# سحف (س-ح-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ح - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والسين والفاء معهما
ح س ف، ح ف س، س ح ف، س ف ح، ف س ح، ف ح س، كلهن مستعملات
حسف:
حُسافة التَّمْر: قُشوره ورديئة، تقول: حَسَفْتُ التَّمْرَ أحسِفُه حسَفاً: نَقَّيْتُه.
حفس:
رجل حِيْفْسٌ، وامرأة حِيَفْساء، والحِيَفْساء إلى القِصَر ولؤم الخِلْقة.
سحف:
السَّحْف: كَشْطُكَ الشَّعَر عن الجلد حتى لا يبقى منه شيء تقول: سَحَفتُه سَحْفاً.
والسَّحائف، الواحدة سَحيفة: طرائق الشَّحْم التي بين طرائق الطَفاطِف ونحوها ممّا يُرَى من شَحْمة عريضة مُلْزَقة بالجِلْد.
وناقة سَحوف: كثيرةُ السَّحائف، وجَمَلٌ سَحوف كذلك، قال:
بجَلْهَة عِلْيانٍ سَحوِف المُعَقَّبِ
والقطعة منه سَحيفة وتكون سَحْفة.
والسُّحاف: السِّلُّ. والسَّحُوف من الغنم: الرقيقة صُوف البطن.
والسَّيْحَف: النَّصْل العريض، والجميع: السَّياحف.
سفح:
سَفْح الجَبَل: عُرضهُ المُضْطَجع، وجمعه سُفُوح.
وسَفَحَتِ العَيْنُ دَمْعَها تَسْفَحُ سَفْحاً. وسَفَحَ الدَّمْعُ يَسفَحُ سَفْحاً وسُفُوحاً وسَفَحاناً، قال الطرماح:
سِوى سَفَحانِ الدمْعِ من كُلِّ مَسْفَحِ
وسَفْحُ الدَّمِ كالصَّبِّ. ورجلٌ سَفّاح: سَفّاكٌ للدِماء.
والمُسافَحة: الإقامة مع امرأة على فجور من غير تزويج صحيح، ويقال لابن البغي: ابن المُسافحة.
وقال جْبِريل: يا مُحمَّد ما بينك وبين آدَمِ نِكاح لا سِفاحَ فيه.
والسَّفيحان: جُوالِقانِ يُجْعَلانِ كالخُرْج، قال:
تَنُجو إذا ما اضطَرَبَ السَّفيحانْ		نَجاءَ هِقْل جافلٍ بـفَـيْحـانْ
والَّسفيح: من أسماء القِداح.
فسح:
الفُساحة: السَّعَة في الرض، بَلَدٌ فَسيح وأمر فَسيح ، فيه فَسحة أي: سَعَة. والرَّجل يَفسَحُ لأخيه في المجلس: يُوسِّعُ عليه.
والقَوم يَتَفَسَّحُون إذا مَكَّنُوا. وانفَسَحَ طرْفه إذا لم يَردُدْه شيءٌ عن بُعْد النَّظَر.
والفُساح: من نَعْت الذَّكَر الصُّلْب.
فحس:
الفَحْس: أَخذُك الشَيْءَ بلسانِك وفَمِك من الماء ونحوه، فَحَسَه فَحْساً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **السين** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ح س ف**، **ح ف س**، **س ح ف**، **س ف ح**، **ف س ح**، **ف ح س**، hepsi kullanımdadır.

**حسف**:
**حُسافة التَّمْر**: onun kabukları ve kötüsü; dersin ki: **حَسَفْتُ التَّمْرَ** **أحسِفُه** **حسَفاً**: onu ayıkladım.

**حفس**:
Bir adam **حِيْفْسٌ**, bir kadın **حِيَفْساء**; ve **الحِيَفْساء** kısalığa ve yaratılışın aşağılığına (delalet eder).

**سحف**:
**السَّحْف**: senin deriden saçı kazımandır; ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar; dersin ki: **سَحَفتُه** **سَحْفاً**.
Ve **السَّحائف**; bir tanesi **سَحيفة**: **الطَفاطِف** yolları ve benzerleri arasındaki içyağı şeritleri; geniş bir içyağından, deriye yapışık olarak görülen şeylerden.
Ve bir dişi deve **سَحوف**: **السَّحائف**i çok olan; ve bir erkek deve **سَحوف** da böyledir; dedi ki:
بجَلْهَة عِلْيانٍ سَحوِف المُعَقَّبِ
Ve ondan parça **سَحيفة**dır; ve **سَحْفة** olur.
Ve **السُّحاف**: veremdir. Ve koyundan **السَّحُوف**: karın yünü ince olan.
Ve **السَّيْحَف**: geniş (ağızlı) ok ucu; hepsi: **السَّياحف**.

**سفح**:
**سَفْح الجَبَل**: onun yatık geniş yanı; çoğulu **سُفُوح**.
Ve göz yaşını döktü: **سَفَحَتِ العَيْنُ** **دَمْعَها** **تَسْفَحُ** **سَفْحاً**. Ve gözyaşı aktı: **سَفَحَ الدَّمْعُ** **يَسفَحُ** **سَفْحاً** ve **سُفُوحاً** ve **سَفَحاناً**; الطرماح dedi ki:
سِوى سَفَحانِ الدمْعِ من كُلِّ مَسْفَحِ
Ve kanın dökülmesi **سَفْحُ الدَّمِ** dökme gibidir. Ve bir adam **سَفّاح**: kanları çok döken.
Ve **المُسافَحة**: sahih bir evlenme olmaksızın bir kadınla fuhuş üzere ikamet etmektir; ve zina çocuğuna denir: **ابن المُسافحة**.
Ve **جْبِريل** dedi: ey **مُحمَّد** seninle **آدَم** arasında **نِكاح** vardır; içinde **سِفاح** yoktur.
Ve **السَّفيحان**: iki çuvaldır; **الخُرْج** gibi yapılırlar; dedi ki:
تَنُجو إذا ما اضطَرَبَ السَّفيحانْ		نَجاءَ هِقْل جافلٍ بـفَـيْحـانْ
Ve **الَّسفيح**: okların adlarındandır.

**فسح**:
**الفُساحة**: yer(ler)de genişliktir; **بَلَدٌ فَسيح** ve **أمر فَسيح**; onda **فَسحة** vardır, yani: genişlik. Ve adam mecliste kardeşine yer açar: **يَفسَحُ**: ona genişlik verir.
Ve kavim **يَتَفَسَّحُون**; yer verdikleri zaman. Ve bakışı açıldı: **انفَسَحَ طرْفه**; uzak bakıştan onu alıkoyan bir şey olmadığında.
Ve **الفُساح**: sert erkeğin sıfatındandır.

**فحس**:
**الفَحْس**: su ve benzerinden, dilinle ve ağzınla bir şeyi almandır; **فَحَسَه** **فَحْساً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السُحْفَةُ: السَحْمَةُ التي على الظهر الملتزقة بالجلد؛ فيما بين الكتفين إلى الوركين. قال: وقد سَحَفْت الشحمَ عن ظهر الشاة سَحْفاً، وذلك إذا قَشَرْتَهُ من كثرته ثم شويتَه؛ وما قشرته منه فهو السَحيفةُ. وإذا بلغ سِمَنُ الشاةِ هذا الحدَّ قيل شاةٌ سَحوفٌ، وناقةٌ سَحوفٌ. والسَحيفَةُ: المَطْرةُ تَجرفُ ما مرّتْ به. وسَحَفَ رأسَه، أي حَلَقَه. وسمعت حفيف الرحى وسَحيفَها. قال أبو يوسف: هو صوتُها إذا طحنتْ. والسُحافُ: السِلُّ؛ يقال رجلٌ مَسْحوفٌ.

##### Türkçe

**السُحْفَةُ**: sırtta deriye yapışık olan **السَحْمَةُ**; iki kürek kemiği arasından kalçalara kadar olan yerde. Dedi ki: “Koyunun sırtından yağı **سَحْفاً** ile **سَحَفْت**; bu, çokluğundan dolayı onu soyduğun, sonra da onu kızarttığın zamandır; ondan soyduğun şey ise **السَحيفةُ**dur.” Koyunun semizliği bu sınıra ulaştığında “**شاةٌ سَحوفٌ**” ve “**ناقةٌ سَحوفٌ**” denir.

**والسَحيفَةُ**: geçtiği şeyi sürükleyip götüren yağmur.

**وسَحَفَ رأسَه**: yani onu tıraş etti.

Değirmenin hışırtısını ve onun **سَحيفَ**ini işittim.

Ebû Yûsuf dedi ki: O, öğüttüğü zaman onun sesidir.

**والسُحافُ**: verem; “**رجلٌ مَسْحوفٌ**” denir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح س ف
حسف ، حفس ، سحف ، سفح ، فسح ، فحس : مستعملات .
حسف : قال الليث : الحُسافَةُ : حُسَافَةُ التمر : وهي قُشُورُه وَرَدِيئُه ، تقول : حَسَفْتُ التمرَ أَحْسِفُه حَسْفاً إذا نَفَيْتَه .
وقال اللِّحياني وغيره : تَحَسَّفَت أوبارُ الإبل وتَوَسَّفَت إذا تَمَعَّطَت وتَطَايَرَت .
أبو زيد : رَجَع فلان بحَسِيفَة نفسه إذا رجع ولم يَقْض حاجَةَ نفسه ، وأنشد :
إذا سُئِلوا المعروفَ لم يَبْخَلُوا به
ولم يَرْجِعُوا طُلاَّبَهُ بالحَسَائِف
أبو عُبَيد : في قلبه عليه كَتِيفَةٌ وحَسِيفةٌ وحَسِيكَةٌ وسَخِيمة بمعنى واحد .
وقال أبو زيد : يقال لبَقِيَّة أقماع التمر وقِشْره وكِسَرِه : الحُسَافَةُ .
وقال الفراء : حُسِفَ فلان أي أُرْذِلَ وأُسْقِطَ . وحُسَافَةُ الناس : رُذَالُهم .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الحُسُوفُ : استقصاء الشيء وتَنْقِيَتُه .
وقال بعض الأعراب : يقال لجَرْس الحَيّات حَسْفٌ وحَسِيفٌ ، وحَفِيفٌ ، وأنشد :
أَبَاتُوني بِشَرِّ مَبِيتِ ضَيْف
بِهِ حَسْفُ الأفاعِي والبُرُوص
شمر : الحُسافَةُ : الماءُ القليل ، قال : وأنشدني ابن الأعرابي لكُثَيّر :
إذا النَّبلُ في نَحْر الكُمَيْت كأنّها
شَوارِعُ دَبْرٍ في حُسَافَةُ مُدْهُن
قال شمر : وهُوَ الحُشَافَة بالشين أيضاً . والمُدْهن : صَخْرَةٌ يَسْتَنْقِعُ فيها الماءُ .
حفس : قال الليث : رجل حِيَفْسٌ وحَفَيْسأٌ إلى القصر ولؤم الخَليقَة .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : إذا كان مع القصر سِمَنٌ قيل رجل حِيَفْس وحَفَيْتَأ بالتاء .
قلتُ : أرى التاء مُبَدَلَةً من السين ، كما قالوا : انْحَتَّتْ أَسْنَانه وانْحَسَّت .
وقال ابن السكيت : رَجُلٌ حَفَيْسأٌ وحَفَيْتَأٌ بمعنى واحد .
سحف : الليث : السَّحْفُ : كَشْطُك الشَّعَر عن الجِلْد حتى لا يبقى منه شيء تقول : سَحَفْته سَحْفاً .
والسَّحِيفَةُ والسَّحائف : طرائق الشحم التي بين طرائق الطَّفَاطف ونحو ذلك مما يُرَى من شحمة عَريضَة مُلزَقة بالجِلْدة .
وناقةٌ سَحُوفٌ : كثيرة السحائف وجَمَلٌ سَحُوفٌ كذلك ، وقد تكون القطعة منه سَحْفَة .
قال : والسَّحُوف أيضاً من الغَنَم : الرَّقيقةُ صُوفِ البَطْن .
قال أبو عُبَيد : والسّحافُ : السِّلُّ ، وهو رجل مَسْحُوف .
والسَّيْحَفُ : النَّصلُ العريض وجَمْعُه : السَّيَاحِفُ ، وأنشد :
سَيَاحِفُ في الشِّرْيان يأمُلُ نَفْعَها
صِحابِي وأُوْلِي حَدَّها مَنْ تَعَرَّما
ثعلب عن ابن الأعرابي : سَحَفَ رأسَه وجَلَطَه وسَلَتَه إذا حَلَقه وكَذلك سَحَتَه .
الأصمعي : السَّحِيفَةُ بالفاء المَطْرَةُ الحديدة التي تَجْرُف كلّ شيء ، والسَّحيقَةُ ( بالقاف ) : المَطْرَةُ العظيمة القَطْر ، الشَّدِيدَةُ الوَقْع ، القليلةُ العَرْضِ ، وجَمْعُها السَّحائفُ والسَّحائقُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال أعرابي : أتَوْنا بصِحَاف فيها لِحَامٌ وسِحَافٌ أي شُحُومٌ ، واحدها سَحْفٌ ، وقد أَسْحَفَ الرجل إذا باع السَّحْفَ وهو الشَّحْم .
أبو عُبَيد عن الفرّاء قال : السُّحَافُ : السُّلُّ وهو رجل مَسْحُوف .
ابن شُمَيل : قال أبو أسلم : ومَرَّ بناقَةٍ فقال : هي والله لأُسْحُوفُ الأحاليل أي واسِعَتُها قال : فقال الخليل : هذا غريب .
سفح : قال اللّيث : السَّفْحُ : سَفْحُ الجَبَل وهو عُرْضُه المُضْطَجِع وجمعه سُفوحٌ .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : السَّفْح : أصل الجبل وأسْفَله .
وقال الليث : سَفَحَ الدَّمعَ سَفَحَاناً . وأنشد :
سِوَى سفَحَانِ الدَّمْعِ مِنْ كلِّ مَسْفَحِ
قال : والسَّفْح للدَّمِ كالصّبِّ ، تقول رَجُلٌ سَفَّاحٌ للدِّماء : سَفّاك .
قال الأزهري : ويقال : سَفَحْتُ الدَّمعَ فَسَفَح وهو سَافِح ودمُوعٌ سَوافِحُ .
وقال الليث : السِّفَاحُ والمُسَافَحَةُ : أن تُقِيم امرأةٌ مع رَجُل على فجور من غير تزويج صحيح .
قال : ويقال لابن البَغِيّ ابن المُسافِحَة ، قال : وفي الحَدِيثِ ( أَوَّلُه سِفَاحٌ وآخره نِكاحٌ ) وهي المرأة تُسَافِحُ رَجُلاً ، فيكون بينهما اجتماع على فجور ، ثم يتزوجها ، وكَرِه بعض الصحابة ذلك ، وأجازه أكثرهم .
أبو عُبَيد عن أبي زيد قال : المُسَافِحَةُ : الفاجِرَةُ ، وقال الله عَزَّ وجَلَّ ) مُحْصَنَات غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ ) ( النِّساء : 25 ) .
قال أبو إسحاق : المُسَافِحَةُ : التي لا تَمْتَنِعُ عن الزِّنى ، قال : وسُمِّي الزِّنى سِفَاحاً : لأنه كان عن غير عقد ، كأنه بمنزلة الماء المَسْفُوح الذي لا يَحْبِسُه شيء ، وقال غيره : سُمِّي الزنى سفاحاً : لأنه ليس ثَمَّ حُرْمة نِكاحٍ ولا عَقْدُ تزويج ، وكل واحد منهما سَفَحَ مَنِيَّه أي دَفقَها بلا حُرْمَة أباحَتْ دَفْقَها ويقال : هو مأخوذ من سَفَحْتُ الماء أي صَبَبْتُه ، وكان أهل الجاهلية إذا خطب الرجُل المرأةَ قال : أنكحِينِي ، فإذا أراد الزِّنَى قال : سَافِحِينِي .
وقال النَّضْرُ : السَّفِيحُ : الكِسَاءُ الغليظ .
وقال الليث : السَّفِيحَانِ : جُوَالِقَان يجعَلان كالْخُرجين ، وأنشد :
تَنْجُو إذا ما اضْطَرَبَ السَّفِيحان
نَجَاء هِقْلٍ جَافِلٍ بِفَيْحَان
وقال اللحياني : يُدْخَلُ في قِدَاح المَيْسر قِدَاحٌ يُتَكَثَّر بها كراهة التُّهَمَة ، أولها المُصَدَّر ، ثُمَّ المُضَعَّف ، ثم المَنِيحُ ، ثم السَّفِيح ليس لها غُنْم ولا عليها غُرْم .
وقال غيره : يقال لكل مَنْ عَمِل عَمَلاً لا يُجْدِي عليه مُسَفِّح ، وقد سَفّح تَسْفِيحاً ، شُبِّه بالقِدْح السَّفِيح ، وأنشد :
ولَطَالما أَرّبتُ غيرَ مُسَفِّح
وكَشَفْتُ عن قَمَع الذُّرَى بحُسَام
وقوله : أرّبتُ أي أحْكَمْتُ ، وأصله من الأُرْبَة وهي العُقْدَة ، وهي أيضاً خَيْر نصيب في المَيْسَر ، وقال ابن مقبل :
وَلاَ تُرَدُّ عليهم أُرْبَةُ اليَسَر
ويُقَالُ : ناقَةٌ مَسْفُوحَةُ الإبْطِ أي واسِعَةُ الإبْط ، وقال ذو الرُّمَّة :
بِمَسْفُوحَةِ الآبَاطِ عُرْيَانةِ القَرَى
نِبَالٌ تُوَاليها رِحابٌ جُنُوبُها
وجَمَلٌ مَسْفُوح الضُّلُوع : لَيْسَ بِكَزِّهَا
ويقال : بينهم سِفاحٌ أي سَفْكٌ للدِّماء .
فسح : الليثُ : الفُسَاحَة : السَّعَةُ الواسِعَةُ في الأرض ، تقول : بَلدٌ فَسِيحٌ وَمَفَازةٌ فَسِيحَةٌ ، وأمر فَسِيحٌ ، ولك فيه فَسْحَةٌ أي سَعَةٌ ، والرجل يَفْسح لأخيه في المجلس فَسْحاً إذا وسَّعَ له ، والقومُ يتفَسَّحُون إذا مَكَّنُوا . ويقال : انْفَسَح طَرْفُك إذا لم يَرْدُدْه شيءٌ عن بُعْدِ النَّظَر .
وقال الله جلّ وعزّ : ( ءَامَنُواْ إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُواْ فِى الْمَجَالِسِ ) ( المجَادلة : 11 ) .
وقال الفَرَّاء : قرأها الناس : ( تَفَسَّحُوا ) بغير ألف ، وقرأها الحَسَنُ : ( تَفَاسَحُوا ) بألف ، قال : وتفاسَحُوا وتَفَسَّحُوا مُتَقَارِبٌ في المعنى مثل تَعَهَّدْتَه وتَعَاهَدْتُه ، وَصَاعَرْتُ وصَعَّرْتُ .
قلتُ : وسمعت أعرابياً من بني عُقَيْل يُسَمَّى شَمْلَة يقول لخَرّازٍ كان يَخْرِزُ له قِرْبَة ، فقال له : إذا خَرَزْتَ فافسَحِ الخُطا لئلا يَنْخَرِمَ الخَرْزُ ، يقول : باعد بَيْنَ الخُرْزَتَين .
وقال الأصمعي : مُرَاحٌ مُنْفَسِح إذا كَثُرت نَعَمُه ، وهو ضد قَرِع المُرَاح ، وقد انْفَسَح مُرَاحُهم أي كَثُر إِبِلُهم ، وقال الهُذَلِيُّ :
سأُغْنِيكُم إذا انْفَسَحَ المُرَاحُ
وفي صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( فَسِيحُ ما بين المنْكِبَيْن ) أي بَعِيدٌ ما بينهما ، يصفه بسَعَةِ صَدْرِه .
وفي حديث أم زرع ( وبَيْتُها فُسَاحٌ ) أي وَاسعٌ . يقال : بَيْتٌ فَسيحٌ وفُسَاحٌ ، ويُروى فَيَاحٌ بمعناه .
وجَمَلٌ مَفْسُوح الضُّلُوع بمعنى مَسْفُوحٍ يَسْفَحُ في الأرضِ سَفْحاً ، وقال حُمَيْد بن ثَوْر :
فَقَرَّبْتُ مَسْفُوحاً لِرَحْلي كأنه
قَرَى ضِلَعٍ قَيْدَامُها وصَعُودُها
فحس : قال اللَّيْثُ : الفَحْسُ : أخذك الشيء عن يَدِك بلسانك وفمك من الماء وغيره

