# سحل (س-ح-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Sahil ile

- Harfler: س - ح - ل
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِالسَّاحِلِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%AD%D9%90%D9%84%D9%90.md) | بِالْفَاعِلِ | Sahil ile | 1 | 1 | [20:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/ayet/20:39.md) |

## Mücavir kökler — 9 mücavir (15 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [تابوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Sandık
2. [قذف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B0%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
3. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Büyük akarsu
4. [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · İmal ederler
5. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ayn göz, “evya” göze demektir
6. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
7. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
8. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
9. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سحل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [شطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md), [جرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%81.md), [قشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [لجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%AC.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yüzeyini eğelemek, kabuğunu kazımak, sıyırmak ve suyun karayı döverek aşındırması |
| Çekirdek Özet 2 | Dalgaların taşıdığı nesneyi suyun tükendiği ve toprağın aşındığı sınır çizgisine fırlatıp bırakması |
| Çekirdek Özet 3 | Çatışan iki kuvvetin sınır boyunda oluşturduğu arındırıcı ve açığa çıkarıcı temas eşiği |
| Kritik Hata Riski | Sahili yalnızca nötr bir kumsal veya coğrafi durak sanıp kökün barındırdığı aşındırma, sürtünme ve karaya vurma dinamizmini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سح | Bir şeyi yüzey boyunca çekmek, sürüklemek, kazıyarak dökmek veya aralıksız akıtmak | ل | Sürükleme ve kazıma eylemine sınır, kenar boyunca temas etme, inceltme ve pürüzleri gidererek yüzeyi düzleme boyutu eklenmiştir; [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) kökündeki genel sürükleme veya [سحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%82.md) kökündeki ufalanıp ezilme yerine, sürtünerek aşınma ve kenara itilme anlamı belirginleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, pürüz | Yüzeydeki direnç, pürüzlü yapı ve temas eden noktalardaki sürtünme eşiği |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | İki farklı alanı (su ile karayı, iç ile dışı) birbirinden kesin hatla ayıran set veya sınır |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama | Hareketi belirli bir doğrultuda sevk etme, kenara doğru sürme ve sınıra bitiştirme |
| سحل | Pürüzlü direncin sınıra doğru sürülerek aşındırılması | Suyun veya aletin yüzeydeki pürüzle sürekli temas ederek onu sınıra doğru kazıması, aşındırıp pürüzsüzleştirmesi ve kenara atması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Demirin veya tahtanın eğe ile kazınıp pürüzlerinin giderilmesi (برد الحديد ونحته); dökülen demir talaşına سحالة denmesi; rüzgarın toprağın üst tabakasını süpürüp sıyırması ve suyun kenarı aşındırarak düzlemesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ, tek kat eğrilmiş zayıf iplik ile iki kat bükülmüş sağlam ipi karşılaştırırken bu kökü mecazen zayıf ve gevşek iş anlamında kullanmıştır: على كل حال من سحيل ومبرم |
| Erken Arapça kullanım | el-A'şâ şiirinde dilin eğe gibi keskin ve etkili işlemesini veya kendisine ilham getiren cinin adını bu kökle anmıştır: وما كنت شاحردا ولكن حسبتني / إذا مسحل سدى لي القول أنطق |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça سحل kökü, Sami dil ailesinde yüzeyi kazıma, sürtme, aşındırma, kabuğu sıyırma ve sürtünmeden doğan hırıltılı ses anlam matrisiyle temsil edilir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede s-ḥ-l veya š-ḥ-l kökü bir yandan sert sürtünme ve yırtıcı sesi (aslan kükremesi veya hırıltı), diğer yandan yüzeyin sıyrılmasıyla kabuk bağlamış yapının inceltilmesi bağlamlarında görülür. İbranice šaḥal (שַׁחַל) biçimi fonetik olarak sürtünmeli boğaz sesinin çıkardığı yırtıcı kükremeyi karşılarken, Aramice ve Süryanice katmanında da sert aşınma ve tırmalama anlamları kökün çevresinde toplanır. Klasik Arapçada bu semantik çekirdek son derece somut üç koldaBillurlaşmıştır: Suyun ya da eğenin yüzeyi aşındırarak talaş çıkarması, eşeğin gırtlaktan çıkardığı sert ve hırıltılı anırma sesi ile dalgaların dövdüğü kıyı şeridi (sahil). Sahil kelimesi mef'ûl (aşındırılmış, suyu sıyırıp kenara