# سحق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سحق

سَحَقَ الشيءَ يَسْحَقُه سَحْقاً: دقَّه أشد الدقّ، وقيل: السَّحْق الدقُّ الرقيق، وقيل: هو الدقّ بعد الدقّ، وقيل: السَّحْق دون الدقّ. الأَزهري: سَحَقَت الريحُ الأَرض وسَهَكَتها إذا قشرت وجه الأَرض بشدة هبوبها، وسَحَقْت الشيء فانْسَحَق إذا سَهَكْته. ابن سيده: سَحَقَت الريحُ الأَرض تَسْحَقُها سَحْقاً إذا عَفَّت الآثار وانْتَسَفَت الدِّقاقَ. والسَّحْق: أثر دَبَرة البعير إذا بَرَأَت وابْيَضَّ موضعها. والسَّحْق: الثوب الخلَق البالي؛ قال مُزَرِّد:
وما زَوَّدُوني غيرَ سَحْقِ عِمامة،
وخَمْسِ مِئٍ منها قَسِيٌّ وزائفُ
وجمعه سُحوق؛ قال الفرزدق:
فإنّك، إن تَهْجو تَمِيماً وتَرْتَشِي
بِتَأْبِينِ قَيْسٍ، أو سُحوق العَمائم
والفعل: الانْسِحاق. وانْسَحَق الثوبُ وأسْحَق إذا سقط زئْبِرُه وهو جديد، وسَحَقَه البِلى سَحْقاً؛ قال رؤبة:
سَحْقَ البِلى جدَّته فأَنْهَجا
وقد سَحَقَه البِلى ودَعْكُ اللُّبْس. وثوب سَحْق: وهو الخلَق؛ وقال غيره: هو الذي انْسَحَق ولانَ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، أنه قال: مَنْ زافَت عليه دَراهِمُه فَليَأْت بها السُّوقَ ولْيَشْتَرِ بها ثَوْبَ سَحْقٍ ولا يُحالفِ الناسَ أنها جِيادٌ؛ السَّحْق: الثوب الخلَق الذي انْسَحَق وبَليَ كأنه بعد من الانتفاع به. وانْسَحَقَ الثوبُ أي خلَق؛ قال أبو النجم:
مِنْ دِمْنةٍ كالمِرْجَليِّ المِسْحَق
وأسْحَق خفٌّ البعير أي مَرَنَ. والإسْحاق: ارتفاع الضرع ولزوقه بالبطن. وأسْحَقَ الضرعُ: يَبِسَ وبَلي وارتفع لبنه وذهب ما فيه؛ قال لبيد: حتى إذا يَبِسَت وأسْحَقَ حالقٌ،
لم يُبْلِه إرْضاعُها وفِطامُها
وأسْحَقَت ضَرّتُها: ضَمَرت وذهب لبنُها. وقال الأَصمعي: أسْحَق يَبِسَ، وقال أبو عبيد: أسْحَقَ الضَّرْع ذهب وبلي. وانْسَحَقت الدلوُ: ذهب ما فيها. الأَزهري: ومُساحَقةُ النساءِ لفظ مولَّد. والسَّحْق في العَدْوِ: دون الحُضْر وفوق السَّحْج؛ قال رؤبة:
فهي تعاطي شدَّه المُكايَلا
سَحْقاً من الجِدّ وسَحْجاً باطلا
وأنشد الأَزهري لآخر:
كانت لنا جارة، فأزْعَجها
قاذورة تَسْحَق النَّوى قُدُما
والسَّحْق في العَدْوِ: فوق المشي ودون الحُضْر. وسَحَقت العينُ الدمعَ تَسْحَقه سَحْقاً فانْسَحَق: حَدَرَتْه، ودُموع مَساحِيق؛ وأنشد: قِتْب وغَرْب إذا ما أُفْرِغ انْسَحقا
والسُّحُق: البُعْد، وكذلك السُّحْق مثل عُسْر وعُسُر. وقد سَحُق الشيء، بالضم، فهو سَحِيق أي بعيد؛ قال ابن بري: ويقال سَحِيق وأسْحق؛ قال أبو النجم:
تعلو خَناذِيذَ البَعيد الأَسْحَقِ
وفي الدعاء: سُحْقاً له وبُعْداً، نصبوه على إضمار الفعل غير المستعمل إظهارُه. وسَحَقَه اللهُ وأسْحَقه الله أي أبعده؛ ومنه قوله: قاذورة تسحق النوى قُدُما
