# سحق (س-ح-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir

- Harfler: س - ح - ق
- Kur'an'da: 19 geçiş · 18 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَإِسْحَاقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A5%D9%90%D8%B3%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E.md) | وَإِفْعَالَ | Ve İshak; Ve ishak | 9 | 9 | [2:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/2:133.md) |
| [إِسْحَاقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/siga/%D8%A5%D9%90%D8%B3%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E.md) | إِفْعَالَ | İshak | 6 | 6 | [6:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/6:84.md) |
| [بِإِسْحَاقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A5%D9%90%D8%B3%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E.md) | بِإِفْعَالَ | İshak ile | 2 | 2 | [11:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/11:71.md) |
| [سَحِيقٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Harap olmuş | 1 | 1 | [22:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/22:31.md) |
| [فَسُحْقًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8F%D8%AD%D9%92%D9%82%D9%8B%D8%A7.md) | فَفُعْلًا | Hemen yıpranarak harap olmak | 1 | 1 | [67:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/67:11.md) |

## Mücavir kökler — 93 mücavir (122 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [يعقوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%A8.md) — 13 ortak ayet · G² 150 · Ve Yakup
2. [إسماعيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 56 · Ve İsmail
3. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 50 · İbrahim
4. [سبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B7.md) — 4 ortak ayet · G² 43 · Ve oymaklar
5. [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 37 · Ve hibe ettik
6. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 23 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
7. [أيوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Ve Eyüp
8. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · İsa
9. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Zerre toz demektir
10. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Davut
11. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Süleyman
12. [هارون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Harun
13. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Bab kapı demektir
14. [نفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Enfâl ganimetin devlet için ayrılan beşte birlik kısmıdır
15. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · “Süllem” merdiven demektir
16. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
17. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Musa
18. [يونس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ve Yunus
19. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
20. [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden…
21. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
22. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
23. [ضحك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İri hurma tanesi, dolgun veya dolu demektir
24. [عزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
25. [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir
26. [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Onu seçti
27. [حنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
28. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
29. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnanç
30. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Ana kapının önündeki bekçidir
31. [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sa’ire” ateşin alevidir
32. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
33. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
34. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
35. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Petekteki baldır
36. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
37. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Tayr” kuş demektir
38. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
39. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
40. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
41. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Tasma kayış demektir
42. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
43. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Arka
44. [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birkan yanardağ demektir
45. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Alet kaldıraç demektir
46. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
47. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
48. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zenb : Kuyruk demektir
49. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
50. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Onların hevesleri
51. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
52. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kevn tepe demektir
53. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
54. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
55. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tanınan ile
56. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
57. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hamd: Cümle kapısı demektir
58. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sütle dolu memedir
59. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
60. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 8 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D9%82/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سحق |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [محق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%82.md), [سحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AA.md), [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi ezerek, ovarak veya sürterek ufalamak; aşınma ve yıpranma sonucu incelip dökülmek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıksal bütünlüğün dağılması, merhamet ve rahmet kaynağından telafisiz biçimde uzaklaşma |
| Çekirdek Özet 3 | Sürtünme ve ezilme süreçlerinin nesneyi asli formundan kopararak yok oluş veya derin uzaklık sınırına itmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir ufalanma veya salt coğrafi bir uzaklık sanılarak, ilahi rahmetten kopuş ve ontolojik dağılma boyutunun gözden kaçırılması; özel isim olan [إسحاق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82.md) kelimesinin kökeni ile kökün doğrudan fiilî türevlerinin birbirine karıştırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سح | Sürtünme, çekme, sıyırma, yüzeyden kazıyarak akıtma veya giderme; [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) kökünde bulutun veya nesnenin yerde sürüklenmesi, [سحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AA.md) kökünde kazıyıp kökünü kurutma, [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) kökünde gerçeğin yüzeyini örtüp çevirme ve [سحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84.md) kökünde kabuğu soyup rendeleme | ق | Yüzeydeki sürtünme ve sıyırma hareketine nihai bir sınır, şiddet ve ufalanma boyutu ekleyerek nesneyi en ince zerresine kadar ezme, tüketme ve derin bir boşluğa/uzaklığa fırlatma anlamı kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Nesnenin mevcut dokusuna, direncine ve yapısına dışarıdan temas eden sert ve batıcı etkiyi temsil eder. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Nesnenin sınırlarını, iç bütünlüğünü ve varlığını tutan çeperi simgeler. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Hareketin ulaştığı nihai dip noktayı, aşırı yoğunlaşmayı ve geri dönülemez son sınırı gösterir. |
| سحق | Direnç gösteren çeperin nihai sınıra kadar ezilip dağıtılması | Bir baskı ve sürtünme vasıtasıyla nesnenin koruyucu çeperinin aşındırılarak en ince noktasına kadar ufalanması ve merkezden nihai sınıra doğru uzaklaştırılması hareketini ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert bir cismi, ilacı veya kokuyu havanda ezerek un ufak etmek; elbisenin sürtünme ve aşınma sebebiyle iplik iplik olup eskimesi; hurma ağacının göğe doğru aşırı uzayarak tepesinin yerden uzaklaşması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Müzerrid b. Dırâr bir beytinde kendisine azık olarak yalnızca yıpranmış, eskimiş bir sarık bezi verildiğini bu kökle zikreder: وَمَا زَوَّدُونِي غَيْرَ سَحْقِ عِمَامَةٍ / وَخَمْسِ مِئٍ مِنْهَا قَسِيٌّ وَزَائِفُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi Arapçasında rüzgârın yeri süpürüp tozunu savurması ve izleri silmesi durumunda سَحَقَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ denir; ayrıca aşırı uzaklaşmayı ifade etmek için beddua kalıbı olarak سُحْقًا لَهُ terkibi kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça سحق kökü, Batı Sami dillerindeki ezme, çiğneme, toz haline getirme ve yıpratma semantik çekirdeği ile doğrudan akrabadır. İbranicede ş-ḥ-q (שחק) kökü 'toz haline getirmek, dövmek, ezmek, aşındırmak, ince bulut/gök tozu' anlamlarını taşır (HALOT, s. 1464). Süryanicede de benzer şekilde ş-ḥ-q kökü sürtünme, ezilme, ufalama ve tükenme durumlarını anlatır. Arapçada kök bir yandan 'ezip un ufak etmek' ve 'aşınıp yıpranmak' somut fiziksel anlamını muhafaza etmiş, diğer yandan 'boyutun aşırı uzaması veya düşüşün nihayetsizliği' üzerinden 'erişilmez uzaklık' (bu'd) semantik alanına genişlemiştir. Kur'an'da 17 yerde geçen [إسحاق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82.md) özel ismi ise İbranice kökenli (Yiṣḥāq / יִצְחָק, 'gülecek / güler') bir peygamber adı olup etimolojik açıdan Sami dillerinde 'gülmek' (Arapça [ضحك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%83.md)) köküne dayanır; Arap dilcileri gayrimunsarıf oluşunu alemiyet ve ucmeye bağlar, dolayısıyla Arapça سحق fiil köküyle lafzî benzerlik dışında doğrudan kök akrabalığı bulunmamaktadır.

Güven: Kesin

Kaynak: HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سحق | İlacı veya katı cismi inceltene kadar dövmek, elbisenin sürtünerek eskimesi ve tepesi yere uzak hurma ağacı üzerinden 'ezilme' ve 'uzaklık' ekseninde çatallanan kök. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שחק (ş-ḥ-q), Süryanice שחק (ş-ḥ-q) | 'Ezmek, aşındırmak, toz haline getirmek' temel anlamı ortak Sami mirasıdır; İbranicede gökteki ince bulut tozu için de kullanılır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik / Mısır dili | Bazı Afro-Asyatik karşılaştırmalarda yüzey aşındırma ve kazıma bildiren s-ḥ / s-k morfemleriyle bağ kurulsa da doğrudan kök denkliği sınırlıdır. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سحق | Anlamlı | Ezmek, aşındırmak, uzaklaşmak | Katı bir nesneyi inceltip toz haline getirmek, aşınarak eskimek ve derin bir uzaklığa düşmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [سقح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%AD.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, kelime türetilmemiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| حسق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| حقس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |
| [قسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%AD.md) | Anlamlı | Katılık, sertlik, kuruluk | Suyunu çekip aşırı katılaşmak, taş gibi sertleşmek. | سحق kökünün inceltip ufalamasına zıt olarak yoğun bir katılaşmayı anlatır; Kur'an'da geçmez. |
| قحس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmeldir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سحق | Merkez | Ezilme, ufalanma, aşırı uzaklık | Sürtünme ve darbeyle incelerek parçalanma ve menzilden tamamen ırak olma. | Hem fiziksel ufalanmayı hem de mekan/merhamet planındaki derin kopuşu bir arada içerir. |
| [محق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%82.md) | Komşu | Eksiltme, silme, yok etme | Bir şeyin bereketini, varlığını veya izini bütünüyle ortadan kaldırmak. | [محق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%82.md) varlığın doğrudan silinip gitmesine odaklanırken, سحق sürtünerek ufalanma ve ezilme vetiresini vurgular. |
| [سحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AA.md) | Komşu | Kazıma, kökünü kurutma | Bir şeyin dışını veya özünü sertçe sıyırıp tüketmek, gayrimeşru yolla tüketmek. | [سحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AA.md) kabuğu soymak ve kökten yok etmek iken, سحق parçalayıp zerreler halinde dağıtmaktır. |
| [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) | Komşu | Mesafe, uzak olma | İki nokta veya varlık arasındaki mesafenin açılması. | [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) genel mesafe bildirirken, سحق varlığın ezilip savrulması sonucu ulaşılamaz bir derinliğe atılmasını anlatır. |
| [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) | Zıt | Yakınlık, bitişme | Mesafe ve ilişkinin ortadan kalkıp temas ve erişim alanına girilmesi. | سحق kökünün varlığı menzilden ve rahmetten ırak kılmasına tam zıt olarak yakın kılmayı ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سحق | Ezmek, inceltmek, ırak kılmak | Maddenin sürtünerek ufalanması ve telafisiz uzaklığa savrulması. | Kesin |
| Latince | terere, comminuere, longinquus | Sürtüp ezmek, ufalamak, çok uzak | Terere fiziksel sürtünme ve aşınmayı, comminuere parçalamayı, longinquus ise mesafeyi karşılar; tek kökte birleşmezler. | Güçlü |
| İngilizce | to pulverize, to crush, remote / far-off | Toz haline getirmek, ezmek, derin uzaklık | Pulverize fiziksel parçalanmayı tam verirken, manevi ve mekânsal dışlanma için remote kullanılır. | Güçlü |
| Almanca | zermalmen, zerreiben, fernab | Ezerek un ufak etmek, sürtüp aşındırmak, çok uzak | Zerreiben kökün aşınma ve ufalanma nüansını tam karşılar; uzaklık boyutu ayrı kelimeyle kurulur. | Güçlü |
| Fransızca | pulvériser, broyer, lointain | Toz etmek, ezmek, çok uzak | Broyer mekanik ezmeyi verir; varoluşsal uzaklaşma anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَحِيقٍ | Düşülen yerin derinliği, ulaşılmaz ve feci uzaklık | Tevhidden sapan kimsenin durumunun gökten düşüp rüzgâr tarafından savrulduğu ırak ve dipsiz bir mekânla tasvir edilmesi bağlamı (Hacc [22:31](https://lisan.digital/tr/ayet/22:31.md)). |
| فَسُحْقًا | İlahi rahmetten kovulma, helak edici uzaklık ve dışlanma | Cehennem ehlinin günahlarını itiraf etmesi üzerine onlar aleyhine verilen nihai kovulma ve mahrumiyet hükmü (Mülk [67:11](https://lisan.digital/tr/ayet/67:11.md)). |
| إِسْحَاقَ | Özel isim (İshak peygamber) | Hz. İbrahim'in oğlu, peygamberler zincirinin ana halkalarından biri olan şahsiyet; kökensel olarak İbranice olup Kur'an'da alem olarak yer alır (örnek: Bakara [2:133](https://lisan.digital/tr/ayet/2:133.md), Âl-i İmrân [3:84](https://lisan.digital/tr/ayet/3:84.md), Yûsuf [12:6](https://lisan.digital/tr/ayet/12:6.md), Sâffât [37:112](https://lisan.digital/tr/ayet/37:112.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve ilahi adalet / lanet | Mülk [67:11](https://lisan.digital/tr/ayet/67:11.md) ayetindeki سُحْقًا ifadesi çerçevesinde cehennemliklerin rahmetten ebedi mahrumiyeti ve ilahi huzurdan nihai tard edilişleri. | Varlıksal olarak rahmet merkezinden mutlak uzaklaşma ve ontolojik hüsran. |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Belirgin fıkhi terimleşme tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Hacc [22:31](https://lisan.digital/tr/ayet/22:31.md)'deki مَكَانٍ سَحِيقٍ terkibinin müşriğin zihinsel ve itikadi savruluşunu, köksüzlüğünü ve telafisiz düşüşünü anlatan bir istiare olarak çözümlenmesi. | Dipsiz bir uçurum, yerçekimsiz savruluş ve parçalanarak yok oluş. |
| Hadis | Dilsel dua / beddua ve ahlaki ikaz | Bazı rivayetlerde fitne çıkaranlara veya dinden dönenlere yönelik سُحْقًا سُحْقًا (uzak olsunlar, rahmetten ırak kalsınlar) şeklindeki nebevi nida. | Havz-ı Kevser'den ve nebevi şefaatten mutlak kovulma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk karşıtlığı | Rahmetten ebedi kopuş ve ontolojik savrulma | Tevhidden ayrılan zihnin bütünlüğünü kaybedip manevi bir uçuruma savrulması | Şirke düşen insan, merkezî çekim alanını yitirdiği için koruyucu bağlarını kaybeder ve manevi bir boşlukta ufalanır. | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve bilgi felsefesi | Tutarsızlık ve epistemik dağılma | Temelsiz bilginin veya zannın rüzgâr önündeki toz gibi darmadağın olması | Sağlam delile dayanmayan kabuller, eleştirel baskı ve sorgulama karşısında ezilip yok olmaya mahkûmdur. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve meşruiyet kaybı | İktidarın meşruiyet merkezinden koparak marjinalleşmesi | Toplumsal bağları kopmuş bir yönetimin dışlanarak etkisizleşmesi | Adalet ve ortak mutabakatı kaybeden güç odakları, merkezin dışına itilerek siyasal varlıklarını ufalanma yoluyla tüketirler. | Muhtemel |
| İktisadi | Değer kaybı ve enflasyonist aşınma | Malın veya sermayenin aşınarak değerini bütünüyle yitirmesi | Sürtünme ve israf yoluyla sermayenin eriyip işlevsiz toza dönüşmesi | Üretim ve hakkaniyet zemininden kopan iktisadi yapılar, değer aşınmasıyla ufalanır ve reel tabanını kaybeder. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmeyle ufalanma (aşınma/triboloji) ve çekim merkezinden kaçış | Fizikte iki yüzeyin birbirine sürtünmesi sonucu parçacıkların koparak toz haline gelmesi veya bir kütlenin yerçekimi potansiyel kuyusundan sonsuz uzaklığa fırlatılması durumu ile örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Marjinallik, sosyal atomizasyon ve anomi | Bireyin toplumsal değerler dizgesinden ve koruyucu kurumlardan koparak toplumun en uç çeperine savrulması ve yalnızlaşarak ufalanması sürecini açıklar. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece fiziksel olarak bir cismi ezmek (toz etmek) veya sadece basit bir kilometre mesafesi (uzak yer) olarak algılayıp, kelimenin Kur'an'daki varoluşsal kopuş ve rahmetten tard boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, tevhid çekimini yitiren varlığın rüzgâr önünde savrulup parçalandığı dipsiz bir derinliği (mekân-ı sahîk) ve ilahi adaletin nihai tecellisiyle suçluların rahmet alanından bütünüyle silinmesini (suhkan) ifade eden ontolojik bir savruluşu temsil eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşrikin durumunu anlatan temsili (Hacc [22:31](https://lisan.digital/tr/ayet/22:31.md)) sadece bir doğa tasviri sanmak ve şirkin insanın içsel bütünlüğünü nasıl un ufak edip anlamsızlığa fırlattığını kavrayamamak; ayrıca [إسحاق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82.md) isminin kök tahlilini Arapça zannedip etimolojik yanılgıya düşmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tevhidin birleştirici ve inşa edici çekim gücüne karşılık, şirkin ve isyanın parçalayıcı, ufaltıcı ve boşluğa fırlatıcı dinamizmini en yalın fiziksel metaforla (ezilme ve dipsiz uzaklık) zihne nakşettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İtikadi savrulmaları tasvir eden temsil ayetlerinde (Hacc [22:31](https://lisan.digital/tr/ayet/22:31.md)) ve kıyamet günü cehennem ehlinin itirafı sonrası ilahi hükmün bildirildiği sahnelerde (Mülk [67:11](https://lisan.digital/tr/ayet/67:11.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şirkin sadece masum bir fikir ayrılığı olduğu zannını yıkar; onun, varlığı göklerden yerin dibine çalan, rüzgârın oyuncağı yapıp parçalayan radikal bir ontolojik intihar olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir maddenin sürtünme ve ezilme yoluyla inceltilip un ufak edilmesi; dokunun yıpranıp dağılması ve aşırı boyuttan ötürü merkeze olan mesafenin derinleşmesi.
- Soyut anlam: İlahi rahmet, adalet ve hakikat merkezinden kopan varlığın maruz kaldığı korumasızlık, ontolojik atomizasyon ve geri dönüşsüz biçimde uzaklaşma.
- Sistematik karşılık: Sistemin çekim merkezini (tevhid/hukuk) terk eden unsurların merkezkaç kuvvetiyle dışlanarak parçalanması ve tükenişi.
- LaTeX modeli: $$\lim_{r \to \infty} \left( \frac{\mu \cdot F}{r^2} \right) = 0 \implies \Psi \to \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $F$ varlığın tutunma direncini, $\mu$ maruz kaldığı sürtünme ve aşınma katsayısını, $r$ hakikat merkezine olan mesafeyi temsil eder. Merkezden uzaklık ($r$) sonsuza doğru açıldıkça (derin uzaklık), varlığın bütünlüğünü koruyan kuvvet sıfırlanır ve sistemik varlık durumu ($\Psi$) boş kümeye ($\emptyset$), yani yok oluş ve tükenişe (ezilip ufalanmaya) evrilir.

## Geçtiği ayetler (18 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/2:133.md) — وَإِسْحَاقَ

أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قَالُوا نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

Meal (IK): Yoksa Ya’kub ’a ölüm geldiğinde siz orada mıydınız? Hani o, oğullarına: Benden sonra neye ibadet edeceksiniz? demişti. Onlar da: Senin İlah’ına ve ataların İbrahim’in, İshak’ın İlah’ına tek ilah olarak ibadet edeceğiz. Ve biz O’na teslim olmuşuz, demişlerdi.

### [Bakara 2:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/2:136.md) — وَإِسْحَاقَ

قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

Meal (IK): Biz; Allah’a, bize indirilmiş olana, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub ’a, ve torunlarına indirilmiş olanlara, Musa’ya, İsa’ya verilenlere, peygamberlere Rabbları tarafından verilmiş olanlara iman ettik. Onların hiçbirinin arasını diğerinden ayırmayız. Biz ona teslim olmuşlardanız, deyin.

### [Bakara 2:140](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/2:140.md) — وَإِسْحَاقَ

أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَتَمَ شَهَادَةً عِنْدَهُ مِنَ اللَّهِ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yoksa siz: İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğulları Yahudi veya Hristiyan idiler mi, diyorsunuz? Siz mi daha iyi biliyorsunuz yoksa Allah mı? Allah tarafından yanında bulunan şehadeti gizleyenden daha zalim kim vardır? Allah sizin yaptıklarınızdan gafil değildir, de.

### [Ali İmran 3:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/3:84.md) — وَإِسْحَاقَ

قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَالنَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

Meal (IK): De ki: Allah’a iman ettik. Ve bize indirilene, İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğullarına indirilenlere, Musa’ya, İsa’ya ve peygamberlere; Rabbları tarafından verilenlere de iman ettik. Onların hiç birisi arasında fark gözetmeyiz. Ve biz, O’na teslim olanlarız.

### [Nisa 4:163](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/4:163.md) — وَإِسْحَاقَ

إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُدَ زَبُورًا

Meal (IK): Nuh’a, ondan sonra gelen peygamberlere, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub’a ve torunlarına, İsa’ya, Eyyüb’a, Yunus’a, Harun’a ve Süleyman’a vahyettiğimiz gibi, şüphesiz sana da vahyettik. Davud’a da Zebur’u verdik.

### [En'am 6:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/6:84.md) — إِسْحَاقَ

وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ كُلًّا هَدَيْنَا وَنُوحًا هَدَيْنَا مِنْ قَبْلُ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِ دَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَى وَهَارُونَ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Ve Biz, ona İshak’ı ve Ya’kub’u ihsan ettik. Her birini hidayete erdirdik. Daha önce de Nuh’u ve onun soyundan Davud’u, Süleyman’ı, Eyyub’u, Yusuf’u, Musa’yı ve Harun’u hidayete erdirdik. İşte böyle mükafaatlandırırız ihsan edenleri.

### [Hud 11:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/11:71.md) — بِإِسْحَاقَ · إِسْحَاقَ

وَامْرَأَتُهُ قَائِمَةٌ فَضَحِكَتْ فَبَشَّرْنَاهَا بِإِسْحَاقَ وَمِنْ وَرَاءِ إِسْحَاقَ يَعْقُوبَ

Meal (IK): Hanımı ayakta idi. Bunun üzerine güldü. Biz de ona İshak’ı, İshak’ın ardından Ya’kub’u müjdeledik.

### [Yusuf 12:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/12:6.md) — وَإِسْحَاقَ

وَكَذَلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَعَلَى آلِ يَعْقُوبَ كَمَا أَتَمَّهَا عَلَى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Rabbın seni böylece beğenip seçecek, sana rüyaların yorumlanmasına dair bilgi verecek ve daha önce ataların İbrahim’e ve İshak’a nimetlerini tamamladığı gibi, sana ve Ya’kup hanedanına da tamamlayacaktır. Muhakkak ki Rabbın, Alim’dir, Hakim’dir.

### [Yusuf 12:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/12:38.md) — وَإِسْحَاقَ

وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ مَا كَانَ لَنَا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ذَلِكَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Atalarım İbrahim, İshak ve Ya’kub’un dinine uydum. Herhangi bir şeyi Allah’a şirk koşmamız bize yaraşmaz. Bu, Allah’ın bize ve insanlara olan lütfundandır. Fakat insanların çoğu şükretmezler.

### [İbrahim 14:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/14:39.md) — وَإِسْحَاقَ

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى الْكِبَرِ إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاءِ

Meal (IK): İhtiyarlığıma rağmen bana İsmail’i ve İshak’ı bahşeden Allah’a hamdolsun Doğrusu Rabbım; duaları işitendir.

