# سحح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سحح

السَّحُّ والسُّحُوحُ: هما سِمَنُ الشاةِ.
سَحَتِ الشاةُ والبقرة تَسِحُّ سَحّاً وسُحُوحاً وسُحُوحةً إِذا سمنت غاية السِّمَن؛ قيل: سَمِنَتْ ولم تَنْتَهِ الغايةَ؛ وقال: اللحياني سَحَّتْ تَسُحُّ، بضم السين؛ وقال أَبو مَعَدٍّ الكِلابيُّ: مهزولٌ ثم مُنْقٍ إِذا سَمِنَ قليلاً ثم شَنُونٌ ثم سَمِينٌ ثم ساحٌّ ثم مُتَرَطِّمٌ، وهو الذي انتهى سِمَناً؛ وشاة ساحَّةٌ وساحٌّ، بغير هاء، الأَخيرة على النسب. قال الأَزهري: قال الخليل هذا مما يُحتج به أَنه قول العرب فلا نَبْتَدِعُ فيه شيئاً.
وغنمٌ سِحاحٌ وسُحاحٌ: سِمانٌ، الأَخيرة من الجمع العزيز كظُؤَارٍ ورُخالٍ؛ وكذا روي بيت ابن هَرْمة:
وبَصَّرْتَني، بعدَ خَبْطِ الغَشُومِ،
هذي العِجافَ، وهذي السِّحاحا
والسِّحَاحُ والسُّحاحُ، بالكسر والضم، وقد قيل: شاةٌ سُحاحٌ أَيضاً، حكاها ثعلب.
وفي حديث الزبير: والدنيا أَهْوَنُ عَلَيَّ من مِنْحَةٍ ساحَّةٍ أَي شاة ممتلئة سِمَناً، ويروى: سَحْساحة، وهو بمعناه؛ ولحمٌ ساحٌّ؛ قال الأَصمعي: كأَنه من سِمَنِه يَصُبُّ الوَدَكَ. وفي حديث ابن عباس: مررتُ على جزورٍ ساحٍّ أَي سمينة؛ وحديث ابن مسعود: يَلْقَى شيطانُ المؤمن شيطانَ الكافر شاحباً أَغْبَر مَهْزُولاً وهذا ساحٌّ أَي سمين؛ يعني شيطان الكافر. وسحابة سَحُوحٌ، وسَحَّ الدَّمْعُ والمطرُ والماءُ يَسُحُّ سَحّاً وسُحُوحاً أَي سال من فوق واشتدَّ انصبابُه. وساحَ يَسِيحُ سَيْحاً إِذا جَرَى على وجه الأَرض. وعينٌ سَحْساحة: كثيرة الصب للدُّموع. ومطر سَحْسَحٌ وسَحْساحٌ: شديد يَسُحُّ جدّاً يَقْشِرُ وجهَ الأَرض.
وتَسَحْسَحَ الماءُ والشيءُ: سال. وانْسَحَّ إِبطُ البعير عَرَقاً، فهو مُنْسَحُّ أَي انْصَبَّ.
وفي الحديث: يمينُ الله سَحَّاءُ لا يَغِيضُها شيءٌ الليلَ والنهارً أَي دائمة الصَّبِّ والهَطْلِ بالعطاء. يقال: سَحَّ يَسُحُّ سَحّاً، فهو ساحٌّ، والمؤنثة سَحَّاءُ، وهي فَعْلاءُ لا أَفْعَلَ لها، كهَطْلاء؛ وفي رواية: يَمِينُ الله ملأَى سَحّاً، بالتنوين على المصدر، واليمين ههنا كناية عن محل عطائه ووصفها بالامتلاء لكثرة منافعها، فجعلها كالعين الثَّرَّةِ لا يَغِيضُها الاستقاءُ ولا ينقُصُها الامْتِياحُ، وخَصَّ اليمين لأَنها في الأَكثر مَظِنَّة للعطاء على طريق المجاز والاتساعِ، والليلَ والنهار منصوبان على الظرف. وفي حديث أَبي بكر أَنه قال لأُسامة حين أَنْفَدَ جَيْشَه إِلى الشام: أَغِرْ عليهم غارَةً سَحَّاءَ أَي تَسُحُّ عليهم البَلاءَ دَفْعَةً من غير تَلَبُّثٍ. وفرس مِسَحٌّ، بكسر الميم: جَوادٌ سريع كأَنه يَصُبُّ الجَرْيَ صَبّاً، شُبِّه بالمطر في سرعة انصبابه. وسَحَّ الماءَ وغيره يَسُحُّه سَحّاً: صَبَّه صَبّاً متتابعاً كثيراً؛ قال دُرَيْدُ بنُ الصِّمَّةِ:
ورُبَّةَ غارَةٍ أَوْضَعْتُ فيها،
كسَحِّ الخَزْرَجِيِّ جَرِيمَ تَمْرِ
معناه أَي صَبَبْتُ على أَعدائي كَصَبِّ الخَزْرَجِيِّ جريم التمر، وهو النوى. وحَلِفٌ سَحٌّ: مُنْصَبٌّ متتابع؛ أَنشد ابن الأَعرابي: لو نَحَرَتْ في بيتها عَشْرَ جُزُرْ،
لأَصْبَحَتْ من لَحْمِهِنَّ تَعْتَذِرْ،
بِحَلِفٍ سَحٍّ ودَمْعٍ مُنْهَمِرْ
وسَحَّ الماءُ سَحّاً: مَرَّ على وجه الأَرض.
وطعنة مُسَحْسِحةٌ: سائلة؛ وأَنشد:
مُسَحْسِحةٌ تَعْلُو ظُهورَ الأَنامِلِ
الأَزهري: الفراء قال: هو السَّحَاحُ والإِيَّارُ واللُّوحُ والحالِقُ للهواء.
والسُّحُّ والسَّحُّ: التمر الذي لم يُنْضَح بماء، ولم يُجْمَعْ في وعاء، ولم يُكْنَزْ، وهو منثور على وجه الأَرض؛ قال ابن دريد: السُّحُّ تمر يابس لا يُكْنَز، لغة يمانية؛ قال الأَزهري: وسَمعت البَحْرانِيِّينَ يقولون لجِنْسٍ من القَسْبِ السُّح، وبالنِّباجِ عين يقال لها عُرَيْفِجان تَسْقي نَخْلاً كثيراً، ويقال لتمرها: سُحُّ عُرَيْفِجانَ، قال: وهو من أَجود قَسْبٍ رأَيت بتلك البلاد. وأَصاب الرجلَ لَيلَتَه سَحٌّ مثلُ سَجٍّ إِذا قعد مقاعِدَ رِقاقاً.
والسَّحْسَحة والسَّحْسَحُ: عَرْصَة الدار وعَرْصَة المحَلَّة. الأَحمر: اذهبْ فلا أَرَيَنَّك بسَحْسَحِي وسَحايَ وحَرايَ وحَراتي وعَقْوتي وعَقاتي. ابن الأَعرابي: يقال نزل فلانٌ بسَحْسَحِه أَي بناحيته وساحته. وأَرض سَحْسَحٌ: واسعة؛ قال ابن دريد: ولا أَدري ما صحتُها. وسَحَّه مائةَ سَوْطٍ يَسُحُّه سَحّاً أَي جَلَده.