وأسْحَق هو وانْسَحَق: بَعُد. ومكان سَحِيق: بَعِيد: وفي التنزيل: أو تَهْوِي به الريحُ في مكان سَحِيق؛ ويجوز في الشعر ساحِقٌ. وسُحُقٌ ساحِقٌ، على المبالغة، فإن دعوت فالمختار النصب. الأَزهري: لغة أهل الحجاز بُعْدٌ له وسُحْقٌ له، يجعلونه اسماً، والنصبُ على الدعاء عليه يريدون به أبْعَدَه الله؛ وأسْحَقَه سُحْقاً وبُعداً وإنه لَبَعِيد سَحِيق. وقال الفراء في قوله فسُحْقاً لأَصحاب السَّعِير: اجتمعوا على التخفيف، ولو قرئت فسُحُقاً كانت لغة حسنة؛ قال الزجاج: فسُحْقاً منصوب على المصدر أسْحَقَهم الله سُحْقاً أي باعَدَهم من رحمته مُباعَدة. وفي حديث الحوض: فأقول سُحْقاً سُحْقاً أي بُعْداً بُعْداً. ومكان سَحِيق: بعيد. ونخلة سَحُوق: طويلة؛ وأنشد ابن بري للمفضل النكري:
كان جِذْعٌ سَحُوق
وفي حديث قُسّ: كالنخلة السَّحُوق أي الطويلة التي بَعُد ثمرُها على المجتني؛ قال الأَصمعي: لا أدري لعل ذلك مع انحناء يكون، والجمع سُحُق؛ فأما قول زهير:
كأنَّ عَيْنَيّ في غَرْبَيْ مُقَتِّلة،
من النواضح، تَسْقِي جَنّةً سُحُقا
فإنه أراد نخلَ جَنّة فحذف إلا أن يكونوا قد قالوا جنّة سُحُق، كقولهم ناقة عُلُطٌ وامرأة عُطُلٌ. الأَصمعي: إذا طالت النخلة مع انجراد فهي سَحُوق، وقال شمر: هي الجرداء الطويلة التي لا كَرَب لها؛ وأنشد: وسالِفة كسَحُوق اللِّيا
ن، أضْرَمَ فيها الغَوِيُّ السُّعُرْ
شبه عنق الفرس بالنخلة الجرداء. وحمار سَحُوق: طويل مُسِنّ، وكذلك الأَتان، والجمع سُحخقٌ؛ وأنشد للبيد في صفة النخل:
سُحُقٌ يُمَتِّعُها الصَّفا وسَرِيُّه،
عُمٌّ نَواعِمُ بَيْنَهُنّ كُرومُ
واستعار بعضهم السَّحُوق للمرأة الطويلة؛ وأنشد ابن الأَعرابي: تُطِيف به شَدَّ النهار ظَعِينةٌ،
طَويلةُ أنْقاء اليدَيْنِ سَحُوقُ
والسَّوْحَق: الطويل من الرجال؛ قال ابن بري: شاهده قول الأَخطل: إذا قلتُ: نالَته العَوالي، تَقاذَفَتْ
به سَوْحَقُ الرِّجْلَيْنِ سانحةُ الصَّدْرِ
الأَصمعي: من الأَمطار السَّحائِقُ، الواحدة سَحيقة، وهو المطر العظيم القَطْر الشديد الوَقْع القليلُ العَرِمُ، قال: ومنها السَّحِيفة، بالفاء، وهي المطرة تجرُف ما مرَّت به.
وساحوق: موضع؛ قال سلمة العبسي:
هَرَقْن بِساحُوقٍ دِماءً كَثِيرة،
وغادَرْن قَبْلي من حَلِيب وحازِر
عني بالحليب الرفيعَ، وبالحازر الوضيع، فسره يعقوب؛ وأنشد الأَزهري: وهُنَّ بِساحوقٍ تَدَارَكْنَ ذالِقا
ويومُ ساحوق: من أيامهم. ومساحق: اسم. وإسْحَق: اسم أعجمي؛ قال سيبويه: ألحقوه ببناء إعْصار. وإسْحَق: اسم رجل، فإن أردت به الاسم الأَعجمي لم تصرفه في المعرفة لأنه غُيِّر عن جهته فوقع في كلام العرب غير معروف المذهب، وإن أردت المصدر من قولك أسْحَقَه السفرُ إسْحاقاً أي أبعده صرفته لأَنه لم يُغٍيَّرْ.
والسُّمْحوق من النخل: الطويلةُ، والميم زائدة.
والسِّمْحاق: قشرة رقيقة فوق عظم الرأس بها سميت الشَّجّة إذا بلغت إليها سِمْحاقاً؛ قال ابن بري: والسمحاق أثر الحنان؛ قال الراجز: يَضْبُط، بين فَخْذِه وساقِه،
أيْراً بَعِيدَ الأَصْلِ منْ سِمْحاقه
وسَماحيق السماء: القِطعَُ الرِّقاقُ من الغَيْم؛ وعلى ثَرْب الشَّاة سَماحِيقُ من شَحْم؛ قال الجوهري: وأرى أن الميمات في هذه الكلمات زوائد.