ittiği yer) anlamında ism-i fâil kalıbında kullanılarak Arapçaya özgü morfolojik bir derinlik kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Eğelemek, sıyırmak, kazımak, beyazlatmak | Demir veya tahtanın eğelenmesinden rüzgarın toprağı sıyırmasına ve suyun kıyıyı döverek düzleştirdiği sahil çizgisine uzanan iç türetim | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice š-ḥ-l ve Süryanice türevler | Sürtünme, sert hırıltılı ses çıkarma ve yüzeyin tırnak/alet ile kazınması anlam matrisinde fonetik ve anlamsal örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik aşındırma/kazıma kökleri | Suyun veya aletin sınır hattında maddeyi incelterek talaş bırakması hareketi | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سحل | Anlamlı | Aşındırmak, sıyırmak, kıyı | Suyun veya aletin yüzeyi sıyırıp kenara talaş veya tortu yığması | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| [سلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD.md) | Anlamlı | Boşaltmak, koruma aracı kuşanmak | İçerideki atığın dışarı atılması veya dış tehlikeye karşı zırh/silah edinilmesi | Kur'an'da geçer; dışarı atma yönüyle müşterek |
| [حسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%84.md) | Anlamlı | Keler yavrusu, küçük kalmak | Keler yavrusuna حسل denmesi; cılız ve küçük kalmış canlı | Kur'an'da geçmez |
| [حلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Yapışmak, örtü serilmek | Semerin altına serilen örtü, bir yere ayrılmamacasına yapışıp kalmak | Kur'an'da geçmez; yüzeye temas boyutu taşır |
| [لسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D8%AD.md) | Anlamlı | Sokmak, ısırmak | Akrebin veya zehirli hayvanın sokması, yüzeyi delip acıtması | Kur'an'da geçmez |
| [لحس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D8%B3.md) | Anlamlı | Yalamak, sıyırmak | Dil ile kabın veya yüzeyin üzerindeki kalıntıyı tamamen sıyırıp temizlemek | Kur'an'da geçmez; yüzeyi kazıma yönüyle akraba |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سحل | Merkez | Kıyı, aşınma hattı, sıyırma | Suyun sürtünerek karayı dövdüğü, aşındırdığı ve nesneyi kenara fırlattığı sınır | Hem aşınmayı hem suyun tükendiği kara çizgisini bir arada barındırır |
| [شطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md) | Komşu | Kıyı, kenar hattı | Suyun veya tarlanın bittiği tarafsız kenar çizgisi; filizin ana gövdeden ayrıldığı uç | Aşınma ve kazınma hareketini içermez, salt sınır ve kenar konumunu bildirir |
| [جرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Suyun altını oyup götürmesi | Suyun kenardaki toprağı toptan koparıp çökertmesi ve sürüklemesi | سحل yüzeysel aşındırıp bırakırken, [جرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%81.md) kütlesel biçimde koparıp yıkar |
| [قشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B1.md) | Komşu | Kabuğu soymak | Nesnenin üzerindeki koruyucu tabakanın kaldırılması | سحل sürtünme ve eğeleme yoluyla inceltirken, [قشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B4%D8%B1.md) doğrudan kabuğu ayırır |
| [لجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%AC.md) | Zıt | Suyun derin ve çalkantılı merkezi | Engin deniz, derin su kütlesi, dibi görünmeyen girdap alanı | Kıyının, sınırın ve sığ aşınma hattının tam karşıtıdır; sınırsız derinliktir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سحل | Kıyı, aşındırılmış kenar | Suyun çarparak törpülediği ve nesneleri bıraktığı sınır çizgisi | Kesin |
| Latince | Litus, radere | Kıyı, kazımak/sıyırmak | Litus dalgaların çarptığı kıyı şeridini, radere ise yüzeyin kazınmasını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Coast, shore, abrade | Kıyı, sahil, aşındırmak | Coast/shore coğrafi sınırı verirken abrade sürtünmeyle aşınma eylemini tam karşılar | Güçlü |
| Almanca | Küste, Ufer, abschaben | Kıyı, sahil, kazıyıp sıyırmak | Küste deniz kıyısını, abschaben ise talaş çıkaracak şekilde kazımayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Rivage, côte, râper | Kıyı, sahil şeridi, eğelemek | Rivage dalganın vurduğu kıyıyı, râper aletle yüzeyi rendelemeyi karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِالسَّاحِلِ (İsm-i fâil / mef'ûl anlamında) | Suyun karaya kavuştuğu, dalgaların nesneyi dışarı fırlatıp bıraktığı aşınmış kıyı şeridi | Hz. Mûsâ'nın sandık içinde nehre bırakılması ve suyun onu Firavun'un sarayının bulunduğu kıyıya atması emri; Tâhâ [20:39](https://lisan.digital/tr/ayet/20:39.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî takdir ve sebeplilik | Cansız bir nehrin veya denizin (yemm) iradesiz dalgalarıyla bir çocuğu helak etmeyip tam istenen sınıra bırakmasının ilahî sevk ile izahı | Tabiat kuvvetlerinin ilahî iradeye mutlak boyun eğişi |