##### Türkçe

ح س ف
**حسف** ، **حفس** ، **سحف** ، **سفح** ، **فسح** ، **فحس** : kullanılagelenlerdir.

**حسف** : **الليث** dedi: **الحُسافَةُ**: **حُسَافَةُ التمر**; o, onun kabukları ve kötüsüdür; dersin ki: **حَسَفْتُ التمرَ أَحْسِفُه حَسْفاً**; onu uzaklaştırdığın zaman.
**اللِّحياني** ve başkası dedi: **تَحَسَّفَت** develerin kılları ve **تَوَسَّفَت**; soyulup döküldüğü ve uçuştuğu zaman.
**أبو زيد**: Falan, kendi nefsinin **حَسِيفَة**siyle döndü; kendi nefsinin ihtiyacını gidermeden döndüğü zaman; ve inşad etti:
إذا سُئِلوا المعروفَ لم يَبْخَلُوا به
ولم يَرْجِعُوا طُلاَّبَهُ بالحَسَائِف
**أبو عُبَيد**: Onun aleyhine kalbinde **كَتِيفَةٌ** ve **حَسِيفةٌ** ve **حَسِيكَةٌ** ve **سَخِيمة** vardır; tek bir mânâ ile.
**أبو زيد** dedi: Hurmanın huniçlerinin kalıntısına, kabuğuna ve kırıklarına **الحُسَافَةُ** denir.
**الفراء** dedi: **حُسِفَ** falan; yani alçaltıldı ve düşürüldü. Ve **حُسَافَةُ الناس**: onların ayak takımıdır.
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **الحُسُوفُ**: şeyin sonuna kadar götürülmesi ve onun arıtılmasıdır.
Bazı bedevî dedi: Yılanların hışırtısına **حَسْفٌ** ve **حَسِيفٌ** ve **حَفِيفٌ** denir; ve inşad etti:
أَبَاتُوني بِشَرِّ مَبِيتِ ضَيْف
بِهِ حَسْفُ الأفاعِي والبُرُوص
**شمر**: **الحُسافَةُ**: az sudur; dedi: ve **ابن الأعرابي** bana **كُثَيّر**’e ait olarak inşad etti:
إذا النَّبلُ في نَحْر الكُمَيْت كأنّها
شَوارِعُ دَبْرٍ في حُسَافَةُ مُدْهُن
**شمر** dedi: O, şîn ile de **الحُشَافَة**’dir. Ve **المُدْهن**: içinde suyun biriktiği bir kayadır.

**حفس** : **الليث** dedi: Kısalığa ve yaratılışın alçaklığına (meyilli) bir adam: **حِيَفْسٌ** ve **حَفَيْسأٌ**.
**أبو عُبَيد**’den, **الأصمعي**’den: Kısalıkla beraber semizlik olursa “adam **حِيَفْس** ve **حَفَيْتَأ** (tâ ile)” denir.
Ben dedim: Tâ’yı sîn’den بدل edilmiş görüyorum; nitekim dediler: **انْحَتَّتْ أَسْنَانه** ve **انْحَسَّت**.
**ابن السكيت** dedi: **رَجُلٌ حَفَيْسأٌ** ve **حَفَيْتَأٌ** tek bir mânâ ile.

**سحف** : **الليث**: **السَّحْفُ**: deriden hiçbir şey kalmayıncaya kadar kılı deriden kazımandır; dersin ki: **سَحَفْته سَحْفاً**.
Ve **السَّحِيفَةُ** ve **السَّحائف**: **الطَّفَاطف** yolları ve benzeri arasında bulunan yağ yollarıdır; deriye yapışık geniş bir yağ parçasından görülen şeylerdendir.
Ve bir dişi deve **سَحُوفٌ**: sahîfeleri çoktur; ve bir erkek deve **سَحُوفٌ** da böyledir; ve ondan bir parça **سَحْفَة** olabilir.
Dedi: Ve **السَّحُوف** da koyundan: karın yününün ince olanıdır.
**أبو عُبَيد** dedi: Ve **السّحافُ**: veremdir; o, **مَسْحُوف** bir adamdır.
Ve **السَّيْحَفُ**: geniş ağızlı kılıç ucu; onun çoğulu: **السَّيَاحِفُ**; ve inşad etti:
سَيَاحِفُ في الشِّرْيان يأمُلُ نَفْعَها
صِحابِي وأُوْلِي حَدَّها مَنْ تَعَرَّما
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **سَحَفَ** başını, **جَلَطَه** ve **سَلَتَه**; onu tıraş ettiği zaman; ve yine **سَحَتَه** de böyledir.
**الأصمعي**: **السَّحِيفَةُ** (fâ ile): her şeyi süpüren demir çekiçtir; ve **السَّحيقَةُ** (kâf ile): damlası büyük, vuruşu şiddetli, eni az olan büyük çekiçtir; onun çoğulu **السَّحائفُ** ve **السَّحائقُ**’tır.
**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: Bir bedevî dedi: İçinde etler ve **سِحَافٌ** yani yağlar bulunan **صِحَاف** ile geldiler; onun teki **سَحْفٌ**’tur; ve adam **أَسْحَفَ** etmiştir; **السَّحْفَ**ı satarsa; o, yağdır.
**أبو عُبَيد**’den, **الفرّاء**’dan dedi: **السُّحَافُ**: veremdir; o, **مَسْحُوف** bir adamdır.
**ابن شُمَيل**: **أبو أسلم** dedi: Bir dişi devenin yanından geçti, dedi ki: “O, vallahi **لأُسْحُوفُ الأحاليل**’dir”; yani onun (o kanalların) genişidir; dedi: **الخليل** dedi: “Bu gariptir.”

**سفح** : **اللّيث** dedi: **السَّفْحُ**: **سَفْحُ الجَبَل**; o, onun yatık geniş yüzüdür; onun çoğulu **سُفوحٌ**’tur.
**أبو عُبَيد**’den, **الأصمعي**’den: **السَّفْح**: dağın kökü ve altıdır.
**الليث** dedi: **سَفَحَ الدَّمعَ سَفَحَاناً**. Ve inşad etti:
سِوَى سفَحَانِ الدَّمْعِ مِنْ كلِّ مَسْفَحِ
Dedi: Ve **السَّفْح** kan için dökme gibidir; dersin: kanlar için **سَفَّاحٌ** adam: **سَفّاك**.
**الأزهري** dedi: Ve denir: **سَفَحْتُ الدَّمعَ**; sonra o **سَافِح** olur; ve gözyaşları **سَوافِحُ**.
**الليث** dedi: **السِّفَاحُ** ve **المُسَافَحَةُ**: bir kadının sahih bir nikâh olmaksızın bir erkekle fuhuş üzere ikamet etmesidir.
Dedi: Ve fahişenin oğluna **ابن المُسافِحَة** denir; dedi: ve hadiste: (**أَوَّلُه سِفَاحٌ وآخره نِكاحٌ**) — o, bir kadının bir erkekle **تُسَافِحُ** olmasıdır; böylece aralarında fuhuş üzere bir birleşme olur; sonra onunla evlenir; bazı sahâbîler bunu kerih gördü, çoğu ise caiz gördü.
**أبو عُبَيد**’den, **أبي زيد**’den dedi: **المُسَافِحَةُ**: fahişedir; ve Allah عزّ وجلّ dedi: (**مُحْصَنَات غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ**) (**النِّساء**: 25).
**أبو إسحاق** dedi: **المُسَافِحَةُ**: zinadan kaçınmayan kadındır; dedi: ve zinaya **سِفَاحاً** adı verildi; çünkü o, akitsiz idi; sanki, hiçbir şeyin tutmadığı dökülmüş su mesabesindedir; başkası dedi: Zinaya **سفاحاً** adı verildi; çünkü orada nikâh hürmeti yoktur ve evlendirme akdi yoktur; ve ikisinden her biri **سَفَحَ مَنِيَّه**; yani onu hürmetsizce akıttı; onun akıtılmasını mubah kılan bir hürmet olmaksızın; ve denir: O, **سَفَحْتُ الماء**’dan alınmıştır; yani onu döktüm; ve cahiliye ehli, erkek kadına talip olduğunda “**أنكحِينِي**” derdi; zina istediğinde “**سَافِحِينِي**” derdi.
**النَّضْرُ** dedi: **السَّفِيحُ**: kalın örtüdür.
**الليث** dedi: **السَّفِيحَانِ**: iki çuvaldır; iki heybe gibi yapılırlar; ve inşad etti:
تَنْجُو إذا ما اضْطَرَبَ السَّفِيحان
نَجَاء هِقْلٍ جَافِلٍ بِفَيْحَان
**اللحياني** dedi: Meysir oklarına, töhmetten hoşlanmama sebebiyle, onlarla çoğaltılan oklar sokulur; ilki **المُصَدَّر**’dir, sonra **المُضَعَّف**; sonra **المَنِيحُ**; sonra **السَّفِيح**; onun için ne kazanç vardır ne de zarar.
Başkası dedi: Kendisine fayda vermeyen bir iş yapan herkes için **مُسَفِّح** denir; ve **سَفّح** etmiştir **تَسْفِيحاً**; **القِدْح السَّفِيح**e benzetildi; ve inşad etti:
ولَطَالما أَرّبتُ غيرَ مُسَفِّح
وكَشَفْتُ عن قَمَع الذُّرَى بحُسَام
Ve onun sözü: **أرّبتُ**; yani sağlamlaştırdım; aslı **الأُرْبَة**’dendir; o, düğümdür; o, meysirde de en hayırlı paydır; ve **ابن مقبل** dedi:
وَلاَ تُرَدُّ عليهم أُرْبَةُ اليَسَر
Ve denir: **ناقَةٌ مَسْفُوحَةُ الإبْطِ**; yani koltuk altı geniş; ve **ذو الرُّمَّة** dedi:
بِمَسْفُوحَةِ الآبَاطِ عُرْيَانةِ القَرَى
نِبَالٌ تُوَاليها رِحابٌ جُنُوبُها
Ve **جَمَلٌ مَسْفُوح الضُّلُوع**: onun kaburgaları sıkı değildir.
Ve denir: Aralarında **سِفاحٌ** vardır; yani kan dökme.