### Türkçe

**سَحَقَ** şeyi **يَسْحَقُه** **سَحْقاً**: onu en şiddetli dövme ile dövdü; ve denildi: **السَّحْق** ince dövmedir; ve denildi: o, dövmeden sonra dövmedir; ve denildi: **السَّحْق** dövmeden aşağıdır.

El-Ezherî: rüzgâr, esişinin şiddetiyle yerin yüzünü soyarsa, yeri **سَحَقَت** ve onu **سَهَكَتها**; ve ben şeyi **سَحَقْت** de, o da **انْسَحَق** olur, eğer onu **سَهَكْته** isen. İbn Sîde: rüzgâr, izleri silip ince şeyleri süpürüp götürürse, yeri **تَسْحَقُها سَحْقاً** diye **سَحَقَت**. Ve **السَّحْق**: devenin yarasının izi; iyileşip yeri beyazladığı zaman. Ve **السَّحْق**: eski, yıpranmış elbise; Müzerred dedi ki:

Bana azık olarak, bir sarığın **سَحْقِ**’ından başka bir şey vermediler,
ve ondan beş yüz (dirhem): yaylar (vardır), ve sahte (olan) (vardır).

Ve onun çoğulu **سُحوق**’tur; Ferazdak dedi ki:

Şüphesiz sen, eğer Temîm’i hicveder ve rüşvet alırsan,
Kays’ı ağıtla anmakla, yahut sarıkların **سُحوق**’u ile (yaparsın).

Ve fiil: **الانْسِحاق**. Elbise **انْسَحَق** oldu ve **أسْحَق** oldu: yeni iken tüyü döküldüğü zaman; ve yıpranma onu **سَحْقاً** **سَحَقَه**; Ru’be dedi ki:

Yıpranma onun yeniliğini **سَحْقَ** etti de onu çok yıprattı.

Ve yıpranma ve giyimin ovması onu **سَحَقَ** etmiştir. Ve **ثوب سَحْق**: o, eski olandır; ve başkası dedi: o, **انْسَحَق** olan ve yumuşayan kimsedir. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Kimin dirhemleri kendisine sahte çıkarsa, onları pazara getirsin ve onlarla **ثَوْبَ سَحْقٍ** satın alsın ve onların iyi (para) olduklarına dair insanlarla yeminleşmesin” dediği rivayet edilmiştir; **السَّحْق**: **انْسَحَق** olmuş ve yıpranmış, sanki ondan yararlanma bakımından uzaklaşmış gibi olan eski elbisedir. Elbise **انْسَحَقَ** oldu, yani eskidi; Ebû’n-Necm dedi ki:

**مِنْ دِمْنةٍ كالمِرْجَليِّ المِسْحَق**

Ve devenin pabucu **أسْحَق** oldu, yani yumuşadı. Ve **الإسْحاق**: memenin yükselmesi ve karna yapışmasıdır. Ve meme **أسْحَقَ** oldu: kurudu ve yıprandı; sütü yükseldi ve içindeki şey gitti; Lebîd dedi ki:

Ta ki kuruyup **أسْحَقَ** olunca, (ve) **حالقٌ** (olunca),
Onu ne emzirmesi ne de sütten kesmesi yıpratmadı.