### Türkçe

**السَّحُّ** ve **السُّحُوحُ**: ikisi de koyunun semizliğidir.

Koyun ve inek **سَحَتِ**; **تَسِحُّ** **سَحّاً** ve **سُحُوحاً** ve **سُحُوحةً** (yani) en ileri semizliğe vardığında semizledi; denildi ki: semizledi fakat nihayete varmadı; ve dedi: el-Lihyânî: **سَحَّتْ** **تَسُحُّ**, **السين**’in dammesiyle; ve dedi: Ebû Ma‘add el-Kilâbî: zayıf, sonra **مُنْقٍ** (olur), (yani) biraz semizlediğinde; sonra **شَنُونٌ**; sonra **سَمِينٌ**; sonra **ساحٌّ**; sonra **مُتَرَطِّمٌ**; ve o, semizlikçe nihayete varmış olandır; ve **شاة ساحَّةٌ** ve **ساحٌّ**, **هاء** olmaksızın; sonuncusu nisbet üzerinedir. el-Ezherî dedi: Halîl dedi: bu, onunla delil getirilen şeylerdendir ki o Arapların sözüdür; bu sebeple onda hiçbir şey icat etmeyiz.

Ve **وغنمٌ سِحاحٌ** ve **سُحاحٌ**: semizlerdir; sonuncusu, **ظُؤَارٍ** ve **رُخالٍ** gibi aziz cem‘dendir; ve böylece İbn Herme’nin beyti rivayet olundu:
وبَصَّرْتَني، بعدَ خَبْطِ الغَشُومِ،
هذي العِجافَ، وهذي السِّحاحا

Ve **السِّحَاحُ** ve **السُّحاحُ**, kesre ve damme ile; ve denilmiştir: **شاةٌ سُحاحٌ** da (vardır), yani; Sa‘leb onu nakletti.

Zübeyr hadîsinde: “Dünya, benim üzerime, **مِنْحَةٍ ساحَّةٍ**’den daha hafiftir”; yani semizlikçe dolu bir koyun; ve rivayet olunur: **سَحْساحة**; ve o, onun manasındadır; ve **ولحمٌ ساحٌّ**; el-Asma‘î dedi: sanki semizliğinden dolayı iç yağı dökülür. İbn Abbâs hadîsinde: “**جزورٍ ساحٍّ** üzerine uğradım”; yani semiz. İbn Mes‘ûd hadîsi: “Müminin şeytanı, kâfirin şeytanını solgun, tozlu, zayıf olarak karşılar; bu ise **ساحٌّ**”; yani semiz; yani kâfirin şeytanını kastediyor.