### [Meryem 19:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/19:49.md) — إِسْحَاقَ

فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَكُلًّا جَعَلْنَا نَبِيًّا

Meal (IK): Onları ve Allah’tan başka taptıklarını bırakıp çekilince; ona İshak’ı ve Yakub’u bahşettik. Ve her birini peygamber yaptık.

### [Enbiya 21:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/21:72.md) — إِسْحَاقَ

وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِينَ

Meal (IK): Ona İshak’ı, üstelik bir de Yakub’u ihsan ettik. Ve her birini salih kimseler kıldık.

### [Hac 22:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/22:31.md) — سَحِيقٍ

حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ

Meal (IK): Allah’a şirk koşmaksızın, hanifler olarak. Kim Allah’a şirk koşarsa; gökten düşüp de kuşların kaptığı veya rüzgarın uçuruma attığı bir şeye benzer.

### [Ankebut 29:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/29:27.md) — إِسْحَاقَ

وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْكِتَابَ وَآتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Ve ona İshak ve Ya’kub’u ihsan ettik. Soyundan gelenlere kitab ve peygamberlik verdik. Ona dünyada mükafatını verdik. Doğrusu ahirette de o, salihlerdendir.

### [Saffat 37:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/37:112.md) — بِإِسْحَاقَ

وَبَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَاقَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Ona salihlerden bir peygamber olmak üzere İshak’ı müjdeledik.

### [Saffat 37:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/37:113.md) — إِسْحَاقَ

وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَعَلَى إِسْحَاقَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِنَفْسِهِ مُبِينٌ

Meal (IK): Onu da, İshak’ı da mübarek kıldık. O ikisinin soyundan ihsan eden de vardır, kendisine açıkça zulmeden de.

### [Sad 38:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/38:45.md) — وَإِسْحَاقَ

وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ

Meal (IK): Kuvvetli ve basiretli kullarımız; İbrahim, İshak ve Ya’kub’u da hatırla.

### [Mülk 67:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/ayet/67:11.md) — فَسُحْقًا

فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Böylece günahlarını itiraf ettiler. Yok olsun çılgın alevli cehennem ashabı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والقاف والسين معهما
ق س ح، س ح ق مستعملان فقط
قسح:
القَسْحُ: صَلابةُ الانعاظ، إنّه لقُسّاح مَقْسُوحٌ. قال زائدة: القَسْحُ الفَتْل الشَّديد في الحَبْل. قَسَحْتُه قَسْحاً.
سحق:
السَّحْق: دونَ الدَّقّ، وفي العَدْوِ دونَ الحُضْر وفوق السَّحْج، قال العجاج:
سَحْقاً من الجِدِّ وسَحْجاً باطِلاً
ويقال للثَّوْب البالي: سَحَقَه البلَى ودَعَكَه اللُّبْس، قال:
وليسَ عليكَ إلّا طَيْلَسانٌ		نَصِببيُّ وإلا سَحْقُ نِيمِ
وقال:
سَحْقُ البِلَى جدَّتَه فانسحقا
وهو يَسْحَقُه سَحْقاً. ويقال: سَحَقَه وسَحَجَه إذا طَرَدَه طَرْداً شديداً، قال:
كانَتْ لنا جارةٌ فأزعَجَهـا		قاذورةٌ تَسحَقُ النَّوَى قُدُما
والسَحْقُ: البُعد. ولغة أهل الحجاز بعدٌ له وسُحْقٌ، يجعلونه اسماً، والنَّصْبُ على الدُعاء عليه، أي أبعَدَه اللهُ وأسحَقَه. وأتانٌ سَحُوق، وحِمارٌ سَحُوق، وهو طِوال المَسانّ ويجمَع على سُحُق، قال:
يُمنّيني النسيبُ قُبَيلَ شَهـرٍ		وقد أعيتْنيَ السُحُقُ الطِوالُ
والعَيْنُ تسحق الدَّمعَ سحقاً، ودَمْعٌ مُنْسحِق، ودُمُوع مَساحيقُ كما تقولُ: مُنْكسِر ومَكاسير، قال الراعي:
طَلَى طَرفَ عَيْنَيه مَساحيقُ ذُرَّفُ
والاسِحاقُ: ارتِفاعُ الضَّرْع ولُزُوقُه بالبطنِ، قال لبيد:
حتى إذا يَئِسَتْ وأسْحَقَ حالقٌ		لم يُبلِه إرضاعُها وفِطامُها
ويُرْوَى: لم َيْبُله أي لم يُجَرِّ بْه. ومَكانٌ سَحيقٌ: أي بعيد. والسَّوْحَق: الطويل.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **القاف** ve **السين** onlarla birlikte

**ق س ح**، **س ح ق** yalnızca kullanılmış olan ikisidir.

**قسح**:
**القَسْحُ**: ereksiyonun katılığı; “o, elbette **قُسّاح** **مَقْسُوحٌ**dur.” **زائدة** dedi: **القَسْحُ** ipte şiddetli bükmedir. “Onu **قَسَحْتُه** **قَسْحاً**.”

**سحق**:
**السَّحْق**: dövmenin altındadır; koşmada da hızlı yürüyüşün altındadır ve **السَّحْج**’in üstündedir. **العجاج** dedi:
**سَحْقاً** من الجِدِّ وسَحْجاً باطِلاً

Ve yıpranmış elbise için denilir: “Onu yıpranma **سَحَقَه** ve giyme onu ovdu (**دَعَكَه**).” Dedi:
وليسَ عليكَ إلّا طَيْلَسانٌ		نَصِببيُّ وإلا **سَحْقُ** نِيمِ

Ve dedi:
**سَحْقُ** البِلَى جدَّتَه فانسحقا

Ve o, onu **يَسْحَقُه** **سَحْقاً**. Ve denilir: Onu **سَحَقَه** ve **سَحَجَه**; onu şiddetli bir kovmayla kovduğu zaman. Dedi:
كانَتْ لنا جارةٌ فأزعَجَهـا		قاذورةٌ تَسحَقُ النَّوَى قُدُما

Ve **السَحْقُ**: uzaklıktır. Hicaz ehlinin dili: “ona uzaklık (**بعدٌ**) ve **سُحْقٌ** vardır”; onu isim yaparlar; nasb ise ona beddua üzerinedir; yani: “Allah onu uzaklaştırsın ve onu **أسحَقَه**.” Ve bir dişi eşek **سَحُوق**; bir erkek eşek **سَحُوق**; o, azı dişleri uzun olandır; ve **سُحُق** üzerine cem‘ edilir. Dedi:
يُمنّيني النسيبُ قُبَيلَ شَهـرٍ		وقد أعيتْنيَ **السُحُقُ** الطِوالُ

Ve göz, gözyaşını **سحقاً** ezer; ve **دَمْعٌ مُنْسحِق**; ve **دُمُوع مَساحيقُ**; tıpkı “**مُنْكسِر** ve **مَكاسير**” dediğin gibi. **الراعي** dedi:
طَلَى طَرفَ عَيْنَيه **مَساحيقُ** ذُرَّفُ

Ve **الاسِحاقُ**: memenin yükselmesi ve karnına yapışmasıdır. **لبيد** dedi:
حتى إذا يَئِسَتْ وأسْحَقَ حالقٌ		لم يُبلِه إرضاعُها وفِطامُها

Ve rivayet olunur: “لم َيْبُله” yani: onu denemedi (**لم يُجَرِّ بْه**). Ve **مَكانٌ سَحيقٌ**: yani uzak. Ve **السَّوْحَق**: uzun olan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَحَقْتُ الشيء فانْسَحَقَ، إذا سَكَهْتَهُ. والسَحْقُ: الثوبُ البالي. والسَحْقُ في العَدْو: فوق المشي ودون الحُضْر. والسُحْقُ بالضم: البعدُ. يقال: سُحْقاً له، وكذلك السُحُقُ. وقد سَحُقَ الشيءُ فهو سَحيقٌ، أي بعيد وأَسْحَقَهُ الله، أي أبعده. وأَسْحَقَ الثوبُ، أي أخلَقَ وبَليَ. عن يعقوب. قال: وأَسْحَقَ خُفُّ البعير، أي مَرَنَ. وأَسْحَقَ الضرعُ، أي ذهب لبنه وبَليَ ولصق بالبطن. قال لبيد:
حتى إذا يَبِسَتْ وأَسْحَقَ حالِقٌلم يُبْلِهِ إرْضاعُها وفِطامُها
والسَحوقُ من النخل: الطويلة، والجمع سُحُقٌ. وأتانٌ سحوقٌ وحمارٌ سَحوقٌ، أي طويل. والسَوْحَقُ: الطويلُ.

##### Türkçe

**سَحَقْتُ** şeyi, **فانْسَحَقَ**; onu **سَكَهْتَهُ** ettiğin zaman. Ve **السَحْقُ**: eskiyen elbise. Ve koşuda **السَحْقُ**: yürüyüşün üstünde ve **الحُضْر**’ın altında. Ve **السُحْقُ** (ضم ile): uzaklık. Denir ki: **سُحْقاً له**; ve yine **السُحُقُ**. Ve gerçekten şey **سَحُقَ** olur; o da **سَحيقٌ**dur; yani uzak. Ve Allah onu **أَسْحَقَهُ**; yani onu uzaklaştırdı. Ve elbise **أَسْحَقَ**; yani eskidi ve yıprandı. Ya‘kūb’dan. Dedi ki: Ve devenin pabucu **أَسْحَقَ**; yani yumuşadı. Ve meme **أَسْحَقَ**; yani sütü gitti, yıprandı ve karna yapıştı. Lebîd dedi ki:
ta ki kuruduğu ve bir **حالِقٌ** **أَسْحَقَ** olduğu zaman; onu ne emzirmesi ne de sütten kesmesi yıpratmadı.

Ve hurma ağaçlarından **السَحوقُ**: uzun olan; çoğulu **سُحُقٌ**. Ve **أَتانٌ سحوقٌ** ve **حمارٌ سَحوقٌ**; yani uzun. Ve **السَوْحَقُ**: uzun olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ق س
قسح ، سحق
المستعمل من وجوهه : قسح ، سحق .
قسح : قال الليث : القَسْحُ : بقاء الإنعاظ . يقال : إنه لقُساحٌ مَقْسُوحٌ . وقَاسَحَه : يابَسَه ، والقُسُوحُ : اليُبْسُ . وإِنَّهُ لقَاسِحٌ : يابسٌ . سحق : الليث : السَّحْقُ : دونَ الدَّقِّ . وقال غيره : سَحَقَتِ الرِّيحُ الأرضَ وسَهَكَتْهُ إذا قَشَرَت وَجْهَ الأرضِ بشدَّةِ هُبُوبها . ومُسَاحَقَةُ النِّسَاءِ لفظ مُوَلَّدٌ . وقال الليث : السَّحْقُ في العَدْو : دون الحُضْر وفوْق السَّحْج . وقال رُؤبةُ : فَهِيَ تَعَاطَى شَدَّةَ المُكايَلا سَحْقاً من الْجِدِّ وسَحْجاً باطِلا وقال آخر : كانت لنَا جَارَةٌ فَأَزْعَجَها فَاذُورَة تَسْحَق النَّوَى قُدُمَا قال : والسَّحْقُ : الثَّوْبُ البَالي ، والفِعْلُ الانسحاقُ وقد سَحَقَهُ البِلَى ودَعْكُ اللُّبْسِ ، وقال أبو زيد : ثَوْبٌ سَحْقٌ وهو الْخَلَقُ . وقال غيره : هو الذي قد انْسَحَق ولان ، وفي حديث عمر أنه قال : مَنْ زَافَتْ عليهِ دراهمُهُ فلْيأتِ بها السُّوقَ وليَشْترِ بها ثَوْبَ سَحَقٍ ولا يُخَالِفُ النَّاسَ أَنَّها جِيادٌ . وقال الليث : السّحْقُ كالبُعْد . تقول : سُحْقاً لهُ : بُعْداً ، ولغةُ أهل الحجاز : بُعْدٌ لهُ وسُحْقٌ ، يجعلونه اسماً ، والنَّصْبُ عَلَى الدُّعَاء عليه ، يريدون به : أبعده الله وَأَسْحَقهُ سُحْقاً وبُعْداً ، وإِنَّهُ لبَعيدٌ سحيقٌ . وقال الفراء في قوله : ( بِذَنبِهِمْ فَسُحْقًا لاَِصْحَ ? بِ ) ( الملك : 11 ) اجتمعوا على التخفيف ، ولو قُرئت فسُحْقاً كانت لغةً حسنة . وقال الزجاج : فسُحْقاً منصوبٌ على المصدر . أسْحَقَهم الله سُحْقاً أي باعدهم من رَحمتِه مُباعدةً . وقال غيره : سَحَقه الله وأسْحَقه أي أبعده ، ومنه قولُه : تَسْحَق النوى قُدماً أبو عُبيد وغيره : السَّحوق مِن النخل : الطويلةُ ، وأتانٌ سَحوقٌ ، وحمارٌ سحوق والجميع السُّحُقُ وهي الطِّوال المَسانّ ، وأنشد أبو عُبيد في صفة النخل : سُحُقٌ يمتِّعها الصَّفا وسَرِيُّه عُمٌّ نَواعِمُ بينهن كُرومُ أبو عُبيد عن الأصمعي : إذا طالت النخلة مع انْجِرادٍ فهي سَحوقٌ . وقال شَمِر : هي الجرداء الطويلةُ التي لا كربَ فيها وأنشد : وسالفةٌ كسَحوق اللِّيانِ أَضْرَم فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ شبَّه عُنُق الفرس بالنخلة الجرداء . وقال الليث : العيْنُ تسحق الدمعَ سَحْقاً .
ودُموعٌ مساحيقُ ، وأنشد : طَلَى طرفَ عينيه مساحيقُ ذُرَّفُ كما تقول : منكسِرٌ ، ومكاسر . قلت : جعل المساحِيقَ جمعَ المُنْسَحِق وهو المُنْدَفق . قال زُهَيْرٌ : ( قِتْبٌ وغَرْبٌ إذا ما أُفرغ انسحقا ) وقال الليث : الإسحاق : ارتفاع الضرع ولُزُوقُه بالبطن . وقال لبيد : حتى إذا يَبِسَت وأسحق حالِقٌ لم يُبْلِه إرضاعُها وفِطامُها وقال شمر : أسحقَ الضَّرْع : ذهبَ ما فيه ، وانسحقت الدَّلْوُ : ذهب مافيها ، وأسحقت ضَرَّتُها : ضَمَرَت وذهب لبنها . وقال الأصمعيُّ : أسحَقَ : يَبِسَ . وقال أبو عُبيد : أسحَقَ الضّرْع : ذهب لبنُه وبَلِي . قال : والسَّوحَقُ : الطويلُ من الرجال . وقال الأصمعيُّ : من الأمطار السَّحَائقُ الواحدةُ سحيقَةٌ وهو المطر العظيم القطر ، الشديد الوَقْع ، القليل العَرِمُ . قال : ومنها السَّحيفةُ بالفاء وهي المطرة التي تجْرُف ما مرت به . وساحُوق : بَلد ، وقال : وهُنَّ بساحُوقٍ تداركنَ ذالِقا

##### Türkçe

ح ق س
**قسح** , **سحق**
Kullanılan (müstamel) yönlerinden: **قسح** , **سحق**.

**قسح**: Leys dedi: **القَسْحُ**: **الإنعاظ**’ın kalmasıdır. Denir ki: “Şüphesiz o, **لَقُساحٌ مَقْسُوحٌ**.” Ve **قَاسَحَه**: onu kuruttu; **القُسُوحُ**: kuruluk; ve şüphesiz o, **لَقَاسِحٌ**: kuru.

**سحق**: Leys: **السَّحْقُ**: dövmenin (**الدَّقِّ**) altındadır. Başkası dedi: Rüzgâr **سَحَقَتِ** yeri ve **سَهَكَتْهُ**; şiddetli esişiyle yerin yüzünü soyduğu zaman. Ve **مُسَاحَقَةُ النِّسَاءِ** türetilmiş (müvelled) bir lafızdır. Leys dedi: Koşuda (**العَدْو**) **السَّحْقُ**: **الحُضْر**’ın altında ve **السَّحْج**’ın üstündedir. Rü’be dedi:
فَهِيَ تَعَاطَى شَدَّةَ المُكايَلا
سَحْقاً من الْجِدِّ وسَحْجاً باطِلا

Bir başkası dedi:
كانت لنَا جَارَةٌ فَأَزْعَجَها
فَاذُورَة تَسْحَق النَّوَى قُدُمَا

Dedi: **السَّحْقُ**: eskiyen elbisedir; fiil **الانسحاق**’tır. Eskime ve giyimin ovması onu **سَحَقَهُ**. Ebû Zeyd dedi: **ثَوْبٌ سَحْقٌ**; o, yıpranmış olandır (**الْخَلَقُ**). Başkası dedi: O, **انْسَحَق** etmiş ve yumuşamış olandır. Ömer’in hadîsinde: O dedi ki: “Kimin üzerine dirhemleri **زَافَتْ** ederse, onunla pazara gelsin ve onunla **ثَوْبَ سَحَقٍ** satın alsın; insanların onun iyi (cîd) olduğuna aykırı davranmasın.”

Leys dedi: **السّحْقُ** uzaklık gibidir. Dersin ki: “**سُحْقاً** له”: uzaklık. Hicaz ehlinin dili: “**بُعْدٌ** له” ve “**سُحْقٌ**”; onu isim yaparlar; nasb, ona beddua üzerinedir; bununla “Allah onu uzaklaştırsın ve onu **وَأَسْحَقهُ سُحْقاً وبُعْداً**” demek isterler. Ve şüphesiz o, **لبَعيدٌ سحيقٌ**: çok uzak.

Ferrâ, şu sözünde: ( **بِذَنبِهِمْ فَسُحْقًا لاَِصْحَ ? بِ** ) (الملك: 11) dedi: Hafifletme üzerinde birleştiler; eğer “**فسُحْقاً**” diye okunmuş olsaydı, güzel bir dil olurdu. Zeccâc dedi: “**فسُحْقاً**” masdar üzerine mansubdur: Allah onları **أسْحَقَهم** **سُحْقاً**; yani onları rahmetinden uzaklaştırma ile uzaklaştırdı. Başkası dedi: Allah onu **سَحَقه** ve **أسْحَقه**; yani onu uzaklaştırdı; ondan da onun sözü: “**تَسْحَق النوى قُدماً**”.

Ebû Ubeyd ve başkaları: Hurma ağacından (**النخل**) **السَّحوق**: uzun olandır; ve **أتانٌ سَحوقٌ**, ve **حمارٌ سحوق**; hepsi **السُّحُقُ**’tur; onlar, uzun yaşlılardır (**الطِّوال المَسانّ**). Ebû Ubeyd, hurma ağacının sıfatında inşad etti:
سُحُقٌ يمتِّعها الصَّفا وسَرِيُّه
عُمٌّ نَواعِمُ بينهن كُرومُ

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Hurma ağacı, soyulmuşlukla birlikte uzadığı zaman o, **سَحوقٌ**’tur. Şemir dedi: O, üzerinde **كرب** bulunmayan uzun çıplak olandır; ve inşad etti:
وسالفةٌ كسَحوق اللِّيانِ
أَضْرَم فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ

Atın boynunu çıplak hurma ağacına benzetti. Leys dedi: Göz, gözyaşını **تسحق**; **سَحْقاً**.

Ve **دُموعٌ مساحيقُ**; ve inşad etti:
طَلَى طرفَ عينيه مساحيقُ ذُرَّفُ

“**منكسِرٌ**” ve “**مكاسر**” dediğin gibi. Dedim: **المساحِيق**’i **المُنْسَحِق**’in çoğulu kıldı; o, **المُنْدَفق**’tır. Züheyr dedi: ( **قِتْبٌ وغَرْبٌ إذا ما أُفرغ انسحقا** )

Leys dedi: **الإسحاق**: memenin yükselmesi ve karnına yapışmasıdır. Lebîd dedi:
حتى إذا يَبِسَت وأسحق حالِقٌ
لم يُبْلِه إرضاعُها وفِطامُها

Şemir dedi: **أسحَقَ الضَّرْع**: içindeki şey gitti; ve **انسحقت الدَّلْوُ**: içindeki şey gitti; ve **أسحقت ضَرَّتُها**: zayıfladı ve sütü gitti. Asmaî dedi: **أسحَقَ**: kurudu. Ebû Ubeyd dedi: **أسحَقَ الضّرْع**: sütü gitti ve eskidi. Dedi: **السَّوحَقُ**: erkeklerden uzun olandır.