**فسح** : **الليثُ**: **الفُسَاحَة**: yerde geniş genişliktir; dersin: **بَلدٌ فَسِيحٌ** ve **مَفَازةٌ فَسِيحَةٌ**; ve iş **فَسِيحٌ**; ve sende onda **فَسْحَةٌ** vardır; yani genişlik; ve adam, mecliste kardeşi için **فَسْحاً** ile **يَفْسح** eder; ona genişlettiği zaman; ve kavim **يتفَسَّحُون**; yer açtıkları zaman. Ve denir: **انْفَسَح طَرْفُك**; uzak bakıştan onu geri çeviren bir şey olmadığı zaman.
Allah جلّ وعزّ dedi: (**ءَامَنُواْ إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُواْ فِى الْمَجَالِسِ**) (**المجَادلة**: 11).
**الفَرَّاء** dedi: İnsanlar onu elifsiz (**تَفَسَّحُوا**) diye okudu; **الحَسَن** onu elifli (**تَفَاسَحُوا**) diye okudu; dedi: **تفاسَحُوا** ve **تَفَسَّحُوا** mânâda yakındır; **تَعَهَّدْتَه** ve **تَعَاهَدْتُه** gibi; ve **صَاعَرْتُ** ve **صَعَّرْتُ**.
Ben dedim: Ben, **بني عُقَيْل**’den **شَمْلَة** diye adlandırılan bir bedevîyi işittim; kendisi için bir kırba diken bir saraça dedi; ona dedi ki: “Diktiğin zaman adımları **فافسَحِ** et ki dikiş yarılmasın”; diyor ki: iki dikiş deliği arasını uzaklaştır.
**الأصمعي** dedi: **مُرَاحٌ مُنْفَسِح**; hayvanları çoğaldığı zaman; o, **قَرِع المُرَاح**ın zıddıdır; ve onların **مُرَاحُهم**u **انْفَسَح**; yani develeri çoğaldı; ve **الهُذَلِيُّ** dedi:
سأُغْنِيكُم إذا انْفَسَحَ المُرَاحُ
Ve Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatında: (**فَسِيحُ ما بين المنْكِبَيْن**) yani ikisi arası uzak; onu göğsünün genişliğiyle vasfeder.
Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: (**وبَيْتُها فُسَاحٌ**) yani geniştir. Denir: **بَيْتٌ فَسيحٌ** ve **فُسَاحٌ**; ve mânâsıyla **فَيَاحٌ** diye rivayet edilir.
Ve **جَمَلٌ مَفْسُوح الضُّلُوع**; **مَسْفُوحٍ** mânâsıyla; yerde **سَفْحاً** ile **يَسْفَحُ** eder; ve **حُمَيْد بن ثَوْر** dedi:
فَقَرَّبْتُ مَسْفُوحاً لِرَحْلي كأنه
قَرَى ضِلَعٍ قَيْدَامُها وصَعُودُها

**فحس** : **اللَّيْثُ** dedi: **الفَحْسُ**: su ve başkası gibi şeyde, onu dilin ve ağzınla elinden almandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والحاء وما يثلثهما)
(سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات.
فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر.
وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة. واحتجُّوا بقول القائل:
فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا  *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])كأنَّه أراد المخدوع، الذي خدعَتْه الدُّنيا وغرَّتْه. ويقال المُسَحَّر الذي جُعِلَ لـه سَحْر، ومن كان ذا سَحْر لم يجد بُدَّاً  من مَطعَم ومشرب.
وأمَّا الوقت فالسَّحَر، والسُّحْرة، وهو قَبْل الصُّبْح([2]). وجمع السَّحَر أسحار. ويقولون: أتيتُك سَحَرَ، إذا كان ليومٍ بعينه. فإن أراد بكرةً وسَحَراً من الأسحار قال: أتيتك سَحَراً.
(سحط) السين والحاء والطاء كلمة. يقولون: السَّحط: الذَّبْح الوَحِيّ.([3])
(سحف) السين والحاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح، وهو تنحِيَة الشّيء عن الشيء، وكشفُه. من ذلك سَحفْت الشَّعرَ عن الجلدِ، إذا كشطْتَه حتّى لا يبقى منه شيء. وهو في شعر زهير:
* وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) *
والسَّيْحَفُ: نصالٌ عِراض، في قول الشّنفَرَى:
لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5]) والسَّحيفة([6]): واحدة السحائف، وهي طرائق الشَّحم الملتزقة بالجلد، وناقةٌ سَحْوفٌ من ذلك. وسمِّيت بذلك لأنّها تُسحَفُ أي يمكن كشْطها. والسَّحِيفة: المَطْرة تجرُف ما مَرَّت به.
(سحق) السين والحاء والقاف أصلان: أحدهما البعد، والآخر إنهاك الشَيء حتى يُبلغ به إلى حال البِلَى.
فالأوّل السُّحْق، وهو البُعد، قال الله جلَّ ثناؤه: {فَسُحْقاً لأَصْحابِ
السَّعِيرِ}  [الملك 11]. والسَّحُوق: النَّخلة الطويلة، وسمِّيت بذلك لبعد أعلاها عن الأرض.
والأصل الثاني: سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً. والسَّحْق: الثوب البالي. ويقال سَحَقه البِلى فانسحق. ويستعار هذا حتَّى يقال إنَّ العين تسحق الدَّمع سحقاً. وأسحق الشَّيءُ، إذا انضمر وانضمّ. وأسحَقَ الضَّرعُ، إذا ذهب لبنُهُ وبَلِيَ.
(سحل) السين والحاء واللام ثلاثة أصول: أحدها كَشْط شيءٍ عن شيء، والآخَر من الصَّوت، والآخر تسهيلُ شيءٍ وتعجيلُه.
فالأوَّل قولهم: سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ، إذا كشطت عنها أَدَمتَها. قال ابن دريدٍ وغيره: ساحل البحر مقلوب في اللفظ، وهو في المعنى مَسحُولٌ، لأنَّ الماءَ سَحله. وأصلُ ذلك قولهم سَحلت الحديدةَ أسحَلُها. وذلك إذا بَرَدْتَها. ويقال للبُرادة السُّحالة. والسحْل: الثّوب الأبيض، كأنّه قد سُحِل من وسَخِه ودَرَنِهِ سَحْلا. وجمعه السُّحُل. قال:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])والأصل الثاني: السَّحيل: نُهاق الحمار، وكذلك السُّحال. ولذلك يسمَّى الحِمارُ مِسْحَلاً.
ومن الباب المِسحَل لِلسانِ الخطيب، والرَّجُلِ الخطيب.
والأصل الثالث: قولهم سَحَلَهُ مائةً، إذا عَجّل له نَقْدَها. ويستعار هذا فيقال سحله مائةً، إذا ضربه مائةً عاجلاً.([8])
ومن الباب السَّحِيل: الخيط الذي فُتِلَ  فَتْلاً رِخْوا. وخِلافُهُ المبرَمِ والبريم، وهو في شعر زهير:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
ومما شَذَّ عن هذه الأصول المِسْحلان، وهما حَلْقتان على طرفَيْ شَكِيمِ اللِّجام. والإِسْحِلُ: شجر.
(سحم) السين والحاء والميم* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سواد. فالأسحم: [ذو] السواد، وسوادُهُ السُّحْمَة. ويقال للَّيل أسحم. قال الشاعر:
رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])والأَسحم: السحاب الأسود. قال النابغة:
* بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) *
والأَسحم: القرن الأسود، في قول زهير:
*وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) *
(سحن) السين والحاء والنون ثلاثة أصول: أحدها الكسر، والآخَر اللَّون والهيئة، والثالث المخالطة.
فالأوَّل قولهم: سَحَنْت الحجر، إذا كَسَرتَه. والمِسْحَنة، هي التي تُكسَر بها الحِجارة، والجمع مَساحن. قال الهذليّ([13]):
* كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) *
والأصل الثاني: السَّحنة: لِينُ البَشَرة. والسَّحناء: الهيئة. وفرسٌ مُسْحَنَة([15]) أي حسنة المنظر. وناسٌ يقولون: السَّحَناء على فَعَلاء بفتح العين، كما يقولون في ثَأْداء ثَأَداء([16]). وهذا ليس بشيء، ولا له قياس، إنّما هو ثأْدَاء وسَحْناء على فعلاء. وأما الأصل الثالث فقولهم: ساحَنتُك مساحنةً، أي خالطتُكَ وفاوضتُك.
(سحو) السين والحاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على قشر شيء عن شيء، أو أخذِ شيءٍ يسير. من ذلك سَحَوت القِرطاسَ أسحوه. وتلك السِّحاءَة.([17]) وفي السماء سِحَاءَة من سحاب. فإذا شددته بالسِّحاءَة قلتَ سَحَيْتُه، ولو قلت سحوتُهُ ما كان به بأس. ويقال سَحَوت الطِّينَ عن وجه الأرض بالمسْحاة أسحوه سَحواً وسَحياً، وأسحاه أيضاً، وأَسحِيه: ثلاث لغات. ورجلٌ أُسْحُوانٌ: كثير الأكل كأنَّه يسحو الطّعامَ عن وجه المائدة أكلاً، حتَّى تبدُوَ المائدة. ومَطْرةٌ ساحية: تقشِر وجه الأرض.
(سحب) السين والحاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على جرِّ شيء مبسوطٍ ومَدِّه. تقول: سحبتُ ذيِلي بالأرضِ سحبا. وسمِّي السَّحابُ سحاباً تشبيهاً له بذلك، كأنه ينسحب في الهواء انسحاباً. ويستعيرون هذا فيقولون: تسحّب فلانٌ على فلانٍ، إذا اجتَرَأَ عليه، كأنَّه امتدَّ عليه امتداداً. هذا هو القياس الصحيح. وناسٌ يقولون: السَّحْب: شدّة الأكل. وأظنُّهُ تصحيفاً؛ لأنّه لا قياس له، وإِنّما هو السَّحْت.
(سحت) السين والحاء والتاء أصلٌ صحيح منقاس. يقال سُحِت الشيء، إذا استُؤصل، وأُسْحِت. يقال سحت الله الكافر بعذابٍ، إذا استأصله. ومال مسحوتٌ ومُسْحَت في قول الفرزدق:
وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])

ومن الباب: رجلٌ مسحوت الجوف، إذا كان لا يشبَع، كأنَّ الذي يبلعه يُستأصل من جوفِه، فلا يبقى. المال السُّحْـت: كلُّ حرامٍ يلزمُ آكلَه العارُ؛ وسمِّي سُحتاً لأنّه لا بقاء لـه. ويقال أَسْحَت في تجارته، إذا كَسَبَ السُّحت. وأسْحَت مالَهُ: أفسده.
(سحج) السين والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على قشر الشيء. يقال انْسَحج القِشر عن الشيء. وحمار مُسَحَّج، أي مكدَّم، كأنه يكدّم حتى يُسحجَ جلدُه. ويقال بعيرٌ سَحَّاج، إذا كان يَسحَج الأرضَ بخفّه، كأنّه يريد قشر وجهها بخفّه، وإذا فعل ذلك لم يلبث أن يَحْفَى. وناقة مِسْحاجٌ، إذا كانت تفعل ذلك.
--------------ـ
([1]) البيت للبيد بن ربيعة كما في ديوانه 81 طبع 1880 والبيان (1: 179 مكتبة الجاحظ)، والحيوان: (5: 229/ 7: 63) واللسان (سحر).
([2]) في المجمل: "والسحر قبيل الصبح".
([3]) الوحي: العاجل السريع.
([4]) في الأصل: "المقالم"، تحريف، صوابه من الديوان 99، واللسان (سحف)، وصدره:
* فأقسمت جهداً بالمنازل من منى *
([5]) البيت في اللسان (سحف). وقصيدته في المفضليات: (1: 106).
([6]) في الأصل: "والسحف"، صوابه من المجمل.
([7]) البيت للمتنخل الهذلي، وقد سبق إنشاده في (سول).
([8]) جعله في اللسان من القشر، قال: "سحله مائة سوط سحلا: ضربه فقشر جلده".
([9]) من بيت في معلقته. وهو بتمامه:
يميناً لنعم السيدان وجدتما *** على كل حال من سحيل ومبرم.
([10]) للأعشى في ديوانه 150 واللسان (سحم) وسيأتي منسوباً في (عوض).
([11]) ليس في ديوانه. وصدره كما في اللسان (سحم):
* عفا آيه صوب الجنوب مع الصبا *.
([12]) في الأصل: "وتذيبها"، صوابه في الديوان 229 واللسان (سحم). وصدره * نجاء مجد ليس فيه وتيرة *. عنها، أي عن نفسها. وفي اللسان: "عنه"، تحريف.
([13]) هو المعطل الهذلي. وقد سبق إنشاد البيت في (جذ).
([14]) صدره:                    * وفهم بن عمرو يعلكون ضريسهم *.
([15]) ضبطت بفتح الحاء في الأصل والمجمل. وفي اللسان بالكسر ضبط قلم، وقيد في القاموس "كمحسن". ثم قال: "وهي بهاء".
([16]) نسب القول إلى الفراء في اللسان، وقال: "قال أبو عبيد: ولم أسمع أحداً يقولهما بالتحريك غيره".
([17]) السحاءة والسحاية: ما انقشر من الشيء.
([18]) ديوان الفرزدق 556 واللسان (سحت، جلف)، والخزانة (2: 347) وقبله:
إليك أمير المؤمنين رمت بنا  *** هموم المنى والهوجل المتعسف

ـ

##### Türkçe

(سîn ile **ح** ve ikisinin üçlenenleri babı)

(**سحر**) **السين** ve **الحاء** ve **الراء** birbirinden ayrı üç asıldır: bunlardan biri organlardan bir organdır; diğeri aldatma ve benzeridir; üçüncüsü vakitlerden bir vakittir.
Organ olan **السَّحْر**’dır; o, karnın üst tarafından **الحُلقوم** ve **المَرِيء**’e yapışık olan şeydir. Ve “o, **الرِّئة**’dir” denir. Ve ondan korkak için: “**انتفَخَ سَحْرُه**” denir. Ve ona **السُّحْر** ve **السَّحْر** ve **السَّحَر** denir.
İkinciye gelince, o **السِّحْر**’dır. Bir kavim dedi: “O, bâtılı hakkın sûretinde çıkarmaktır”; ve “o, aldatmadır” denir. Ve söyleyenin sözüyle delil getirdiler:
فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا  *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])
Sanki o, aldatılmışı kastetmiş: dünya kendisini aldatan ve kendisini kandıran kimseyi. Ve **المُسَحَّر** denir: kendisi için **سَحْر** kılınan kimse; ve **سَحْر** sahibi olan kimse, yiyecek ve içecekten kaçınmaya bir çare bulamaz.
Vakit olan ise **السَّحَر** ve **السُّحْرة**’dir; o, **الصُّبْح**’tan öncedir([2]). **السَّحَر**’ın çoğulu **أسحار**’dır. Ve derler ki: “**أتيتُك سَحَرَ**”, belirli bir gün için olduğunda. Şayet “yarın sabah”ı ve **الأسحار**’dan bir **سَحَر**’ı kastederse: “**أتيتك سَحَراً**” der.