Ve onun memesi **أسْحَقَت**: zayıfladı ve sütü gitti. El-Asmaî dedi: **أسْحَق** kurudu; Ebû Ubeyd dedi: meme **أسْحَقَ** oldu: gitti ve yıprandı. Kova **انْسَحَقت**: içindeki şey gitti. El-Ezherî: ve kadınların **مُساحَقةُ**’sı sonradan türetilmiş bir lafızdır. Ve koşuda **السَّحْق**: **الحُضْر**’dan aşağı, **السَّحْج**’dan yukarıdır; Ru’be dedi ki:

O, ölçüşenin şiddetini karşılar,
ciddiyetten **سَحْقاً** ve boş yere **سَحْجاً**.

El-Ezherî başkasından şu beyti rivayet etti:

Bizim bir komşumuz vardı; onu,
çekirdekleri eskiden beri **تَسْحَق** eden pislik (yerinden) göçürdü.

Ve koşuda **السَّحْق**: yürüyüşün üstünde, **الحُضْر**’ın altındadır. Ve göz, yaşı **تَسْحَقه سَحْقاً** diye **سَحَقت** de o da **انْسَحَق** oldu: onu aşağı indirdi; ve **دُموع مَساحِيق** (vardır); ve şu beyit okundu:

**قِتْب وغَرْب إذا ما أُفْرِغ انْسَحقا**

Ve **السُّحُق**: uzaklıktır; ve aynı şekilde **السُّحْق** da (vardır), **عُسْر** ve **عُسُر** gibi. Ve şey **سَحُق** oldu (ötre ile), o hâlde o **سَحِيق**’tir, yani uzaktır; İbn Berrî dedi: ve **سَحِيق** ve **أسْحق** denilir; Ebû’n-Necm dedi ki:

Uzak **الأَسْحَقِ**’ın çıkıntılarına yükselir.

Ve duada: “**سُحْقاً** ona ve **بُعْداً**” (denir); onu, fiilin (açıkça) kullanılmayan bir fiilin gizli takdiri üzerine nasb ettiler. Ve “Allah onu **سَحَقَه**” ve “Allah onu **أسْحَقه**” yani onu uzaklaştırdı; ondan da şu sözü: “**قاذورة تسحق النوى قُدُما**”. Ve o **أسْحَق** oldu ve **انْسَحَق** oldu: uzaklaştı. Ve **مكان سَحِيق**: uzaktır. Ve tenzilde: “yahut rüzgâr onu **مكان سَحِيق**’te düşürür”; şiirde **ساحِقٌ** caizdir. **سُحُقٌ ساحِقٌ**, mübalağa üzere; eğer dua edersen, tercih edilen nasbdır. El-Ezherî: Hicaz ehlinin dili “**بُعْدٌ** ona ve **سُحْقٌ** ona”dır; onu isim yaparlar; nasb ise ona beddua üzerinedir; bununla “Allah onu uzaklaştırsın”ı isterler. Ve onu **سُحْقاً** ve **بُعداً** diye **أسْحَقَه**; ve o, uzak bir **سَحِيق**’tir. Ferrâ, “**فسُحْقاً** cehennem ehline” sözünde dedi ki: hafifletme üzerinde birleştiler; eğer “**فسُحُقاً**” okunmuş olsaydı güzel bir dil olurdu. Zeccâc dedi: “**فسُحْقاً**”, masdar üzerine mansubdur: Allah onları **سُحْقاً** diye **أسْحَقَهم**; yani onları rahmetinden uzaklaştırdı, uzaklaştırma ile. Havuz hadîsinde: “Ben derim ki: **سُحْقاً سُحْقاً**”, yani “uzaklık uzaklık”. Ve **مكان سَحِيق**: uzaktır. Ve **نخلة سَحُوق**: uzundur; İbn Berrî, Mufaddal en-Nekrî’den şu beyti okuttu:

Bir **جِذْعٌ سَحُوق** idi.

Kuss hadîsinde: “**كالنخلة السَّحُوق**”, yani meyvesi toplayana uzak olan uzun (hurma ağacı); el-Asmaî dedi: bilmiyorum, belki bu, bir eğilme ile birlikte olur; çoğulu **سُحُق**’tur. Züheyr’in sözüne gelince:

Sanki iki gözüm, öldürücü iki kovada,
su çeken develerden; **جَنّةً سُحُقا**’yı sular.