Asmaî dedi: Yağmurlardan **السَّحَائقُ**; bir tanesi **سحيقَةٌ**’dir; o, damlası büyük, vuruşu şiddetli, sağanağı az olan büyük yağmurdur. Dedi: Ondan **السَّحيفةُ** ( **الفاء** ile) vardır; o, geçtiği şeyi süpürüp götüren yağmurdur. Ve **ساحُوق**: bir beldedir; ve dedi:
وهُنَّ بساحُوقٍ تداركنَ ذالِقا

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والحاء وما يثلثهما)
(سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات.
فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر.
وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة. واحتجُّوا بقول القائل:
فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا  *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])كأنَّه أراد المخدوع، الذي خدعَتْه الدُّنيا وغرَّتْه. ويقال المُسَحَّر الذي جُعِلَ لـه سَحْر، ومن كان ذا سَحْر لم يجد بُدَّاً  من مَطعَم ومشرب.
وأمَّا الوقت فالسَّحَر، والسُّحْرة، وهو قَبْل الصُّبْح([2]). وجمع السَّحَر أسحار. ويقولون: أتيتُك سَحَرَ، إذا كان ليومٍ بعينه. فإن أراد بكرةً وسَحَراً من الأسحار قال: أتيتك سَحَراً.
(سحط) السين والحاء والطاء كلمة. يقولون: السَّحط: الذَّبْح الوَحِيّ.([3])
(سحف) السين والحاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح، وهو تنحِيَة الشّيء عن الشيء، وكشفُه. من ذلك سَحفْت الشَّعرَ عن الجلدِ، إذا كشطْتَه حتّى لا يبقى منه شيء. وهو في شعر زهير:
* وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) *
والسَّيْحَفُ: نصالٌ عِراض، في قول الشّنفَرَى:
لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5]) والسَّحيفة([6]): واحدة السحائف، وهي طرائق الشَّحم الملتزقة بالجلد، وناقةٌ سَحْوفٌ من ذلك. وسمِّيت بذلك لأنّها تُسحَفُ أي يمكن كشْطها. والسَّحِيفة: المَطْرة تجرُف ما مَرَّت به.
(سحق) السين والحاء والقاف أصلان: أحدهما البعد، والآخر إنهاك الشَيء حتى يُبلغ به إلى حال البِلَى.
فالأوّل السُّحْق، وهو البُعد، قال الله جلَّ ثناؤه: {فَسُحْقاً لأَصْحابِ
السَّعِيرِ}  [الملك 11]. والسَّحُوق: النَّخلة الطويلة، وسمِّيت بذلك لبعد أعلاها عن الأرض.
والأصل الثاني: سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً. والسَّحْق: الثوب البالي. ويقال سَحَقه البِلى فانسحق. ويستعار هذا حتَّى يقال إنَّ العين تسحق الدَّمع سحقاً. وأسحق الشَّيءُ، إذا انضمر وانضمّ. وأسحَقَ الضَّرعُ، إذا ذهب لبنُهُ وبَلِيَ.
(سحل) السين والحاء واللام ثلاثة أصول: أحدها كَشْط شيءٍ عن شيء، والآخَر من الصَّوت، والآخر تسهيلُ شيءٍ وتعجيلُه.
فالأوَّل قولهم: سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ، إذا كشطت عنها أَدَمتَها. قال ابن دريدٍ وغيره: ساحل البحر مقلوب في اللفظ، وهو في المعنى مَسحُولٌ، لأنَّ الماءَ سَحله. وأصلُ ذلك قولهم سَحلت الحديدةَ أسحَلُها. وذلك إذا بَرَدْتَها. ويقال للبُرادة السُّحالة. والسحْل: الثّوب الأبيض، كأنّه قد سُحِل من وسَخِه ودَرَنِهِ سَحْلا. وجمعه السُّحُل. قال:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])والأصل الثاني: السَّحيل: نُهاق الحمار، وكذلك السُّحال. ولذلك يسمَّى الحِمارُ مِسْحَلاً.
ومن الباب المِسحَل لِلسانِ الخطيب، والرَّجُلِ الخطيب.
والأصل الثالث: قولهم سَحَلَهُ مائةً، إذا عَجّل له نَقْدَها. ويستعار هذا فيقال سحله مائةً، إذا ضربه مائةً عاجلاً.([8])
ومن الباب السَّحِيل: الخيط الذي فُتِلَ  فَتْلاً رِخْوا. وخِلافُهُ المبرَمِ والبريم، وهو في شعر زهير:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
ومما شَذَّ عن هذه الأصول المِسْحلان، وهما حَلْقتان على طرفَيْ شَكِيمِ اللِّجام. والإِسْحِلُ: شجر.
(سحم) السين والحاء والميم* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سواد. فالأسحم: [ذو] السواد، وسوادُهُ السُّحْمَة. ويقال للَّيل أسحم. قال الشاعر:
رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])والأَسحم: السحاب الأسود. قال النابغة:
* بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) *
والأَسحم: القرن الأسود، في قول زهير:
*وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) *
(سحن) السين والحاء والنون ثلاثة أصول: أحدها الكسر، والآخَر اللَّون والهيئة، والثالث المخالطة.
فالأوَّل قولهم: سَحَنْت الحجر، إذا كَسَرتَه. والمِسْحَنة، هي التي تُكسَر بها الحِجارة، والجمع مَساحن. قال الهذليّ([13]):
* كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) *
والأصل الثاني: السَّحنة: لِينُ البَشَرة. والسَّحناء: الهيئة. وفرسٌ مُسْحَنَة([15]) أي حسنة المنظر. وناسٌ يقولون: السَّحَناء على فَعَلاء بفتح العين، كما يقولون في ثَأْداء ثَأَداء([16]). وهذا ليس بشيء، ولا له قياس، إنّما هو ثأْدَاء وسَحْناء على فعلاء. وأما الأصل الثالث فقولهم: ساحَنتُك مساحنةً، أي خالطتُكَ وفاوضتُك.
(سحو) السين والحاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على قشر شيء عن شيء، أو أخذِ شيءٍ يسير. من ذلك سَحَوت القِرطاسَ أسحوه. وتلك السِّحاءَة.([17]) وفي السماء سِحَاءَة من سحاب. فإذا شددته بالسِّحاءَة قلتَ سَحَيْتُه، ولو قلت سحوتُهُ ما كان به بأس. ويقال سَحَوت الطِّينَ عن وجه الأرض بالمسْحاة أسحوه سَحواً وسَحياً، وأسحاه أيضاً، وأَسحِيه: ثلاث لغات. ورجلٌ أُسْحُوانٌ: كثير الأكل كأنَّه يسحو الطّعامَ عن وجه المائدة أكلاً، حتَّى تبدُوَ المائدة. ومَطْرةٌ ساحية: تقشِر وجه الأرض.
(سحب) السين والحاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على جرِّ شيء مبسوطٍ ومَدِّه. تقول: سحبتُ ذيِلي بالأرضِ سحبا. وسمِّي السَّحابُ سحاباً تشبيهاً له بذلك، كأنه ينسحب في الهواء انسحاباً. ويستعيرون هذا فيقولون: تسحّب فلانٌ على فلانٍ، إذا اجتَرَأَ عليه، كأنَّه امتدَّ عليه امتداداً. هذا هو القياس الصحيح. وناسٌ يقولون: السَّحْب: شدّة الأكل. وأظنُّهُ تصحيفاً؛ لأنّه لا قياس له، وإِنّما هو السَّحْت.
(سحت) السين والحاء والتاء أصلٌ صحيح منقاس. يقال سُحِت الشيء، إذا استُؤصل، وأُسْحِت. يقال سحت الله الكافر بعذابٍ، إذا استأصله. ومال مسحوتٌ ومُسْحَت في قول الفرزدق:
وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])

ومن الباب: رجلٌ مسحوت الجوف، إذا كان لا يشبَع، كأنَّ الذي يبلعه يُستأصل من جوفِه، فلا يبقى. المال السُّحْـت: كلُّ حرامٍ يلزمُ آكلَه العارُ؛ وسمِّي سُحتاً لأنّه لا بقاء لـه. ويقال أَسْحَت في تجارته، إذا كَسَبَ السُّحت. وأسْحَت مالَهُ: أفسده.
(سحج) السين والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على قشر الشيء. يقال انْسَحج القِشر عن الشيء. وحمار مُسَحَّج، أي مكدَّم، كأنه يكدّم حتى يُسحجَ جلدُه. ويقال بعيرٌ سَحَّاج، إذا كان يَسحَج الأرضَ بخفّه، كأنّه يريد قشر وجهها بخفّه، وإذا فعل ذلك لم يلبث أن يَحْفَى. وناقة مِسْحاجٌ، إذا كانت تفعل ذلك.
--------------ـ
([1]) البيت للبيد بن ربيعة كما في ديوانه 81 طبع 1880 والبيان (1: 179 مكتبة الجاحظ)، والحيوان: (5: 229/ 7: 63) واللسان (سحر).
([2]) في المجمل: "والسحر قبيل الصبح".
([3]) الوحي: العاجل السريع.
([4]) في الأصل: "المقالم"، تحريف، صوابه من الديوان 99، واللسان (سحف)، وصدره:
* فأقسمت جهداً بالمنازل من منى *
([5]) البيت في اللسان (سحف). وقصيدته في المفضليات: (1: 106).
([6]) في الأصل: "والسحف"، صوابه من المجمل.
([7]) البيت للمتنخل الهذلي، وقد سبق إنشاده في (سول).
([8]) جعله في اللسان من القشر، قال: "سحله مائة سوط سحلا: ضربه فقشر جلده".
([9]) من بيت في معلقته. وهو بتمامه:
يميناً لنعم السيدان وجدتما *** على كل حال من سحيل ومبرم.
([10]) للأعشى في ديوانه 150 واللسان (سحم) وسيأتي منسوباً في (عوض).
([11]) ليس في ديوانه. وصدره كما في اللسان (سحم):
* عفا آيه صوب الجنوب مع الصبا *.
([12]) في الأصل: "وتذيبها"، صوابه في الديوان 229 واللسان (سحم). وصدره * نجاء مجد ليس فيه وتيرة *. عنها، أي عن نفسها. وفي اللسان: "عنه"، تحريف.
([13]) هو المعطل الهذلي. وقد سبق إنشاد البيت في (جذ).
([14]) صدره:                    * وفهم بن عمرو يعلكون ضريسهم *.
([15]) ضبطت بفتح الحاء في الأصل والمجمل. وفي اللسان بالكسر ضبط قلم، وقيد في القاموس "كمحسن". ثم قال: "وهي بهاء".
([16]) نسب القول إلى الفراء في اللسان، وقال: "قال أبو عبيد: ولم أسمع أحداً يقولهما بالتحريك غيره".
([17]) السحاءة والسحاية: ما انقشر من الشيء.
([18]) ديوان الفرزدق 556 واللسان (سحت، جلف)، والخزانة (2: 347) وقبله:
إليك أمير المؤمنين رمت بنا  *** هموم المنى والهوجل المتعسف

ـ

##### Türkçe

(سîn ile **ح** ve ikisinin üçleneni babı)

(**سحر**) **السين** ve **الحاء** ve **الراء** birbirinden ayrı üç asıldır: birisi organlardan bir organdır, öteki aldatma ve onun benzeridir, üçüncüsü de vakitlerden bir vakittir.
Organ olan **السَّحْر**’dır; o, karnın üst tarafından **الحُلقوم** ve **المَرِيء**’e yapışık olan şeydir. Ve “o, **الرِّئة**’dir” denir. Ve korkak için ondan: “**سَحْرُه** şişti” denir. Ve ona **السُّحْر** ve **السَّحْر** ve **السَّحَر** denir.
İkinciye gelince, o **السِّحْر**’dır. Bir kavim dedi: o, bâtılı hakkın sûretinde çıkarmaktır; ve denir ki o aldatmadır. Ve söyleyenin sözüyle delil getirdiler:
فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا  *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])
Sanki o, aldatılmışı kastetmiş; ki dünya onu aldatmış ve onu kandırmıştır. Ve denir: **المُسَحَّر** o kimsedir ki onun için **سَحْر** kılınmıştır; ve **سَحْر** sahibi olan kimse, yiyecek ve içecekten kaçınmaya güç yetiremez.
Vakte gelince, o **السَّحَر** ve **السُّحْرة**’dir; o, **الصُّبْح**’tan öncedir([2]). **السَّحَر**’ın çoğulu **أسحار**’dır. Ve derler: “Sana **سَحَرَ** geldim”, eğer belirli bir gün için ise. Şayet “yarın sabah”ı ve **الأسحار**’dan bir **سَحَر**ı kastederse: “Sana **سَحَراً** geldim” der.

(**سحط**) **السين** ve **الحاء** ve **الطاء** bir kelimedir. Derler: **السَّحط**: **الذَّبْح الوَحِيّ**’dir([3]).

(**سحف**) **السين** ve **الحاء** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; o, bir şeyi bir şeyden uzaklaştırmak ve onu açığa çıkarmaktır. Bundan: “Deriyi üzerinden sıyırıp ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar kazıdığında, **الشَّعرَ**ı **الجلد**’den **سَحفْتُ**” (saç/kılı deriden sıyırdım) denir. Ve bu, Züheyr’in şiirindedir:
* وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) *
Ve **السَّيْحَفُ**: geniş ağızlı ok uçlarıdır; Şenferâ’nın sözünde:
لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5])
Ve **السَّحيفة**([6]): **السحائف**’in bir tanesidir; o, deriye yapışık yağ çizgileridir; ve bundan, **سَحْوفٌ** bir dişi deve (denir). Ve ona bu ad verildi; çünkü o **تُسحَفُ** (yani kazınması mümkün olur). Ve **السَّحِيفة**: geçtiği şeyi süpürüp götüren yağmurdur.

(**سحق**) **السين** ve **الحاء** ve **القاف** iki asıldır: birisi uzaklık, diğeri bir şeyi yıpratıp onu çürüme hâline ulaştırmaktır.
Birincisi **السُّحْق**’tır; o uzaklıktır. Allah yüce övgüsüyle buyurdu: ﴿فَسُحْقاً لأَصْحابِ السَّعِيرِ﴾ [الملك 11]. Ve **السَّحُوق**: uzun hurma ağacıdır; onun üstünün yerden uzaklığı sebebiyle böyle adlandırılmıştır.
İkinci asıl: “Bir şeyi **سَحَقتُ**; onu **أسحَقُهُ** **سَحقاً**.” Ve **السَّحْق**: yıpranmış elbisedir. Ve denir: “**البِلى** onu **سَحَقه** de o da **فانسحق**.” Ve bu, ödünç alınır; hatta “göz, gözyaşını **سحقاً** ezer” denir. Ve “şey **أسحق** oldu”, yani inceldi ve büzüldü. Ve “**الضَّرعُ** **أسحَقَ**”, yani sütü gitti ve yıprandı.

(**سحل**) **السين** ve **الحاء** ve **اللام** üç asıldır: birisi bir şeyi bir şeyden kazımaktır; öteki sesten, üçüncüsü bir şeyi kolaylaştırmak ve çabuklaştırmaktır.
Birincisi onların sözü: “Rüzgârlar yeri **سَحَلت**”, yani onun derisini kazıdı. İbn Düreyd ve başkaları dedi: denizin kıyısı (**ساحل البحر**) lafızda ters çevrilmiştir; o, mânada **مَسحُولٌ**’dür; çünkü su onu **سَحله**. Bunun aslı onların sözü: “Demiri **سَحلتُ**; onu **أسحَلُها**.” Bu, onu eğelediğinde olur. Ve talaşa **السُّحالة** denir. Ve **السحْل**: beyaz elbisedir; sanki kirinden ve pasından **سَحْلاً** kazınmıştır. Çoğulu **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])
İkinci asıl: **السَّحيل**: eşeğin anırmasıdır; aynı şekilde **السُّحال**. Bu yüzden eşeğe **مِسْحَلاً** denir.
Ve bu babdandır: hatibin dili için ve hatip adam için **المِسحَل**.
Üçüncü asıl: onların sözü: “Ona yüzü **سَحَلَهُ**”, yani onun nakdini ona çabuk verdi. Ve bu ödünç alınır; “Ona yüzü **سحله**”, yani onu derhal yüz (kere) vurdu, denir([8]).
Ve bu babdandır: **السَّحِيل**: gevşek bükümle bükülmüş ip. Onun zıddı **المبرَم** ve **البريم**’dir; ve bu, Züheyr’in şiirindedir:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
Ve bu asıllardan şâz olanlardan: **المِسْحلان**; ikisi, gemin **شَكِيم**’inin iki ucunda iki halkadır. Ve **الإِسْحِلُ**: bir ağaçtır.

(**سحم**) **السين** ve **الحاء** ve **الميم** tek bir asıldır; siyahlığa delâlet eder. **الأسحم**: siyahlık sahibi olandır; onun siyahlığı **السُّحْمَة**’dir. Ve geceye **أسحم** denir. Şair dedi ki:
رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])
Ve **الأَسحم**: siyah buluttur. Nâbiga dedi ki:
* بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) *
Ve **الأَسحم**: siyah boynuzdur; Züheyr’in sözünde:
*وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) *

(**سحن**) **السين** ve **الحاء** ve **النون** üç asıldır: birisi kırma, öteki renk ve şekil, üçüncüsü karışmadır.
Birincisi onların sözü: “Taşı **سَحَنْت**”, yani onu kırdın. Ve **المِسْحَنة**: taşların onunla kırıldığı şeydir; çoğulu **مَساحن**’dir. Hüzeli([13]) dedi ki:
* كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) *
İkinci asıl: **السَّحنة**: derinin yumuşaklığıdır. Ve **السَّحناء**: heyettir. Ve **مُسْحَنَة**([15]) bir at, yani güzel görünüşlü. Ve bir topluluk der ki: **السَّحَناء** “فَعَلاء” vezninde, ayn harfinin fethasıyla; tıpkı **ثَأْداء** hakkında **ثَأَداء** dedikleri gibi([16]). Bu bir şey değildir ve onun kıyası yoktur; ancak o **ثأْدَاء** ve **سَحْناء** “فعلاء” üzerinedir. Üçüncü asla gelince: onların sözü: “Seni **ساحَنتُك** **مساحنةً**”, yani seni karıştırdım ve seninle görüşüp konuştum.

(**سحو**) **السين** ve **الحاء** ve illetli harf bir asıldır; bir şeyi bir şeyden soymaya, yahut az bir şey almaya delâlet eder. Bundan: “Kâğıdı **سَحَوت**; onu **أسحوه**.” Ve o **السِّحاءَة**’dir([17]). Ve gökte buluttan bir **سِحَاءَة** vardır. Onu **السِّحاءَة** ile şeddeli yaptığında “**سَحَيْتُه**” dersin; “**سحوتُهُ**” desen de bunda bir beis olmaz. Ve denir: “Toprağı, **المسْحاة** ile yerin yüzünden **سَحَوت**; onu **أسحوه**; **سَحواً** ve **سَحياً**; ve ayrıca **أسحاه** ve **أَسحِيه**”: üç lehçedir. Ve **أُسْحُوانٌ** bir adam: çok yiyen; sanki sofranın yüzünden yemeği yiyişle **يسحو** (sıyırır) da sofra görünür. Ve **ساحية** bir yağmur: yerin yüzünü soyar.

(**سحب**) **السين** ve **الحاء** ve **الباء** sahih bir asıldır; yayılmış bir şeyi çekmeye ve onu uzatmaya delâlet eder. Dersin: “Eteğimi yerde **سحبا** sürüdüm.” Ve **السَّحاب** ona benzetilerek **سحاباً** diye adlandırıldı; sanki havada **انسحاباً** ile sürüklenir. Ve bunu ödünç alırlar da derler: “Falan, falana karşı **تسحّب** etti”, yani ona cüret etti; sanki onun üzerine bir uzanışla uzadı. Bu, sahih kıyastır. Ve bir topluluk der ki: **السَّحْب** yemenin şiddetidir. Ben onu tashif sanıyorum; çünkü onun kıyası yoktur; ancak o **السَّحْت**’tir.

(**سحت**) **السين** ve **الحاء** ve **التاء** kıyaslı sahih bir asıldır. “Şey **سُحِت** oldu”, yani kökü kazındı; ve **أُسْحِت**. “Allah kâfiri bir azapla **سحت** etti”, yani onu kökünden kazıdı. Ve Ferazdak’ın sözünde **مال مسحوتٌ** ve **مُسْحَت**:
وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])
Ve bu babdandır: **مسحوت الجوف** bir adam; doymaz ise; sanki yuttuğu şey onun içinden kökünden kazınır da kalmaz. **السُّحْـت** mal: yiyenine ayıbı lâzım gelen her haramdır; ve ona **سُحتاً** denildi; çünkü onun için kalıcılık yoktur. Ve “Ticaretinde **أَسْحَت** etti”, yani **السُّحت** kazandı, denir. Ve “Malını **أسْحَت** etti”: onu bozdu.

(**سحج**) **السين** ve **الحاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; şeyin kabuğunu soymaya delâlet eder. “Kabuk şeyden **انْسَحج** etti” denir. Ve **مُسَحَّج** bir eşek, yani yaralı; sanki o, derisi **يُسحجَ** oluncaya kadar yaralar. Ve “**سَحَّاج** bir deve”, eğer nalı ile yeri **يَسحَج** ederse; sanki nalı ile onun yüzünü soymak ister; bunu yaptığında çok geçmeden **يَحْفَى** (nalı aşınır). Ve **مِسْحاجٌ** bir dişi deve, eğer bunu yapar ise.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السحق: تفتيت الشيء، ويستعمل في الدواء إذا فتت، يقال: سحقته فانسحق، وفي الثوب إذا أخلق، يقال: أسحق، والسحق: الثوب البالي، ومنه قيل: أسحق الضرع، أي: صار سحقا لذهاب لبنه، ويصح أن يجعل إسحق منه، فيكون حينئذ منصرفا (قال السمين: وهو مردود بمنعه من الصرف. عمدة الحفاظك سحق)، وقيل: أبعده الله وأسحقه أي: جعله سحيقا، وقيل: سحقه، أي جعله باليا، قال تعالى: ﴿فسحقا لأصحاب السعير﴾ [الملك/11]، وقال تعالى: ﴿أو تهوي به الريح في مكان سحيق﴾ [الحج/31]، ودم منسحق، وسحوق مستعار، وكقولهم: مدرور.

