylece **فانسحج**: soyuldu. Ve **السحج**: şeyin şeye isabet etmesi, sonra onu **فيسحجه**; yani ondan az bir şeyi soyar; tıpkı nalın, **الوجى**’dan önce bir **سحج** isabet etmesi gibi. Ve derisi, üzerinden geçtiği bir şeyden dolayı **وانسحج**: üst deri soyulursa. Ve denilir: Ona bir şey isabet etti de yüzünü **فسحج**; ve onda **سحج** vardır.

Ve şeyi şey ile **سحجا** **وسحج**; o hâlde o **مسحوج** ve **سحيج**tir: onu sürttü de soydu. Ebû Züeyb dedi ki:
  Onu yorgunluktan sonra getirdi; sanki o,
  **الأين**’den (dolayı) bir bekçi; **أقد** (olmuş) **سحيج**.
Ve onu **تسحيجا** **وسحجه**; böylece **فتسحج**; çokluk için şeddelendi.

Ve **مسحج** bir eşek, **معظم** gibi; diğer ana lugavî kaynakların tamamında böyledir; bizim nüshamızda ise: **مستحج**; **مفتعل** vezni üzere; birincisi ise doğrudur: **معضض مكدح**; o, deriyi **سحج**’dendir. Ebû Hâtim dedi: **العجاج**’ın **جيمية**’sinde **الأصمعي**’ye okudum:
  **جأبا** görürsün; onun yıpranmışını **مسحجا**.
Dedi ki: **تليله**. Ben dedim: **بليته**. Dedi ki: Bu olmaz. Dedim: Bana onu, onu **فلق**’ta **رؤبة**’den işiten kimse haber verdi; yani **أبا زيد الأنصاري**. Dedi: Bu olmaz. Ben dedim: Onu mastar yaptı; **تسحيجا**yı kastetti. Dedi: Bu olmaz. Dedim: Nitekim **جرير** dedi ki:
  Kafiyeleri salıverişimi bilmedin mi?
  Ne onlarda acizlik vardır ne de getirtme;
yani **تسريحي**; sanki onu reddetmek istedi; ben de ona dedim ki: Nitekim Allah Teâlâ dedi: **ومزقناهم كل ممزق**; bunun üzerine sustu.

**الأزهري** dedi: Sanki o, “onun yıpranmışını **تسحيجا** görürsün” demek istedi; böylece **مسحجا**yı mastar yaptı. Ve **سحاج** bir deve: toynağıyla yeri **يسحج**; yani onu soyar; sonra çok geçmeden çıplak toynaklı olur. Ve **مسحاج** bir dişi deve; aynı şekilde.

Ve **السحج** — **المنع** gibi — baş derisi üzerinde yumuşak bir taramadır. Denilir: Saçını tarakla **سحجا** **سحج**: onu yumuşak bir tarayışla tararsa.

Ve **السحج**: hızlanmadır. Denilir: **يسحج** olarak geçti: yani hızlanır. **مزاحم** dedi ki:
  **الجعفي**’nin izi üzere bir devir; ve o geldi,
  Gideli beri onun için yürüyüşü **يسحج**: dört.
Ve o, binek hayvanları için şiddetlinin altındaki bir koşudur. Ondan dolayı denilir: **حمار مسحج ومسحاج** — ikisinin de kesresiyle —: ısırıcı; onu **سحجه**’dendir; ve **سحجه**; ve **سحجه**: onu ısırır da onda iz bırakırsa; ve bu, yaban eşekleri hakkında galip olmuştur.

Ve onun üzerinde **المساحج** vardır: o, eşeklerin birbirini ısırmasının izleridir. Ve **التسحيج**: ısırmadır. **النابغة** dedi ki:
  Dört yaşında; ona dört yaşında (bir başkası) zarar verdi,
  **ذات الجزع**’da; **مسحاج شنون**.
Ve **سيحوج** **فيعول** vezni üzere: **ع**; ve bir adam adıdır.