| Fıkıh | Sahil ve kıyı hukuku | Denizin kıyıya attığı sahipsiz malların (lukata) ve kıyı şeridinin mülkiyet ve tasarruf statüsü | Kamusal sınır ve denizin dışarı attığı değerin hükmü |
| Tefsir | Tâhâ [20:39](https://lisan.digital/tr/ayet/20:39.md) tefsiri | Ayetteki «felyulkıhi» emrinin tekvinî bir emir mi olduğu ve «es-sâhil» kelimesinin fâil mi yoksa masrûf/mesḥûl (aşındırılmış) anlamında mı geldiği | Suyun aşındırdığı kıyıya ilahî plan uyarınca emaneti teslim etmesi |
| Hadis | Sahil boyu nöbeti (murâbata) | İslam yurdunun denizle temas eden açık sınır boylarında beklemenin fazileti ve sahil müdafaası | Düşman veya tehlike temasının gerçekleştiği açık sınır hattı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevekkül ve teslimiyet eşiği | Dalganın tükendiği emniyet sınırı | Sınavın teslim alındığı yer | İlahi korumanın kaotik su kütlesinden çıkarıp somut emniyet zeminine ulaştırdığı temas noktası | Güçlü |
| İlmi | Jeomorfoloji ve erozyon dinamiği | Aşınma ve tortu eşiği | Maddenin törpülenerek ayrışması | İki akışkan veya katı kütlenin birbirini sürterek aşındırdığı ve yeni bir sınır topografyası kurduğu denge hattı | Güçlü |
| Siyasi | Hudut ve sahil güvenliği | Dışa açık jeopolitik sınır | Karşılaşma ve savunma hattı | İç otoritenin yabancı güçlerle, denizden gelebilecek risklerle doğrudan yüzleştiği aşınmaya açık sınır boyu | Güçlü |
| İktisadi | Liman ve ticaret arayüzü | Karasal ve denizel pazar eşiği | Mal ve lojistik aktarımı | Dalgaların ve gemilerin yükünü boşalttığı, kaynakların birikip dolaşıma girdiği kıyı ticaret hattı | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmeli sınır tabakası ve erozyon dinamiği (Boundary layer abrasion) | Akışkanlar mekaniğinde sıvının katı çeperle karşılaştığı sınır tabakasında oluşan viskoz sürtünme ve jeofizikte kıyı şeridinin dalga enerjisiyle sürekli aşındırılarak yeniden biçimlenmesi süreci | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kültürel temas ve çatışma sınırı (Cultural friction zone) | İki farklı toplum veya hukuk düzeninin karşılaştığı sınır hattında yaşanan karşılıklı aşınma, pürüzlerin törpülenmesi ve marjinal unsurların kıyıya itilerek görünür hale gelmesi | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece tatil yapılan, dinlenilen düz ve durağan bir kumsal olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün çekirdeğindeki eğeleme, sıyırma, dalganın sürtünerek toprağı oyması ve içindeki emaneti sertçe karaya fırlatıp bırakması dinamizmi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Mûsâ kıssasındaki ilahî sevkin dehşet verici ve hassas dengesini kaçırmak; nehrin çocuğu sakin bir koya değil, dalgaların dövdüğü sert bir çatışma ve saray eşiğine savurduğu gerçeğini ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kelimeleri en somut fiziksel hareketlerinden koparmadan kullandığını gösterir; sahil sadece bir yer adı değil, suyun karayı döverek törpülediği bir aşınma ve emaneti dışarı fırlatma eşiğidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Mûsâ'nın doğumunu, nehre bırakılışını ve ilahî himaye altında düşmanının eline teslim edilişini anlatan kıssa ayetlerinde (Tâhâ [20:39](https://lisan.digital/tr/ayet/20:39.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarının kör bir tesadüf olduğu zannını yıkar; suyun aşındırıcı ve sürükleyici gücünün dahi ilahî bir vazife bilinciyle hareket ettiğini gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Suyun veya eğenin bir yüzeyi sürekli sürterek aşındırması, pürüzlerini kazıması ve tortusunu kenar çizgisine yığması.
- Soyut anlam: Karşıt iki kuvvetin temas sınırında gerçekleşen törpülenme, yabancı unsurların sınır dışına itilmesi ve nihai temas eşiğinin oluşması.
- Sistematik karşılık: Kaotik akış ile sabit yapının sınır tabakasında dengelenmesi; taşıyıcı sistemin yükünü belirlenmiş sınıra bırakarak geri çekilmesi.
- LaTeX modeli: $$S = \partial \Omega \cap \left\{ x \in \mathbb{R}^n \mid \lim_{t \to \tau} \nabla \Phi(x, t) \cdot \mathbf{n} = 0 \right\}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Omega$ su kütlesini, $\partial \Omega$ bu kütlenin sınırını (kıyı/sahil hattını) temsil eder. $\Phi(x, t)$ akışkanın taşıma potansiyelini, $\nabla \Phi \cdot \mathbf{n}$ ise sınır yüzeyine dik yöndeki kuvvet akışını gösterir. Akışkanın taşıma potansiyeli sınıra vardığında ($\lim_{t \to \tau}$) yüzey normali yönündeki enerji sıfırlanır; bu durum suyun taşıdığı yükü ($x$) sınır çizgisi olan sahile ($S$) fırlatıp terk etmesini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Taha 20:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/ayet/20:39.md) — بِالسَّاحِلِ