(**سحط**) **السين** ve **الحاء** ve **الطاء** bir kelimedir. Derler ki: **السَّحط**: **الذَّبْح الوَحِيّ**’dir([3]).

(**سحف**) **السين** ve **الحاء** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; o, bir şeyi bir şeyden uzaklaştırma ve onu açığa çıkarma(kaldırma)dır. Bundan: “**سَحفْت الشَّعرَ عن الجلدِ**”, onu kazıyıp soydun da ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar (yaptığında). Ve bu, Züheyr’in şiirindedir:
* وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) *
Ve **السَّيْحَفُ**: geniş ağızlı mızrak uçlarıdır; Şenferâ’nın sözünde:
لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5])
Ve **السَّحيفة**([6]): **السحائف**’in bir tanesidir; o, deriye yapışık yağ yollarıdır; ve bundan (dolayı) bir deveye **سَحْوفٌ** (denir). Ve bununla adlandırıldı; çünkü o **تُسحَفُ**’tur, yani kazınması mümkün olur. Ve **السَّحِيفة**: geçtiği şeyi süpürüp götüren sağanaktır.

(**سحق**) **السين** ve **الحاء** ve **القاف** iki asıldır: biri uzaklık, diğeri bir şeyi yıpratıp onu eskime hâline ulaştırmaktır.
Birincisi **السُّحْق**’tır; o, uzaklıktır. Allah yüce övgüsüyle buyurdu: ﴿فَسُحْقاً لأَصْحابِ السَّعِيرِ﴾ [الملك 11]. Ve **السَّحُوق**: uzun hurma ağacıdır; bununla adlandırıldı, çünkü üstü yerden uzaktır.
İkinci asıl: “**سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً**”. Ve **السَّحْق**: eskiyen elbisedir. Ve “**سَحَقه البِلى فانسحق**” denir. Ve bu, ödünç alınır; hatta “göz, yaşı **سحقاً** ile ezer” denir. Ve “**أسحق الشَّيءُ**” (denir): incelip büzüldüğünde ve toplandığında. Ve “**أسحَقَ الضَّرعُ**” (denir): sütü gittiğinde ve eskidiğinde.

(**سحل**) **السين** ve **الحاء** ve **اللام** üç asıldır: biri bir şeyi bir şeyden kazıyıp soymaktır; diğeri sesten; üçüncüsü bir şeyi kolaylaştırmak ve çabuklaştırmaktır.
Birincisi onların sözü: “**سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ**”, yani ondan derisini kazıyıp soyduğunda. İbn Düreyd ve başkası dedi: “**ساحل البحر** lafızda ters çevrilmiştir; manada ise **مَسحُولٌ**’dür; çünkü su onu **سَحله** (sürüyüp aşındırdı).” Bunun aslı onların sözü: “**سَحلت الحديدةَ أسحَلُها**”; bu, onu eğelediğinde. Ve eğe tozuna **السُّحالة** denir. Ve **السحْل**: beyaz elbisedir; sanki kirinden ve pasından **سَحْلاً** ile kazınıp soyulmuştur. Çoğulu **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])
İkinci asıl: **السَّحيل**: eşeğin anırmasıdır; aynı şekilde **السُّحال**. Bundan dolayı eşeğe **مِسْحَلاً** denir.
Ve babdan: hatibin dili için ve hatip adam için **المِسحَل**.
Üçüncü asıl: onların sözü: “**سَحَلَهُ مائةً**”, yani onun nakdini ona çabuk verdiğinde. Ve bu ödünç alınır; böylece “**سحله مائةً**” denir: onu acele olarak yüz (kere) dövdüğünde([8]).
Ve babdan **السَّحِيل**: gevşek bükümle bükülmüş iptir. Onun zıddı **المبرَم** ve **البريم**’dir; bu, Züheyr’in şiirindedir:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
Ve bu asıllardan şâz olanlardan: **المِسْحلان**; ikisi, gemin **شَكِيم**’inin iki ucunda iki halkadır. Ve **الإِسْحِلُ**: bir ağaçtır.

(**سحم**) **السين** ve **الحاء** ve **الميم** tek bir asıldır; siyahlığa delâlet eder. Öyleyse **الأسحم**: [siyahlık sahibi]dir; onun siyahlığı **السُّحْمَة**’dir. Ve geceye **أسحم** denir. Şair dedi ki:
رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])
Ve **الأَسحم**: siyah buluttur. Nâbiga dedi:
* بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) *
Ve **الأَسحم**: siyah boynuzdur; Züheyr’in sözünde:
*وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) *

(**سحن**) **السين** ve **الحاء** ve **النون** üç asıldır: biri kırma, diğeri renk ve şekil, üçüncüsü karışmadır.
Birincisi onların sözü: “**سَحَنْت الحجر**”, yani onu kırdığında. Ve **المِسْحَنة**: taşların onunla kırıldığı şeydir; çoğulu **مَساحن**. Hüzeli([13]) dedi:
* كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) *
İkinci asıl: **السَّحنة**: derinin yumuşaklığıdır. Ve **السَّحناء**: heyettir (görünüş). Ve bir at **مُسْحَنَة**([15]) (denir), yani güzel görünüşlü. Ve bir topluluk der ki: **السَّحَناء** “**فَعَلاء**” üzerinedir, aynın fethasıyla; tıpkı **ثَأْداء** hakkında **ثَأَداء** dedikleri gibi([16]). Bu bir şey değildir ve onun kıyası yoktur; ancak o **ثَأْدَاء** ve **سَحْناء** “**فعلاء**” üzerinedir. Üçüncü asla gelince: onların sözü: “**ساحَنتُك مساحنةً**”, yani seni karıştırdım ve seninle müzakere ettim.

(**سحو**) **السين** ve **الحاء** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyi bir şeyden soymaya, yahut az bir şey almaya delâlet eder. Bundan: “**سَحَوت القِرطاسَ أسحوه**”. Ve o **السِّحاءَة**’dir([17]). Ve gökte buluttan bir **سِحَاءَة** vardır. Onu **السِّحاءَة** ile şeddeli yaptığında “**سَحَيْتُه**” dersin; “**سحوتُهُ**” desen de onda bir beis olmazdı. Ve “**سَحَوت الطِّينَ عن وجه الأرض بالمسْحاة أسحوه سَحواً وسَحياً، وأسحاه أيضاً، وأَسحِيه**” denir: üç lugat. Ve bir adam **أُسْحُوانٌ**: çok yiyendir; sanki sofranın yüzünden yemeği yiyişle **يسحو** (kazıyıp alır) da sofra görünür oluncaya kadar. Ve **مَطْرةٌ ساحية**: yerin yüzünü soyar.

(**سحب**) **السين** ve **الحاء** ve **الباء** sahih bir asıldır; yayılmış bir şeyi çekmeye ve onu uzatmaya delâlet eder. Dersin: “**سحبتُ ذيِلي بالأرضِ سحبا**”. Ve **السَّحاب** ona benzetilerek **سحاباً** diye adlandırıldı; sanki havada bir **انسحاباً** ile sürüklenip gider. Ve bunu ödünç alırlar; böylece derler ki: “**تسحّب فلانٌ على فلانٍ**”, yani ona cüret ettiğinde; sanki onun üzerine bir uzanışla uzamıştır. Bu, sahih kıyastır. Ve bir topluluk der ki: **السَّحْب**: yemenin şiddetidir. Ben onu tashif sanıyorum; çünkü onun kıyası yoktur; ancak o **السَّحْت**’tir.

(**سحت**) **السين** ve **الحاء** ve **التاء** kıyaslı sahih bir asıldır. “**سُحِت الشيء**” denir: kökü kazınıp çıkarıldığında; ve “**أُسْحِت**”. “**سحت الله الكافر بعذابٍ**” denir: onu kökünden kazıyıp çıkardığında. Ve Ferazdak’ın sözünde **مال مسحوتٌ** ve **مُسْحَت**:
وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])
Ve babdan: **رجلٌ مسحوت الجوف**: doymayan kimse; sanki yuttuğu şey onun içinden kökünden çıkarılır da (orada) kalmaz. **المال السُّحْـت**: yiyenine ayıbı lâzım gelen her haramdır; ve **سُحتاً** diye adlandırıldı, çünkü onun için kalıcılık yoktur. Ve “**أَسْحَت في تجارته**” denir: **السُّحت** kazandığında. “**أسْحَت مالَهُ**”: onu bozdu.

(**سحج**) **السين** ve **الحاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; bir şeyi soymaya delâlet eder. “**انْسَحج القِشر عن الشيء**” denir. Ve **حمار مُسَحَّج**: yani **مكدَّم**; sanki o, derisi **يُسحجَ** oluncaya kadar (önünü) yaralar. Ve “**بعيرٌ سَحَّاج**” denir: toynağıyla yeri **يَسحَج** ettiğinde; sanki toynağıyla onun yüzünü soymak ister; bunu yaptığında, çok geçmeden **يَحْفَى** olur. Ve “**ناقة مِسْحاجٌ**” (denir): bunu yapan olduğunda.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ح ف
سحف الشعر عن الجلد إذا كشطه من أصوله‏.‏
وسحف رأسه‏:‏ حلقه‏.‏
وأخذ سحفة الشاة وسحيفتهـا وسحائفهـا وهـي طرائـق الشحـم مـن السمـن‏.‏
واسحنفـر الخطيـب في خطبته‏:‏ جدّ فيها واحتشد‏.‏
وجفنة مسحنفرة‏:‏ ملأى‏.‏
يقال‏:‏ مرّ في خطبته مسحنفرا‏:‏ لا تكفف ولا توقف‏.‏