Ve **مسحج** — **منبر** gibi — onunla odunun yontulduğu rende. Denilir: Çubuğu törpüyle **سحجا** **سحج**; onu **يسحجه**: onu soydu. Ve rüzgâr **سحجت**; aynı şekilde; ve **سواحج** rüzgârlar.

Ve **السحج**: karında soyucu bir hastalık; ondan (olan).

Ve yeminleri **يسحجها** **سحج**: aralarını peş peşe getirdi.

Ve **المسحاج** ve **السحوج**: yeminleri **تسحج** eden, yani onları peş peşe getiren çok yemin eden kadın. Ve **سحاج** bir adam. Ve yemin de böyledir. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  **نحضا**yı **بجباجا** ile nikâhlama,
  Çünkü o, ona bağırılınca **أفاجا** (olur),
  Ve eğer **قمصا** ve **ساجا** görürsen,
  Ve bir perçem ve **سحاجا** bir yemin.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَحَجَهُ
1 سَحَجَهُ ذ , (S, A, K, TA,) aor. سَحَجَ , (K, TA,) inf. n. سَحْجٌ, (TA,) He abraded, or otherwise removed, its outer integument, or superficial part; (S, A, K, TA;) relating to one's skin: (S, A, TA:) and he scratched him; or wounded him in the outer skin: also he rubbed it, namely, a thing, with another thing, so as to abrade, or remove, its superficial part: and it, namely, a thing, hitting another thing, abraded from it a little of its superficial part; as when a thing hits the solid hoof previously to [that state of attenuation and abrasion which is termed] الوَجَى. (TA.) You say, سَحَجْتُ جِلْدَهُ I abraded, or removed, the outer integument [i. e. the cuticle] of his skin. (S.) And أَصَابَهُ شَىْءٌ فَسَحَجَ وَجْهَهُ [A thing hit him, and abraded the cuticle of his face]. (S.) And سَحَجَ العُودَ بِالمِبْرَدِ He abraded the outer part of the wood, or piece of wood, or stick, with the file. (TA.) And يَسْحَجُ الأَرْضَ بِخُفِّهِ, referring to a camel, (S, K, TA,) He pares the surface of the ground with his foot, so that he is not slow in becoming attenuated and abraded in the sole. (TA.) And سَحَجَتِ الرِّيَاحُ الأَرْضَ [The winds pared the surface of the earth, removing the dust and pebbles: like سَهَجَت]. (A.) ― -b2- Also He bit him so as to make a mark, or marks, upon him; [or so as to lacerate his skin;] used especially in relation to wild asses; and so ↓ سحّجهُ, [but in an intensive sense, i. e. he so bit him much, or many times, (see مُسَحَّجٌ,)] inf. n. تَسْحِيجٌ and مُسَحَّجٌ [of which latter see an ex. in the next paragraph]. (TA.) ― -b3- also signifies The combing gently upon the skin of the head: (K, TA:) [combing the hair with a gentle pressure upon the skin of the head:] one says, سَحَجَ شَعَرَهُ بِالمُشْطِ, inf. n. سَحْجٌ, He combed his hair [pressing the comb] gently [upon the skin of his head]. (TA.) ― -b4- And The going quickly [as though paring the surface of the earth with the feet, or making marks upon it]. (O, K.) You say, مَرَّ يَسْحَجُ He passed along going quickly: and [so] يَسْحَجُ السَّيْرَ. (O, TA.) ― -b5- And A running of beasts falling short of such as is vehement. (K.) ― -b6- And [hence, app.,] سَحَجَ الأَيْمَانَ, (TA,) aor. as above, (K, TA,) (assumed tropical:) He made the oaths to follow one another with little, or no, interruption. (K, * TA.) -A2- See also 7.