أَنِ اقْذِفِيهِ فِي التَّابُوتِ فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِلِ يَأْخُذْهُ عَدُوٌّ لِي وَعَدُوٌّ لَهُ وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي

Meal (IK): Onu bir sandığa koy da suya bırak. Su onu kıyıya atar. Bana da, ona da düşman olan birisi onu alır. Gözümün önünde yetişesin diye, senin üzerine katımdan bir sevgi koydum.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والسين اللام معهما
ح س ل، س ل ح، س ح ل، ح ل س، ل ح س، ل س ح كلهن مستعملات
حسل:
الضَبُّ يُكْنَى أبا حِسْل، والحِسْلُ: ولدُه، ويقال: إنه قاضي الدوابّ والطَّيْر، ويقال: وُصِفَ له آدَمُ وصورتُه -عليه السلام-، فقال الضَّبُّ: وَصَفتُم طَيْراً يُنْزِل الطيرَ من السماءِ الحُوتَ في الماء، فمن كان ذا جَناحٍ فَلْيَطِرْ، ومن كان ذا حافرٍ فَلْيَحفِرْ. وجمعة حِسَلةٌ.
سحل:
السَّحيل: ثَوْبٌ لا يُبْرَمُ غَزْلُة أي لايُفْتَلُ طاقَيْنِ طاقَْين، تقول: سَحَلُوه أيْ: لم يَفْتِلوا سَداه، والجمع السُّحُل، قال:
على كلِّ حالٍ من سَحيلٍ ومُبْرَمِ
والمِسْحَلُ: الحِمارُ الوحشيُّ، والسَّحيل: أشدُّ نهيق الحمار.
والسَّحْل: نَحْتُكَ الخَشَبَةَ بالمِسْحَل، أيْ: المِبْرَد، ويقال له ومِبْرَد الخَشَب، إذا شَتَمه.
والمِسْحَل: من أسماء الرِّجال الخُطَباء، واللِّسان، قال الأعشى:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا مِسْحَلٌ سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ
ومِسْحَل يقال، اسمُ جِنّيّ الأعشى في هذا البيت، ويُريد بالمِسْحَل المِقْوَل. والريحُ تَسْحَل الأرض سَحْلاً تَكْشِطُ أَدَمَتَها .
والسُّحالةُ : ما تَحاتَّ من الحديدي إذا بُرِدَ ، ومن الموازين إذا تَحاتّتْ ، ومن الذُّرَة والأَرُزِّ إذا دُقَّ شِبْهُ النُّخالة .
والسَّحْل : الضرْب بالسياط مما يَكْشِطُ من الجِلد .
والمِسَحلان: حَلْقَتان إحداهما مُدْخَلة في الأخرى على طَرَفَي شَكيم الدابّة، وتُجمَع مَساحِل، قال:
لولا شَباةُ المِسْحَلَيْنِ اندَقَّاً
وقال:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها المساحِلُ
والساحِلُ: شاطئ البحر. والإسْحِل: من شَجَر السِّواك.
ومُسْحُلان: اسمُ وادٍ، قال النابغة:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى مُسْحُلانَ وحامِرا
وشابٌّ مُسْحُلان: طويل حَسَن القامة.
سلح:
السَّلْح: السُّلاح، ويال: هذه الحشيشة تُسَلِّح الإِبِل تسليحاً.
والسِّلاح من عِداد الحرب ما كان من حديد، حتى السَّيف وحدَه يُدعَى سِلاحاً، قال:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد
يعني السيف وحدَه.
والسُّلْحة: رُبُّ خاثر يُصَبُّ في النِحْي.
والمَسْلَحة: قومٌ في عُدَّةٍ قد وُكِّلوا بإزاء ثَغْر، والجيمع المَسالِح، والمَسْلَحيٌّ: الواحد المُوَكَّل به.
والاِسليح: شجرة تغرُز عليه الإبل.
وسَيْلَحِين وسَيْلَحُون ونُصيبِين ونَصيُبون، كذا تُسميه العرب بلغتين.
حلس:
الحِلْس: ما وَلِيَ البعير تحت الرَّحْل، ويقال: فلان منأحلاس الخيل، أي في الفُروسيّة أي كالحِلْس اللازم لظَهْر الفَرَس.
والحِلْس للبيت: ما يُبْسَطُ تحت حُرِّ المتاع من مِسْحٍ وغيره. وحَلَسْتُ البعيرَ حَلْساً: غشَّيتُه بحِلْسٍ.
وفي الحديث في الفِتْنة "كُنْ حِلْسَ بيتِكَ حتى تأتيك يدٌ خاطية أو مَنِيّةٌ قاضية".
وحَلسَتِ السماءُ: أمطرتْ مطراً رقيقاً دائماً.
وعُشّبٌ مُسْتَحِلس: ترى له طرائِقَ بعضها فوق بعض لتراكُمه وسواده.
واستَحْلَسَ الليلُ بالظلام، أي: تراكَمَ واستَحْلَسَ السَّنام إذا رَكِبَتْه رَوادِفُ الشَّحم ورَواكبُه.
والحَلِس بكسر اللام: الشجاع الذي يُلازمُ قِرْنَهُ والحِلْس: أن ياخذ المُصَدِّق مكان الإبل دراهمَ.
والحِلْسُ: الرّابعُ من القِداح.
والمُسْتَحلِس: الذي يلزم المكان.
لحس:
اللَّحْسُ: أكل الدَّوابّ الصوف، وأكل الجَراد الخضر والشجر ونحوه.
واللاّحُوس: المَشْؤوم يَلْحَس قومه.
واللَّحُوس: الذي يَتَتَبَّع الحلاوة كالذُّباب.
والمِلْحَس: الشُّجاع الذي يأكل كل شيء يرتفع إليه