##### Türkçe

- **السحق**: şeyin ufalanmasıdır; ilaçta, ufalandığı zaman kullanılır; denir ki: **سحقته** de **فانسحق**; elbisede de, eskidiği zaman; denir ki: **أسحق**; ve **السحق**: eski elbisedir. Bundan dolayı denildi: **أسحق الضرع**; yani: sütünün gitmesi sebebiyle **سحقا** oldu. Ve ondan **إسحق** yapılması sahih olur; o vakit o zaman munsarif olur. (Semîn dedi ki: sarftan men edilmesiyle reddedilmiştir. Hâfızların dayanağın: **سحق**.) Ve denildi: Allah onu uzaklaştırsın ve **أسحقه**; yani: onu **سحيقا** kıldı. Ve denildi: **سحقه**; yani: onu eski kıldı. Yüce Allah dedi ki: **﴿فسحقا لأصحاب السعير﴾** [الملك/11]; ve Yüce Allah dedi ki: **﴿أو تهوي به الريح في مكان سحيق﴾** [الحج/31]. Ve **دم منسحق**; ve **سحوق** ödünç alınmıştır; ve onların sözü gibi: **مدرور**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ح ق
سحق الدواء‏.‏
ومسك سحيق‏.‏
وبلد سحيق وسحقاً له‏.‏
وأسحقـه اللـه‏.‏
ونخلـة سحـوق ونخيـل سحـق‏.‏
وثوب سحق ورأيت عليه سحق برد وسحق عمامة‏.‏
وأسحق الضرع‏:‏ ذهب لبنه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سحقت الرياح الأرض‏:‏ قشرتها بشدة هبوبها‏.‏
وسحقه البلى ومحقه فانسحق‏.‏
ولعـن اللـه السحاقـات وقـد سحقتهـا وساحقتهـا وهمـا تتساحقـان‏.‏
وسحقت العين الدمع‏:‏ سحته ودموع مساحيق وجرت من عينه مساحيق الدموع‏.‏

##### Türkçe

س ح ق
**سحق** ilacı.
Ve **مسك سحيق**.
Ve **بلد سحيق** ve ona **سحقاً**.
Ve Allah onu **أسحقـه**.
Ve **نخلـة سحـوق** ve **نخيـل سحـق**.
Ve **ثوب سحق** ve onun üzerinde **سحق برد** ve **سحق عمامة** gördüm.
Ve **أسحق الضرع**: sütü gitti.
Ve mecazdan: **سحقت الرياح الأرض**: esişinin şiddetiyle onu kuvvetle kabuğunu soydu.
Ve onu **سحقه البلى** ve onu **محقه**; böylece **فانسحق**.
Ve Allah **السحاقـات**’a lanet etti; ve onu **سحقتهـا** ve onu **ساحقتهـا**; ve ikisi **تتساحقـان**.
Ve **سحقت العين الدمع**: onu **سحته**; ve **دموع مساحيق**; ve gözünden **مساحيق الدموع** aktı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَحَقَ الشيءَ يَسْحَقُه سَحْقاً: دقَّه أشد الدقّ، وقيل: السَّحْق الدقُّ الرقيق، وقيل: هو الدقّ بعد الدقّ، وقيل: السَّحْق دون الدقّ. الأَزهري: سَحَقَت الريحُ الأَرض وسَهَكَتها إذا قشرت وجه الأَرض بشدة هبوبها، وسَحَقْت الشيء فانْسَحَق إذا سَهَكْته. ابن سيده: سَحَقَت الريحُ الأَرض تَسْحَقُها سَحْقاً إذا عَفَّت الآثار وانْتَسَفَت الدِّقاقَ. والسَّحْق: أثر دَبَرة البعير إذا بَرَأَت وابْيَضَّ موضعها. والسَّحْق: الثوب الخلَق البالي؛ قال مُزَرِّد:
وما زَوَّدُوني غيرَ سَحْقِ عِمامة،
وخَمْسِ مِئٍ منها قَسِيٌّ وزائفُ
وجمعه سُحوق؛ قال الفرزدق:
فإنّك، إن تَهْجو تَمِيماً وتَرْتَشِي
بِتَأْبِينِ قَيْسٍ، أو سُحوق العَمائم
والفعل: الانْسِحاق. وانْسَحَق الثوبُ وأسْحَق إذا سقط زئْبِرُه وهو جديد، وسَحَقَه البِلى سَحْقاً؛ قال رؤبة:
سَحْقَ البِلى جدَّته فأَنْهَجا
وقد سَحَقَه البِلى ودَعْكُ اللُّبْس. وثوب سَحْق: وهو الخلَق؛ وقال غيره: هو الذي انْسَحَق ولانَ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، أنه قال: مَنْ زافَت عليه دَراهِمُه فَليَأْت بها السُّوقَ ولْيَشْتَرِ بها ثَوْبَ سَحْقٍ ولا يُحالفِ الناسَ أنها جِيادٌ؛ السَّحْق: الثوب الخلَق الذي انْسَحَق وبَليَ كأنه بعد من الانتفاع به. وانْسَحَقَ الثوبُ أي خلَق؛ قال أبو النجم:
مِنْ دِمْنةٍ كالمِرْجَليِّ المِسْحَق
وأسْحَق خفٌّ البعير أي مَرَنَ. والإسْحاق: ارتفاع الضرع ولزوقه بالبطن. وأسْحَقَ الضرعُ: يَبِسَ وبَلي وارتفع لبنه وذهب ما فيه؛ قال لبيد: حتى إذا يَبِسَت وأسْحَقَ حالقٌ،
لم يُبْلِه إرْضاعُها وفِطامُها
وأسْحَقَت ضَرّتُها: ضَمَرت وذهب لبنُها. وقال الأَصمعي: أسْحَق يَبِسَ، وقال أبو عبيد: أسْحَقَ الضَّرْع ذهب وبلي. وانْسَحَقت الدلوُ: ذهب ما فيها. الأَزهري: ومُساحَقةُ النساءِ لفظ مولَّد. والسَّحْق في العَدْوِ: دون الحُضْر وفوق السَّحْج؛ قال رؤبة:
فهي تعاطي شدَّه المُكايَلا
سَحْقاً من الجِدّ وسَحْجاً باطلا
وأنشد الأَزهري لآخر:
كانت لنا جارة، فأزْعَجها
قاذورة تَسْحَق النَّوى قُدُما
والسَّحْق في العَدْوِ: فوق المشي ودون الحُضْر. وسَحَقت العينُ الدمعَ تَسْحَقه سَحْقاً فانْسَحَق: حَدَرَتْه، ودُموع مَساحِيق؛ وأنشد: قِتْب وغَرْب إذا ما أُفْرِغ انْسَحقا
والسُّحُق: البُعْد، وكذلك السُّحْق مثل عُسْر وعُسُر. وقد سَحُق الشيء، بالضم، فهو سَحِيق أي بعيد؛ قال ابن بري: ويقال سَحِيق وأسْحق؛ قال أبو النجم:
تعلو خَناذِيذَ البَعيد الأَسْحَقِ
وفي الدعاء: سُحْقاً له وبُعْداً، نصبوه على إضمار الفعل غير المستعمل إظهارُه. وسَحَقَه اللهُ وأسْحَقه الله أي أبعده؛ ومنه قوله: قاذورة تسحق النوى قُدُما
وأسْحَق هو وانْسَحَق: بَعُد. ومكان سَحِيق: بَعِيد: وفي التنزيل: أو تَهْوِي به الريحُ في مكان سَحِيق؛ ويجوز في الشعر ساحِقٌ. وسُحُقٌ ساحِقٌ، على المبالغة، فإن دعوت فالمختار النصب. الأَزهري: لغة أهل الحجاز بُعْدٌ له وسُحْقٌ له، يجعلونه اسماً، والنصبُ على الدعاء عليه يريدون به أبْعَدَه الله؛ وأسْحَقَه سُحْقاً وبُعداً وإنه لَبَعِيد سَحِيق. وقال الفراء في قوله فسُحْقاً لأَصحاب السَّعِير: اجتمعوا على التخفيف، ولو قرئت فسُحُقاً كانت لغة حسنة؛ قال الزجاج: فسُحْقاً منصوب على المصدر أسْحَقَهم الله سُحْقاً أي باعَدَهم من رحمته مُباعَدة. وفي حديث الحوض: فأقول سُحْقاً سُحْقاً أي بُعْداً بُعْداً. ومكان سَحِيق: بعيد. ونخلة سَحُوق: طويلة؛ وأنشد ابن بري للمفضل النكري:
كان جِذْعٌ سَحُوق
وفي حديث قُسّ: كالنخلة السَّحُوق أي الطويلة التي بَعُد ثمرُها على المجتني؛ قال الأَصمعي: لا أدري لعل ذلك مع انحناء يكون، والجمع سُحُق؛ فأما قول زهير:
كأنَّ عَيْنَيّ في غَرْبَيْ مُقَتِّلة،
من النواضح، تَسْقِي جَنّةً سُحُقا
فإنه أراد نخلَ جَنّة فحذف إلا أن يكونوا قد قالوا جنّة سُحُق، كقولهم ناقة عُلُطٌ وامرأة عُطُلٌ. الأَصمعي: إذا طالت النخلة مع انجراد فهي سَحُوق، وقال شمر: هي الجرداء الطويلة التي لا كَرَب لها؛ وأنشد: وسالِفة كسَحُوق اللِّيا
ن، أضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ
شبه عنق الفرس بالنخلة الجرداء. وحمار سَحُوق: طويل مُسِنّ، وكذلك الأَتان، والجمع سُحخقٌ؛ وأنشد للبيد في صفة النخل:
سُحُقٌ يُمَتِّعُها الصَّفا وسَرِيُّه،
عُمٌّ نَواعِمُ بَيْنَهُنّ كُرومُ
واستعار بعضهم السَّحُوق للمرأة الطويلة؛ وأنشد ابن الأَعرابي: تُطِيف به شَدَّ النهار ظَعِينةٌ،
طَويلةُ أنْقاء اليدَيْنِ سَحُوقُ
والسَّوْحَق: الطويل من الرجال؛ قال ابن بري: شاهده قول الأَخطل: إذا قلتُ: نالَته العَوالي، تَقاذَفَتْ
به سَوْحَقُ الرِّجْلَيْنِ سانحةُ الصَّدْرِ
الأَصمعي: من الأَمطار السَّحائِقُ، الواحدة سَحيقة، وهو المطر العظيم القَطْر الشديد الوَقْع القليلُ العَرِمُ، قال: ومنها السَّحِيفة، بالفاء، وهي المطرة تجرُف ما مرَّت به.
وساحوق: موضع؛ قال سلمة العبسي:
هَرَقْن بِساحُوقٍ دِماءً كَثِيرة،
وغادَرْن قَبْلي من حَلِيب وحازِر
عني بالحليب الرفيعَ، وبالحازر الوضيع، فسره يعقوب؛ وأنشد الأَزهري: وهُنَّ بِساحوقٍ تَدَارَكْنَ ذالِقا
ويومُ ساحوق: من أيامهم. ومساحق: اسم. وإسْحَق: اسم أعجمي؛ قال سيبويه: ألحقوه ببناء إعْصار. وإسْحَق: اسم رجل، فإن أردت به الاسم الأَعجمي لم تصرفه في المعرفة لأنه غُيِّر عن جهته فوقع في كلام العرب غير معروف المذهب، وإن أردت المصدر من قولك أسْحَقَه السفرُ إسْحاقاً أي أبعده صرفته لأَنه لم يُغٍيَّرْ.
والسُّمْحوق من النخل: الطويلةُ، والميم زائدة.
والسِّمْحاق: قشرة رقيقة فوق عظم الرأس بها سميت الشَّجّة إذا بلغت إليها سِمْحاقاً؛ قال ابن بري: والسمحاق أثر الحنان؛ قال الراجز: يَضْبُط، بين فَخْذِه وساقِه،
أيْراً بَعِيدَ الأَصْلِ منْ سِمْحاقه
وسَماحيق السماء: القِطعَُ الرِّقاقُ من الغَيْم؛ وعلى ثَرْب الشَّاة سَماحِيقُ من شَحْم؛ قال الجوهري: وأرى أن الميمات في هذه الكلمات زوائد.

##### Türkçe

**سَحَقَ** şeyi **يَسْحَقُه** **سَحْقاً**: onu en şiddetli dövme ile dövdü; ve denildi: **السَّحْق** ince dövmedir; ve denildi: o, dövmeden sonra dövmedir; ve denildi: **السَّحْق** dövmeden aşağıdır.

El-Ezherî: rüzgâr, esişinin şiddetiyle yerin yüzünü soyarsa, yeri **سَحَقَت** ve onu **سَهَكَتها**; ve ben şeyi **سَحَقْت** de, o da **انْسَحَق** olur, eğer onu **سَهَكْته** isen. İbn Sîde: rüzgâr, izleri silip ince şeyleri süpürüp götürürse, yeri **تَسْحَقُها سَحْقاً** diye **سَحَقَت**. Ve **السَّحْق**: devenin yarasının izi; iyileşip yeri beyazladığı zaman. Ve **السَّحْق**: eski, yıpranmış elbise; Müzerred dedi ki:

Bana azık olarak, bir sarığın **سَحْقِ**’ından başka bir şey vermediler,
ve ondan beş yüz (dirhem): yaylar (vardır), ve sahte (olan) (vardır).

Ve onun çoğulu **سُحوق**’tur; Ferazdak dedi ki:

Şüphesiz sen, eğer Temîm’i hicveder ve rüşvet alırsan,
Kays’ı ağıtla anmakla, yahut sarıkların **سُحوق**’u ile (yaparsın).

Ve fiil: **الانْسِحاق**. Elbise **انْسَحَق** oldu ve **أسْحَق** oldu: yeni iken tüyü döküldüğü zaman; ve yıpranma onu **سَحْقاً** **سَحَقَه**; Ru’be dedi ki:

Yıpranma onun yeniliğini **سَحْقَ** etti de onu çok yıprattı.

Ve yıpranma ve giyimin ovması onu **سَحَقَ** etmiştir. Ve **ثوب سَحْق**: o, eski olandır; ve başkası dedi: o, **انْسَحَق** olan ve yumuşayan kimsedir. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Kimin dirhemleri kendisine sahte çıkarsa, onları pazara getirsin ve onlarla **ثَوْبَ سَحْقٍ** satın alsın ve onların iyi (para) olduklarına dair insanlarla yeminleşmesin” dediği rivayet edilmiştir; **السَّحْق**: **انْسَحَق** olmuş ve yıpranmış, sanki ondan yararlanma bakımından uzaklaşmış gibi olan eski elbisedir. Elbise **انْسَحَقَ** oldu, yani eskidi; Ebû’n-Necm dedi ki:

**مِنْ دِمْنةٍ كالمِرْجَليِّ المِسْحَق**

Ve devenin pabucu **أسْحَق** oldu, yani yumuşadı. Ve **الإسْحاق**: memenin yükselmesi ve karna yapışmasıdır. Ve meme **أسْحَقَ** oldu: kurudu ve yıprandı; sütü yükseldi ve içindeki şey gitti; Lebîd dedi ki:

Ta ki kuruyup **أسْحَقَ** olunca, (ve) **حالقٌ** (olunca),
Onu ne emzirmesi ne de sütten kesmesi yıpratmadı.

Ve onun memesi **أسْحَقَت**: zayıfladı ve sütü gitti. El-Asmaî dedi: **أسْحَق** kurudu; Ebû Ubeyd dedi: meme **أسْحَقَ** oldu: gitti ve yıprandı. Kova **انْسَحَقت**: içindeki şey gitti. El-Ezherî: ve kadınların **مُساحَقةُ**’sı sonradan türetilmiş bir lafızdır. Ve koşuda **السَّحْق**: **الحُضْر**’dan aşağı, **السَّحْج**’dan yukarıdır; Ru’be dedi ki:

O, ölçüşenin şiddetini karşılar,
ciddiyetten **سَحْقاً** ve boş yere **سَحْجاً**.

El-Ezherî başkasından şu beyti rivayet etti:

Bizim bir komşumuz vardı; onu,
çekirdekleri eskiden beri **تَسْحَق** eden pislik (yerinden) göçürdü.

Ve koşuda **السَّحْق**: yürüyüşün üstünde, **الحُضْر**’ın altındadır. Ve göz, yaşı **تَسْحَقه سَحْقاً** diye **سَحَقت** de o da **انْسَحَق** oldu: onu aşağı indirdi; ve **دُموع مَساحِيق** (vardır); ve şu beyit okundu:

**قِتْب وغَرْب إذا ما أُفْرِغ انْسَحقا**

Ve **السُّحُق**: uzaklıktır; ve aynı şekilde **السُّحْق** da (vardır), **عُسْر** ve **عُسُر** gibi. Ve şey **سَحُق** oldu (ötre ile), o hâlde o **سَحِيق**’tir, yani uzaktır; İbn Berrî dedi: ve **سَحِيق** ve **أسْحق** denilir; Ebû’n-Necm dedi ki:

Uzak **الأَسْحَقِ**’ın çıkıntılarına yükselir.

Ve duada: “**سُحْقاً** ona ve **بُعْداً**” (denir); onu, fiilin (açıkça) kullanılmayan bir fiilin gizli takdiri üzerine nasb ettiler. Ve “Allah onu **سَحَقَه**” ve “Allah onu **أسْحَقه**” yani onu uzaklaştırdı; ondan da şu sözü: “**قاذورة تسحق النوى قُدُما**”. Ve o **أسْحَق** oldu ve **انْسَحَق** oldu: uzaklaştı. Ve **مكان سَحِيق**: uzaktır. Ve tenzilde: “yahut rüzgâr onu **مكان سَحِيق**’te düşürür”; şiirde **ساحِقٌ** caizdir. **سُحُقٌ ساحِقٌ**, mübalağa üzere; eğer dua edersen, tercih edilen nasbdır. El-Ezherî: Hicaz ehlinin dili “**بُعْدٌ** ona ve **سُحْقٌ** ona”dır; onu isim yaparlar; nasb ise ona beddua üzerinedir; bununla “Allah onu uzaklaştırsın”ı isterler. Ve onu **سُحْقاً** ve **بُعداً** diye **أسْحَقَه**; ve o, uzak bir **سَحِيق**’tir. Ferrâ, “**فسُحْقاً** cehennem ehline” sözünde dedi ki: hafifletme üzerinde birleştiler; eğer “**فسُحُقاً**” okunmuş olsaydı güzel bir dil olurdu. Zeccâc dedi: “**فسُحْقاً**”, masdar üzerine mansubdur: Allah onları **سُحْقاً** diye **أسْحَقَهم**; yani onları rahmetinden uzaklaştırdı, uzaklaştırma ile. Havuz hadîsinde: “Ben derim ki: **سُحْقاً سُحْقاً**”, yani “uzaklık uzaklık”. Ve **مكان سَحِيق**: uzaktır. Ve **نخلة سَحُوق**: uzundur; İbn Berrî, Mufaddal en-Nekrî’den şu beyti okuttu:

Bir **جِذْعٌ سَحُوق** idi.

Kuss hadîsinde: “**كالنخلة السَّحُوق**”, yani meyvesi toplayana uzak olan uzun (hurma ağacı); el-Asmaî dedi: bilmiyorum, belki bu, bir eğilme ile birlikte olur; çoğulu **سُحُق**’tur. Züheyr’in sözüne gelince:

Sanki iki gözüm, öldürücü iki kovada,
su çeken develerden; **جَنّةً سُحُقا**’yı sular.

O, bir bahçenin hurmalarını kastetti; sonra (kelimeyi) hazfetti; ancak onların “**جنّة سُحُق**” demiş olmaları mümkündür; “**ناقة عُلُطٌ** ve **امرأة عُطُلٌ**” demeleri gibi. El-Asmaî: hurma ağacı, soyulmuşlukla birlikte uzarsa, o **سَحُوق**’tur. Şemmer dedi: o, **كَرَب**’ı olmayan uzun çıplak (hurma ağacı)dır; ve şu beyit okundu:

Ve bir yele, çıplak hurma **كسَحُوق اللِّيا** gibi,
azgın onda kuduzluğu tutuşturdu.

Atın boynunu çıplak hurma ağacına benzetti. Ve **حمار سَحُوق**: uzun, yaşlıdır; aynı şekilde dişi eşek; çoğulu **سُحخقٌ**’tur; Lebîd’den hurma ağacının vasfında şu beyit okundu:

**سُحُقٌ**; kayalık ve onun gece yürüyüşü onu faydalandırır,
aralarında yumuşaklar (vardır), (ve) asmalar.

Bazıları **السَّحُوق**’u uzun kadın için mecaz yaptı; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okuttu:

Gündüzün şiddeti boyunca onun etrafında dolaşır bir kadın,
iki elinin dirsekleri uzun, **سَحُوقُ**.

Ve **السَّوْحَق**: erkeklerden uzun olan; İbn Berrî dedi: onun şahidi Ahtal’ın sözü:

Dedim ki: mızraklar ona erişti; (ama) savruldu,
iki bacağı **سَوْحَقُ** olan, göğsü yana dönük (olan) (kimse) ile.

El-Asmaî: yağmurlardan **السَّحائِقُ** (vardır); teki **سَحيقة**’dir; o, iri damlalı, şiddetli vuruşlu, az **العَرِمُ** olan büyük yağmurdur; dedi ki: ondan **السَّحِيفة** de vardır, **ف** ile; o, geçtiği şeyi süpürüp götüren yağmur damlasıdır.

Ve **ساحوق**: bir yerdir; Seleme el-Absî dedi ki:

**بِساحُوقٍ**’ta çok kanlar döktüler,
ve benden önce **حَلِيب** ve **حازِر**’den (kimseleri) bıraktılar.

**حليب** ile inceyi, **حازر** ile aşağı olanı kastetti; Yakub onu tefsir etti. El-Ezherî şu beyti de okuttu:

Ve onlar **بِساحوقٍ**’ta **ذالِقا**’yı yakaladılar.

Ve **يومُ ساحوق**: onların günlerinden bir gündür. Ve **مساحق**: bir isimdir. Ve **إسْحَق**: yabancı bir isimdir; Sîbeveyh dedi: onu **إعْصار** veznine ilhak ettiler. Ve **إسْحَق**: bir adam adıdır; eğer onunla yabancı ismi kastedersen, marifede tenvin aldırmazsın; çünkü yönünden değiştirilmiştir de Arapların sözünde, mezhebi bilinmeyen olarak vaki olmuştur. Eğer “yolculuk onu **إسْحاقاً** diye **أسْحَقَه**” sözünden masdarı kastedersen, onu tenvinli yaparsın; çünkü o değiştirilmemiştir.

Ve hurmadan **السُّمْحوق**: uzun olandır; **الميم** ziyadedir.

Ve **السِّمْحاق**: baş kemiğinin üstünde ince bir kabuktur; yara ona ulaştığı zaman ona **سِمْحاقاً** adı verildi; İbn Berrî dedi: ve **السمحاق** şefkatin izidir; Recez söyleyen dedi ki:

O, uyluğu ile baldırı arasında,
kökü **سِمْحاقه**’dan uzak bir erkeklik organını tutar.