سحّجهُ
2 سحّجهُ ذ , (S, K,) inf. n. تَسْحِيجٌ and مُسَحَّجٌ, [of which latter, see an ex. in what follows,] (TA,) He abraded, or otherwise removed, its outer integument, or superficial part, much, or often. (S, K.) ― -b2- See also 1. An ex. of the latter inf. n. occurs in the following hemistich of the “ Jeemeeyeh ” of El-'Ajjáj:
جَأْبَا تَرَى بِلِيِتِهِ مُسَحَّجَا
[A bulky, or strong, wild ass, in the side of whose neck thou seest much biting, or lacerating of the skin, that has made marks upon it]: thus heard by AHát from the mouth of AZ, and thus recited by the former to As, who disallowed it, and said, تَلِيلَهُ [i. e. whose neck, or cheek, thou seest to be much bitten, &c., instead of بِلِيِتِهِ], but abstained from objecting after AHát had adduced other exs. [of similar inf. ns.], and among them the saying in the Kur [xxxiv. 18], وَ مَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ: Az says that مسحّجا is here made an inf. n., like تَسْحِيجًا. (TA)

تسحّج
5 تسحّج ذ It had its outer integument, or superficial part, abraded, or otherwise removed, much, or often: (S, K:) said of the skin [&c.]. (S.)

انسحج
7 انسحج ذ It had its outer integument, or superficial part, abraded, or otherwise removed: (S, K:) said of the skin: (S:) [and it seems from the phrase سَحَجُ الفَخِذَيْنِ occurring in the O and K in art. بذح, that ↓ سَحِجَ, inf. n. سَحَجٌ, may signify the same: but سَحَجُ may there be a mistranscription for سَحْجُ.] One says, اِنْسَحَجَ جِلْدُهُ مِنْ شَىْءٍ مَرَّ بِهِ His skin had its cuticle abraded in consequence of a thing that passed by him. (TA.)

سَحْجٌ
سَحْجٌ ذ inf. n. of سَحَجَ. (TA.) ― -b2- And [hence, Dysentery, or the like; because attended by abrasion, or excoriation, of the colon;] a certain disease of the bowels; (PS;) an abrading disease in the belly. (TA.) You say, بِهِ سَحْجٌ (S) i. e. In him is the disease above mentioned. (PS.)

سَحُوجٌ
سَحُوجٌ ذ : see سَحَّاجٌ.

سَحِيجٌ
سَحِيجٌ ذ Having its outer integument, or superficial part, abraded, or otherwise removed; as also ↓ مَسْحُوجٌ. (TA.)

سَحَّاجٌ
سَحَّاجٌ ذ A camel that pares the surface of the ground with his foot, (S, * K, * TA,) so that he is not slow in becoming attenuated and abraded in the sole. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) A man who makes oaths to follow one another with little, or no, interruption: (TA:) and so ↓ مِسْحَاجٌ and ↓ سَحُوجٌ applied to a woman. (K, * TA.) And حَلِفٌ سَحَّاجٌ (assumed tropical:) A swearing in which the oaths are made so to follow one another. (TA.)

سَاحِجٌ
[ سَاحِجٌ ذ act. part. n. of سَحَجَ: fem. with ة: pl. of the fem. سَوَاحِجُ. Hence,] رِيَاحٌ سَوَاحِجُ [Winds paring, or that pare, the surface of the earth, removing the dust and pebbles]. (A, TA.)

مَسْحَجٌ
[ مَسْحَجٌ ذ A place of abrasion, &c.: pl. مَسَاحِجُ. ― -b2- Hence,] one says, of an ass, (A,) i. e. a wild ass, (TA,) عَلَيْهِ المَسَاحِجُ Upon him are the marks, or scars, of the biting of other asses. (A, TA.)

مِسْحَجٌ
مِسْحَجٌ ذ The [instrument called] مِبْرَاة with which one pares, or shapes, wood. (O, K.) ― -b2- [And hence, app., A rain that is as though it pared the surface of the earth. Accord. to Freytag, مَسْحَجٌ occurs in this sense in the Deewán of Jereer: pl. مَسَاحِجُ: but the correct word is evidently مِسْحَجٌ.] ― -b3- Also, and ↓ مِسْحَاجٌ, (O, K, TA,) A wild ass that bites [other asses] much, or frequently: (TA:) [or each signifies, though not so expl. in the TA,] an ass [i. e. a wild ass] that runs a pace falling short of such as is vehement. (O. K.)