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **السين** ve **اللام** onlarla birlikte

**ح س ل**، **س ل ح**، **س ح ل**، **ح ل س**، **ل ح س**، **ل س ح**: hepsi kullanımdadır.

**حسل**:
Keler, **أبا حِسْل** künyesiyle künyelenir; **الحِسْل**: onun yavrusudur. Ve denilir: O, dört ayaklıların ve kuşun kadısıdır. Ve denilir: Âdem ve onun sûreti -aleyhi’s-selâm- ona vasfedildi; bunun üzerine keler dedi ki: “Siz, kuşu gökten suya, balığı suda (indiren) bir kuş vasfettiniz; öyleyse kanadı olan uçsun, toynağı olan kazsın.” **حِسْلة** onun cem‘idir.

**سحل**:
**السَّحيل**: ipliği bükülmeyen bir elbise; yani iki kat, iki kat bükülmez. Dersin ki: **سَحَلُوه**; yani onun çözgüsünü bükmediler. Cem‘i **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
Her hâl üzere, **سَحيل**’den ve bükülmüşten.

**المِسْحَل**: yaban eşeği; ve **السَّحيل**: eşeğin anırmasının en şiddetlisidir.

**السَّحْل**: senin, **المِسْحَل** ile odunu yontmandır; yani: törpü. Ve ona “odun törpüsü” de denilir; onu sövdüğü zaman.

**المِسْحَل**: hatip erkeklerin adlarındandır; ve (aynı şekilde) dil (adı). A‘şâ dedi ki:
Ben **شاحرداً** değildim; fakat kendimi, **مِسْحَلٌ** bana sözü çözgülediğinde konuştururum diye sandım.

Ve **مِسْحَل** denilir: bu beyitte A‘şâ’nın cinnîsinin adıdır. Ve **المِسْحَل** ile **المِقْوَل**’ü kasteder. Ve rüzgâr, yeri **سَحْلاً** **تَسْحَل** eder: onun derisini (yüzeyini) sıyırır.

**السُّحالة**: demir törpülendiğinde ondan dökülen; ve terazilerden, aşındıklarında dökülen; ve mısırdan ve pirinçten, dövüldüğünde, kepeğe benzer olan.

**السَّحْل**: deriden sıyırıp alan kamçı darbeleridir.

**المِسَحلان**: iki halka; birisi ötekine geçirilmiş, binek hayvanının gemininin iki ucunda. **مَساحِل** olarak cem‘ edilir. Dedi ki:
Eğer **المِسْحَلَيْنِ**’in keskinliği olmasaydı, ikisi de parçalanırdı.

Ve dedi ki:
Keskin koşanların yüz çevirmeleri; onları **المساحِلُ** kurtardı.

**الساحِلُ**: deniz kıyısıdır. **الإسْحِل**: misvak ağacındandır.

**مُسْحُلان**: bir vadinin adıdır. Nâbiga dedi ki:
Köpeğimi bağlayacağım; onun havlaması seni kuşkulandırmasın diye; hâlbuki ben **مُسْحُلانَ** ve **حامِرا**’yı otlatıyor olsam da.

**شابٌّ مُسْحُلان**: uzun, güzel boylu (genç).

**سلح**:
**السَّلْح**: **السُّلاح**’tır. Ve denildi: Bu ot, develeri **تُسَلِّح** eder, **تسليحاً**.

**السِّلاح**: savaş aletlerinden demirden olan şeydir; hatta yalnız kılıca da **سِلاحاً** denilir. Dedi ki:
Yalnızlaştırılmış silah gibi, kınları yıpranmış.

Yani yalnız kılıç.

**السُّلْحة**: tuluma dökülen, koyu bir yoğurttur.

**المَسْلَحة**: bir sınır geçidi karşısında görevlendirilmiş, teçhizat içinde bir topluluktur. Cem‘i **المَسالِح**’tir. **المَسْلَحيّ**: onunla görevlendirilmiş tek kişidir.

**الاِسليح**: develerin üzerine sürtündüğü bir ağaçtır.

**سَيْلَحِين** ve **سَيْلَحُون** ve **نُصيبِين** ve **نَصيُبون**: Araplar onu iki lehçeyle böyle adlandırır.

**حلس**:
**الحِلْس**: devenin semerin altında bitişik duran şeydir. Ve denilir: Falan, atların **أحلاس**’ındandır; yani süvarilikte; yani atın sırtına yapışık **الحِلْس** gibi.

Ev için **الحِلْس**: eşyanın sıcağının altına serilen şeydir; **مِسْحٍ** ve başkası gibi. Ve **حَلَسْتُ** deveyi **حَلْساً**: onu bir **حِلْسٍ** ile örttüm.