Ve **سحابة سَحُوحٌ**; ve gözyaşı, yağmur ve su **سَحَّ** eder; **يَسُحُّ** **سَحّاً** ve **سُحُوحاً**; yani yukarıdan aktı ve dökülmesi şiddetlendi. Ve **ساحَ** **يَسِيحُ** **سَيْحاً**: yeryüzünün yüzü üzerinde aktığında. Ve **عينٌ سَحْساحة**: gözyaşını çok döken. Ve **مطر سَحْسَحٌ** ve **سَحْساحٌ**: çok şiddetli; pek çok **يَسُحُّ** eder; yeryüzünün yüzünü soyar.

Ve su ve şey **تَسَحْسَحَ**: aktı. Ve devenin koltuk altı ter olarak **انْسَحَّ**; o hâlde o **مُنْسَحُّ**’tur; yani döküldü.

Hadîste: “Allah’ın yemini **سَحَّاءُ**dur; gece ve gündüz onu hiçbir şey eksiltmez”; yani bağışla sürekli döküş ve sağanak hâlinde. Denir: **سَحَّ** **يَسُحُّ** **سَحّاً**; o hâlde o **ساحٌّ**dur; müennesi **سَحَّاءُ**dur; ve o, **فَعْلاءُ**dur; onun için **أَفْعَلَ** yoktur; **هَطْلاء** gibi. Ve bir rivayette: “Allah’ın yemini doludur, **سَحّاً**”; masdar üzerine tenvin ile; ve yemin burada, onun bağışının mahalli hakkında kinayedir; ve onu dolulukla vasfetmesi, menfaatlerinin çokluğundan dolayıdır; böylece onu, çekip alma onu eksiltmeyen ve su çekme onu azaltmayan bol su gözesi gibi kıldı; ve sağ eli tahsis etti; çünkü o, çoğunlukla mecaz ve genişlik yoluyla bağışın zannolunan yeridir; ve gece ve gündüz, zarf üzerine mansupturlar. Ebû Bekir hadîsinde: Şam’a ordusunu gönderdiği vakit Üsâme’ye dedi ki: “Onların üzerine **غارَةً سَحَّاءَ** ile baskın yap”; yani onlara belâyı, duraksamaksızın bir defada dökersin. Ve **فرس مِسَحٌّ**, **الميم**’in kesresiyle: hızlı koşan bir attır; sanki koşuyu dökercesine döker; dökülüşünün süratinde yağmura benzetildi. Ve suyu ve başkasını **سَحَّ** eder; **يَسُحُّه** **سَحّاً**: onu, ardı ardına çokça döküşle döktü; Düreyd b. es-Sımme dedi:
ورُبَّةَ غارَةٍ أَوْضَعْتُ فيها،
كسَحِّ الخَزْرَجِيِّ جَرِيمَ تَمْرِ

Manası: düşmanlarımın üzerine, Hazeraclı’nın hurma **جريم**’ini dökmesi gibi döktüm; ve o, çekirdektir. Ve **حَلِفٌ سَحٌّ**: ardı ardına dökülen; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
لو نَحَرَتْ في بيتها عَشْرَ جُزُرْ،
لأَصْبَحَتْ من لَحْمِهِنَّ تَعْتَذِرْ،
بِحَلِفٍ سَحٍّ ودَمْعٍ مُنْهَمِرْ

Ve su **سَحَّ** eder; **سَحّاً**: yeryüzünün yüzü üzerinde geçti.

Ve **طعنة مُسَحْسِحةٌ**: akan; ve inşâd etti:
مُسَحْسِحةٌ تَعْلُو ظُهورَ الأَنامِلِ

el-Ezherî: el-Ferrâ dedi: o, havaya (maruz) **السَّحَاحُ** ve **الإِيَّارُ** ve **اللُّوحُ** ve **الحالِقُ**tur.

Ve **السُّحُّ** ve **السَّحُّ**: su ile ıslatılmamış, bir kapta toplanmamış, yığılmamış hurmadır; ve o, yeryüzünün yüzü üzerinde saçılmıştır; İbn Düreyd dedi: **السُّحُّ** yığılmayan kuru hurmadır; Yemen lehçesidir. el-Ezherî dedi: Bahreynlilerin, kamışın bir cinsine **السُّح** dediklerini işittim; ve en-Nibâc’da **عُرَيْفِجان** denilen bir pınar vardır; çok hurmalığı sular; ve onun hurmasına: **سُحُّ عُرَيْفِجانَ** denir; dedi: o, o beldelerde gördüğüm en iyi kamıştandır. Ve adamı, gecesinde **سَحٌّ** (isabet etti), **سَجٍّ** gibi; ince oturaklara oturduğunda.

Ve **السَّحْسَحة** ve **السَّحْسَحُ**: evin avlusu ve mahallenin avlusu. el-Ahmer: “Git; **بسَحْسَحِي** ve **سَحايَ** ve **حَرايَ** ve **حَراتي** ve **عَقْوتي** ve **عَقاتي** ile seni görmeyeyim.” İbnü’l-A‘râbî: “Falan, **بسَحْسَحِه** indi” denir; yani onun yanına ve sahasına. Ve **أَرض سَحْسَحٌ**: geniştir; İbn Düreyd dedi: onun sıhhatini bilmiyorum.

Ve ona yüz kırbaç **سَحَّه** eder; **يَسُحُّه** **سَحّاً**: yani onu kırbaçladı.