مُسَحَّجٌ
مُسَحَّجٌ ذ An ass [i. e. a wild ass] much bitten. (S, A, K.) ― -b2- [See also 2.]

مِسْحَاجٌ
مِسْحَاجٌ ذ : see مِسْحَجٌ: ― -b2- and see also سَحَّاجٌ.

مَسْحُوجٌ
مَسْحُوجٌ ذ : see سَحِيجٌ.

##### Türkçe

**سَحَجَهُ**
1 **سَحَجَهُ** ذ , (S, A, K, TA,) muzâri‘i **سَحَجَ** , (K, TA,) mastar ismi **سَحْجٌ**, (TA,) O, onun dış örtüsünü yahut yüzeysel kısmını aşındırdı veya başka suretle giderdi; (S, A, K, TA;) kişinin derisiyle ilgili olarak: (S, A, TA:) ve onu tırmaladı; yahut onu dış deride yaraladı: ayrıca onu, yani bir şeyi, başka bir şeyle, yüzeysel kısmını aşındırmak veya gidermek üzere ovaladı: ve o, yani bir şey, başka bir şeye çarparak, ondan yüzeysel kısmının birazını aşındırdı; tıpkı bir şeyin, [**الوَجَى** diye adlandırılan incelme ve aşınma hâlinden] önce, katı toynağa çarpması gibi. (TA.) Şöyle dersin: **سَحَجْتُ جِلْدَهُ** Onun derisinin dış örtüsünü [yani kütikülünü] aşındırdım veya giderdim. (S.) Ve **أَصَابَهُ شَىْءٌ فَسَحَجَ وَجْهَهُ** [Bir şey ona isabet etti de yüzünün kütikülünü aşındırdı]. (S.) Ve **سَحَجَ العُودَ بِالمِبْرَدِ** O, eğe ile odunun yahut odun parçasının yahut çubuğun dış kısmını aşındırdı. (TA.) Ve **يَسْحَجُ الأَرْضَ بِخُفِّهِ**, deveye nispetle, (S, K, TA,) O, ayağıyla yerin yüzeyini yontar; böylece tabanda incelip aşınmada ağır kalmaz. (TA.) Ve **سَحَجَتِ الرِّيَاحُ الأَرْضَ** [Rüzgârlar yerin yüzeyini yonttu; tozu ve çakılları giderdi: **سَهَجَت** gibi]. (A.) ― -b2- Ayrıca: O, üzerinde bir iz yahut izler meydana getirecek şekilde onu ısırdı; [yahut derisini parçalayacak şekilde;] özellikle yaban eşekleri hakkında kullanılır; ve böylesi ↓ **سحّجهُ**, [fakat şiddetli mânada, yani onu çokça yahut birçok defa ısırdı, (bk. **مُسَحَّجٌ**,)] mastar ismi **تَسْحِيجٌ** ve **مُسَحَّجٌ** [ikincisinin bir örneği için bir sonraki paragrafa bak]. (TA.) ― -b3- ayrıca: Baş derisinin üzerinde yumuşakça tarama demektir: (K, TA:) [baş derisi üzerinde hafif bir basınçla saçı taramak:] şöyle denir, **سَحَجَ شَعَرَهُ بِالمُشْطِ**, mastar ismi **سَحْجٌ**, O, saçını [tarağı] baş derisi üzerinde yumuşakça [bastırarak] taradı. (TA.) ― -b4- Ve: Hızlı gitmek [sanki ayaklarla yerin yüzeyini yontar gibi yahut üzerinde izler yapar gibi]. (O, K.) Şöyle dersin: **مَرَّ يَسْحَجُ** O, hızlı giderek geçti: ve [böylece] **يَسْحَجُ السَّيْرَ**. (O, TA.) ― -b5- Ve: Şiddetli olana varmayan bir tarzda hayvanların koşması. (K.) ― -b6- Ve [bundan dolayı, görünüşe göre,] **سَحَجَ الأَيْمَانَ**, (TA,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (K, TA,) (mecaz kabul edilerek:) O, yeminleri az yahut hiç ara vermeksizin birbirini takip eder kıldı. (K, * TA.) -A2- 7’ye de bak.