Ve fitne hakkında hadiste: “Sana hatalı bir el veya hükmünü icra eden bir ölüm gelinceye kadar evinin **حِلْسَ**’i ol.”

**حَلسَتِ** gök: ince, devamlı bir yağmur yağdırdı.

**عُشّبٌ مُسْتَحِلس**: onun için, birikmesi ve karalığı sebebiyle, bazısı bazısının üstünde yollar görürsün.

Gece, karanlıkla **استَحْلَسَ** etti; yani: birikti. Ve hörgüç, yağın artçıları ve binekleri ona bindiğinde **استَحْلَسَ** eder.

**الحَلِس** (lâmın kesresiyle): rakibini bırakmayan yiğit. Ve **الحِلْس**: zekât toplayanın, develer yerine dirhemler almasıdır.

**الحِلْسُ**: oklar (kura çubukları)dan dördüncüsüdür.

**المُسْتَحلِس**: mekâna yapışıp kalan kimsedir.

**لحس**:
**اللَّحْسُ**: dört ayaklıların yünü yemesi; ve çekirgenin yeşilliği ve ağacı ve benzerini yemesi.

**اللاّحُوس**: uğursuz; kavmini **يَلْحَس** eder.

**اللَّحُوس**: sinek gibi tatlıyı takip eden.

**المِلْحَس**: kendisine yükselen her şeyi yiyen yiğit.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَحْلُ: الثَوبُ الأبيض من الكُرْسُفِ، من ثياب اليمن. قال المُسَيَّبُ بن عَلَسٍ يذكر ظُعُناً:
في الآلِ يَخْفِضُها ويرفعهاريعٌ يلوحُ كأنّه سَـحْـلُ
شبّه الطريقَ بثوب أبيض. والجمع سُحولٌ، ويجمع أيضاً على سُحُلٌ. وقال:
كالسُحُلِ البيضِ جَلا لَوْنهاسَحُّ نِجاءِ الحَملِ الأَسْوَلِ
والسَحْلُ: النَقْدُ من الدراهم. وقال أبو ذؤيب:
فباتَ بِجَمْعٍ ثم آبَ إلـى مِـنـىًفأصبح راداً يبتغي المَزْجَ بالسَحْلِ
والسُحَلَةُ: الأرنبُ الصغيرة التي قد ارتفعت عن الخِرْنِقِ وفارقتْ أمها. والمِسحل: المِبْرد. والمِسحَلُ: اللِسانُ الخطيبُ. والمِسْحَلُ: الحمار الوحشيّ. والمِسْحَلانِ: حَلْقتان في طرفيْ شَكيمِ اللجام، إحداهما مُدْخَلَةٌ في الأخرى. أبو نصر: السَحيلُ: الخيطُ غير مفتولٍ. والسَحيلُ من الثياب: ما كان غَزْلُها طاقاً واحداً. والمُبْرَمُ: المفتُولُ الغَزْلِ طاقَينِ. والمِتآمُ: ما كان سَداه ولُحْمَتُهُ طاقَيْنِ طاقين، ليس بمُبْرمٍ ولا مُسْحَلٍ. والسَحيلُ من الحبل: الذي يُفْتَلُ فَتْلاً واحداً، كما يفتل الخيَّاطُ سِلْكه. وقد سَحَلْتُ الحبل فهو مَسْحولٌ، ويقال مُسْحَلٌ لأجل المُبْرَمِ. وسَحَلْتُ الشيء: سَحَفْتُه. وسَحَلْتُ الدراهمَ انْسَحَلَتْ، إذا امْلاَسَّتْ. وسَحَلْتُهُ مائةَ درهمٍ، إذا عجَّلتَ له نقدها. قال ابن السكيت: سَحَلْتُ الدراهم: صببتُها، كأنَّك حككتَ بعضها ببعض. وسَحَلَهُ مائة سوطٍ، أي ضربه. وأصل السَحْلِ القَشْرِ، كأنَّه قشر جلده. وسَحِلَتِ الرياحُ الأرضَ: كشطتْ أَدَمَتَها. الأصمعيّ: باتتِ السماءُ تَسْحَلُ ليلتها، أي تَصُبُّ. ويقال للخطيب: انْسَحَلَ بالكلام، إذا جَرى به. وركِب مِسْحَلَهُ، إذا مَضى في خُطْبته. والسَحيلُ والسُحالُ بالضم: الصوت الذي يدور في صدر الحمار. وقد سَحَلَ يَسْحِلُ بالكسر. ومنه قيل لعَيرِ الفَلاةِ: مِسْحَلٌ. والسُحالَةُ: ما سَقَط من الذهب والفضّة ونحوِهما كالبُرادَةِ. والساحِلُ: شاطئُ البحر. قال ابن دريد: هو مقلوبٌ، وإنّما الماءُ سَحَلَهُ. وقد ساحَلَ القومُ، إذا أخذوا على الساحِلِ. والإِسْحِلُ بالكسر: شجرٌ. وقال:
أَسارِيُ ظبي أو مَساويكُ إِسْحِلِ