##### Türkçe

س ح ف
**سحف** kılı deriden, onu köklerinden kazıyıp çıkarınca.
Ve **سحف** onun başını: onu tıraş etti.
Ve koyunun **سحفة**sini, **سحيفته**sini ve **سحائفه**sini aldı; bunlar, iç yağdan olan yağın şişmanlık çizgileridir.
Ve hatip hutbesinde **اسحنفر** oldu: onda ciddileşti ve toplandı.
Ve **جفنة مسحنفرة**: dolu.
Denilir: hutbesinde **مسحنفرا** geçti: ne kısaltarak ne de durarak.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَحَفَ رأْسَه سَحْفاً وجَلَطَه وسَلَتَه وسَحته: حَلَقَه فاستأْصل شعره؛ وأَنشد ابن بري:
فأَقْسَمْتُ جَهْداً بالمَنازِلِ من مِنًى،
وما سُحِفَتْ فيه المَقادِيمُ والقَمْلُ
أَي حُلِقَتْ. قال: ورَجل سُحَفةٌ أَي مَحْلُوقُ الرأْسِ. والسُّحَفْنِيةُ: ما حَلَقْت. ورجل سُحَفْنِيةٌ أَي مَحْلوقُ الرأْسِ، فهو مرة اسم ومرَّة صِفة، والنون في كل ذلك زائدة. والسَّحْفُ: كَشْطُكَ الشعَر عن الجلد حتى لا يبقى منه شيء. وسَحَفَ الجِلْدَ يَسْحَفُه سَحْفاً: كشط عنه الشعر. وسَحَفَ الشيءَ: قَشَرَه. والسَّحِيفةُ من المَطر: التي تَجْرُفُ كلّ ما مَرَّت به أَي تَقْشُره. الأَصمعي: السَّحِيفَةُ، بالفاء، المَطْرَةُ الحَديدةُ التي تَجْرُفُ كل شيء، والسَّحِيقةُ، بالقاف: المطرة العظيمةُ القَطْرِ الشديدةُ الوَقْعِ القليلةُ العَرْضِ، وجمعُهما السحائفُ والسحائقُ؛ وأَنشد ابن بري لجِران العَوْدِ يَصِفُ مَطَراً: ومنه على قَصْرَيْ عُمانَ سَحِيفةٌ،
وبالخَطِّ نضَّاخُ العَثانِينِ واسِعُ
(* قوله «ومنه على إلخ» تقدم انشاده سخيفة بالخاء المعجمة في مادة نضخ تبعاً للاصل المعول عليه والصواب ما هنا.)
والسَّحيفةُ والسَّحائفُ: طرائق الشحم التي بين طَرائق الطَّفاطِفِ ونحو ذلك مما يُرى من شَحْمة عَريضةٍ مُلْزَقَةٍ بالجلد. وناقة سَحُوفٌ: كثيرة السَّحائف. والسَّحْفةُ: الشَّحْمةُ عامَّةً، وقيل: الشحمة التي على الجَنْبَين والظهر، ولا يكون ذلك إلا من السِّمَنِ، لها سَحْفَتانِ: الأُولى منهما لا يُخالِطُها لحم، والأُخرى أَسْفَلُ منها وهي تخالط اللحم، وذلك إذا كانت ساحَّةً، فإن لم تكن ساحّة فلها سَحْفةٌ واحدة. وكلُّ دابَّةٍ لها سَحْفةٌ غلا ذَواتِ الخُفِّ فإنَّ مكانَ السحفةِ منها الشَّطَّ، وقال ابن خالويه: ليس في الدوابّ شيء لا سَحْفة له إلا البَعير؛ قال ابن سيده: وقد جعل بعضهم السحفة في الخُفِّ فقال: جَمل سَحوفٌ وناقة سَحوفٌ ذاتُ سَحْفةٍ. الجوهري: السَّحْفةُ الشحمة التي على الظهر المُلْتَزِقةُ بالجلد فيما بين الكتفين إلى الوَرِكَيْنِ. وسَحَفْتُ الشحْمَ عن ظهر الشاة سَحْفاً: وذلك إذا قشرته من كثرته ثم شويته، وما قشرته منه فهو السَّحيفةُ، وإذا بلغ سِمَنُ الشاة هذا الحدّ قيل: شاةٌ سَحُوفٌ وناقة سحوف. قال ابن سيده: والسَّحُوفُ أَيضاً التي ذهب شحمها كأَنَّ هذا على السلْب. وشاةٌ سَحُوفٌ وأُسْحوفٌ: لها سَحْفةٌ أَو سَحْفَتانِ. ابن الأَعرابي: أَتونا بِصِحافٍ فيها لِحامٌ وسِحافٌ أَي شُحُومٌ، واحدها سَحْفٌ. وقد أَسْحَفَ الرجلُ إذا باع السَّحْفَ، وهو الشحم. وناقةٌ أُسْحوفُ الأَحاليل: غَزيرةٌ واسِعةٌ. قال أَبو أَسلم ومَرَّ بناقة فقال: إنها واللّه لأُسْحوفُ الأَحاليل أَي واسِعَتُها، فقال الخليل: هذا غريب؛ والسَّحوفُ من الغنم: الرَّقيقة صُوفِ البطن. وأَرْضٌ مَسْحفةٌ رقيقةُ الكلإِ.
والسُّحافُ: السِّلُّ، وقد سَحَفَه اللّه.ُ يقال: رجل مَسْحُوفٌ. والسِّيَحْفُ من الرجال والسِّهام والنِّصال: الطويلُ، وقيل: هو من النصال العريضُ. والسَّيْحَفُ: النصل العَريضُ، وجمعه السَّياحِفُ؛ وأَنشد:سياحِفَ في الشِّرْيانِ يَأْمُلُ نَفْعَها
صِحابي، وأَولى حدّها من تَعَرَّما
وأَنشد ابن بري للشَّنْفَرى:
لها وفْضةٌ فيها ثلاثون سَيْحَفاً،
إذا آنَسَتْ أُولى العَدِيِّ اقْشَعَرَّتِ
أُولى العَدِيِّ: أَوَّلُ مَن يَحْمِلُ من الرَّجّالة. وسَحيفُ الرَّحى: صَوْتُها. وسَمِعْتُ حَفيفَ الرَّحى وسحِيفَها أَي صَوْتَها إذا طَحَنت؛ قال ابن بري: شاهد السَّحيف للصوت قول الشاعر:
عَلَوْني بِمَعْصوبٍ، كأَن سَحِيفَه
سَحِيفُ قَطاميٍّ حَماماً تُطايِرُهْ
والسُّحَفْنِيةُ: دابّةٌ؛ عن السِّيرافي، قال: وأَظُنّها
السُّلَحْفِيةُ.والأُسْحُفانُ: نَبْتٌ يَمتَدُّ حِبالاً على الأَرض له ورَق كورَق الحَنْظَلِ إلا أَنه أَرَقُّ، وله قُرُون أَقصر من قرون اللُّوبياء فيها حبّ مُدَوّر أَحمر لا يؤكل، ولا يَرْعى الأُسْحُفانَ شيء، ولكن يُتداوى به من النَّسا؛ عن أَبي حنيفة.

##### Türkçe

**سَحَفَ** başını **سَحْفاً** (olarak) ve **جَلَطَه** ve **سَلَتَه** ve **سَحته**: onu tıraş etti de saçını kökünden söküp çıkardı; ve İbn Berrî inşâd etti:
فأَقْسَمْتُ جَهْداً بالمَنازِلِ من مِنًى،
وما سُحِفَتْ فيه المَقادِيمُ والقَمْلُ
Yani: tıraş edildi. Dedi: ve bir adam **سُحَفةٌ**; yani başı tıraşlı.

Ve **السُّحَفْنِيةُ**: tıraş ettiğin şey. Ve bir adam **سُحَفْنِيةٌ**; yani başı tıraşlı; o bazen isimdir ve bazen sıfattır; ve **النون** bütün bunlarda ziyadedir. Ve **السَّحْفُ**: senin deriden saçı kazımandır; ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar. Ve **سَحَفَ** deriyi, onu **يَسْحَفُه** **سَحْفاً**: ondan saçı kazıdı. Ve **سَحَفَ** şeyi: onu soydu. Ve yağmurdan **السَّحِيفةُ**: geçtiği her şeyi süpürüp götüren; yani onu soyan.

El-Asma‘î: **السَّحِيفَةُ** (fâ ile) her şeyi süpürüp götüren şiddetli yağmurdur; ve **السَّحِيقةُ** (kāf ile): damlası büyük, vuruşu şiddetli, eni az olan büyük yağmurdur; ikisinin çoğulu **السحائفُ** ve **السحائقُ**tur; ve İbn Berrî, Cîrân el-‘Avd’a, bir yağmuru vasfederken, inşâd etti:
ومنه على قَصْرَيْ عُمانَ سَحِيفةٌ،
وبالخَطِّ نضَّاخُ العَثانِينِ واسِعُ
(* “ومنه على إلخ” sözü: **نضخ** maddesinde, asla dayanarak, **سخيفة** (mu‘ceme **الخاء** ile) olarak inşâdı daha önce geçti; doğru olan buradaki gibidir.)

Ve **السَّحيفةُ** ve **السَّحائفُ**: **طَرائق الطَّفاطِفِ** ve bunun benzeri, deriye yapışık geniş bir yağ parçasından görülen şeyler arasındaki yağ yollarıdır. Ve bir dişi deve **سَحُوفٌ**: **السَّحائف**i çok olan. Ve **السَّحْفةُ**: genel olarak yağ; ve denildi ki: iki yanlar ve sırt üzerindeki yağdır; bu ancak semizlikten olur; onun iki **سَحْفَتانِ**ı vardır: bunların ilki etle karışmaz; ikincisi ondan daha aşağıdadır ve etle karışır; bu, eğer **ساحَّةً** ise böyledir; eğer **ساحّة** değilse onun bir tek **سَحْفةٌ**si vardır. Ve her binek hayvanının bir **سَحْفةٌ**si vardır; **ذَواتِ الخُفِّ** hariç; çünkü onlarda **السحفة**nin yeri **الشَّطَّ**tır.

İbn Hâlaveyh dedi: binek hayvanlarında **سَحْفة**si olmayan hiçbir şey yoktur, yalnız **البَعير** hariç. İbn Sîde dedi: bazısı **سحفة**yi **الخُفِّ**te kıldı da şöyle dedi: **جَمل سَحوفٌ** ve **ناقة سَحوفٌ**; **سَحْفةٍ** sahibi. El-Cevherî: **السَّحْفةُ** iki kürek arasından iki kalçaya kadar, deriye yapışık olan, sırt üzerindeki yağdır. Ve ben koyunun sırtından yağı **سَحْفاً** olarak **سَحَفْتُ**: bu, onu çokluğundan dolayı soyduğun, sonra onu kızarttığın zamandır; ondan soyduğun şey ise **السَّحيفةُ**dir. Ve koyunun semizliği bu sınıra ulaşınca: **شاةٌ سَحُوفٌ** ve **ناقة سحوف** denir.

İbn Sîde dedi: ve **السَّحُوفُ** ayrıca, yağı gitmiş olan (dişi)dir; sanki bu, soyma üzerinedir. Ve **شاةٌ سَحُوفٌ** ve **أُسْحوفٌ**: onun bir **سَحْفةٌ**si yahut iki **سَحْفَتانِ**ı vardır. İbn el-A‘râbî: bize içinde etler ve **سِحافٌ** bulunan **بِصِحافٍ** ile geldiler; yani yağlar; onun teki **سَحْفٌ**tur. Ve adam **أَسْحَفَ** etti; **السَّحْفَ**ı sattığı zaman; o da yağdır.

Ve bir dişi deve **أُسْحوفُ الأَحاليل**: bol, geniştir. Ebû Eslâm dedi ve bir dişi devenin yanından geçti de dedi: “O, vallahi **لأُسْحوفُ الأَحاليل**dir”; yani onun (kanal/yarık)ları geniştir. Halîl dedi: bu gariptir. Ve koyundan **السَّحوفُ**: karın yününün ince olanı. Ve **أَرْضٌ مَسْحفةٌ**: otlağı ince olan.

Ve **السُّحافُ**: veremdir; ve Allah onu **سَحَفَه**. Denir ki: bir adam **مَسْحُوفٌ**.

Ve erkeklerden, oklardan ve temrenlerden **السِّيَحْفُ**: uzun olandır; ve denildi ki: o, temrenlerden geniş olandır. Ve **السَّيْحَفُ**: geniş temrendir; onun çoğulu **السَّياحِفُ**tir; ve inşâd etti:
سياحِفَ في الشِّرْيانِ يَأْمُلُ نَفْعَها
صِحابي، وأَولى حدّها من تَعَرَّما
Ve İbn Berrî, Şenferâ’ya, inşâd etti:
لها وفْضةٌ فيها ثلاثون سَيْحَفاً،
إذا آنَسَتْ أُولى العَدِيِّ اقْشَعَرَّتِ
**أُولى العَدِيِّ**: yaya askerlerden yüklenenin ilki.

Ve değirmenin **سَحيفُ**u: onun sesidir. Ve ben değirmenin **حَفيفَ**ini ve **سحِيفَ**ini işittim; yani öğüttüğü zaman onun sesi. İbn Berrî dedi: ses için **السَّحيف**in şahidi, şairin sözü:
عَلَوْني بِمَعْصوبٍ، كأَن سَحِيفَه
سَحِيفُ قَطاميٍّ حَماماً تُطايِرُهْ

Ve **السُّحَفْنِيةُ**: bir binek hayvanıdır; Sîrâfî’den; dedi ki: ve ben zannediyorum ki o **السُّلَحْفِيةُ**dir.

Ve **الأُسْحُفانُ**: bir bitkidir; yerde ipler gibi uzar; onun yaprağı **الحَنْظَلِ** yaprağı gibidir; ancak o daha incedir; onun **قُرُون**ları **اللُّوبياء**nın boynuzlarından daha kısadır; içinde yenmeyen, yuvarlak kırmızı bir tane vardır. Ve hiçbir şey **الأُسْحُفانَ**ı otlamaz; fakat **النَّسا**dan onunla tedavi olunur; Ebû Hanîfe’den.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السحف، كالمنع: كشطك الشعر عن الجلد، حتى لا يبقى منه شيء، تقول: سحفته سحفا، قاله الليث. والسحائف: طرائق الشحم الذي ونص العين: التي بين طرائق الطفاطف، ونحو ذلك، مما يرى من شحمة عريضة ملزقة بالجلد، واحدها سحيفة، قاله الليث، وكل دابة لها سحفة إلا ذوات الخف، فإن مكان السحفة منها الشط، وسيأتي معنى السحفة للمصنف في آخر التركيب، وقال ابن خالويه: ليس في الدواب شيء لا سحفة له إلا البعير، قال ابن سيده: وقد جعل بعضهم السحفة في الخف، فقال: جمل سحوف: ذو سحفة، وناقة سحوف: كثيرتها، أي السحفة، أو السحائف. قال ابن السكيت: سحف الشحم عن ظهرها، أي: الشاة وسياق المصنف يقتضي عود الضمير إلى الناقة؛ لأنه لم يتقدم ذكر الشاة: والصواب ما ذكرنا، كمنع، سحفا: قشرها، كذا في النسخ. ونص ابن السكيت: قشره من كثرته، ثم شواها، وفي الصحاح: ثم شواه، والصحيح أن ضمير شواها إلى الشاة، وضمير قشره إلى الشحم.
 سحف الشيء، يسحفه، سحفا: أحرقه، عن أبي نصر. يقال: الإبل سحفت: أي أكلت ما شاءت، وهو مجاز عن كشط الشعر من أصول الجلد.
 سحفت الريح السحاب: إذا كشطته، وذهبت به قاله الليث، كأسحفته، عن الزجاج.
 سحف رأسه، سحفا: حلقه، فاستأصل شعره، وكذلك جلطه، وسلته، وسحته، وأنشد ابن بري:
  فأقسمت جهدا بالمنازل من منىوما سحفت فيه المقاديم والقمل أي: حلقت، قلت: الشعر لزهير ابن أبي سلمى.
 قال أبو نصر: سحف النخلة، وغيرها: إذا أحرقها، قال: وآنست غليما يقول لآخر: سحفت النخلة حتى تركتها حوقاء: وذلك أنه كانت عليها الكرانيف، فأشعل فيها النار، فأحرقها عجزا من تجريدها.