**سحّجهُ**
2 **سحّجهُ** ذ , (S, K,) mastar ismi **تَسْحِيجٌ** ve **مُسَحَّجٌ**, [ikincisinin bir örneği için aşağıda gelene bak,] (TA,) O, onun dış örtüsünü yahut yüzeysel kısmını çokça yahut sıkça aşındırdı veya başka suretle giderdi. (S, K.) ― -b2- 1’e de bak. Sonuncu mastar isminin bir örneği, El-‘Accâc’ın “Jeemee’ye”sinin şu mısraında geçer:
**جَأْبَا تَرَى بِلِيِتِهِ مُسَحَّجَا**
[Hantal yahut güçlü bir yaban eşeği; boynunun yan tarafında, üzerinde izler meydana getirmiş çokça ısırmayı yahut derinin parçalanmasını görürsün]: AHát’ın, AZ’nin ağzından böyle işittiği ve ilkinin bunu As’a böyle okuduğu şekliyle; o ise bunu kabul etmedi ve **تَلِيلَهُ** [yani **بِلِيِتِهِ** yerine “boynunu yahut yanağını çokça ısırılmış, vb., görürsün”] dedi; fakat AHát benzer mastar isimlerinden başka örnekler getirdikten sonra itiraz etmekten kaçındı; ve onların arasında Kur’da [xxxiv. 18] şu söz vardır: **وَ مَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ**: Az der ki, burada **مسحّجا** bir mastar ismi kılınmıştır; **تَسْحِيجًا** gibi. (TA)

**تسحّج**
5 **تسحّج** ذ Onun dış örtüsü yahut yüzeysel kısmı çokça yahut sıkça aşındırıldı veya başka suretle giderildi: (S, K:) deri vb. hakkında söylenir. (S.)

**انسحج**
7 **انسحج** ذ Onun dış örtüsü yahut yüzeysel kısmı aşındırıldı veya başka suretle giderildi: (S, K:) deri hakkında söylenir: (S:) [ve O ve K’de بذح maddesinde geçen **سَحَجُ الفَخِذَيْنِ** ibaresinden, ↓ **سَحِجَ**, mastar ismi **سَحَجٌ**, aynı mânaya gelebilir gibi görünür: fakat oradaki **سَحَجُ**, **سَحْجُ** için bir yanlış yazım olabilir.] Şöyle denir: **اِنْسَحَجَ جِلْدُهُ مِنْ شَىْءٍ مَرَّ بِهِ** Yanından geçen bir şey sebebiyle derisinin kütikülü aşındı. (TA.)

**سَحْجٌ**
**سَحْجٌ** ذ **سَحَجَ**’ın mastar ismidir. (TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı, dizanteri yahut benzeri; çünkü kolonun aşınması yahut soyulmasıyla birlikte olur;] bağırsakların belli bir hastalığı; (PS;) karında aşındırıcı bir hastalık. (TA.) Şöyle dersin: **بِهِ سَحْجٌ** (S) yani onda yukarıda zikredilen hastalık vardır. (PS.)

**سَحُوجٌ**
**سَحُوجٌ** ذ : **سَحَّاجٌ**’a bak.

**سَحِيجٌ**
**سَحِيجٌ** ذ Dış örtüsü yahut yüzeysel kısmı aşınmış veya başka suretle giderilmiş olan; bunun gibi ↓ **مَسْحُوجٌ**. (TA.)