##### Türkçe

**السَحْلُ**: Yemen elbiselerinden, **الكُرْسُفِ**’ten (pamuktan) beyaz elbise. **المُسَيَّبُ بن عَلَسٍ** göçen kadınları anarak dedi ki:
في الآلِ يَخْفِضُها ويرفعهاريعٌ يلوحُ كأنّه **سَـحْـلُ**
Yolu beyaz bir elbiseye benzetti. Çoğulu **سُحولٌ**’dur; ayrıca **سُحُلٌ** üzere de çoğul yapılır. Ve dedi ki:
كالسُحُلِ البيضِ جَلا لَوْنهاسَحُّ نِجاءِ الحَملِ الأَسْوَلِ

Ve **السَحْلُ**: dirhemlerden peşin (nakit) olan. **أبو ذؤيب** dedi ki:
فباتَ بِجَمْعٍ ثم آبَ إلـى مِـنـىًفأصبح راداً يبتغي المَزْجَ بالسَحْلِ

Ve **السُحَلَةُ**: **الخِرْنِقِ**’ten yükselmiş ve annesinden ayrılmış küçük tavşan. Ve **المِسحل**: törpü. Ve **المِسحَلُ**: hatip dil. Ve **المِسْحَلُ**: yaban eşeği. Ve **المِسْحَلانِ**: gemin kayışının **شَكيمِ**’inin iki ucunda iki halka; bunlardan biri ötekine geçirilmiştir. **أبو نصر**: **السَحيلُ**: bükülmemiş iplik. Ve elbiselerden **السَحيلُ**: ipliği tek kat olan. Ve **المُبْرَمُ**: ipliği iki kat bükülmüş olan. Ve **المِتآمُ**: çözgüsü ve atkısı ikişer kat ikişer kat olan; **مُبْرَمٍ** de değildir **مُسْحَلٍ** de değildir. Ve ipten **السَحيلُ**: terzinin ipeğini büktüğü gibi, tek bükümle bükülen. Ve ben ipi **سَحَلْتُ**; o da **مَسْحولٌ**’dur; **المُبْرَمِ** sebebiyle **مُسْحَلٌ** da denir. Ve **سَحَلْتُ** şeyi: onu **سَحَفْتُ** (kazıdım). Ve dirhemleri **سَحَلْتُ**; **انْسَحَلَتْ**, yani pürüzsüzleştiği zaman. Ve ona yüz dirhem **سَحَلْتُهُ**, yani onun için nakdini acele verdin. **ابن السكيت** dedi: Dirhemleri **سَحَلْتُ**: onları döktüm; sanki bir kısmını bir kısmına sürttün. Ve ona yüz kırbaç **سَحَلَهُ**, yani onu dövdü. Ve **السَحْلِ**’in aslı soyma/kabuk soymadır; sanki derisini soydu. Rüzgârlar yeri **سَحِلَتِ**: onun derisini (yüzünü) kazıdı. **الأصمعيّ**: Gök o gece **تَسْحَلُ** olarak sabahladı; yani döker. Ve hatip için denir: sözle **انْسَحَلَ**, yani onunla akıp gittiği zaman. Ve **مِسْحَلَهُ**’na bindi, yani hutbesinde ilerlediği zaman. Ve **السَحيلُ** ve **السُحالُ** (ötre ile): eşeğin göğsünde dolaşan ses. Ve (fiil) **سَحَلَ يَسْحِلُ** kesre ile. Bundan dolayı çöl eşeğine **مِسْحَلٌ** denildi. Ve **السُحالَةُ**: altın ve gümüş ve benzerlerinden düşen şey; törpü talaşı gibi. Ve **الساحِلُ**: deniz kıyısı. **ابن دريد** dedi: O ters çevrilmiştir; ancak su onu **سَحَلَهُ** (sıyırıp götürmüştür). Ve kavim **ساحَلَ** etti, yani kıyı üzerine yerleşip aldı(lar) zaman. Ve **الإِسْحِلُ** kesre ile: bir ağaç. Ve dedi ki:
أَسارِيُ ظبي أو مَساويكُ **إِسْحِلِ**