  ومنه، أي: من قولهم، سحف رأسه: حلقه، وسياق المصنف يقتضي أن يكون من سحف النخلة: أحرقها، وفيه تأمل، رجل سحفنية، كبلهنية: للمحلوق الرأس، نقله ابن بري، والنون زائدة. والسحوف من النوق: الطويلة الأخلاف، عن ابن دريد. قال: السحوف أيضا: الضيقة الأحاليل من النوق. قال: قيل: هي التي إذا مشت جرت فراسنها على الأرض، قلت: أي من الإعياء، فهي لغة في زحوف: التي تزحف بفرسنها إذا مشت.
 السحوف من الغنم: الرقيقة صوف البطن، ونقل الجوهري، عن ابن السكيت - بعد ذكره قوله: سحف الشحم عن ظهر الشاة، إلى آخره - ما نصه: وإذا بلغ سمن الشاة هذا الحد قيل: شاة سحوف، وناقة سحوف.
 وقوله: والمطرة إلى آخره، هكذا في سائر النسخ الموجودة، والصواب أنه سقط من هنا قوله: وكسفينة: المطرة التي تجرف ما مرت به كما هو نص الصحاح والعباب، واللسان، وسائر الأصول، وتجرف: أي تقشر، وقال الأصمعي: السحيفة، بالفاء: المطرة الحديدة، التي تجرف كل شيء، والسحيقة، بالقاف: المطرة العظيمة القطر، الشديدة الوقع، القليلة العرض وجمعها: السحائف، والسحائق، وأنشد ابن بري، لجران العود، يصف مطرا:
  ومنه على قصرى عمان سحيفة                      وبالخط نضاخ العثانين واسـع ومن الرحى، هكذا في النسخ، والصواب أن يقال:)وبلا هاء من الرحى( يقال: سمعت حفيف الرحى، وسحيف الرحى، قال ابن السكيت: هو صوتها إذا طحنت، نقله الجوهري، والصاغاني. قال ابن بري: وشاهد السحيف للصوت قول الشاعر:
  علوني بمعصوب كأن سحيفه                      سحيف قطامي حماما تطايره السحيف: صوت الشخب، كما في العباب. السحاف: كغراب: السل، نقله الجوهري. قال: وهو مسحوف: أي مسلول، وقد سحفه الله تعالى. وناقة أسحوف الأحاليل، بالضم: قال ابن شميل: قال أبو أسلم، ومر بناقة فقال: هي والله لأسحوف الأحاليل، قال: فقال الخليل: هذا غريب، رواه سيبويه: إسحوف الأحاليل، كإدرون، بكسر فسكون ففتح: واسعتها، هكذا فسره أبو أسلم، أو غزيرة، أي: كثيرة اللبن، يسمع لصوت شخبها سحفة، وهي سحيفها، قاله أبو مالك، وأنشد الأصمعي:
  حسبت سحف شخبها وسحفه
  أفعى وأفعى طافئا بنشفـه النشقة: الحجارة المحرقة من حجارة الحرة. والأسحفان، بالضم: نبت، يمتد حبلا على وجه الأرض، له ورق كورق الحنظل إلا أنه أرق، وله قرون كاللوبياء أو أقصر من قرونه، فيها حب مدور أخضر، لا يؤكل، ولا يرعى الأسحفان شيء، ولكن يتداوى به من النسا، نقله أبو حنيفة.
 والسيحف، كصيقل هكذا ضبطه الخليل، قال غيره: هو السحيف، مثل درفس، بكسر ففتح فسكون، قيل: هو مثل حنفس، بالكسر، كما سبق له هكذا في السين، ولو قال: كزبرج لأصاب المحز، والذي في العباب: وقالوا: سيحف، مثال حيفس، وسبق للمضف ضبط حيفس كهزبر، فهو ودرفس في الضبط واحد، وما ذكره المصنف من قوله: حنفس، تصحيف عنه، فتأمل ذلك، وبين سيحف وحيفس جناس اشتقاق: النصل العريض، قاله الخليل، قال: وجمعه: السياحف، وأنشد:

  سياحف في الشريان يأمل نفعها                      صحابي وأولى حدها من تعرما أو الطويل النصل من السهام، قاله ابن دريد، وقال الشنفري:
  لها وفضة فيها ثلاثون سيحفـا                      إذا آنست أولي العدى اقشعرت كذلك الرجل الطويل، قاله ابن دريد أيضا، ولو قال: والسيحف من الرجال، والسهام، والنصال: الطويل، أو العريض لكان أخصر. ورجل سيحفي اللسان: أي لسن، نقله أبو سعيد السيرافي، قال: سيحفي اللحية: أي طويلها، كسيحفانيها.
 قال ودلو سحوف: تجحف ما في البئر من الماء، قال ابن الأعرابي: قال: أعرابي: أتونا بصحاف فيها لحام، وسحاف، بكسرهما: أي لحوم، وشحوم، واحدها سحف، ولحم.
 المسحفة: كمكنسة: التي يقشر بها اللحم، عن ابن عباد.
 قال: ومسحف الحية، بالفتح: أثرها في الأرض، وهو المزحف، وفي بعض النسخ: وكمقعد: مسحف الحية، فحينئذ لا يحتاج إلى قوله: بالفتح.
 قال أبو سعيد: السحفتان: جانبا العنقة، وحكى:)هؤلاء: قوم قد أحفوا شواربهم، وسحفات عنافقهم، وشمروا ذيولهم، وعظموا اللقم عند إخوانهم(. والسحفة: الشحمة عامة، وقيل: هي التي على الظهر الملتزقة بالجلد فيما بين الكتفين إلى الوركين، نقله الجوهري عن ابن السكيت، وقيل: هي التي على الجنبين والظهر، ولا يكون ذلك إلا من السمن. قال ابن الأعرابي: أسحف الرجل: إذا باعها، أي: السحفة، وهي الشحمة. ومما يستدرك عليه: رجل سحفة، كهمزة: محلوق الرأس، نقله ابن بري.
 قال: والسحفنية، كبلهنية: ما حلقت، وهو أيضا محلوق الرأس، وقد ذكره المصنف، قال: فهو مرة اسم، ومرة صفة. والسحفنية أيضا: دابة، عن السيرافي، قال: وأظنها السلحفية، والنون في كل ذلك زائدة. وسحف الشيء، يسحفه، سحفا: قشره.
 والسحيفة: ما قشرته من الشحم من ظهر الشاة.
 والسحوف: الناقة التي ذهب شحمها، قال ابن سيده: وكأنه على السلب. وشاة سحوف، وأسحوف: لها سحفة أو سحفتان.
 وأرض مسحفة، بالفتح: رقيقة الكلإ، وذكره المصنف في التي بعدا، وضبطها كمحسنة.

##### Türkçe

**السحف**، **المنع** gibi: deriden kılı kazımandır; ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar. Dersin ki: **سحفته سحفا**. Bunu **الليث** söylemiştir. **السحائف**: gözün **ونص**’u olan yağın yollarıdır; **الطفاطف** yollarının arasında olan; ve bunun benzeri; deriye yapışık geniş bir içyağından görülen şeylerdendir. Bunun teki **سحيفة**’dir. Bunu **الليث** söylemiştir. Her binek hayvanının bir **سحفة**’si vardır; ancak **ذوات الخف** müstesna; çünkü onlarda **السحفة**’nin yeri **الشط**’tur. **السحفة**’nin musannif nezdindeki manası terkibin sonunda gelecektir. **ابن خالويه** dedi ki: binek hayvanlarda **سحفة**’si olmayan hiçbir şey yoktur; yalnız deve müstesna. **ابن سيده** dedi ki: bazısı **السحفة**’yi **الخف**’te kılmıştır; şöyle dedi: **جمل سحوف**: **سحفة** sahibi; **ناقة سحوف**: onun çok olanı; yani **السحفة** yahut **السحائف**. **ابن السكيت** dedi ki: **سحف الشحم عن ظهرها**; yani: koyun. Musannifin sevki zamirin deveye dönmesini gerektirir; çünkü koyunun zikri ilerlemedi: doğru olan bizim zikrettiğimizdir: **منع** gibi, **سحفا**: onun kabuğunu soydu; nüshalarda böyle. **ابن السكيت**’in nassı: çokluğundan dolayı onu soydu, sonra onu kızarttı. **الصحاح**’ta: sonra onu kızarttı. Doğru olan, **شواها** zamirinin koyuna, **قشره** zamirinin içyağına olmasıdır.

**سحف** şeyi, **يسحفه**، **سحفا**: onu yaktı; **أبو نصر**’dan. Denir ki: **الإبل سحفت**: yani dilediğini yedi; bu, derinin köklerinden kılı kazımaya mecazdır.

Rüzgâr bulutu **سحفت**: onu kazıdığı ve onu götürdüğü zaman; bunu **الليث** söyledi; **الزجاج**’dan, **كأسحفته** gibi.

Başını **سحف** etti, **سحفا**: onu tıraş etti; böylece saçını kökünden söküp aldı. Aynı şekilde **جلطه** ve **سلته** ve **سحته**. **ابن بري** şu beyti okudu:
فأقسمت جهدا بالمنازل من منىوما سحفت فيه المقاديم والقمل
Yani: tıraş ettim. Dedim ki: şiir **زهير ابن أبي سلمى**’nındır.

**أبو نصر** dedi ki: hurma ağacını ve başkasını **سحف** etti: onu yaktığı zaman. Dedi ki: bir delikanlının bir başkasına şöyle dediğini işittim: **سحفت النخلة حتى تركتها حوقاء**; bu, üzerinde **الكرانيف** bulunduğu için; onda ateş yaktı da onu yaktı; onu soyup çıkarmaktan aciz kaldığı için.

Bundan; yani onların “**سحف رأسه**: onu tıraş etti” sözünden. Musannifin sevki bunun “**سحف النخلة**: onu yaktı”dan olmasını gerektirir; bunda düşünme vardır. **رجل سحفنية**، **بلهنية** gibi: başı tıraşlı için; **ابن بري** nakletti; **النون** ziyadedir. **السحوف** develerden: uzun memeliler; **ابن دريد**’den. Dedi ki: **السحوف** ayrıca: develerden dar **الأحاليل**’lerdir. Dedi ki: denildi: o, yürüdüğü zaman **فراسن**’lerini yerde sürüyenlerdir. Dedim ki: yani yorgunluktan; bu, **زحوف** için bir dildir: yürüdüğü zaman **فرسن**’iyle sürünerek giden.

Koyunlardan **السحوف**: karın yününün ince olanı. **الجوهري** nakletti; **ابن السكيت**’ten - onun “**سحف الشحم عن ظهر الشاة**” sözünü zikrettikten sonra, sonuna kadar - onun nassı şudur: koyunun semizliği bu sınıra ulaştığında “**شاة سحوف** ve **ناقة سحوف**” denir.

Onun “ve **المطرة** … sonuna kadar” sözü: mevcut nüshaların hepsinde böyledir. Doğru olan, buradan şu sözün düştüğüdür: **وكسفينة: المطرة التي تجرف ما مرت به**; **الصحاح** ve **العباب** ve **اللسان** ve diğer asılların nassı böyledir. **تجرف**: yani kabuğunu soyar. **الأصمعي** dedi ki: **السحيفة** (fâ ile): her şeyi kazıyıp soyan şiddetli yağmurdur. **السحيقة** (kâf ile): damlası büyük, vuruşu şiddetli, eni az olan büyük yağmurdur. Bunun cem‘i: **السحائف** ve **السحائق**. **ابن بري** **جران العود**’dan, bir yağmuru vasfederken şu beyti okudu:
ومنه على قصرى عمان سحيفة                      وبالخط نضاخ العثانين واسـع
Ve değirmenden: nüshalarda böyledir; doğru olan şöyle denmesidir: “değirmenden **هاء**sız”. Denir ki: değirmenin **حفيف**’ini ve değirmenin **سحيف**’ini işittim. **ابن السكيت** dedi ki: o, öğüttüğü zaman onun sesidir. **الجوهري** ve **الصاغاني** nakletti. **ابن بري** dedi ki: ses için **السحيف**’in şahidi şairin şu sözüdür:
علوني بمعصوب كأن سحيفه                      سحيف قطامي حماما تطايره
**السحيف**: **الشخب**’ın sesi; **العباب**’da olduğu gibi. **السحاف**، **غراب** gibi: veremdir; **الجوهري** nakletti. Dedi ki: o **مسحوف**’tur: yani veremli; Allah Teâlâ onu **سحفه** etmiştir. **ناقة أسحوف الأحاليل** (zamme ile): **ابن شميل** dedi ki: **أبو أسلم** dedi; bir deveye uğradık da dedi ki: vallahi o, **لأسحوف الأحاليل**’dir. Dedi ki: **الخليل** dedi: bu gariptir. **سيبويه** onu rivayet etti: **إسحوف الأحاليل**، **إدرون** gibi; kesre sonra sükûn sonra fetha ile: onun geniş olanı. **أبو أسلم** bunu böyle tefsir etti; yahut bol; yani sütü çok. **شخب**’ının sesinden bir **سحفة** işitilir; o onun **سحيف**’idir. Bunu **أبو مالك** söyledi. **الأصمعي** şu beyti okudu:
حسبت سحف شخبها وسحفه
 أفعى وأفعى طافئا بنشفـه
**النشقة**: **الحرة** taşlarından yakılmış taşlardır. **الأسحفان** (zamme ile): bir bitkidir; yer yüzünde ip gibi uzanır; **الحنظل** yaprağı gibi yaprağı vardır, ancak daha incedir; **اللوبياء** gibi yahut onun baklalarından daha kısa baklaları vardır; içinde yuvarlak yeşil tane vardır; yenmez; hiçbir şey **الأسحفان**’ı otlamaz; fakat **النسا**’dan onunla tedavi olunur. **أبو حنيفة** nakletti.

**السيحف**، **صيقل** gibi: **الخليل** onu böyle ضبط etti. Başkası dedi ki: o **السحيف**’tir; **درفس** gibi; kesre sonra fetha sonra sükûn ile. Denildi: o **حنفس** gibidir; kesre ile; daha önce sin’de onun için geçtiği üzere. Eğer “**زبرج** gibi” deseydi maksadı isabet ederdi. **العباب**’da olan: “dediler ki: **سيحف**، **حيفس** misali.” **المضف** için **حيفس**’in ضبطı **هزبر** gibi geçti; o, ضبطta **درفس** ile birdir. Musannifin “**حنفس**” sözünden zikrettiği şey, ondan bir tashiftir; bunu düşün. **سيحف** ile **حيفس** arasında اشتقاق cinası vardır: geniş ağızlı demir (kılıç ucu); bunu **الخليل** söyledi. Dedi ki: bunun cem‘i **السياحف**’tir. Şu beyti okudu:

سياحف في الشريان يأمل نفعها                      صحابي وأولى حدها من تعرما
Yahut oklardan uzun ağızlı demir; bunu **ابن دريد** söyledi. **الشنفري** dedi ki:
لها وفضة فيها ثلاثون سيحفـا                      إذا آنست أولي العدى اقشعرت
Aynı şekilde uzun adam; bunu **ابن دريد** de söyledi. “Ve erkeklerden ve oklardan ve ağızlı demirlerden **السيحف**: uzun yahut geniş” deseydi daha kısa olurdu. **رجل سيحفي اللسان**: yani fasih; **أبو سعيد السيرافي** nakletti. Dedi ki: **سيحفي اللحية**: yani onun uzunu; **كسيحفانيها** gibi.

Dedi ki: **ودلو سحوف**: kuyudaki sudan olanı kazıyıp çıkarır. **ابن الأعرابي** dedi ki: bir bedevî dedi: bize içinde etler ve **سحاف** getirildi; ikisi de kesre ile: yani etler ve içyağları. Bunun teki **سحف** ve **لحم**’dır.

**المسحفة**، **مكنسة** gibi: etin onunla kazınıp soyulduğu şey; **ابن عباد**’dan.

Dedi ki: **ومسحف الحية** (fetha ile): onun yerdeki izi; o **المزحف**’tır. Bazı nüshalarda: “**وكمقعد: مسحف الحية**”; o vakit “fetha ile” sözüne ihtiyaç yoktur.