**سَحَّاجٌ**
**سَحَّاجٌ** ذ Ayağıyla yerin yüzeyini yontan deve; (S, * K, * TA,) böylece tabanda incelip aşınmada ağır kalmaz. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) yeminleri az yahut hiç ara vermeksizin birbirini takip eder kılan adam: (TA:) ve kadına uygulanmak üzere böylesi ↓ **مِسْحَاجٌ** ve ↓ **سَحُوجٌ**. (K, * TA.) Ve **حَلِفٌ سَحَّاجٌ** (mecaz kabul edilerek:) yeminlerin bu şekilde birbirini takip ettirildiği bir yemin etme. (TA.)

**سَاحِجٌ**
[ **سَاحِجٌ** ذ **سَحَجَ**’ın ism-i fâilidir: müennesi ة ile: müennesin çoğulu **سَوَاحِجُ**. Bundan dolayı,] **رِيَاحٌ سَوَاحِجُ** [Yerin yüzeyini yontan yahut yontan rüzgârlar; tozu ve çakılları gideren]. (A, TA.)

**مَسْحَجٌ**
[ **مَسْحَجٌ** ذ Aşınma yeri, vb.: çoğulu **مَسَاحِجُ**. ― -b2- Bundan dolayı,] bir eşek hakkında, (A,) yani bir yaban eşeği hakkında, (TA,) şöyle denir: **عَلَيْهِ المَسَاحِجُ** Onun üzerinde, diğer eşeklerin ısırmasının izleri yahut yaraları vardır. (A, TA.)

**مِسْحَجٌ**
**مِسْحَجٌ** ذ Odunu yontmak yahut şekillendirmek için kullanılan [**مِبْرَاة** denilen] âlet. (O, K.) ― -b2- [Ve bundan dolayı, görünüşe göre, yerin yüzeyini yontuyormuş gibi olan bir yağmur. Freytag’a göre, **مَسْحَجٌ** bu mânada Cerîr’in Dîvân’ında geçer: çoğulu **مَسَاحِجُ**: fakat doğru kelime açıkça **مِسْحَجٌ**’dur.] ― -b3- Ayrıca, ve ↓ **مِسْحَاجٌ**, (O, K, TA,) [diğer eşekleri] çokça yahut sıkça ısıran yaban eşeği: (TA:) [yahut her biri, TA’da bu kadar açık olmamakla birlikte,] şiddetli olana varmayan bir adım koşusuyla koşan eşek [yani yaban eşeği]. (O. K.)

**مُسَحَّجٌ**
**مُسَحَّجٌ** ذ Çokça ısırılmış eşek [yani yaban eşeği]. (S, A, K.) ― -b2- [2’ye de bak.]

**مِسْحَاجٌ**
**مِسْحَاجٌ** ذ : **مِسْحَجٌ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca **سَحَّاجٌ**’a da bak.

**مَسْحُوجٌ**
**مَسْحُوجٌ** ذ : **سَحِيجٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَحَجَ
سَحَجَ A ( n. ac. سَحْج 1 ),
a.  Scratched; abraded, scraped; scarified; flayed; peeled.

b.  Combed.

c.  Ran.

سَحَّجَ
سَحَّجَ II ,
a.  see I (a) , ( b ).

تَسَحَّجَ
تَسَحَّجَ V ,  اِنْسَحَجَ VII ,
a.  Was scratched &c.

مِسْحَج
مِسْحَج 20 ,
a.  see 45 .

مِسْحَاْج
مِسْحَاْج 45 ,
a.  Plane ( tool ).

##### Türkçe

سَحَجَ
سَحَجَ A ( i. ac. **سَحْج** 1 ),
a. Çizdi; aşındırdı, kazıdı; yaraladı; derisini yüzdü; soydu.

b. Taradı.

c. Koştu.

سَحَّجَ
سَحَّجَ II ,
a. I (a), (b)’ye bak.

تَسَحَّجَ
تَسَحَّجَ V , **اِنْسَحَجَ** VII ,
a. Çizildi vb.

مِسْحَج
مِسْحَج 20 ,
a. 45’e bak.

مِسْحَاْج
مِسْحَاْج 45 ,
a. Rende (alet).