Ve göğün **سَماحيق**’i: buluttan ince parçalar; koyunun iç yağında, yağdan **سَماحِيقُ** (vardır). Cevherî dedi: bu kelimelerdeki **الميمات**’ın ziyade olduğunu görüyorum.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ح ق * * سَحَقَ * الشيء * فانْسَحَقَ * أي سهكه وبابه قطع و * السَّحْق * أيضا الثوب البالي و * السُّحْقُ * بالضم البعد يقال سحقا له و * السُّحُقُ * بضمتين مثله وقد * سَحُقَ * الشيء بالضم * سُحقا * بوزن بعد فهو * سَحِيقٌ * أي بعيد و * أسْحَقَهُ * الله أبعده و * أسْحَقَ * الثوب أخلق وبلي و * إسْحَاقُ * اسم رجل فإن أردت به الاسم الأعجمي لم تصرفه في المعرفة لأنه غُيّر عن جهته فوقع في كلام العرب غير معروف المذهب وإن أردت المصدر من قولك أسحقه السفر إسحاقا أي أبعده صرفته لأنه لم يتغير و * السِّمْحَاقُ * قشرة رقيقة فوق عظم الرأس وبها سميت الشجة إذا بلغت إليها سِمحاقا

##### Türkçe

* س ح ق * **سَحَقَ** şey’i, böylece **انْسَحَقَ**; yani onu inceltti; kapısı **قطع**’dır. Ve **السَّحْق**: ayrıca eskiyen elbise. Ve **السُّحْقُ** (ضم ile): uzaklık; “ona **سحقا**” denir. Ve **السُّحُقُ** (iki ضم ile): onun gibidir. Ve muhakkak şey (ضم ile) **سَحُقَ**; **سُحقا** (بعد vezninde); o hâlde o **سَحِيقٌ**’dur; yani uzak. Ve Allah onu **أسْحَقَهُ**: onu uzaklaştırdı. Ve elbiseyi **أسْحَقَ**: eskitti ve yıprattı. Ve **إسْحَاقُ**: bir adam adıdır; eğer onunla yabancı adı kastedersen, marifede onu sarf etmezsin; çünkü yönünden değiştirilmiştir; böylece Arapların sözünde mezhebi bilinmez olarak vaki olmuştur. Eğer “yolculuk onu **أسحقه** **إسحاقا**” sözünden masdarı kastedersen; yani onu uzaklaştırdı; onu sarf edersin; çünkü değişmemiştir. Ve **السِّمْحَاقُ**: baş kemiğinin üstünde ince bir kabuk; ve onunla, ona ulaştığı zaman yaraya **سِمحاقا** adı verilmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سحقه أي: الشيء كمنعه يسحقه سحقا: مثل سهكه سهكا، نقله الجوهري.
 أو سحقه: دقه أشد الدق، أو السحق: الدق الرقيق، أو هو الدق بعد الدق، وقيل: السحق: دون الدق قاله الليث.
 فانسحق: انسهك، أو اندق.
 ومن المجاز: سحقت الريح الأرض تسحقها سحقا: إذا عفت آثارها وانتسفت الدقاق، كذا في المحكم أو مرت كأنها تسحق التراب سحقا، كما في العباب، وفي التهذيب والأساس: سحقت الريح الأرض، وسهكته: إذا قشرت وجه الأرض بشدة هبوبها.
 وسحق الثوب يسحقه سحقا: أبلاه وهو مجاز .
 وسحق الشيء الشديد: إذا لينه.
 وسحق القملة: قتلها. وسحق رأسه: إذا حلقه. وسحقت العين دمعها أي: أنفدته وحمرته، فانسحق.
 وسحقت الدابة: عدت شديدا أو السحق في العدو: فوق المشي، ودون الحضر كما في الصحاح، وقال آخر: دون الحضر وفوق السحج، قال رؤبة:
  فهي تعاطي شده المكايلا
  سحقا من الجد وسحجا باطلا وأنشد الأزهري لآخر:
  كانت لنا جارة فأزعجهـا                      قاذورة تسحق النوى قدما وفي العباب: قال رؤبة في الكامل - فرس ميمون بن موسى المري-:
  كيف ترى الكامل يقضي فرقا
  إلى مدى العقب وشدا سحقا والسحق: الثوب البالي نقله الجوهري، زاد غيره: يقال: ثوب سحق ، سمي بالمصدر، لأنه الذي سحقه مر الزمان سحقا، حتى رق وبلي، قال أعشى همدان:
  وليس عليك إلا سحق بت                      نصيبي وإلا جـرد نـيم وقد سحق، ككرم سحوقة، بالضم مثل: خلق خلوقة كأسحق وهذه عن يعقوب، نقله الجوهري.
 والسحق: السحاب الرقيق شبه بالثوب الخلق.
 وقال الليث: دمع منسحق: مندفع ونص الأزهري: مندفق. ج: مساحيق وهو نادر وكذلك منكسر ومكاسير، وأنشد:
  طلى طرف عينيه مساحيق ذرق

  والسحق، بالضم، وبضمتين مثال خلق وخلق : البعد وقرأ حمزة والكسائي:  فسحقا لأصحاب السعير  أجمعوا على التخفيف، ولو قرئت  فسحقا  كانت لغة حسنة، وقال الزجاج: فسحقا: منصوب على المصدر، أسحقهم الله سحقا، أي: باعدهم من رحمته مباعدة، وفي حديث الحوض :  فأقول لهم: سحقا سحقا  أي: بعدا بعدا.
 وقد سحق، ككرم وعلم، سحقا بالغ واقتصر الجوهري على اللغة الأولى، فهو سحيق .
 وسحقت النخلة، ككرم طالت مع انجراد.
 ومكان سحيق، كأمير : بعيد ويقال: إنه لبعيد سحيق.
 وعبد الله بن سحوق ، كصبور محدث، وكأنها أمه، وأما أبوه فإسحاق وفي العباب: وابن سحوق: من أصحاب الحديث، واسمه عبد الله ابن إسحاق، وليس في هذا ما يدل على أن سحوقا أمه، ولعله من تحقير الأسماء، كما يقولون لمحمد: حموده، ولأحمد حميدان وحمد، ثم رأيت الحافظ ذكر لي التبصير فقال: عبد الله بن إسحاق، مولى غافق، يعرف بابن سحقون، مصري، روي عن حرملة، مات سنة 303 انتهى، فعلى هذا ما ذكره الصاغاني خطأ، قلده المصنف من غير مراجعة ، فتأمل، ثم رأيت في التكملة مثل ما في التبصير، ونصه: وابن سحقون: من المحدثين، واسمه عبد الله بن إسحاق.
 والسحوق من النخل، والحمر، والأتن: الطويلة، ج: سحق بالضم قال لبيد - رضي الله عنه- يصف نخلا: سحق يمتعها الصفا وسريه
  عم نواعم بينهن كروم وفي حديث قس:  كالنخلة السحوق  أي: الطويلة التي بعد ثمرها على المجتنى، قال الأصمعي: لا أدري لعل ذلك مع انحناء يكون. وقال شمر: السحوق هي الجرداء الطويلة التي لا كرب لها، وأنشد:
  وسالفة كسـحـوق الـلـيا                      ن أضرم فيها الغوي السعر شبه عنق الفرس بالنخلة الجرداء. وحمار سحوق : طويل ، مسن، وكذلك الأتان.
 والسوحق، كجوهر: الطويل من الرجال، قال ابن بري: شاهده قول الأخطل:
  إذا قلت نالته العوالي تقـاذفـت                      به سوحق الرجلين سانحة الصدر وساحوق: علم .
 وأيضا: ع، كانت فيه وقعة لبني ذبيان بن بغيض على عامر ابن صعصعة، وقتلوا رجالا أشرافا، كانوا يقرون الأضياف، فلما قتلوا ذهب ذلك القرى، فقال سلمة بن الخرشب الأنماري يذكر ذلك:
  هرقن بساحوق جفانـا كـثـيرة                      وغادرن أخرى من حقين وحازر وامرأة سحاقة : نعت سوء لها، في العباب.
 وقال الأزهري: ومساحقة النساء لفظة مولدة، وفي الأساس: في المجاز: ولعن الله المساحقات.
 وقال الأصمعي: السحيقة: المطر العظيم القطر، الشديد الوقع، قال: ومن الأمطار السحيفة بالفاء، وهي: المطرة العظيمة التي تجرف ما مرت به.
 وقال يعقوب: أسحق خف البعير أي: مرن نقله الجوهري. قال: و أسحق الضرع: ذهب لبنه، وبلي ولصق بالبطن وأنشد للبيد - رضي الله عنه- يصف مهاة:
  حتى إذا يبست وأسحق حالق                      لم يبله إرضاعها وفطامها وقال الأصمعى: أسحق: يبس، وقال أبو عبيد : أسحق الضرع: ذهب وبلي.
 وأسحق الله فلانا: أبعده من رحمته.
 وانسحق: اتسع ومنه المنسحق للمتسع، قال رؤبة يصف حمارا وأتنه:
  حتى إذا أقحمها في المنسحـق                      وانحسرت عنها شقاب المختنق

  وإسحاق: علم أعجمي وهو بالكسر، وإنما أطلقه للشهرة، ولكونه يفهم فيما بعد من قوله: إن نظر إلى أنه مصدر في الأصل قال سيبويه: ألحقوه ببناء إعصار، وإسحاق: اسم رجل ، فإذا أريد ذلك لم تصرفه في المعرفة، لأنه غير عن جهته، فوقع في كلام العرب غير معروف المذهب ويصرف إن نظر إلى أنه مصدر في الأصل من قولك: أسحقه الله أي: أبعده، وذلك لأنه لم يغير عن جهته، كذا في الصحاح والعباب.
 ومما يستدرك عليه: السحق: أثر دبرة البعير إذا برأت وابيض موضعها.
 وانسحق الثوب: سقط زئبره وهو جديد .
 وجمع السحق- الثوب البالي-: سحوق ، قال الفرزدق:
  فإنك إن تهجو تميما وترتشي                      تبابين قيس أو سحوق العمائم وسحقه البلى سحقا، قال رؤبة:
  سحق البلى جدته فأنهجا والمنسحق: الثوب الخلق، قال أبو النجم:
  من دمنة كالمرجلي المنسحق والمسحق، كمنبر : ما يسحق به. وانسحقت الدلو: ذهب ما فيها.
 والأسحق: البعيد، كالسحيق، قاله ابن بري، وأنشد لأبي النجم:
  تعلو خناذيذ البعيد الأسحق وسحقه الله: أبعده، وأسحق هو، وانسحق: بعد.
 ومكان ساحق: بعيد ، جوزوه في الشعر.
 وسحق ساحق، على المبالغة.
 وجنة سحق، بضمتين، كما قالوا: ناقة علط، وامرأة عطل ، ومنه قول زهير:
  كأن عيني في غربي مقتـلة                      من النواضح تسقى جنة سحقا ويقال: أراد نخل جنة، فحذف. واستعار بعضهم السحوق للمرأة الطويلة، وأنشد ابن الأعرابي:
  تطيف به شد النهار ظعينة                      طويلة أنقاء اليدين سحوق ومساحق: اسم .
 وقرأت في تاريخ الخطيب، في ترجمة المتقي لله ، يقال: اجتمعت في أيامه إسحاقات، فانسحقت خلافة بني العباس في زمانه، وانهدمت قبة المنصور الخضراء التي كان بها فخرهم، وذلك أنه كان يكنى أبا إسحاق، ووزيره القراريطي كان يكنى أبا إسحاق كذلك، وكان قاضيه أبو إسحاق الخرقي، ومحتسبه أبو إسحاق بن بطحاء، وصاحب شرطته أبو إسحاق بن أحمد، ابن أمير خراسان، وكانت داره القديمة في دار إسحاق ابن إبراهيم المصيصي وكانت الدار نفسها لإسحاق بن كنداج، ودفن في دار إسحاق في تربته بالجانب الغربي. قلت: وشيخنا المعمر محمد بن إسحاق ابن أمير المؤمنين الصنعاني، ممن حدث عن عبد الله بن سالم البصري، توفى سنة 180.
 ومحلة إسحاق: بالغربية، من أعمال مصر، وكذا منية إسحاق، ومن الأولى ناصر الدين أبو عبد الله محمد بن عثمان بن محمد الإسحاقي المالكي، مات سنة 810 ممن اشتغل بالفقه على الشيخ خليل المالكي، وحفيده الرضي محمد بن محمد الإسحاقي لقيه السخاوي، ومنها أيضا: المؤرخ عبد الباقي بن محمد الإسحاقي المنوفي المتأخر، له تاريخ لطيف ، توفي ببلده سنة نيف وسبعين وألف. والإسحاقيون: بطن من العلويين منسوبون إلى أبي محمد إسحاق المؤتمن ابن جعفر الصادق، منهم نقباء حلب والشام، وجماعة ببعلبك.
 وأيضا: بطن من جعفر الطيار، منسوب إلى إسحاق العريضي الأطرف، وفيهم كثرة.

##### Türkçe

**سحقه** yani: şey, **منعه** gibi; onu **يسحقه** **سحقا** (sahk eder): **سهكه** **سهكا** gibi; bunu el-Cevherî nakletti.
Veya **سحقه**: onu dövmenin en şiddetlisiyle dövdü; yahut **السحق**: ince dövmedir; yahut o, dövmeden sonra dövmedir; ve denildi ki: **السحق** dövmeden aşağıdır; bunu el-Leys söyledi.

Böylece **فانسحق**: **انسهك** oldu; yahut **اندق** oldu.

Mecazdan: **سحقت الريح الأرض تسحقها سحقا**: izlerini sildiği ve ince kırıntıları süpürüp aldığı zaman; **المحكم**’de böyle. Veya geçti; sanki toprağı **سحقا** sahk ediyormuş gibi; **العباب**’da olduğu üzere. **التهذيب** ve **الأساس**’ta: **سحقت الريح الأرض** ve **سهكته**: şiddetli esişiyle yerin yüzünü soyduğu zaman.

**وسحق الثوب يسحقه سحقا**: onu eskitti; ve bu mecazdır.

**وسحق الشيء الشديد**: onu yumuşattığı zaman.

**وسحق القملة**: onu öldürdü. **وسحق رأسه**: onu tıraş ettiği zaman. **وسحقت العين دمعها** yani: onu tüketti ve onu kızarttı; böylece **فانسحق**.

**وسحقت الدابة**: şiddetli koştu; yahut koşmada **السحق**: **المشي**’nin üstünde, **الحضر**’ın altında; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Bir başkası dedi ki: **الحضر**’ın altında ve **السحج**’ın üstünde. Ru’be dedi ki:

فهي تعاطي شده المكايلا
سحقا من الجد وسحجا باطلا

El-Ezherî bir başkası için rivayet etti:

كانت لنا جارة فأزعجهـا                      قاذورة تسحق النوى قدما

**العباب**’da: Ru’be **الكامل** hakkında dedi —Meymûn b. Mûsâ el-Murrî’nin atı—:

كيف ترى الكامل يقضي فرقا
إلى مدى العقب وشدا سحقا

**والسحق**: eski elbise; bunu el-Cevherî nakletti. Başkası ekledi: denir ki: **ثوب سحق**; masdar ile adlandırıldı; çünkü onu zamanın geçişi **سحقا** sahk etti; nihayet inceldi ve eskidi. A‘şâ Hemdân dedi ki:

وليس عليك إلا سحق بت                      نصيبي وإلا جـرد نـيم وقد سحق

**ككرم سحوقة**: (ضم ile) **خلق خلوقة** gibi; **كأسحق**. Bu, Ya‘kūb’dandır; el-Cevherî nakletti.

**والسحق**: ince bulut; eski elbiseye benzetildi.

El-Leys dedi ki: **دمع منسحق**: itilen. El-Ezherî’nin nassı: fışkıran. Çoğulu: **مساحيق**; ve bu nadirdir; aynı şekilde **منكسر** ve **مكاسير**. Ve şu beyit okundu:

طلى طرف عينيه مساحيق ذرق

**والسحق** (ضم ile) ve iki ضم ile, **خلق** ve **خلق** misali: uzaklık. Hamza ve el-Kisâî şöyle okudu: **فسحقا لأصحاب السعير**. Hafifletme üzerinde icmâ ettiler; eğer **فسحقا** okunmuş olsaydı, güzel bir dil olurdu. Ez-Zeccâc dedi ki: **فسحقا** masdar üzere mansuptur: Allah onları **سحقا** sahk etsin; yani onları rahmetinden uzaklaştırma ile uzaklaştırsın. Havz hadîsinde: “Ben onlara derim ki: **سحقا سحقا**”; yani: uzaklık, uzaklık.

Ve **قد سحق**; **ككرم وعلم**; **سحقا** (بالغ). El-Cevherî birinci lugatla yetindi. O hâlde o **سحيق**tir.

**وسحقت النخلة**، **ككرم**: soyulmuşlukla birlikte uzadı.

**ومكان سحيق**، **كأمير**: uzak; ve denir ki: o, uzak **سحيق**tir.

**وعبد الله بن سحوق**، **كصبور**: muhaddis; sanki o, onun annesidir. Babası ise **إسحاق**tır. **العباب**’da: ve İbn Sukhûk: hadis ashabındandır; adı Abdullah b. İshâk’tır. Bunda, Sukhûk’un onun annesi olduğuna delâlet eden bir şey yoktur; belki de isimleri küçültmedendir; nitekim Muhammed’e: **حموده** derler; Ahmed’e **حميدان** ve **حمد**. Sonra hâfızın bana **التبصير**’i zikrettiğini gördüm; dedi ki: Abdullah b. İshâk, Gâfiq’in mevlâsı; **ابن سحقون** diye bilinir; Mısırlı; Hurmala’dan rivayet etti; 303 yılında öldü; bitti. Buna göre es-Sâgânî’nin zikrettiği şey hatadır; musannif onu müracaat etmeden taklit etti; öyleyse düşün. Sonra **التكملة**’de **التبصير**’dekinin benzerini gördüm; nassı: ve **ابن سحقون**: muhaddislerdendir; adı Abdullah b. İshâk’tır.

**والسحوق** hurmadan, erkek eşeklerden ve dişi eşeklerden: uzun olanlar. Çoğulu: **سحق** (ضم ile). Lebîd —Allah ondan razı olsun— hurmaları vasfederek dedi ki:

سحق يمتعها الصفا وسريه
عم نواعم بينهن كروم

Kuss hadîsinde: “**كالنخلة السحوق**”; yani: meyvesi toplayana uzak olan uzun (hurma). El-Asma‘î dedi ki: bilmiyorum; belki bu, bir eğilme ile birlikte olur. Şemmer dedi ki: **السحوق**: kervi olmayan, uzun, çıplak (hurma)dır. Ve şu beyit okundu:

وسالفة كسـحـوق الـلـيا
ن أضرم فيها الغوي السعر

Atın boynunu, çıplak hurmaya benzetti. **وحمار سحوق**: uzun, yaşlı; aynı şekilde dişi eşek.

**والسوحق**، **كجوهر**: erkeklerden uzun olan. İbn Berrî dedi ki: şahidi el-Ahtal’ın sözü:

إذا قلت نالته العوالي تقـاذفـت                      به سوحق الرجلين سانحة الصدر

**وساحوق**: özel isim.

Ve ayrıca: bir yer; orada, Benî Zübyân b. Begîd’in Âmir b. Sa‘saa üzerine bir vak‘ası oldu; ve misafirleri ağırlayan şerefli adamları öldürdüler; öldürülünce o ikram gitti. Bunun üzerine Selame b. el-Harşeb el-Enmârî bunu anarak dedi ki:

هرقن بساحوق جفانـا كـثـيرة                      وغادرن أخرى من حقين وحازر

**وامرأة سحاقة**: ona kötü bir niteleme; **العباب**’da.

El-Ezherî dedi ki: **ومساحقة النساء** muvelled bir lafızdır. **الأساس**’ta: mecazda: “Allah **المساحقات**’a lanet etsin.”

El-Asma‘î dedi ki: **السحيقة**: iri damlalı, şiddetli vuruşlu büyük yağmur. Dedi ki: yağmurlardan **السحيفة** (ف ile) vardır; o: geçtiği şeyi sürükleyip götüren büyük yağmurdur.

Ya‘kūb dedi ki: **أسحق خف البعير** yani: yumuşadı; el-Cevherî nakletti. Dedi ki: ve **أسحق الضرع**: sütü gitti; eskidi ve karna yapıştı. Lebîd’e —Allah ondan razı olsun— bir yaban öküzünü vasfederken şu beyit rivayet edildi:

حتى إذا يبست وأسحق حالق                      لم يبله إرضاعها وفطامها

El-Asma‘î dedi ki: **أسحق**: kurudu. Ebû Ubeyd dedi ki: **أسحق الضرع**: gitti ve eskidi.

**وأسحق الله فلانا**: onu rahmetinden uzaklaştırdı.

**وانسحق**: genişledi. Ondan: geniş olana **المنسحق**. Ru’be bir erkek eşeği ve dişisini vasfederek dedi ki:

حتى إذا أقحمها في المنسحـق                      وانحسرت عنها شقاب المختنق

Ve **إسحاق**: yabancı (Arapça olmayan) bir özel addır; o da kesre iledir. Onu ancak şöhret için, ve “aslı itibarıyla masdar olduğuna bakarsa” sözünden sonra anlaşılacak olması sebebiyle mutlak olarak kullandı. Sîbeveyh dedi ki: Onu **إعصار** veznine ilhak ettiler. Ve **إسحاق**: bir adam adıdır; bu kastedilirse onu marifede tenvinli çekimle kullanmazsın; çünkü kendi cihetinden değiştirilmiştir. Böylece Arapların كلامında mezhebi bilinmez olarak vaki oldu. Ve “aslı itibarıyla masdar olduğuna bakarsa” onu çekimli kılar; “**أسحقه الله**” demenden, yani: “onu uzaklaştırdı”dan. Bu, kendi cihetinden değiştirilmemiş olması sebebiyledir. **الصحاح** ve **العباب**’da böyledir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **السحق**: devenin sırt yarasının iyileşip yeri beyazladığı zaman (kalan) izi.

Ve **انسحق الثوب**: yeni iken tüyü (havı) düştü.

Ve **السحق**’ın—eski elbisenin—cem‘i: **سحوق**. **الفرزدق** dedi:
فإنك إن تهجو تميما وترتشي                      تبابين قيس أو سحوق العمائم

Ve onu eskime **سحقا** ile **سحقه**; **رؤبة** dedi:
سحق البلى جدته فأنهجا

Ve **المنسحق**: yıpranmış elbise; **أبو النجم** dedi:
من دمنة كالمرجلي المنسحق

Ve **المسحق**, **منبر** gibi: kendisiyle ezilen/öğütülen şey. Ve **انسحقت الدلو**: içindekinin (suyu) gitti.

Ve **الأسحق**: uzak olan; **السحيق** gibi. Bunu İbn Berrî söyledi; ve Ebû’n-Necm’den şu beyti şâhid getirdi:
تعلو خناذيذ البعيد الأسحق

Ve **سحقه الله**: onu uzaklaştırdı. Ve **أسحق** odur; ve **انسحق**: uzaklaştı.

Ve **مكان ساحق**: uzak (bir yer); bunu şiirde câiz gördüler.

Ve **سحق ساحق**: mübalağa üzere.

Ve **جنة سحق**, iki damme ile; “**ناقة علط**” ve “**امرأة عطل**” dedikleri gibi. Ondan, Züheyr’in sözü:
كأن عيني في غربي مقتـلة                      من النواضح تسقى جنة سحقا

Ve denilir ki: “**نخل جنة**”yi kastetti; sonra (muzafı) hazfetti. Ve bazısı **السحوق**’u uzun boylu kadın için istiâre etti; İbnü’l-A‘râbî şu beyti rivayet etti:
تطيف به شد النهار ظعينة                      طويلة أنقاء اليدين سحوق

Ve **مساحق**: bir addır.

Ve Hatîb’in tarihinin içinde, **المتقي لله** tercümesinde okudum; denilir ki: Onun günlerinde **إسحاقات** toplandı; böylece Benî’l-‘Abbâs’ın hilâfeti onun zamanında **انسحقت** (ezilip çöktü); ve onların övüncü olan, içinde bulundukları el-Mansûr’un yeşil kubbesi yıkıldı. Bu, onun künyesinin Ebû **إسحاق** olması sebebiyledir; veziri el-Karârîtî’nin künyesi de yine Ebû **إسحاق** idi; kadısı Ebû **إسحاق** el-Harkî idi; muhtesibi Ebû **إسحاق** b. Batḥâ idi; şurta sahibı Ebû **إسحاق** b. Ahmed idi, Horasan emîrinin oğlu. Ve eski evi, **إسحاق** b. İbrâhîm el-Maṣîṣî’nin evinde idi; ve evin kendisi **إسحاق** b. Kendâc’a aitti. Ve batı tarafındaki yanında, **إسحاق**’ın evinde, onun türbesinde defnedildi. Dedim ki: ve şeyhimiz, uzun ömürlü, Muhammed b. **إسحاق** b. Emîri’l-Mü’minîn es-San‘ânî, Abdullah b. Sâlim el-Basrî’den rivayette bulunanlardandır; 180 yılında vefat etti.