**أبو سعيد** dedi ki: **السحفتان**: boynun iki yanı. Şunu hikâye etti: “Bunlar: bıyıklarını **أحفوا** etmiş, gerdanlarının **سحفات**’ını (tüylerini) almış, eteklerini toplamış, kardeşleri yanında lokmaları büyütmüş bir kavimdir.” **السحفة**: içyağı genel olarak. Denildi: o, iki omuz arasından kalçalara kadar sırtta deriye yapışık olandır. **الجوهري** bunu **ابن السكيت**’ten nakletti. Denildi: o, iki yanlarda ve sırtta olandır; bu ancak semizlikten olur. **ابن الأعرابي** dedi ki: adam **أسحف** etti: onu sattığı zaman; yani **السحفة**’yi; o içyağıdır. Onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **رجل سحفة**، **همزة** gibi: başı tıraşlı; **ابن بري** nakletti.

Dedi ki: **والسحفنية**، **بلهنية** gibi: tıraş ettiğin şey; o da başı tıraşlıdır. Musannif onu zikretmiştir. Dedi ki: o, bir kere isim, bir kere sıfattır. **السحفنية** ayrıca: bir binek hayvanıdır; **السيرافي**’den. Dedi ki: zannederim o **السلحفية**’dir; **النون** bütün bunlarda ziyadedir. **سحف** şeyi, **يسحفه**، **سحفا**: onun kabuğunu soydu.

**السحيفة**: koyunun sırtından içyağından soyduğun şey.

**السحوف**: içyağı gitmiş deve. **ابن سيده** dedi ki: sanki bu, سلب üzere. **شاة سحوف** ve **أسحوف**: onun bir **سحفة**’si yahut iki **سحفة**’si vardır.

**وأرض مسحفة** (fetha ile): otu seyrek. Musannif onu “**التي بعدا**”da zikretti ve onu **محسنة** gibi ضبط etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَجَفَ البَيْتَ
1 سَجَفَ البَيْتَ ذ : see 2. -A2- سَجِفَتْ, aor. سَحَفَ , inf. n. سَجَفٌ, She (a woman) was, or became, slender in the waist: and lank in the belly. (TK.) [See also سَجَفٌ, below.]

سجّف البَيْتَ
2 سجّف البَيْتَ ذ , (K,) inf. n. تَسْجِيفٌ, (TA,) He let down the curtain (السَّجْف) upon [the entrance of] the tent, or chamber; as also ↓ سَجَفَهُ, and ↓ اسجفه: (K, TA:) accord. to the T, التَّسْجِيف signifies the letting down of the سَجْفَانِ [or two separate halves, that hang side by side, of a curtain]: accord. to the M, the letting down of the curtain. (TA. [See also what next follows.])

اسجف السِّتْرَ
4 اسجف السِّتْرَ ذ He let down the curtain. (S, K, TA.) ― -b2- [Hence,] اسجف اللَّيْلُ (tropical:) i. q. أَسْدَفَ, (S, K, TA,) i. e. The night became dark. (TA.) ― -b3- See also 2.

سَجْفٌ
سَجْفٌ ذ : see the next paragraph.

سِجْفٌ
سِجْفٌ ذ and ↓ سَجْفٌ [of which the former is the more common] A curtain; a veil; or a thing that veils, conceals, hides, covers, or protects; (S, K;) as also ↓ سِجَافٌ, and ↓ سِجَافَةٌ: (TA:) or a pair of curtains having an opening between them: (IDrd, K:) or each half of a pair of curtains, (Lth, K, TA,) divided in the midst, (Lth, TA,) by which any door, or entrance, is veiled; (Lth, K, TA;) as also ↓ سِجَافٌ: (K, TA:) this last is not a pl. of سِجْفٌ: (TA:) thus السِّجْفَانِ signifies the two separate halves [that hang side by side, so as to meet together,] of the curtain of a tent, (Lth, S, TA,) in the fore part thereof: (S:) so in a verse of En-Nábighah EdhDhubyánee cited in the second paragraph of art. رفع: (S, TA:) the pl. of سِجْفٌ and سَجْفٌ is أَسْجَافٌ and سُجُوفٌ; and the pl. of ↓ سِجَافٌ is سُجُفٌ. (TA.) [Hence] one says, أَرْخَى اللَّيْلُ سُجُوفَهُ (tropical:) The night let down its curtains. (TA.) ― -b2- سِجْفٌ also signifies The part that is behind a door or an entrance. (O, TA.)

سَجَفٌ
سَجَفٌ ذ Slenderness of the waist: and lankness of the belly. (K.) One says فِى خَصْرِهِ سَجَفٌ In his waist is slenderness: and فِى بَطْنِهِ سَجَفٌ In his belly is lankness. (TA.) [See also سَجِفَتْ, in the first paragraph.]

سُجْفَةٌ
سُجْفَةٌ ذ A period (سَاعَةٌ) of the night; (K;) like سُدْفَةٌ. (TA.)

سِجَافٌ
سِجَافٌ ذ : see سِجْفٌ, in three places. ― -b2- Hence, The thing [i. e. edging, such as a fringe, &c., (thus applied in the present day,)] that is affixed to the borders of a garment, or piece of cloth. (TA.)

سِجَافَةٌ
سِجَافَةٌ ذ : see سِجْفٌ. ― -b2- Hence the saying of Umm-Selemeh to ' Áïsheh, وَجَّهْتِ سِجَافَتَهُ i. e. هَتَكْتِ سِتْرَهُ and أَخَذْتِ وَجْهَهَا (assumed tropical:) [i. e. وَجْهَ سِجَافَتِهِ (as in the JM in art. وجه in explanation of وَجَّهْتِ سِدَافَتَهُ) Thou hast rent open his veil, or covering; both of these explanations meaning the same, as is said in the O and K in art. سدف]: but it is also related otherwise, i. e. وجّهت سِدَافَتَهُ, which has the same meaning. (TA. [See art. سدف.])

بَيْتٌ مُسَجَّفٌ
بَيْتٌ مُسَجَّفٌ ذ [A tent; or chamber,] having a pair of curtains (سِجْفَانِ) upon its entrance, or door. (As, TA.) El-Farezdak applies this masc. sing. epithet to a pl. n., saying الحِجَالُ المُسَجَّفُ. (TA.)

سَحَفَهُ
1 سَحَفَهُ ذ , (S, K, TA,) aor. سَحَفَ , (K, TA,) inf. n. سَحْفٌ, (S, TA,) He pared it, or peeled it, off; (S, K, TA;) namely, a thing; (TA;) and [particularly] the fat from the back (S, K) of the sheep or goat, (S, TA,) not of the she-camel, as is indicated by the context in the K, (TA,) by reason of its abundance, after which he roasted it, (S, TA,) i. e., accord. to the S, the fat, but correctly the sheep or goat: (TA:) so says ISK. (S, TA.) ― -b2- And سَحَفَهُ, (Lth, TA,) inf. n. as above, (Lth, K, TA,) He removed it, or stripped it off, namely, hair from skin, so that none of it remained. (Lth, K, TA.) ― -b3- Hence, (TA,) سَحَفَتِ الاـِبِلُ (tropical:) The camels ate what they would. (K, TA.) ― -b4- And سَحَفَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ (assumed tropical:) The wind removed the clouds; (Lth, K;)as also ↓ أَسْحَفَتْهُ, (Zj, K, TA: in the CK اسْتَحَفَّتُهُ.) ― -b5- سَحَفَ رَأْسَهُ, (S, K,) inf. n. as above, (TA,) He shaved his head (S, K, TA) so as to remove the hair utterly. (TA.) ― -b6- سَحَفَ الشَّىْءَ, and النَّخْلَةَ وَغَيْرَهَا, (K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He burned the thing, and the palm-tree &c.; (K, TA;) in the case of the palm-tree, by kindling fire at the stumps of the branches, being unable to strip them off. (Aboo-Nasr, TA.) ― -b7- And سَحَفَهُ He (i. e. God) caused him to be affected with سُحَاف, i. e. consumption, or ulceration of the lungs. (TA.)

اسحف
4 اسحف ذ He sold the fat termed سَحْفَة. (K.) -A2- See also 1.

سَحْفٌ
سَحْفٌ ذ Fat, as a subst.: pl. سِحَافٌ. (TA.) An Arab of the desert said, أَتَوْنَا بِصِحَافٍ فِيهَا لِحَامٌ وَسِحَافٌ They brought us bowls in which were sorts of flesh-meat and of fat. (IAar K, * TA.)

سَحْفَةٌ
سَحْفَةٌ ذ A piece, or portion, of fat; in a general sense: (TA:) or the portion of fat that is upon the back, (S, K, TA,) sticking to the skin, in the part between the two shoulder-blades, extending to the haunches: so says ISk: (S, TA:) or that is upon the two sides and the back: and it is never but from fatness: accord. to IKh, it is in all beasts except the camel: ISd says that, accord. to some, it is in the camel [also]. (TA.) ― -b2- And [the dual] سَحْفَتَانِ The two sides of the tuft of hair that is between the lower lip and the chin: (Aboo-Sa'eed, K:) pl. سَحَفَاتٌ. (TA.) -A2- See also سَحِيفٌ. -A3- [Freytag makes it to be also syn. with مَسْحَفٌ, as on the authority of the K, in which I do not find it in this sense.]

سُحَفَةٌ
سُحَفَةٌ ذ : see what next follows.

سُحَفْنِيَةٌ
سُحَفْنِيَةٌ ذ (in which the ن is augmentative, TA) A man having the head shaven; (IB, K, TA;) as also ↓ سُحَفَةٌ. (IB, TA.) ― -b2- And with the article ال, What one has shaven off: thus it is sometimes a subst.; and sometimes, [i. e. in the former sense,] an epithet. (IB, TA.) -A2- Also A certain beast, or creeping thing: (Seer, TA:) [SM says,] I think it is the سُلَحْفِيَة [or tortoise]. (TA.)

سُحَافٌ
سُحَافٌ ذ Consumption; or ulceration of the lungs; syn. سِلٌّ. (S, K.)

سَحُوفٌ
سَحُوفٌ ذ A bucket (دَلْو) that takes, and bears away, the water that is in a well. (Seer, K.) -A2- Also, applied to a she-camel, Of which the fat has gone away. (ISd, TA.) ― -b2- And, applied to a sheep or goat, or to a ewe or she-goat, (شَاة,) Having a portion of fat such as is termed سَحْفَة, or two such portions of fat; as also ↓ أُسْحُوفٌ: (TA:) or, so applied, (S,) and applied to a she-camel, (S, K,) and to a he-camel, (K,) having abundance of سَحَائِف, (S, * K, TA,) pl. of سَحِيفَةٌ [q. v.]; or having abundance of the fat termed سَحْفَة. (TA.) ― -b3- Also A she-camel long in the teats. (IDrd, K.) ― -b4- And A she-camel narrow in the orifices of the teats. (IDrd, K.) ― -b5- And A she-camel that drags her feet, or the extremities of her feet, upon the ground, in going along; (K, TA;) so say some; i. e., by reason of fatigue: a dial. var. of زَحُوفٌ. (TA.) ― -b6- And A sheep, or ewe, thin in the wool of the belly. (K.) ― -b7- In the K, three other meanings are erroneously assigned to this word; one of them belonging to سَحِيفَةٌ, and each of the others to سَحِيفٌ. (TA.)

سَحِيفٌ
سَحِيفٌ ذ , (ISk, S, Sgh, TA,) accord. to the context in the K سَحُوفٌ, which is wrong, in this and the next sense, (TA,) The sound of the mill when one grinds. (ISk, S, Sgh, K *) And The sound of the streaming of milk from the udder; (O, K, * TA;) as also ↓ سَحْفَةٌ. (K, * TA.)

سَحِيفَةٌ
سَحِيفَةٌ ذ The fat called سَحْفَةٌ that one has pared off from the back of a sheep or goat. (ISk, S.) ― -b2- And sing. of سَحَائِفُ, (Lth, TA,) which signifirs The layers of fat between the layers [of flesh] of the flanks: and similar wide portions of fat that are seen adhering to the skin. (Lth, K, TA.) ― -b3- Also A rain (مَطْرَةٌ) that sweeps away that along which it passes: (S, O, L, TA:) in the K, by the omission of كَسَفِينَةٍ, this meaning is erroneously assigned to سَحُوفٌ: accord. to As, a sharp rain, that sweeps away everything: and سَحِيقَةٌ, with ق, a vehement rain, consisting of large drops, but of little width: pls. سَحَائِفُ and سَحَائِقُ. (TA.)

أُسْحُوفٌ
أُسْحُوفٌ ذ : see سَحُوفٌ. ― -b2- أُسْحُوفُ الأَحَالِيلِ, (K,) mentioned by ISh, on the authority of Aboo-Aslam, (TA,) and اـِسْحَوْفُ الاحاليل, (K,) thus accord. to Sb, (TA,) A she-camel wide in the orifices of the teats: (Aboo-Aslam, K:) or having much milk, the streaming of which causes a sound to be heard. (Aboo-Málik, K, * TA.)

مَسْحَفٌ
مَسْحَفٌ ذ The mark, or track, of a serpent, upon the ground; (Ibn-'Abbád, K;) as also مَزْحَفٌ. (TA.)

أَرْضٌ مُسْحَفَةٌ
أَرْضٌ مُسْحَفَةٌ ذ , with fet-h [to the ح, or perhaps to the م and ح], A land of which the herbage is thin [or scanty]: mentioned in the K in art. سخف, as being [written مُسْخِفَةٌ,] like مَحْسِنَةٌ. (TA.)

مِسْحَفَةٌ
مِسْحَفَةٌ ذ A thing with which flesh, or flesh-meat, is pared. (Ibn-'Abbád, K.)

مَسْحُوفٌ
مَسْحُوفٌ ذ A man affected with سُحَاف, i. e. consumption, or ulceration of the lungs; (S;) syn. مَسْلُولٌ. (K.)

##### Türkçe

**سَجَفَ البَيْتَ**
1 **سَجَفَ البَيْتَ** ذ : bkz. 2. -A2- **سَجِفَتْ**, muzâri‘ **سَحَفَ**, mastar ismi **سَجَفٌ**, O (bir kadın) belde ince; ve karında sarkık idi, yahut oldu. (TK.) [Aşağıda **سَجَفٌ**’e de bkz.]

**سجّف البَيْتَ**
2 **سجّف البَيْتَ** ذ , (K,) mastar ismi **تَسْجِيفٌ**, (TA,) Çadırın yahut odanın [girişinin] üzerine perdeyi (**السَّجْف**) indirdi; bunun gibi ↓ **سَجَفَهُ**, ve ↓ **اسجفه**: (K, TA:) T’ye göre **التَّسْجِيف**, **سَجْفَانِ**’in [yahut yan yana asılı duran perdenin iki ayrı yarısının] indirilmesi demektir: M’ye göre, perdenin indirilmesi. (TA. [Bundan sonra gelen şeye de bkz.])

**اسجف السِّتْرَ**
4 **اسجف السِّتْرَ** ذ Perdeyi indirdi. (S, K, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اسجف اللَّيْلُ** (mecaz:) **أَسْدَفَ** ile aynı (i. q.), (S, K, TA,) yani Gece karardı. (TA.) ― -b3- 2’ye de bkz.