O, bir bahçenin hurmalarını kastetti; sonra (kelimeyi) hazfetti; ancak onların “**جنّة سُحُق**” demiş olmaları mümkündür; “**ناقة عُلُطٌ** ve **امرأة عُطُلٌ**” demeleri gibi. El-Asmaî: hurma ağacı, soyulmuşlukla birlikte uzarsa, o **سَحُوق**’tur. Şemmer dedi: o, **كَرَب**’ı olmayan uzun çıplak (hurma ağacı)dır; ve şu beyit okundu:

Ve bir yele, çıplak hurma **كسَحُوق اللِّيا** gibi,
azgın onda kuduzluğu tutuşturdu.

Atın boynunu çıplak hurma ağacına benzetti. Ve **حمار سَحُوق**: uzun, yaşlıdır; aynı şekilde dişi eşek; çoğulu **سُحخقٌ**’tur; Lebîd’den hurma ağacının vasfında şu beyit okundu:

**سُحُقٌ**; kayalık ve onun gece yürüyüşü onu faydalandırır,
aralarında yumuşaklar (vardır), (ve) asmalar.

Bazıları **السَّحُوق**’u uzun kadın için mecaz yaptı; İbnü’l-A‘râbî şu beyti okuttu:

Gündüzün şiddeti boyunca onun etrafında dolaşır bir kadın,
iki elinin dirsekleri uzun, **سَحُوقُ**.

Ve **السَّوْحَق**: erkeklerden uzun olan; İbn Berrî dedi: onun şahidi Ahtal’ın sözü:

Dedim ki: mızraklar ona erişti; (ama) savruldu,
iki bacağı **سَوْحَقُ** olan, göğsü yana dönük (olan) (kimse) ile.

El-Asmaî: yağmurlardan **السَّحائِقُ** (vardır); teki **سَحيقة**’dir; o, iri damlalı, şiddetli vuruşlu, az **العَرِمُ** olan büyük yağmurdur; dedi ki: ondan **السَّحِيفة** de vardır, **ف** ile; o, geçtiği şeyi süpürüp götüren yağmur damlasıdır.

Ve **ساحوق**: bir yerdir; Seleme el-Absî dedi ki:

**بِساحُوقٍ**’ta çok kanlar döktüler,
ve benden önce **حَلِيب** ve **حازِر**’den (kimseleri) bıraktılar.

**حليب** ile inceyi, **حازر** ile aşağı olanı kastetti; Yakub onu tefsir etti. El-Ezherî şu beyti de okuttu:

Ve onlar **بِساحوقٍ**’ta **ذالِقا**’yı yakaladılar.

Ve **يومُ ساحوق**: onların günlerinden bir gündür. Ve **مساحق**: bir isimdir. Ve **إسْحَق**: yabancı bir isimdir; Sîbeveyh dedi: onu **إعْصار** veznine ilhak ettiler. Ve **إسْحَق**: bir adam adıdır; eğer onunla yabancı ismi kastedersen, marifede tenvin aldırmazsın; çünkü yönünden değiştirilmiştir de Arapların sözünde, mezhebi bilinmeyen olarak vaki olmuştur. Eğer “yolculuk onu **إسْحاقاً** diye **أسْحَقَه**” sözünden masdarı kastedersen, onu tenvinli yaparsın; çünkü o değiştirilmemiştir.

Ve hurmadan **السُّمْحوق**: uzun olandır; **الميم** ziyadedir.

Ve **السِّمْحاق**: baş kemiğinin üstünde ince bir kabuktur; yara ona ulaştığı zaman ona **سِمْحاقاً** adı verildi; İbn Berrî dedi: ve **السمحاق** şefkatin izidir; Recez söyleyen dedi ki:

O, uyluğu ile baldırı arasında,
kökü **سِمْحاقه**’dan uzak bir erkeklik organını tutar.

Ve göğün **سَماحيق**’i: buluttan ince parçalar; koyunun iç yağında, yağdan **سَماحِيقُ** (vardır). Cevherî dedi: bu kelimelerdeki **الميمات**’ın ziyade olduğunu görüyorum.