Ve **محلة إسحاق**: garbiyede, Mısır’ın amellerindendir; yine **منية إسحاق** da böyledir. Birincisinden: Nâsıruddîn Ebû Abdullah Muhammed b. Osman b. Muhammed el-**إسحاقي** el-Mâlikî; 810 yılında öldü; Şeyh Halîl el-Mâlikî üzerinde fıkıhla iştigal edenlerdendi. Ve torunu er-Raḍî Muhammed b. Muhammed el-**إسحاقي**; es-Sehâvî ona rastladı. Ve ondan ayrıca: müteahhir tarihçi Abdülbâkî b. Muhammed el-**إسحاقي** el-Menûfî; onun latif bir tarihi vardır; beldesinde bin ve yetmiş küsur yılında vefat etti. Ve **الإسحاقيون**: ‘Alevîlerden bir batındır; Ca‘fer es-Sâdık’ın oğlu Ebû Muhammed **إسحاق** el-Mu’temen’e nisbetlidirler; onlardan Haleb ve Şam’ın nakîbleri ve Ba‘lebek’te bir cemaat vardır.

Ve ayrıca: Ca‘fer et-Tayyâr’dan bir batın; **إسحاق** el-‘Arîḍî el-Aṭraf’a nisbetlidir; ve onlarda çokluk vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَحَقَهُ
1 سَحَقَهُ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. سَحَقَ , (Msb, K) inf. n. سَحْقٌ, (Msb,) He bruised, brayed, or pounded, it; syn. دَقَّهُ; (Mgh, K;) namely, a thing, (S, TA,) or medicine: (Mgh, Msb:) or i. q. سَهَكَهُ [app. as meaning he bruised, brayed, or pounded, it coarsely; but see this latter verb]: (S, K:) or it signifies [he did so in a degree] less than what is meant by دَقَّهُ: (Lth, K:) or [he powdered, or pulverized, it; i. e.] he bruised, brayed, or pounded, it finely: or he bruised, brayed, or pounded, it time after time. (TA.) ― -b2- [Hence,] سَحَقَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ, (K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) (tropical:) The wind effaced the traces of the ground, (K, TA,) and carried away the broken particles [that were upon it]: (M, TA:) or passed along as though it were bruising, or braying, or pounding, (كَأَنَّهَا تَسْحَقُ,) the dust: (O, K:) or pared, or abraded, the surface of the earth by its vehement blowing; as also سَهَكَتْهَا [q. v.]. (T, A, TA.) ― -b3- And سَحَقَهُ, (K, TA,) aor. and inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He wore it out; namely, a garment. (K, TA.) And سَحَقَهُ مَرُّ الزَّمَانِ (assumed tropical:) The course of time rendered it (a garment) thin and worn out. (O, TA.) And سَحَقَهُ البِلَا (assumed tropical:) [Wear wasted it]; namely, a garment. (TA.) ― -b4- Also He, or it, rendered it soft, or smooth; namely, a hard thing. (K.) ― -b5- And (assumed tropical:) He destroyed it; and so ↓ اسحقهُ. (Har p. 257-8.) ― -b6- سَحَقَ القَمْلَةَ He killed the louse. (K.) ― -b7- سَحَقَ رَأْسَهُ He shaved his head. (K.) ― -b8- سَحَقَتِ العَيْنُ دَمْعَهَا The eye spent its tears; (K, TA;) shed them, or let them fall. (TA.) ― -b9- See also 4. -A2- سَحُقَ, aor. سَحُقَ , inf. n. سُحُوقَةٌ, (assumed tropical:) It (a garment) was, or became, old, and worn out; (K;) [and so, app., سَحِقَ, inf. n., سَحَقٌ, accord. to a usage of this noun, in the Deewán el-Hudhaleeyeen, mentioned by Freytag, and agreeably with the phrase ثَوْبٌ سَحِقٌ, mentioned below;] as also ↓ اسحق, (Yaakoob, S, Msb, K,) inf. n. اـِسْحَاقٌ. (Msb.) -A3- سَحُقَ, (S, Msb, K,) aor. سَحُقَ ; and سَحِقَ, aor. سَحَقَ ; (K;) inf. n. سُحْقٌ (S, * Msb, * K) [and app. سُحُقٌ also]; It (a thing, S, or a place, Msb) was, or became, distant, or remote; (S, Msb, K;) as also ↓ اسحق, and ↓ انسحق. (TA.) سُحْقٌ and سُحُقٌ are both syn. with بُعْدٌ. (S, K.) One says, سُحْقًا لَهُ, (S, Msb,) a form of imprecation, (Msb,) meaning May God alienate him, or estrange him, from good, or prosperity! or curse him! i. e. may he not be pitied with respect to that which has befallen him! like بُعْدًا لَهُ: the most approved way is to put the noun thus in the accus. case as an inf. n.; but the tribe of Temeem say, بُعْدٌ لَهُ, and سُحْقٌ. (TA in art. بعد.) ― -b2- سَحُقَتِ النَّخْلَةُ The palm-tree became tall: (K:) or tall with smoothness [of its trunk]. (TA.) -A4- سَحَقَتِ الدَّابَّةُ, [inf. n. سَحْقٌ,] The beast ran vehemently: or ran a pace above that termed مَشْىٌ and below that termed حُضْرٌ, (K, TA,) agreeably with what is said in explanation of السَّحْقُ in the S: or below that termed حُضْرٌ and above that termed سَحْجٌ. (TA.)

مُسَاحَقَةُ النِّسَآءِ
3 مُسَاحَقَةُ النِّسَآءِ ذ [meaning (tropical:) The mutual act, of women, indicated by the epithet سَحَّاقَةٌ (q. v.), as also ↓ تَسَاحُقٌ,] is post-classical: (T, TA:) such it is said to be. (Mgh.)

اسحقهُ
4 اسحقهُ ذ : see 1. ― -b2- Said of God, (S, TA,) He removed him far away, or alienated him, or estranged him, in a general sense, or from good, or prosperity; syn. أَبْعَدَهُ; (S, O, K, TA; [accord. to the CK انسحقهُ, which is wrong;]) as also ↓ سَحَقَهُ: or, from his mercy. (TA.) -A2- اسحق as intrans.: see 1, in two places. ― -b2- Also, [in the CK, erroneously, انسحق,] said of a came's foot, It was, or became, smooth, with a degree of hardness; syn. مَرَنَ. (ISk, S, O, K.) ― -b3- And said of an udder, It lost its milk, and became wasted, and clave to the belly: (ISk, S, O, K:) or it dried up: (As, TA:) or it went away; and wasted. (A'Obeyd, TA.) ― -b4- And اسحقت الدَّلْوُ The bucket became empty of what was in it. (TA.)

تَسَاحُقٌ
6 تَسَاحُقٌ ذ The act of rubbing together. (KL.) See also 3.

انسحق
7 انسحق ذ [It was, or became, bruised, brayed, or pounded: &c.:] quasi-pass. of سَحَقَهُ as expl. in the first sentence of this art. (S, O, K.) ― -b2- Said of a garment, It was, or became, [worn out; or thin and worn out; (see 1;) or] threadbare, or napless, while new. (TA.) ― -b3- And [said of a place,] It was wide, or ample. (O, K.) ― -b4- See also 1. ― -b5- انسحق الدَّمْعُ The tears were shed. (TA.)

سَحْقٌ
سَحْقٌ ذ An old and worn-out garment, (S, Mgh, O, Msb, K,) that has become thin, (O,) and threadbare; (Ham p. 591;) also used as a prefixed noun, (Mgh, Msb,) so that you say سَحْقُ ثَوْبٍ [meaning as above], (Mgh,) and سَحْقُ بُرْدٍ [an old and worn-out بُرْد], and سَحْقُ عِمَامَةٍ [an old and worn-out turban]: (Mgh, Msb:) and one says ثَوْبٌ سَحْقٌ, [using it as an epithet,] (O, TA,) and ↓ ثَوْبٌ سَحِقٌ, (Har p. 258, [but for this I have found no other authority, and it may be a mistranscription,]) and ↓ ثَوْبٌ مُنْسَحِقٌ likewise signifies an old and worn-out garment: (TA:) سَحْقٌ applied to a garment is an inf. n. used as a subst.: (O, TA:) the pl. is سُحُوقٌ. (TA.) Hence one says سَحْقُ دِرْهَمٍ, meaning (tropical:) A [bad] dirhem [or] such as is termed زَائِفٌ. (Mgh.) ― -b2- Also A pastor's bag (كِنْفٌ): so in a verse cited voce خُفٌّ. (S in art. خف.) ― -b3- And (tropical:) Thin clouds: (K:) likened to an old and worn-out garment. (TA.) ― -b4- And The mark, or scar, of a gall, or sore, on the back of a camel, when it has healed, and the place thereof has become white: (TA:) [like سَلْقٌ and سَلَقٌ.]

سَحِقٌ
سَحِقٌ ذ : see the next preceding paragraph.

سُحْقَةٌ
[ سُحْقَةٌ ذ Baldness: of the dial. of El-Yemen. (Freytag, from IDrd.)]

سَحُوقٌ
سَحُوقٌ ذ Tall; applied to a palm-tree; (S, Msb, K;) as also سُيْحُوقٌ; (S;) and to a he-ass and to a she-ass; (S, K) and by some, metaphorically, to a woman; (TA;) and ↓ سَوْحَقٌ signifies the same, (K,) applied to a man; (TA;) and الرِّجْلَيْنِ ↓ سَوْحَقُ long in respect of the legs: (IB:) or سَحُوقٌ applied to a palm-tree signifies tall so that its fruit is far above the gatherer; As says, I know not whether that be with a bending: or, accord. to Sh, so applied, smooth and tall, having no stumps of the branches remaining [upon the trunk]; and to such the neck of a horse is likened by a poet: and applied to a he-ass and to a she-ass, tall, and advanced in age: (TA:) pl. سُحُقٌ, (S, O, Msb,) like رُسُلٌ, (Msb,) or سُحْقٌ. (So in the K.) One says also جَنَّةٌ سُحُقٌ, meaning A garden of tall palm-trees. (TA.)

سَحِيقٌ
سَحِيقٌ ذ Bruised, brayed, or pounded: (Mgh:) [&c.: (see 1, first sentence:)] i. q. ↓ مَسْحُوقٌ: (O:) applied to musk; (Mgh, O;) and to saffron. (Mgh in art. ورس.) ― -b2- and Distant; remote; (S, Msb, K;) applied to a thing, (S,) or to a place; (Msb, K;) as also ↓ أَسْحَقُ; (IB, TA;) and ↓ سَاحِقٌ in the same sense, applied to a place, is allowed in poetry. (TA.) One says, اـِنَّهُ لَبَعِيدٌ سَحِيقٌ [app. meaning Verily he, or it, is very distant or remote]. (TA.)

سَحِيقَةٌ
سَحِيقَةٌ ذ A great rain that sweeps away that along which it passes: (K:) or, accord. to As, سَحِيفَةٌ, with ف, has this meaning; and the former word signifies a vehement rain, consisting of large drops, (TA in the present art.,) but of little width: pls.سَحَائِقُ and سَحَائِفُ. (TA in art. سحف.)

سَحَّاقَةٌ
سَحَّاقَةٌ ذ [Fricatrix; quæ confrictu libidinem alterius explet: (Golius, from Meyd:)] an epithet of evil import, applied to a woman: (O, K:) pl. سَحَّاقَاتٌ: of such it is said that they are cursed by God. (Mgh.)

سَاحِقٌ
سَاحِقٌ ذ : see سَحِيقٌ. ― -b2- You say also سُحْقٌ سَاحِقٌ, meaning Great distance or remoteness. (TA.)

سَوْحَقٌ
سَوْحَقٌ ذ : see سَحُوقٌ, in two places.

أَسْحَقُ
أَسْحَقُ ذ : see سَحِيقٌ. ― -b2- [Also Bald: of the dial. of El-Yemen. (Freytag, from IDrd.)]

مِسْحَقٌ
مِسْحَقٌ ذ An instrument with which one bruises, brays, or pounds: &c.: (يُسْحَقُ بِهِ:) [see 1, first sentence.] (TA.)

مَسْحُوقٌ
مَسْحُوقٌ ذ : see سَحِيقٌ.

مُنْسَحِقٌ
مُنْسَحِقٌ ذ : see سَحْقٌ. ― -b2- Also Wide, or ample. (TA.) ― -b3- دَمْعٌ مُنْسَحِقٌ Tears pouring forth; syn. مُنْدَفِقٌ: (Lth, Az, TA:) in the K, مُنْدَفِعٌ: (TA:) pl. مَسَاحِيقُ, which is extr.; (K;) like مَكَاسِيرُ, pl. of مُنْكَسِرٌ. (TA.)

##### Türkçe

**سَحَقَهُ**
1 **سَحَقَهُ** ذ, (S, Mgh, Msb, K,) muzâri‘i **سَحَقَ**, (Msb, K) mastar ismi **سَحْقٌ**, (Msb,) O, onu ezdi, havanda dövdü yahut dövdü; eşanlamlısı **دَقَّهُ**; (Mgh, K;) yani bir şey; (S, TA,) yahut ilaç: (Mgh, Msb:) yahut [**سَهَكَهُ** ile] aynı mânâdadır [görünüşe göre onu kaba olarak ezdi, havanda dövdü yahut dövdü mânâsında; fakat bu son fiile bak]: (S, K:) yahut **دَقَّهُ** ile kastedilenden daha az bir dereceyi ifade eder: (Lth, K:) yahut [onu toz etti yahut un ufak etti; yani] onu ince olarak ezdi, havanda dövdü yahut dövdü: yahut onu defalarca ezdi, havanda dövdü yahut dövdü. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **سَحَقَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ**, (K,) muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) (mecaz:) Rüzgâr yerin izlerini sildi, (K, TA,) ve üzerindeki kırık parçacıkları alıp götürdü: (M, TA:) yahut tozu (كَأَنَّهَا تَسْحَقُ,) eziyormuş, havanda dövüyormuş yahut dövüyormuş gibi geçip gitti: (O, K:) yahut şiddetli esmesiyle yerin yüzünü soydu yahut aşındırdı; bunun gibi **سَهَكَتْهَا** [bk.]. (T, A, TA.) ― -b3- Ve **سَحَقَهُ**, (K, TA,) muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) (mecaz:) Onu eskitti; yani bir elbiseyi. (K, TA.) Ve **سَحَقَهُ مَرُّ الزَّمَانِ** (varsayılan mecaz:) Zamanın akışı onu (bir elbiseyi) inceltti ve eskitti. (O, TA.) Ve **سَحَقَهُ البِلَا** (varsayılan mecaz:) [Yıpranma onu tüketti]; yani bir elbiseyi. (TA.) ― -b4- Ayrıca O, yahut o, onu yumuşak yahut pürüzsüz kıldı; yani sert bir şeyi. (K.) ― -b5- Ve (varsayılan mecaz:) Onu helâk etti; ve bunun gibi ↓ **اسحقهُ**. (Har p. 257-8.) ― -b6- **سَحَقَ القَمْلَةَ** O, biti öldürdü. (K.) ― -b7- **سَحَقَ رَأْسَهُ** O, başını tıraş etti. (K.) ― -b8- **سَحَقَتِ العَيْنُ دَمْعَهَا** Göz, gözyaşını tüketti; (K, TA;) onları döktü yahut akıttı. (TA.) ― -b9- 4’e de bak.

-A2- **سَحُقَ**, muzâri‘i **سَحُقَ**, mastar ismi **سُحُوقَةٌ**, (varsayılan mecaz:) O (bir elbise) eskiydi yahut eskidi ve yıprandı; (K;) [ve bunun gibi, görünüşe göre, **سَحِقَ**, mastar ismi, **سَحَقٌ**, bu ismin bir kullanışına göre, Freytag’ın zikrettiği Hudhaleeyeen Dîvânı’nda, ve aşağıda zikredilen **ثَوْبٌ سَحِقٌ** ibaresine uygun olarak;] bunun gibi ↓ **اسحق**, (Yaakoob, S, Msb, K,) mastar ismi **اـِسْحَاقٌ**. (Msb.)

-A3- **سَحُقَ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i **سَحُقَ**; ve **سَحِقَ**, muzâri‘i **سَحَقَ**; (K;) mastar ismi **سُحْقٌ** (S, * Msb, * K) [ve görünüşe göre **سُحُقٌ** da]; O (bir şey, S, yahut bir yer, Msb) uzak idi yahut uzak oldu; (S, Msb, K;) bunun gibi ↓ **اسحق**, ve ↓ **انسحق**. (TA.) **سُحْقٌ** ve **سُحُقٌ** ikisi de **بُعْدٌ** ile eşanlamlıdır. (S, K.) Şöyle denir: **سُحْقًا لَهُ**, (S, Msb,) bir beddua kalıbı, (Msb,) mânâsı: Allah onu hayırdan yahut refahtan uzaklaştırsın! yahut ona lânet etsin! yani başına gelen şey hususunda ona acınmasın! **بُعْدًا لَهُ** gibi: en makbul yol, ismi böyle mansup olarak bir mastar ismi kılmaktır; fakat Temîm kabilesi **بُعْدٌ لَهُ**, ve **سُحْقٌ** der. (TA, madde **بعد**.) ― -b2- **سَحُقَتِ النَّخْلَةُ** Hurma ağacı uzun oldu: (K:) yahut gövdesinin pürüzsüzlüğüyle birlikte uzun oldu. (TA.)

-A4- **سَحَقَتِ الدَّابَّةُ**, [mastar ismi **سَحْقٌ**,] Binek hayvanı şiddetle koştu: yahut **مَشْىٌ** denilen yürüyüşten bir adım yukarı ve **حُضْرٌ** denilenin aşağısında bir koşuşla koştu, (K, TA,) S’de **السَّحْقُ**’un açıklamasında söylenene uygun olarak: yahut **حُضْرٌ** denilenin aşağısında ve **سَحْجٌ** denilenin yukarısında. (TA.)

**مُسَاحَقَةُ النِّسَآءِ**
3 **مُسَاحَقَةُ النِّسَآءِ** ذ [mânâsı (mecaz:) kadınların, **سَحَّاقَةٌ** (bk.) lakabıyla işaret edilen karşılıklı fiili; bunun gibi ↓ **تَسَاحُقٌ**,] klasik sonrası (post-classical)dır: (T, TA:) böyle olduğu söylenir. (Mgh.)

**اسحقهُ**
4 **اسحقهُ** ذ : 1’e bak. ― -b2- Allah hakkında söylendiğinde, (S, TA,) onu çok uzaklaştırdı, yahut onu uzak kıldı, yahut onu yabancılaştırdı, genel bir mânâda, yahut hayırdan yahut refahtan; eşanlamlısı **أَبْعَدَهُ**; (S, O, K, TA; [CK’ye göre **انسحقهُ**, ki yanlıştır;]) bunun gibi ↓ **سَحَقَهُ**: yahut rahmetinden. (TA.) -A2- **اسحق** lâzım olarak: 1’e iki yerde bak. ― -b2- Ayrıca, [CK’de hatalı olarak **انسحق**,] devenin ayağı hakkında söylendiğinde, o, bir miktar sertlikle birlikte pürüzsüz oldu yahut pürüzsüzleşti; eşanlamlısı **مَرَنَ**. (ISk, S, O, K.) ― -b3- Ve bir meme hakkında söylendiğinde, sütünü kaybetti, zayıfladı, ve karnına yapıştı: (ISk, S, O, K:) yahut kurudu: (As, TA:) yahut gitti; ve zayıfladı. (A'Obeyd, TA.) ― -b4- Ve **اسحقت الدَّلْوُ** Kova, içindeki şeyden boşaldı. (TA.)

**تَسَاحُقٌ**
6 **تَسَاحُقٌ** ذ Birbirine sürtünme fiili. (KL.) 3’e de bak.

**انسحق**
7 **انسحق** ذ [O, ezildi, havanda dövüldü yahut dövüldü: vb.:] bu maddenin ilk cümlesinde açıklandığı üzere **سَحَقَهُ**’nin quasi-pass.’ıdır. (S, O, K.) ― -b2- Bir elbise hakkında söylendiğinde, o, [yıprandı; yahut incelip yıprandı; (1’e bak;) yahut] yeni iken bile tüysüzleşti yahut havı gitti. (TA.) ― -b3- Ve [bir yer hakkında söylendiğinde,] o, geniş yahut ferah oldu. (O, K.) ― -b4- 1’e de bak. ― -b5- **انسحق الدَّمْعُ** Gözyaşları döküldü. (TA.)

**سَحْقٌ**
**سَحْقٌ** ذ İncelmiş, (O,) eski ve yıpranmış bir elbise, (S, Mgh, O, Msb, K,) ve iplikleri aşınmış; (Ham p. 591;) ayrıca izafetli isim olarak da kullanılır, (Mgh, Msb,) öyle ki **سَحْقُ ثَوْبٍ** [yukarıdaki mânâda] dersin, (Mgh,) ve **سَحْقُ بُرْدٍ** [eski ve yıpranmış bir **بُرْد**], ve **سَحْقُ عِمَامَةٍ** [eski ve yıpranmış bir sarık]: (Mgh, Msb:) ve şöyle denir: **ثَوْبٌ سَحْقٌ**, [onu sıfat olarak kullanarak,] (O, TA,) ve ↓ **ثَوْبٌ سَحِقٌ**, (Har p. 258, [fakat bunun için başka bir kaynak bulamadım, ve bir yanlış yazım olabilir,]) ve ↓ **ثَوْبٌ مُنْسَحِقٌ** dahi eski ve yıpranmış bir elbise mânâsına gelir: (TA:) **سَحْقٌ**’un elbiseye uygulanması, isim yerine kullanılan bir mastar ismidir: (O, TA:) çoğulu **سُحُوقٌ**’dur. (TA.) Bundan dolayı şöyle denir: **سَحْقُ دِرْهَمٍ**, mânâsı (mecaz:) [kötü] bir dirhem [yahut] **زَائِفٌ** denilen türden olan. (Mgh.) ― -b2- Ayrıca bir çobanın torbası (**كِنْفٌ**): **خُفٌّ** maddesinde zikredilen bir beyitte böyledir. (S, madde **خف**.) ― -b3- Ve (mecaz:) ince bulutlar: (K:) eski ve yıpranmış bir elbiseye benzetilmiştir. (TA.) ― -b4- Ve devenin sırtında, yara yahut çıbanın izi yahut yarası; iyileştiğinde ve yeri beyazlaştığında: (TA:) [**سَلْقٌ** ve **سَلَقٌ** gibi.]

**سَحِقٌ**
**سَحِقٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**سُحْقَةٌ**
[ **سُحْقَةٌ** ذ Kelllik: Yemen lehçesinden. (Freytag, IDrd’den.)]