**سَجْفٌ**
**سَجْفٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bkz.

**سِجْفٌ**
**سِجْفٌ** ذ ve ↓ **سَجْفٌ** [bunlardan birincisi daha yaygındır] Bir perde; bir örtü; yahut örten, gizleyen, saklayan, kapatan veya koruyan bir şey; (S, K;) bunun gibi ↓ **سِجَافٌ**, ve ↓ **سِجَافَةٌ**: (TA:) yahut aralarında bir açıklık bulunan iki perdeden oluşan bir çift: (IDrd, K:) yahut iki perdeden oluşan bir çiftin her bir yarısı, (Lth, K, TA,) ortadan bölünmüş, (Lth, TA,) bununla her kapı yahut giriş örtülür; (Lth, K, TA;) bunun gibi ↓ **سِجَافٌ**: (K, TA:) bu sonuncusu **سِجْفٌ**’ün çoğulu değildir: (TA:) böylece **السِّجْفَانِ**, çadırın perdesinin iki ayrı yarısı [yan yana asılı olup birbirine kavuşacak şekilde] demektir, (Lth, S, TA,) onun ön tarafında: (S:) رفع maddesinin ikinci paragrafında zikredilen En-Nábighah EdhDhubyánee’nin bir beytinde de böyledir: (S, TA:) **سِجْفٌ** ve **سَجْفٌ**’ün çoğulu **أَسْجَافٌ** ve **سُجُوفٌ**’tur; ve ↓ **سِجَافٌ**’ın çoğulu **سُجُفٌ**’tur. (TA.) [Bundan dolayı] şöyle denir: **أَرْخَى اللَّيْلُ سُجُوفَهُ** (mecaz:) Gece perdelerini indirdi. (TA.) ― -b2- **سِجْفٌ** ayrıca, bir kapının yahut bir girişin arkasında bulunan kısım demektir. (O, TA.)

**سَجَفٌ**
**سَجَفٌ** ذ Belin inceliği: ve karnın sarkıklığı. (K.) Şöyle denir: **فِى خَصْرِهِ سَجَفٌ** Onun belinde incelik vardır: ve **فِى بَطْنِهِ سَجَفٌ** Onun karnında sarkıklık vardır. (TA.) [Birinci paragraftaki **سَجِفَتْ**’e de bkz.]

**سُجْفَةٌ**
**سُجْفَةٌ** ذ Gecenin bir vakti (**سَاعَةٌ**); (K;) **سُدْفَةٌ** gibi. (TA.)

**سِجَافٌ**
**سِجَافٌ** ذ : üç yerde, **سِجْفٌ**’e bkz. ― -b2- Bundan dolayı, bir elbisenin yahut bir kumaş parçasının kenarlarına iliştirilen şey [yani saçak vb. gibi, (bugün kullanılan anlamıyla)]. (TA.)

**سِجَافَةٌ**
**سِجَافَةٌ** ذ : **سِجْفٌ**’e bkz. ― -b2- Bundan dolayı Ümm-Selemeh’in ‘Âïsheh’e sözü: **وَجَّهْتِ سِجَافَتَهُ** yani **هَتَكْتِ سِتْرَهُ** ve **أَخَذْتِ وَجْهَهَا** (farz edilen mecaz:) [yani **وَجْهَ سِجَافَتِهِ** (JM’de وجه maddesinde **وَجَّهْتِ سِدَافَتَهُ**’nun açıklamasında olduğu gibi) Sen onun örtüsünü yahut kaplamasını yırttın; bu iki açıklama aynı manaya gelir; O ve K’de سدف maddesinde söylendiği üzere]: fakat başka türlü de rivayet edilmiştir, yani **وجّهت سِدَافَتَهُ**, bunun da manası aynıdır. (TA. [سدف maddesine bkz.])

**بَيْتٌ مُسَجَّفٌ**
**بَيْتٌ مُسَجَّفٌ** ذ [Bir çadır yahut oda,] girişinde yahut kapısında bir çift perde (**سِجْفَانِ**) bulunan. (As, TA.) El-Farezdak bu müzekker tekil sıfatı bir çoğul isme uygulayarak şöyle der: **الحِجَالُ المُسَجَّفُ**. (TA.)

**سَحَفَهُ**
1 **سَحَفَهُ** ذ , (S, K, TA,) muzâri‘ **سَحَفَ**, (K, TA,) mastar ismi **سَحْفٌ**, (S, TA,) Onu kazıdı yahut soydu; (S, K, TA;) yani bir şeyi; (TA;) ve [özellikle] koyun yahut keçinin, (S, TA,) deve dişisinin değil, K’de bağlamın işaret ettiği üzere, (TA,) çokluğundan dolayı, sırtındaki (S, K) yağı; sonra onu kızarttı, (S, TA,) yani S’ye göre yağı, fakat doğru olan koyun yahut keçiyi: (TA:) ISK böyle söyler. (S, TA.) ― -b2- Ve **سَحَفَهُ**, (Lth, TA,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (Lth, K, TA,) Deriden kılları, hiçbir şey kalmayacak şekilde, giderdi yahut sıyırdı. (Lth, K, TA.) ― -b3- Bundan dolayı, (TA,) **سَحَفَتِ الاـِبِلُ** (mecaz:) Develer istediklerini yediler. (K, TA.) ― -b4- Ve **سَحَفَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ** (farz edilen mecaz:) Rüzgâr bulutları giderdi; (Lth, K;) bunun gibi ↓ **أَسْحَفَتْهُ**, (Zj, K, TA: CK’de **اسْتَحَفَّتُهُ**.) ― -b5- **سَحَفَ رَأْسَهُ**, (S, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) Başını tıraş etti (S, K, TA) öyle ki saçı bütünüyle giderdi. (TA.) ― -b6- **سَحَفَ الشَّىْءَ**, ve **النَّخْلَةَ وَغَيْرَهَا**, (K,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) Şeyi, ve hurma ağacını vb.’ni yaktı; (K, TA;) hurma ağacı hakkında, dalların diplerinde ateş yakarak; onları sıyırıp çıkaramadığı için. (Aboo-Nasr, TA.) ― -b7- Ve **سَحَفَهُ** O (yani Allah) onu **سُحَاف** ile, yani verem yahut akciğer ülserleşmesi ile, etkilenmiş kıldı. (TA.)

**اسحف**
4 **اسحف** ذ **سَحْفَة** denilen yağı sattı. (K.) -A2- 1’e de bkz.

**سَحْفٌ**
**سَحْفٌ** ذ İsim olarak yağ: çoğulu **سِحَافٌ**. (TA.) Çöl Araplarından biri dedi ki: **أَتَوْنَا بِصِحَافٍ فِيهَا لِحَامٌ وَسِحَافٌ** Bize içinde et çeşitleri ve yağ çeşitleri bulunan kaplar getirdiler. (IAar K, * TA.)

**سَحْفَةٌ**
**سَحْفَةٌ** ذ Yağdan bir parça yahut pay; genel anlamda: (TA:) yahut sırtın üzerindeki yağ payı, (S, K, TA,) iki kürek kemiği arasındaki kısımda deriye yapışık olup kalçalara kadar uzanan: ISk böyle söyler: (S, TA:) yahut iki yan ve sırt üzerindeki: ve ancak semizlikten olur: IKh’ye göre deve hariç bütün hayvanlarda olur: ISd, bazılarına göre deve’de de olduğunu söyler. (TA.) ― -b2- Ve [tesniye] **سَحْفَتَانِ** Alt dudak ile çene arasındaki kıl tutamının iki yanı: (Aboo-Sa'eed, K:) çoğulu **سَحَفَاتٌ**. (TA.) -A2- **سَحِيفٌ**’e de bkz. -A3- [Freytag onu, K’nin otoritesine dayanarak, **مَسْحَفٌ** ile de eşanlamlı yapar; fakat ben K’de onu bu anlamda bulmuyorum.]

**سُحَفَةٌ**
**سُحَفَةٌ** ذ : hemen sonra gelen şeye bkz.

**سُحَفْنِيَةٌ**
**سُحَفْنِيَةٌ** ذ (burada **ن** ziyadedir, TA) Başı tıraşlı bir adam; (IB, K, TA;) bunun gibi ↓ **سُحَفَةٌ**. (IB, TA.) ― -b2- Ve başında **ال** ile, Tıraş edilip alınmış olan şey: böylece bazen isim olur; bazen de, [yani önceki anlamda,] sıfat olur. (IB, TA.) -A2- Ayrıca, belirli bir hayvan yahut sürüngen: (Seer, TA:) [SM der ki,] zannederim o **سُلَحْفِيَة**’dir [yahut kaplumbağa]. (TA.)

**سُحَافٌ**
**سُحَافٌ** ذ Verem; yahut akciğer ülserleşmesi; eşanlamlısı **سِلٌّ**. (S, K.)

**سَحُوفٌ**
**سَحُوفٌ** ذ Kuyudaki suyu alan ve götüren bir kova (**دَلْو**). (Seer, K.) -A2- Ayrıca, deve dişisine uygulanarak, Yağı gitmiş olan. (ISd, TA.) ― -b2- Ve koyun yahut keçiye, yahut koyun dişisine yahut keçi dişisine, (**شَاة,**) uygulanarak, **سَحْفَة** denilen türden bir yağ payı yahut böyle iki yağ payı bulunan; bunun gibi ↓ **أُسْحُوفٌ**: (TA:) yahut böyle uygulanınca, (S,) ve deve dişisine, (S, K,) ve deve erkeğine, (K,) uygulanınca, **سَحَائِف**’ten bol olan, (S, * K, TA,) **سَحِيفَةٌ**’nin çoğulu [bkz.]; yahut **سَحْفَة** denilen yağdan bol olan. (TA.) ― -b3- Ayrıca, memeleri uzun bir deve dişisi. (IDrd, K.) ― -b4- Ve, meme delikleri dar bir deve dişisi. (IDrd, K.) ― -b5- Ve, yürürken ayaklarını yahut ayaklarının uçlarını yere sürüyen bir deve dişisi; (K, TA;) bazıları böyle der; yani yorgunluktan dolayı: **زَحُوفٌ**’un lehçe varyantıdır. (TA.) ― -b6- Ve, karın yününde ince olan bir koyun yahut koyun dişisi. (K.) ― -b7- K’de bu kelimeye yanlış olarak üç başka anlam nispet edilmiştir; bunlardan biri **سَحِيفَةٌ**’ye, diğer ikisinin her biri de **سَحِيفٌ**’e aittir. (TA.)

**سَحِيفٌ**
**سَحِيفٌ** ذ , (ISk, S, Sgh, TA,) K’de bağlama göre **سَحُوفٌ**; bu, bu ve sonraki anlamda yanlıştır, (TA,) Değirmenin öğütme esnasındaki sesi. (ISk, S, Sgh, K *) Ve memeden sütün akışının sesi; (O, K, * TA;) bunun gibi ↓ **سَحْفَةٌ**. (K, * TA.)

**سَحِيفَةٌ**
**سَحِيفَةٌ** ذ Koyun yahut keçinin sırtından kazınıp çıkarılmış olan **سَحْفَةٌ** denilen yağ. (ISk, S.) ― -b2- Ve **سَحَائِفُ**’un tekili, (Lth, TA,) ki şu manaya gelir: böğürlerin et tabakaları arasındaki yağ tabakaları: ve deriye yapışık görülen benzeri geniş yağ parçaları. (Lth, K, TA.) ― -b3- Ayrıca, geçtiği şeyi süpürüp götüren bir yağmur (**مَطْرَةٌ**): (S, O, L, TA:) K’de **كَسَفِينَةٍ**’nin düşürülmesi sebebiyle bu anlam yanlış olarak **سَحُوفٌ**’a verilmiştir: As’a göre, her şeyi süpürüp götüren keskin bir yağmur: ve **سَحِيقَةٌ**, **ق** ile, büyük damlalardan oluşan fakat genişliği az olan şiddetli bir yağmur: çoğulları **سَحَائِفُ** ve **سَحَائِقُ**. (TA.)

**أُسْحُوفٌ**
**أُسْحُوفٌ** ذ : **سَحُوفٌ**’a bkz. ― -b2- **أُسْحُوفُ الأَحَالِيلِ**, (K,) ISh tarafından, Aboo-Aslam’dan rivayetle zikredilmiştir, (TA,) ve **اـِسْحَوْفُ الاحاليل**, (K,) Sb’ye göre böyle, (TA,) Meme delikleri geniş bir deve dişisi: (Aboo-Aslam, K:) yahut sütü çok olup akışı bir sesin işitilmesine sebep olan. (Aboo-Málik, K, * TA.)

**مَسْحَفٌ**
**مَسْحَفٌ** ذ Yerde yılanın izi yahut sürünme izi; (Ibn-'Abbád, K;) bunun gibi **مَزْحَفٌ**. (TA.)

**أَرْضٌ مُسْحَفَةٌ**
**أَرْضٌ مُسْحَفَةٌ** ذ , **ح** üzerine fetha ile [yahut belki **م** ve **ح** üzerine], Otu ince [yahut seyrek] olan bir arazi: K’de سخف maddesinde, [**مُسْخِفَةٌ** yazılı olarak,] **مَحْسِنَةٌ** gibi, bulunduğu belirtilerek zikredilmiştir. (TA.)

**مِسْحَفَةٌ**
**مِسْحَفَةٌ** ذ Etin yahut et parçasının kazındığı bir şey. (Ibn-'Abbád, K.)

**مَسْحُوفٌ**
**مَسْحُوفٌ** ذ **سُحَاف** ile, yani verem yahut akciğer ülserleşmesi ile, etkilenmiş bir adam; (S;) eşanlamlısı **مَسْلُولٌ**. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَحَفَ
سَحَفَ A ( n. ac. سَحْف 1 ),
a.  Stripped off, removed ( fat, hair ); shaved ( head ).

b.  Burnt.

سَحْف
سَحْف 1 ,
a.  Fat.

سَحْفَة
سَحْفَة 1t , ( pl. سِحَاْف 23 ),
a.  see 1 .

سُحَاْف
سُحَاْف 24 ,
a.  Consumption.

سَحِيْف
سَحِيْف 25 ,
a.  Clatter.

##### Türkçe

**سَحَفَ**
**سَحَفَ** A (mastarı **سَحْف** 1),
a. (yağı, kılı) sıyırıp çıkardı, giderdi; (başı) tıraş etti.

b. Yaktı.

**سَحْف**
**سَحْف** 1,
a. Yağ.

**سَحْفَة**
**سَحْفَة** 1t, (çoğulu **سِحَاْف** 23),
a. 1’e bak.

**سُحَاْف**
**سُحَاْف** 24,
a. Verem.

**سَحِيْف**
**سَحِيْف** 25,
a. Takırtı.