**سَحُوقٌ**
**سَحُوقٌ** ذ Uzun; hurma ağacına uygulanır; (S, Msb, K;) bunun gibi **سُيْحُوقٌ**; (S;) ve erkek eşeğe ve dişi eşeğe; (S, K) ve bazılarına göre mecazen kadına; (TA;) ve ↓ **سَوْحَقٌ** aynı mânâya gelir, (K,) erkeğe uygulanır; (TA;) ve ↓ **سَوْحَقُ الرِّجْلَيْنِ** bacaklar bakımından uzun: (IB:) yahut **سَحُوقٌ** hurma ağacına uygulandığında, meyvesi toplayanın çok üstünde olacak kadar uzun demektir; As der ki: bunun bir eğilme ile olup olmadığını bilmem: yahut Sh’ye göre, böyle uygulandığında, pürüzsüz ve uzun, gövdesinde dal diplerinden kalıntı bulunmayan; ve şair, atın boynunu buna benzetir: ve erkek eşeğe ve dişi eşeğe uygulandığında, uzun ve yaşça ilerlemiş: (TA:) çoğulu **سُحُقٌ**, (S, O, Msb,) **رُسُلٌ** gibi, (Msb,) yahut **سُحْقٌ**. (K’da böyledir.) Yine şöyle denir: **جَنَّةٌ سُحُقٌ**, mânâsı: uzun hurma ağaçları olan bir bahçe. (TA.)

**سَحِيقٌ**
**سَحِيقٌ** ذ Ezilmiş, havanda dövülmüş yahut dövülmüş: (Mgh:) [vb.: (1’in ilk cümlesine bak:)] ↓ **مَسْحُوقٌ** ile aynı mânâdadır: (O:) misk için kullanılır; (Mgh, O;) ve safran için. (Mgh, madde **ورس**.) ― -b2- ve Uzak; ırak; (S, Msb, K;) bir şeye uygulanır, (S,) yahut bir yere; (Msb, K;) bunun gibi ↓ **أَسْحَقُ**; (IB, TA;) ve ↓ **سَاحِقٌ** aynı mânâda, bir yere uygulanarak, şiirde caizdir. (TA.) Şöyle denir: **اـِنَّهُ لَبَعِيدٌ سَحِيقٌ** [görünüşe göre mânâsı: Şüphesiz o, yahut o şey, pek uzaktır]. (TA.)

**سَحِيقَةٌ**
**سَحِيقَةٌ** ذ Geçtiği şeyi süpürüp götüren büyük bir yağmur: (K:) yahut As’a göre **سَحِيفَةٌ**, **ف** ile, bu mânâdadır; ve birinci kelime, büyük damlalardan oluşan şiddetli bir yağmur demektir, (bu maddede TA’da,) fakat genişliği azdır: çoğulları **سَحَائِقُ** ve **سَحَائِفُ**. (TA, madde **سحف**.)

**سَحَّاقَةٌ**
**سَحَّاقَةٌ** ذ [Fricatrix; quæ confrictu libidinem alterius explet: (Golius, Meyd’den:)] kötü mânâlı bir sıfat, kadına uygulanır: (O, K:) çoğulu **سَحَّاقَاتٌ**: bunlar hakkında Allah tarafından lânetlendikleri söylenir. (Mgh.)

**سَاحِقٌ**
**سَاحِقٌ** ذ : **سَحِيقٌ**’e bak. ― -b2- Yine şöyle dersin: **سُحْقٌ سَاحِقٌ**, mânâsı: büyük uzaklık yahut ıralık. (TA.)

**سَوْحَقٌ**
**سَوْحَقٌ** ذ : iki yerde **سَحُوقٌ**’a bak.

**أَسْحَقُ**
**أَسْحَقُ** ذ : **سَحِيقٌ**’e bak. ― -b2- [Ayrıca kel: Yemen lehçesinden. (Freytag, IDrd’den.)]

**مِسْحَقٌ**
**مِسْحَقٌ** ذ Kendisiyle ezilen, havanda dövülen yahut dövülen alet: vb.: (**يُسْحَقُ بِهِ:**) [1’in ilk cümlesine bak.] (TA.)

**مَسْحُوقٌ**
**مَسْحُوقٌ** ذ : **سَحِيقٌ**’e bak.

**مُنْسَحِقٌ**
**مُنْسَحِقٌ** ذ : **سَحْقٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca geniş yahut ferah. (TA.) ― -b3- **دَمْعٌ مُنْسَحِقٌ** Coşup akan gözyaşları; eşanlamlısı **مُنْدَفِقٌ**: (Lth, Az, TA:) K’da **مُنْدَفِعٌ**: (TA:) çoğulu **مَسَاحِيقُ**, ki bu nadirdir; (K;) **مَكَاسِيرُ** gibi, **مُنْكَسِرٌ**’in çoğulu. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَحَقَ
سَحَقَ A ( n. ac. سَحْق 1 ),
a.  Pounded, crushed, powdered.

b.  Wore out, wore away; softened by rubbing.

c.  Shaved ( head ).

سَحُقَ
سَحُقَ U ( n. ac. سُحْق 3 ),
a.  Was distant, remote.

b.  Was high ( tree ).

c.  ( n. ac. سُحُوْقَة 27t ), Was worn-out.

أَسْحَقَ
أَسْحَقَ IV ,
a.  Was worn-out.

اِنْسَحَقَ
اِنْسَحَقَ VII ,
a.  Was contrite, broken by grief ( heart ).

سَحْق
سَحْق 1 , ( pl. سُحُوْق 27 ),
a.  Worn-out, threadbare ( garment ).

b.  Thin, clear cloud.

سُحْق
سُحْق 3 ,
a.  Distance, remoteness.

سَحِيْق
سَحِيْق 25 ,
a.  Bruised, pounded.

سَحُوْق
سَحُوْق 26 , ( pl. سُحُق 10 ),
a.  Tall, high.

##### Türkçe

سَحَقَ
**سَحَقَ** A (mast. **سَحْق** 1),
a. Dövdü, ezdi, toz hâline getirdi.

b. Eskitti, aşındırdı; sürtünmeyle yumuşattı.

c. (Başı) tıraş etti.

سَحُقَ
**سَحُقَ** U (mast. **سُحْق** 3),
a. Uzak oldu, ırak oldu.

b. (Ağaç) yüksek oldu.

c. (mast. **سُحُوْقَة** 27t), Eskimiş oldu.

أَسْحَقَ
**أَسْحَقَ** IV,
a. Eskimiş oldu.

اِنْسَحَقَ
**اِنْسَحَقَ** VII,
a. Pişman oldu, kederle kırıldı (kalp).

سَحْق
**سَحْق** 1, (çoğ. **سُحُوْق** 27),
a. Eskimiş, yıpranmış (elbise).

b. İnce, berrak bulut.

سُحْق
**سُحْق** 3,
a. Uzaklık, ıraklık.

سَحِيْق
**سَحِيْق** 25,
a. Berelenmiş, dövülmüş.

سَحُوْق
**سَحُوْق** 26, (çoğ. **سُحُق** 10),
a. Uzun, yüksek.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سحق
سَحَقَ - يَسْحَقُ - سُحْق - سُحْقَاً - سَحِيْق - إسْحَاق
سَحَقَ - يَسْحَقُ + كائن + شيئاً: يحطمه بأن يدفعه ويضربه ويدقه بقوة للأسفل: يؤثر عليه بقوة ضاربة يدفعه بها للنزول إلى أسفل وأخفض مكان يمكن أن ينزل إليه، ثم يجعله يغور وبستقر فيه ضمن الحفر والأثلام بعد تحطمه
سُحْق: على وزن " فـُعل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَحَقَ - يَسْحَقُ ": الشيء المسحوق المحطم الدنيء المدفوع للحفر والأثلام
سُحْقَاً: حال من " سُحْق ": بشكل ساحق ماحق
﴿فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ﴾: فليكن السحق لهم: فليكن لهم كل شيء محطم دنيء مستقر في الحفر والأثلام، أو فليكن السََحْق بالضرب والحطم مصيرهم
سَحِيْق: على وزن " فـَعيل": اسم فاعل مبالغة من " سَحَقَ - يَسْحَقُ ": الذي يسحق من يسقط فيه، أو بمعنى مفعول: الذي أثرت عليه قوة فسُحِق، فصار منخفضاً بشدة وغائراً في الأرض
إسْحَاق : اسم نبي هو ابن النبي إبراهيم عليهم السلام
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدك والضرب بقوة ساحقة طاحنة مفتتة ومسوية للكائن بسطح الأرض" وهي:
بَسَّ - يَبُسُّ، دَكَّ - يَدُكُّ، سَحَقَ - يَسْحَقُ، حَطَمَ - يَحْطِمُ، هَدَّ - يَهُدُّ (هَدَّ - يَهِدُّ)، هَدَمَ - يَهْدِمُ
سحق - يسحق - سحقاً - فسحقا
 	﴿فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ(11)﴾ الملك
سحيق
 ﴿حنفاء لله غير مشركين به ومن يشرك بالله فكأنما خر من السماء فتخطفه الطير أو تهوي به الريح في مكان سحيق(31)﴾ الحج
إسحاق
 	﴿أم كنتم شهداء إذ حضر يعقوب الموت إذ قال لبنيه ما تعبدون من بعدي قالوا نعبد إلهك وإله آبائك إبراهيم وإسماعيلوإسحاق إلها واحدا ونحن له مسلمون(133)﴾ البقرة ﴿أم تقولون إن إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط كانوا هودا أو نصارى قل أأنتم أعلم أم الله ومن أظلم ممن كتم شهادة عنده من الله وما الله بغافل عما تعملون (140)﴾ البقرة
 	﴿قولوا آمنا بالله وما أنزل إلينا وما أنزل إلى إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط وما أوتي موسى وعيسى وما أوتي النبيون من ربهم لا نفرق بين أحد منهم ونحن له مسلمون(136)﴾ البقرة ﴿قل آمنا بالله وما أنزل علينا وما أنزل على إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط وما أوتي موسى وعيسى والنبيون من ربهم لا نفرق بين أحد منهم ونحن له مسلمون(84)﴾ آل عمران
 	﴿فلما اعتزلهم وما يعبدون من دون الله وهبنا له إسحاق ويعقوب وكلا جعلنا نبيا(49)﴾ مريم ﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب نافلة وكلا جعلنا صالحين(72)﴾ الأنبياء ﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب كلا هدينا ونوحا هدينا من قبل ومن ذريته داوود وسليمان وأيوب ويوسف وموسى وهارون وكذلك نجزي المحسنين(84)﴾ الأنعام ﴿ووهبنا له إسحاق ويعقوب وجعلنا في ذريته النبوة والكتاب وآتيناه أجره في الدنيا وإنه في الآخرة لمن الصالحين(27)﴾ العنكبوت ﴿الحمد لله الذي وهب لي على الكبر إسماعيل وإسحاق إن ربي لسميع الدعاء(39)﴾ إبراهيم
 	﴿وامرأته قائمة فضحكت فبشرناها بإسحاق ومن وراء إسحاق يعقوب(71)﴾ هود ﴿وبشرناه بإسحاق نبيا من الصالحين(112)﴾ الصافات
 	﴿وكذلك يجتبيك ربك ويعلمك من تأويل الأحاديث ويتم نعمته عليك وعلى آل يعقوب كما أتمها على أبويك من قبل إبراهيم وإسحاق إن ربك عليم حكيم(6)﴾ يوسف ﴿واتبعت ملة آبائي إبراهيم وإسحاق ويعقوب ما كان لنا أن نشرك بالله من شيء ذلك من فضل الله علينا وعلى الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون(38)﴾ يوسف
 	﴿وباركنا عليه وعلى إسحاق ومن ذريتهما محسن وظالم لنفسه مبين(113)﴾ الصافات ﴿واذكر عبادنا إبراهيم وإسحاق ويعقوب أولي الأيدي والأبصار(45)﴾ ص
 	﴿إنا أوحينا إليك كما أوحينا إلى نوح والنبيين من بعده وأوحينا إلى إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط وعيسى وأيوب ويونس وهارون وسليمان وآتينا داوود زبورا (163)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [سحق] س ح ق: سَحَقَ الشيء فانْسَحَقَ أي سهكه وبابه قطع و السَّحْق أيضا الثوب البالي و السُّحْقُ بالضم البعد يقال سحقا له و السُّحُقُ بضمتين مثله وقد سَحُقَ الشيء بالضم سُحقا بوزن بعد فهو سَحِيقٌ أي بعيد و أسْحَقَهُ الله أبعده و أسْحَقَ الثوب أخلق وبلي و إسْحَاقُ اسم رجل فإن أردت به الاسم الأعجمي لم تصرفه في المعرفة لأنه غُيّر عن جهته فوقع في كلام العرب غير معروف المذهب وإن أردت المصدر من قولك أسحقه السفر إسحاقا أي أبعده صرفته لأنه لم يتغير و السِّمْحَاقُ قشرة رقيقة فوق عظم الرأس وبها سميت الشجة إذا بلغت إليها سِمحاقا
الراغب
سحق
السحق: تفتيت الشيء، ويستعمل في الدواء إذا فتت، يقال: سحقته فانسحق، وفي الثوب إذا أخلق، يقال: أسحق، والسحق: الثوب البالي، ومنه قيل: أسحق الضرع، أي: صار سحقا لذهاب لبنه، ويصح أن يجعل إسحق منه، فيكون حينئذ منصرفا (قال السمين: وهو مردود بمنعه من الصرف. عمدة الحفاظ ك سحق)، وقيل: أبعده الله وأسحقه أي: جعله سحيقا، وقيل: سحقه، أي جعله باليا، قال تعالى: }فسحقا لأصحاب السعير﴿[الملك/11]، وقال تعالى:﴾أو تهوي به الريح في مكان سحيق{ [الحج/31]، ودم منسحق، وسحوق مستعار، وكقولهم: مدرور.
ملخص اللسان:
1.     سَحَقَ الشيءَ يَسْحَقُه سَحْقاً: دقَّه أشد الدقّ،
2.      السَّحْق الدقُّ الرقيق،
3.      سَحَقَت الريحُ الأَرض وسَهَكَتها إذا قشرت وجه الأَرض بشدة هبوبها،
4.      وسَحَقْت الشيء فانْسَحَق إذا سَهَكْته.
5.     سَحَقَت الريحُ الأَرض تَسْحَقُها سَحْقاً إذا عَفَّت الآثار وانْتَسَفَت الدِّقاقَ.
6.      والسَّحْق: أثر دَبَرة البعير إذا بَرَأَت وابْيَضَّ موضعها.
7.     والسَّحْق: الثوب الخلَق البالي؛
8.      وانْسَحَق الثوبُ وأسْحَق إذا سقط زئْبِرُه وهو جديد،
9.     وثوب سَحْق: وهو الخلَق؛
10.                         السَّحْق: الثوب الخلَق الذي انْسَحَق وبَليَ كأنه بعد من الانتفاع به.
11.                        وأسْحَق خفٌّ البعير أي مَرَنَ.
12.                        والإسْحاق: ارتفاع الضرع ولزوقه بالبطن.
13.                        وأسْحَقَ الضرعُ: يَبِسَ وبَلي وارتفع لبنه وذهب ما فيه؛
14.                        وأسْحَقَت ضَرّتُها: ضَمَرت وذهب لبنُها.
15.                        وانْسَحَقت الدلوُ: ذهب ما فيها.
16.                        والسَّحْق في العَدْوِ: دون الحُضْر وفوق السَّحْج؛
17.                        وسَحَقت العينُ الدمعَ تَسْحَقه سَحْقاً فانْسَحَق: حَدَرَتْه،
18.                        والسُّحُق: البُعْد،
19.                         وقد سَحُق الشيء،فهو سَحِيق أي بعيد؛
20.                         وسَحَقَه اللهُ وأسْحَقه الله أي أبعده؛
21.                         ومكان سَحِيق: بَعِيد
22.                         أسْحَقَهم الله سُحْقاً أي باعَدَهم من رحمته مُباعَدة.
23.                         ونخلة سَحُوق:طويلة؛
24.                        وحمار سَحُوق: طويل مُسِنّ،
25.                         والسَّوْحَق: الطويل من الرجال؛
26.                        الأَمطار السَّحائِقُ، وهو المطر العظيم القَطْر الشديد الوَقْع القليلُ العَرِمُ،
27.                         وإسْحَق: اسم رجل،
28.                        أسْحَقَه السفرُ إسْحاقاً أي أبعده.
29.                        والسِّمْحاق: قشرة رقيقة فوق عظم الرأس بها سميت الشَّجّة إذا بلغت إليها سِمْحاقاً؛
30.                        والسمحاق أثر الحنان؛
31.                         وسَماحيق السماء: القِطعَُ الرِّقاقُ من الغَيْم؛
لسان العرب
● - سحق: سَحَقَ الشيءَ يَسْحَقُه سَحْقاً: دقَّه أشد الدقّ، وقيل: السَّحْق    الدقُّ الرقيق، وقيل: هو الدقّ بعد الدقّ، وقيل: السَّحْق دون الدقّ.    الأَزهري: سَحَقَت الريحُ الأَرض وسَهَكَتها إذا قشرت وجه الأَرض بشدة    هبوبها، وسَحَقْت الشيء فانْسَحَق إذا سَهَكْته. ابن سيده: سَحَقَت الريحُ    الأَرض تَسْحَقُها سَحْقاً إذا عَفَّت الآثار وانْتَسَفَت الدِّقاقَ.    والسَّحْق: أثر دَبَرة البعير إذا بَرَأَت وابْيَضَّ موضعها. والسَّحْق:    الثوب الخلَق البالي؛ قال مُزَرِّد:    وما زَوَّدُوني غيرَ سَحْقِ عِمامة،    وخَمْسِ مِئٍ منها قَسِيٌّ وزائفُ    وجمعه سُحوق؛ قال الفرزدق:    فإنّك، إن تَهْجو تَمِيماً وتَرْتَشِي    بِتَأْبِينِ قَيْسٍ، أو سُحوق العَمائم    والفعل: الانْسِحاق. وانْسَحَق الثوبُ وأسْحَق إذا سقط زئْبِرُه وهو    جديد، وسَحَقَه البِلى سَحْقاً؛ قال رؤبة:    سَحْقَ البِلى جدَّته فأَنْهَجا    وقد سَحَقَه البِلى ودَعْكُ اللُّبْس. وثوب سَحْق: وهو الخلَق؛ وقال    غيره: هو الذي انْسَحَق ولانَ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، أنه قال: مَنْ    زافَت عليه دَراهِمُه فَليَأْت بها السُّوقَ ولْيَشْتَرِ بها ثَوْبَ    سَحْقٍ ولا يُحالفِ الناسَ أنها جِيادٌ؛ السَّحْق: الثوب الخلَق الذي انْسَحَق    وبَليَ كأنه بعد من الانتفاع به. وانْسَحَقَ الثوبُ أي خلَق؛ قال أبو    النجم:    مِنْ دِمْنةٍ كالمِرْجَليِّ المِسْحَق    وأسْحَق خفٌّ البعير أي مَرَنَ. والإسْحاق: ارتفاع الضرع ولزوقه بالبطن.    وأسْحَقَ الضرعُ: يَبِسَ وبَلي وارتفع لبنه وذهب ما فيه؛ قال لبيد:    حتى إذا يَبِسَت وأسْحَقَ حالقٌ،    لم يُبْلِه إرْضاعُها وفِطامُها    وأسْحَقَت ضَرّتُها: ضَمَرت وذهب لبنُها. وقال الأَصمعي: أسْحَق يَبِسَ،    وقال أبو عبيد: أسْحَقَ الضَّرْع ذهب وبلي. وانْسَحَقت الدلوُ: ذهب ما    فيها. الأَزهري: ومُساحَقةُ النساءِ لفظ مولَّد. والسَّحْق في العَدْوِ:    دون الحُضْر وفوق السَّحْج؛ قال رؤبة:    فهي تعاطي شدَّه المُكايَلا    سَحْقاً من الجِدّ وسَحْجاً باطلا    وأنشد الأَزهري لآخر:    كانت لنا جارة، فأزْعَجها    قاذورة تَسْحَق النَّوى قُدُما    والسَّحْق في العَدْوِ: فوق المشي ودون الحُضْر. وسَحَقت العينُ الدمعَ    تَسْحَقه سَحْقاً فانْسَحَق: حَدَرَتْه، ودُموع مَساحِيق؛ وأنشد:    قِتْب وغَرْب إذا ما أُفْرِغ انْسَحقا    والسُّحُق: البُعْد، وكذلك السُّحْق مثل عُسْر وعُسُر. وقد سَحُق الشيء،    بالضم، فهو سَحِيق أي بعيد؛ قال ابن بري: ويقال سَحِيق وأسْحق؛ قال أبو    النجم:    تعلو خَناذِيذَ البَعيد الأَسْحَقِ    وفي الدعاء: سُحْقاً له وبُعْداً، نصبوه على إضمار الفعل غير المستعمل    إظهارُه. وسَحَقَه اللهُ وأسْحَقه الله أي أبعده؛ ومنه قوله:    قاذورة تسحق النوى قُدُما    وأسْحَق هو وانْسَحَق: بَعُد. ومكان سَحِيق: بَعِيد: وفي التنزيل: أو    تَهْوِي به الريحُ في مكان سَحِيق؛ ويجوز في الشعر ساحِقٌ. وسُحُقٌ ساحِقٌ،    على المبالغة، فإن دعوت فالمختار النصب. الأَزهري: لغة أهل الحجاز    بُعْدٌ له وسُحْقٌ له، يجعلونه اسماً، والنصبُ على الدعاء عليه يريدون به    أبْعَدَه الله؛ وأسْحَقَه سُحْقاً وبُعداً وإنه لَبَعِيد سَحِيق. وقال الفراء    في قوله فسُحْقاً لأَصحاب السَّعِير: اجتمعوا على التخفيف، ولو قرئت    فسُحُقاً كانت لغة حسنة؛ قال الزجاج: فسُحْقاً منصوب على المصدر أسْحَقَهم    الله سُحْقاً أي باعَدَهم من رحمته مُباعَدة. وفي حديث الحوض: فأقول    سُحْقاً سُحْقاً أي بُعْداً بُعْداً. ومكان سَحِيق: بعيد. ونخلة سَحُوق:    طويلة؛ وأنشد ابن بري للمفضل النكري:    كان جِذْعٌ سَحُوق    وفي حديث قُسّ: كالنخلة السَّحُوق أي الطويلة التي بَعُد ثمرُها على    المجتني؛ قال الأَصمعي: لا أدري لعل ذلك مع انحناء يكون، والجمع سُحُق؛    فأما قول زهير:    كأنَّ عَيْنَيّ في غَرْبَيْ مُقَتِّلة،    من النواضح، تَسْقِي جَنّةً سُحُقا    فإنه أراد نخلَ جَنّة فحذف إلا أن يكونوا قد قالوا جنّة سُحُق، كقولهم    ناقة عُلُطٌ وامرأة عُطُلٌ. الأَصمعي: إذا طالت النخلة مع انجراد فهي    سَحُوق، وقال شمر: هي الجرداء الطويلة التي لا كَرَب لها؛ وأنشد:    وسالِفة كسَحُوق اللِّيا    ن، أضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ    شبه عنق الفرس بالنخلة الجرداء. وحمار سَحُوق: طويل مُسِنّ، وكذلك    الأَتان، والجمع سُحخقٌ؛ وأنشد للبيد في صفة النخل:    سُحُقٌ يُمَتِّعُها الصَّفا وسَرِيُّه،    عُمٌّ نَواعِمُ بَيْنَهُنّ كُرومُ    واستعار بعضهم السَّحُوق للمرأة الطويلة؛ وأنشد ابن الأَعرابي:    تُطِيف به شَدَّ النهار ظَعِينةٌ،    طَويلةُ أنْقاء اليدَيْنِ سَحُوقُ    والسَّوْحَق: الطويل من الرجال؛ قال ابن بري: شاهده قول الأَخطل:    إذا قلتُ: نالَته العَوالي، تَقاذَفَتْ    به سَوْحَقُ الرِّجْلَيْنِ سانحةُ الصَّدْرِ    الأَصمعي: من الأَمطار السَّحائِقُ، الواحدة سَحيقة، وهو المطر العظيم    القَطْر الشديد الوَقْع القليلُ العَرِمُ، قال: ومنها السَّحِيفة، بالفاء،    وهي المطرة تجرُف ما مرَّت به.    وساحوق: موضع؛ قال سلمة العبسي:    هَرَقْن بِساحُوقٍ دِماءً كَثِيرة،    وغادَرْن قَبْلي من حَلِيب وحازِر    عني بالحليب الرفيعَ، وبالحازر الوضيع، فسره يعقوب؛ وأنشد الأَزهري:    وهُنَّ بِساحوقٍ تَدَارَكْنَ ذالِقا    ويومُ ساحوق: من أيامهم. ومساحق: اسم. وإسْحَق: اسم أعجمي؛ قال سيبويه:    ألحقوه ببناء إعْصار. وإسْحَق: اسم رجل، فإن أردت به الاسم الأَعجمي لم    تصرفه في المعرفة لأنه غُيِّر عن جهته فوقع في كلام العرب غير معروف    المذهب، وإن أردت المصدر من قولك أسْحَقَه السفرُ إسْحاقاً أي أبعده صرفته    لأَنه لم يُغٍيَّرْ.    والسُّمْحوق من النخل: الطويلةُ، والميم زائدة.    والسِّمْحاق: قشرة رقيقة فوق عظم الرأس بها سميت الشَّجّة إذا بلغت    إليها سِمْحاقاً؛ قال ابن بري: والسمحاق أثر الحنان؛ قال الراجز:    يَضْبُط، بين فَخْذِه وساقِه،    أيْراً بَعِيدَ الأَصْلِ منْ سِمْحاقه    وسَماحيق السماء: القِطعَُ الرِّقاقُ من الغَيْم؛ وعلى ثَرْب الشَّاة    سَماحِيقُ من شَحْم؛ قال الجوهري: وأرى أن الميمات في هذه الكلمات    زوائد.
مقاييس اللغة:
(سحق) السين والحاء والقاف أصلان: أحدهما البعد، والآخر إنهاك الشَيء حتى يُبلغ به إلى حال البِلَى.
فالأوّل السُّحْق، وهو البُعد، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَسُحْقاً لأَصْحابِ السَّعِيرِ﴾  [الملك 11]. والسَّحُوق: النَّخلة الطويلة، وسمِّيت بذلك لبعد أعلاها عن الأرض.
والأصل الثاني: سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً. والسَّحْق: الثوب البالي. ويقال سَحَقه البِلى فانسحق. ويستعار هذا حتَّى يقال إنَّ العين تسحق الدَّمع سحقاً. وأسحق الشَّيءُ، إذا انضمر وانضمّ. وأسحَقَ الضَّرعُ، إذا ذهب لبنُهُ وبَلِيَ.
القاموس المحيط:
سَحَقَهُ، كَمَنَعَهُ سَهَكَهُ، أو دَقَّهُ، أو دونَ الدَّقِّ، فانْسَحَقَ، و الريحُ الأرْضَ عَفَّتْ آثارَها، أو مَرَّتْ كأَنها تَسْحَقُ التُّرابَ. و الثوبَ أبْلاهُ، و الشيءَ الشدِيدَ لَيَّنَه، و القَمْلَةَ قَتَلَها،
و رأسَه: حَلَقَه، و العَيْنُ دَمْعَها: أنْفَذَتْهُ، و الدابةُ: عَدَتْ شديداً، أو فوقَ المَشْيِ ودونَ الحُضْرِ. والسَّحْقُ: الثوبُ البالي، وقد سَحُقَ، ككَرُمَ، سُحوقَةً، بالضم، كأَسْحَقَ، و : السحابُ الرقيقُ. ودَمْعٌ مُنْسَحِقٌ: مُنْدَفِعٌ، ج: مَساحيقُ، نادرٌ. والسُّحْقُ، بالضم، وبضمتينِ: البُعْدُ، وقد سَحُقَ، ككرُمَ وعَلِمَ، سُحْقاً، بالضم، و النَّخْلَةُ، ككرُمَ: طَالَتْ. ومكانٌ سَحيقٌ، كأميرٍ: بَعيدٌ. وعبدُ الله بنُ سَحوقٍ، كصَبُورٍ: محدِّثٌ، وكأَنها أُمُّه، وأما أبوهُ: فإسْحَاقُ. والسَّحوقُ من النَّخْلِ والحُمُرِ والْأُتُنِ: الطويلةُ، ج: سُحْقٌ، بالضم. والسَّوْحَقُ، كجَوْهَرٍ: الطويلُ. وساحُوقُ: عَلَمٌ، وع فيه وَقْعَةٌ لبني ذُبْيانَ على عامِرِ بنِ صَعْصَعَةَ. وامرأةٌ سَحاقةٌ: نَعْتُ سَوْءٍ.
والسَّحيقَةُ: المَطَرَةُ العظيمةُ تَجْرُفُ ما مَرَّتْ به. وأسْحَقَ خُفُّ البعيرِ: مَرَنَ، و الضَّرْعُ: ذَهَبَ لَبَنُهُ وبَلِيَ، ولَصِقَ بالبَطْنِ، و فُلاناً: أبْعَدَهُ. وانْسَحَقَ: اتَّسَعَ. وإسْحَاقُ: عَلَمٌ أعْجَمِيٌّ، ويُصْرَفُ إنْ نُظِرَ إلى أنه مَصْدَرٌ في الأصْلِ.
تاج العروس:
س ح ق
سَحَقَه أي : الشيء كمَنَعَه يَسْحَقه سَحْقاً : مثل سَهَكَه سَهْكاً نقَلَه الجَوْهريٌّ
أو سَحَقَه : دَقهُ أَشَد الدق أَو السَّحْقُ : الدَّق الرقِيقُ أَو هُو الدَّقُّ بعدَ الدق وقِيلَ : السَّحْقُ : دونَ الدَّقِّ قالَهُ اللَّيْثُ
فانْسَحَقَ : انْسَهَك أو انْدَق
ومن المجازِ : سَحَقَت الرِّيحُ الأرضَ تَسحَقُها سَحقاً : إِذا عَفت آثارَها وانتَسَفَتِ الدُّقاقَ كذا في المُحْكَم أو مَرتْ كأنَّها تَسْحَقُ التًّرابَ سَحْقاً كما في العُبابِ وفي التهْذِيبِ والأساس : سَحَقَتِ الرِّيح الأرْضَ وسَهَكَتْهُ : إِذا قَشَرَتْ وَجْهَ الأرْضِ بشدَّةِ هُبُوبِها
وسحَقَ الثوْبَ يَسْحَقُه سَحْقاً : أَبْلاه وهو مَجازٌ
وسَحَقَ الشيء الشدِيدَ : إذا لينَه
وسَحَقَ القَمْلَةَ : قَتَلَها . وسَحَقَ رَأسَه : إذا حَلَقَه . وسَحَقَت العَيْنُ دَمْعَها أَي : أنْفَدَتْهُ وحمَرَتْه فانْسَحَقَ
وسحَقَتِ الدّابةُ : عَدَتْ شَدِيدًا أو السحْقُ في العدْوِ : فَوْقَ المَشيِ ودون الحُضْرِ كما في الصِّحاح وقالَ آخَر : دُونَ الحضْرِ وفوقَ السحْج قال رُؤْبَةُ :
" فهي تُعاطِي شَده المُكايِلاَ
" سَحْقاً من الجِد وسَحْجاً باطِلاَ وأَنْشَدَ الأزهري لآخَرَ :
كانَتْ لنا جارَة فأزْعَجَها ... قاذُورَة تَسْحَقُ النوَى قُدُمَا وفي العُبابِ : قال رُؤْبَةُ في الكامِل - فَرَسِ مَيْمُونِ بنِ مُوسَى المُرِّيِّ - :
" كَيْفَ تَرَى الكامِلَ يَقْضِي فَرَقَا
" إلى مَدَى العَقْب وشدُّا سَحقاً والسحْقُ : الثوبُ البالِي نَقَله الجَوْهَرِي زادَ غيرُه : يقالُ : ثوب سَحْقٌ سُمِّيَ بالمصدَرِ لأنه الذِي سَحَقَه مَر الزَّمانِ سَحقاً حَتّى رَق وبَليَ قالَ أَعْشَى هَمدانَ :
ولَيْسَ عَلَيْكَ إلاّ سَحْقُ بَت ... نَصِيبِي وإلاّ جَرْدُ نِيم وقَدْ سَحُق ككَرُمَ سُحُوقَةَ بالضمِّ مثلُ : خَلُقَ خُلُوقَة كأسْحَق وهذه عن يَعْقُوبَ نَقَله الجَوْهَرِي
والسحْقُ : السَّحابُ الرقِيق شُبَه بالثوْبِ الخَلَقِ
وقالَ اللَّيْثُ : دَمْعٌ مُنْسَحِق : مندفع ونص الأزْهَريّ : مُنْدَفِق . ج : مَساحِيقُ وهو نادِر وكذلِك مُنْكَسِرٌ ومَكاسِيرُ وأَنْشدَ :
" طَلَى طَرْفَ عَيْنَيْهِ مَساحِيقُ ذُرق
والسُّحْقُ بالضَّمِّ وبِضَمَّتَيْن مثال خُلْقٍ وخُلُقٍ : البُعْدُ وقَرأ حَمْزَةُ والكِسائِيُّ : " فسُحْقاً لأصْحابِ السَّعِيرِ " أَجْمعُوا على التَّخْفِيف ولو قُرِئَتْ " فسحقاً " كانَتْ لُغَةً حَسَنَةً وقالَ الزجّاجُ : فسُحْقاً : منصوب على المَصْدَرِ أَسْحَقَهُم اللهُ سُحْقاً أي : باعَدَهُم من رَحْمَتِه مُباعَدَةً وفي حَدِيثِ الحَوْضِ : " فأقُولُ لَهُم : سُحْقاً سُحْقاً " أي : بُعْدًا بُعْدًا
وقد سَحُقَ ككَرُمَ وعَلِمَ سُحْقاً بالغَّ واقتصرَ الجوهري على اللُّغَةِ الأولَى فهو سَحِيقٌ
وسَحُقَتِ النخْلَةُ ككَرُمَ طالَتْ مع انْجِراد
ومكان سَحِيقٌ كأمِيرٍ : بَعِيدٌ ويُقال : إِنّه لَبَعِيد سَحِيق
وعَبْدُ اللهِ بنُ سَحُوقٍ كصَبُور مُحَدِّثٌ وكأنّها أمه وأَما أبُوه فإسْحاقُ وفي العُبابِ : وابْنُ سحُوقٍ : من أَصْحابِ الحَدِيثِ واسمُه عَبْدُ اللهِ ابنُ إِسْحاقَ وليسَ في هذا ما يَدُل على أَنَّ سَحُوقاً أَمًّه ولعَله من تحقِيرِ الأسْماءَ كما يَقُولُونَ لمُحَمد : حَمُّودَه ولأحمَدَ حُمَيدان وحَمَد ثم رأَيتُ الحافِظَ ذَكَر لي التبْصِير فقالَ : عبدُ اللهِ بنُ إسْحاقَ مولى غافِق يُعْرَفُ بابنِ سُحْقُون مِصْرِي رَوي عن حَرْمَلَةَ مات سنة 303 انتهى فعلَى هذا ما ذَكَره الصاغانِي خطأ قلدَه المُصَنفُ من غير مُراجَعَةٍ فتَأمَّل ثم رأَيتُ في التَّكْمِلَة مثلَ ما في التبصِيرِ ونَصه : وابنُ سُحْقُونَ : من المُحَدثِينَ واسمُه عبدُ اللهِ بنُ إِسْحاقَ
والسحُوقُ من النخْل والحُمُرِ والأتُنِ : الطَّوِيلَةُ ج : سُحْق بالضّمِّ قال لَبِيدٌ - رضِيَ اللهُ عنه - يَصِفُ نَخْلاً : سحْق يُمَتِّعها الصفا وسَرِيه
" عُم نَواعِمُ بينَهنَّ كُروم وفي حديِثِ قُسٍّ : " كالنخْلَةِ السحُوق " أي : الطَّوِيلَةِ التي بَعُدَ ثَمَرُها على المُجْتَنِى قالَ الأصْمَعِي : لا أَدْرِي لعَلَّ ذلِك مع انْحِناءً يكوُن . وقالَ شمرٌ : السَّحُوقُ هي الجَرْداءُ الطَّوِيلَة التي لا كَرَبَ لها وأنشد :
وسالِفَةٍ كسَحوقِ اللَيا ... نِ أَضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ شَبَّه عُنُقَ الفَرَسِ بالنَّخْلَةِ الجَرْداءَ . وحِمار سَحُوقٌ : طَوِيلٌ مُسِنًّ وكذلك الأتانُ
والسوحَقُ كجَوهَرٍ : الطَّوِيلُ من الرِّجالِ قالَ ابنُ بَرَيّ : شاهِدُه قَوْلُ الأخطَلَ :
إذا قُلْتُ نالَتْهُ العَوالِي تَقاذَفَتْ ... بهِ سَوْحَقُ الرِّجْلَيْنِ سانِحةُ الصّدْرِ وساحُوق : عَلَمٌ
وأيضاً : ع كانَتْ فيه وَقْعَة لبَنِي ذُبيانَ بنِ بَغِيضٍ عَلَى عامِرِ ابنِ صَعْصَعَةَ وقَتَلُوا رِجالاً أشرافاً كانُوا يَقْرُونَ الأضْيافَ فلما قُتِلُوا ذَهَبَ ذلك القِرَى فقالَ سَلَمَةُ بنُ الخُرْشُبِ الأنْمارِي يَذْكُرُ ذلك :
هَرَقن بساحُوقٍ جِفاناً كَثِيرَة ... وغادَرْنَ أخْرَى مِن حَقِينٍ وحازِرِ وامْرَأَةٌ سَحّاقَةٌ : نعْتُ سَوءً لَها في العُبابِ
وقالَ الأزْهَرِي : ومُساحَقَةُ النِّساء لَفْظَة مُولَّدَة وفي الأساسِ : في المَجازِ : ولَعَنَ اللهُ المُساحِقاتِ
وقالَ الأصمَعِيًّ : السَّحِيقَة : المَطَرُ العَظِيمُ القَطرِ الشَّدِيدُ الوَقع قالَ : ومن الأمطارِ السحِيفَة بالفاءَ وهي : المَطرَةُ العَظِيمةُ التي تَجْرِفُ ما مَرت به
وقالَ يَعْقوبُ : أَسْحَقَ خُفُّ البَعِيرِ أي : مَرَنَ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ . قالَ : و أسْحَقَ الضَّرْعُ : ذَهَبَ لَبَنُه وبَليَ ولَصِقَ بالبَطْنِ وأَنْشَدَ للَبِيدٍ - رَضِيَ اللهُ عنهُ - يَصِفُ مَهاة :
حَتّى إذا يَبِسَتْ وأسْحَقَ حالِقٌ ... لم يُبْلِهِ إِرْضاعُها وفِطامُها وقالَ الأصْمَعِىُّ : أَسْحَقَ : يَبِسَ وقالَ أبو عُبَيْدٍ : أَسحَقَ الضرْعُ : ذَهَبَ وبَليِ
وأَسْحَقَ اللهُ فُلاناً : أبْعَدَه من رَحْمَتِه
وانْسَحَقَ : اتسَعَ ومنهُ المُنْسَحَقُ للمتسعِ قالَ رُؤْبَةُ يَصِفُ حِمارًا وأتُنَهُ :
حَتّى إِذا أَقْحَمَها فِي المُنْسَحَقْ ... وانْحَسَرَتْ عَنْها شِقابُ المُخْتَنَقْ
وإسحاقُ : عَلم أَعْجَميّ وهو بالكسرِ وإنّما أَطْلَقَه للشُّهْرة ولِكَوْنِه يُفْهَمُ فيما بعدُ من قولِه : إِن نُظِرَ إِلى أَنَّه مَصْدر في الأصْلِ قالَ سيبَوَيْهِ : ألْحَقُوه ببِناءَ إِعْصارٍ وإِسْحاق : اسمُ رَجُلٍ فإذا أريدَ ذلك لم تصرِفْهُ في المَعرِفَةِ لأًنهُ غُيِّرَ عن جِهَتِه فوقَعَ في كَلام العَرَبِ غير معروفِ المَذْهَب ويُصْرَفُ إِن نُظِرَ إِلى أَنَّه مصدَرٌ فِي الأصْلِ من قولِكَ : أَسْحَقَه الله أي : أبعَدَه وذلِكَ لأنَّه لم يُغَير عن جِهَتِه كذا في الصِّحاح والعُبابِ
ومما يُستدرك عليه : السَّحْقُ : أَثَرُ دَبَرَةِ البَعِيرِ إذا بَرَأَت وابْيَضَّ مَوْضِعُها
وانْسَحَقَ الثوْب : سَقَطَ زِئبِرُه وهُو جَدِيدٌ
وجمعُ السَّحْقِ - الثوْبِ البالي - : سُحُوقٌ قال الفَرَزْدَقُ :
فإِنّكَ إِنْ تَهْجُو تَمِيماً وتَرْتَشِي ... تَبابِينَ قَيْسٍ أَو سُحوقَ العَمائِم وسَحَقَه البِلَى سَحْقاً قال رُؤْبَةُ :
" سَحْق البِلَى جِدَّتَه فأنْهَجَا والمُنْسَحِقُ : الثوْبُ الخَلَقُ قال أَبو النجْمَ :
" مِنْ دِمْنَة كالمَرْجَلِيِّ المنْسَحِقْ والمِسْحَقُ كمِنْبَرٍ : ما يُسْحَقُ بهِ . وانْسَحَقَتِ الدلْو : ذَهَبَ ما فِيها
والأسْحَقُ : البَعِيدُ كالسحِيقِ قالهُ ابنُ بَرّيّ وأَنْشَدَ لأبِي النجْمَ :
" تَعْلُو خَناذِيذَ البَعِيدِ الأسْحَقِ وسَحَقَه اللهُ : أبْعَدَه وأسْحَقَ هُو وانْسَحَقَ : بَعُدَ
ومَكان ساحِق : بَعِيدٌ جَوَّزُوه في الشِّعْرِ
وسُحْق ساحِق على المُبالَغَةِ
وجنَّة سُحُقٌ بضَمَّتَيْن كما قالوا : ناقَةٌ عُلُط وامْرَأة عُطُلٌ ومنه قَوْلُ زهَير :
كأنَّ عَيْنَيَّ في غَرْبَيْ مُقَتلَة ... من النّواضِح تَسْقِى جَنَّةً سحُقَا ويُقال : أرادَ نَخْلَ جَنَّةٍ فحَذَف . واسْتَعارَ بعضُهم السحُوقَ للمَرْأةِ الطَّوِيلَةِ وأَنْشَدَ ابنُ الأعْرابِيِّ :
تُطِيف به شَد النهارِ ظَعِينَة ... طَوِيلَةُ أنْقاءَ اليَدَيْنِ سَحُوقُ ومُساحِق : اسمٌ
وقَرَأتُ في تارِيخ الخَطِيبِ في تَرْجَمَةِ المُتَّقِي للّهِ يُقال : اجْتَمعَتْ في أَيّامه إِسْحاقاتٌ فانْسَحَقَتْ خلافةُ بني العباسِ في زَمانِه وانْهَدَمَتْ قُبَّةُ المَنْصُورِ الخَضْراءُ التي كانَ بها فَخْرُهُم وذلك أَنَّه كان يكْنَى أَبا إِسْحاقَ ووَزِيرُه القَرارِيطيُّ كانَ يُكْنَى أَبا إسْحاق كذلِك وكانَ قاضِيَه أبو إِسْحاقَ الخِرَقِي ومُحْتَسِبَه أَبُو إِسْحَاقَ بنُ بَطْحاء وصاحِب شُرْطَتِه أَبو إِسْحاقَ بنِ أَحْمَدَ ابنِ أَمِير خُراسانَ وكانَتْ دارُه القَدِيمَةُ في دارِ إِسْحاقَ ابنِ إِبْراهِيمَ المَصِّيصيّ وكانَت الدّارُ نَفْسها لإسْحاق بنِ كنداج ودُفِنَ في دارِ إِسْحاقَ في تُرْبَتِه بالجانِبِ الغَرْبِيَ . قلتُ : وشَيخُنا المُعمرُ محمدُ بن إسْحاقَ ابنِ أَمِيرِ المُؤْمِنينَ الصنْعانِيّ ممَّن حَدَّثَ عن عبدِ اللُّهِ بنِ سالِم البَصريّ توفى سنة 180
ومَحَلةُ إسْحاقَ : بالغَرْبِيةِ من أعْمالِ مِصْرَ وكذا منْيَةُ إِسْحاقَ ومن الأولَى ناصِرُ الدّينِ أَبُو عَبْدِ اللهِ مُحَمدُ بنُ عُثْمانَ بنِ مُحَمَّد الإِسْحاقِيُّ المالِكِي مات سنة 810 ممن اشْتَغَلَ بالفِقْهِ على الشيْخ خَلِيل المالِكِيِّ وحَفِيدُه الرضي مُحَمدُ بنُ مُحمَّد الإِسْحاقِيًّ لَقِيَهُ السخاوِيُّ ومِنْها أَيضاً : المُؤَرِّخُ عبد الباقِي بنُ مُحَمد الإسْحاقيُّ المَنُوفِيّ المتأخرُ له تارِيخٌ لَطيفٌ توفي ببلده سَنَةَ نَيَفٍ وسَبْعِينَ وأَلف . والإسْحاقِيونَ : بَطْن من العَلَوِيينَ مَنسوبون إِلى أبي مُحَمدٍ إسْحاقَ المُؤْتَمَنِ ابنِ جعْفَرٍ الصّادِق منهم نُقَباءُ حلَبَ والشام وجَماعَةَ ببَعْلَبَك
وأَيْضاً : بَطْن من جَعْفَر الطيّارِ مَنْسُوبٌ إِلى إِسْحاقَ العَرِيضِيّ الأطرف وفِيهم كَثْرَة

_Türkçe çeviri henüz yok_