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح س ل
حسل ، حلس ، سلح ، سحل ، لحس : مستعملات .
حسل : قال الليث : الحِسْلُ : وَلَدُ الضَّبِّ ، ويُكْنى الضَّبُّ أَبَا حِسْل .
وقال أبو الدُّقَيْش : تقول العرب للضَّبّ : إنه قاضي الدَّوَابِّ والطَّيْرِ .
قال الأزهري : ومما يحقق قولُه ما حَدَّثَنَاه المُنْذِرِيّ عن عثمان بن سعيد عن نُعَيم بن حَمَّادٍ عن مروان بن معاوية عن الحسن بن عمرو عن عامر الشعبي ، قال : سمعت النعمان بن بشير على المنبر يقول : يا أيها الناس ، إني ما وجدت لي ولكم مَثَلاً إلا الضَّبُع والثعلب ، أتيا الضَّبّ في جُحْرِه ،
فقالا : أبا حِسْل ، قال : أُجِبْتُما ، قالا : جِئْناك نَحْتِكم . قال : في بيته يُؤْتى الحَكَمُ ، في حديث فيه طول .
وقال الليث : جَمْعُ الحِسْل حِسَلة ، قلت : ويُجْمَعُ حُسُولاً .
وروى أبو عُبَيْد عن أبي زيد والأحمر أَنَّهما قالا : يقال لفَرْخِ الضَّبِّ حين يخرج من بَيْضه حِسْل ، فإذا كبِر فهو غَيْدَاقٌ .
وقال أبو عُبَيدة : المَحْسُول والمَخْسولُ بالحاء والخاء : المرذُول ، وقد حَسَلْتُه وخَسَلْتُه .
أبو عُبَيد عن الفراء : الحُسالة : الرَّذْلُ من كل شيء .
وقال بعض العَبْسِيِّينَ :
قَتَلْتُ سَرَاتكم وحَسَلت منكم
حَسِيلاً مثلَ ما حُسِل الوَبَارُ
قال شمِر : قال ابن الأعرابي : حَسَلْتُ : أبقَيتُ منكم بَقِيَّةً رُذَالاً ، قال : والحَسِيل : الرُّذَال .
وقال اللِّحْياني : سُحالة الفِضَّة وحُسالَتُها .
وقال ابن السِّكّيت : قال الطَّائي : الحَسِيلة : حَشَفُ النخل الذي لم يكن حَلاَ بُسْرُه فيُيَبِّسونه حتى يَيْبَس ، فإذا ضُرِبَ انْفَتَّ عن نواه فَيَدِنُونَه باللبن ويمْرُدُون له تمراً حتى يُحَلِّيه فيأكلونه لَقِيماً . يقال : بُلُّوا لنا من تلك الحَسيلةِ ، وربما وُدِنَ بالماء .
أبو عُبَيد عن الأصمعي قال : وَلَدُ البَقَرَة يقال له : الحَسِيل ، والأنثى حَسِيلة .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : يقال للبقرة لحَسيلة : والخَائِرَةُ والعجوز واليَفنَةُ ، وأنشد غيره :
عَلَيَّ الحَشِيشُ ورِيٌّ لها
ويوم الغُوَارِ لِحسْل بن ضَبّ
يقولها المستَأْثَرُ عليه مَزْرِيةً على الذي يفعلُه .
قال أبو حاتم : يقال لولد البقرة إذا قرمَ أي أَكلَ من نبات الأرض حَسِيلٌ ، والجميع حِسْلاَن ، قال : والحسيلُ إذا هلكت أمه أو ذَأَرَتْه أي نفرت منه فأُوجِر لبناً أو دقيقاً فهو مَحْسول ، وأنشد :
لا تَفْخَرنَّ بلحيةٍ
كَثُرَتْ منابِتُها طويلهْ
تهوَى تُفَرِّقها الريا
حُ كأَنها ذَنَبُ الحَسِيلهْ
والحَسْل : السَّوْقُ الشديد . يقال : حسْلتُها حَسْلاً إذا ضبَطتها سَوْقاً ، وقيل لولد البقرة حَسِيلٌ وحَسِيلةٌ ، لأنَّ أمَّه تُزَجِّيه معها وقال :
كيف رأيتَ نُجْعتي وحَسْلِي
سحل : قال الليث : السَّحِيلُ ، والجميع السُّحُل : ثوب لا يُبرَم غزلُه أي لا يُفْتَل طَاقيْن طَاقيْن ، يقال : سَحَلوهُ أي لم يَفْتِلُوا سَداه . وقال زهير :
على كل حَالٍ من سَحِيلٍ ومُبْرَم
وقال غيره : السّحِيلُ : الغَزْل الذي لم يُبْرَم ، فأما الثَّوبُ فإنه لا يسمى سَحِيلاً ، ولكن يقال للثوب سَحْل .
روى أبو عُبَيد عن أبي عمرو أنه قال : السّحْلُ : ثوبٌ أبيض من قطن وجمعه
سُحُلٌ . وقال المُتَنخِّل الهُذَليّ :
كالسُّحُل البيض جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجاء الحَمَل الأَسْوَلِ
قال : وواحد السُّحُل سَحْلٌ .
وسُحُولٌ : قَرْيَةٌ من قُرَى اليمن يحمل منها ثياب قطن بيض تدعى السُّحُوليَّة بضم السين . وقال طرفة :
وبالسَّفْح آياتٌ كأنَّ رُسُومَها
يَمَانٍ وشَتْه رَيْدَةٌ وسُحُولُ
ريدة وسُحُول : قريتان ، أراد وَشْتْه أهل ريدة وسُحول .
عمرو عن أبيه قال : المُسَحَّلَةُ : كُبَّةُ الغَزْل . وهي الوشيعة والمُسْمَّطَة .
وقال الليث : المِسْحَلُ : الحمار الوَحْشِي وسَحِيلُه : أَشَدُّ نَهِيقِه .
والمِسْحَلُ : من أسماء اللِّسَان ، والمِسْحَلُ من الرجال : الخطيب ، قال : والمِسْحَلاَن : حَلْقَتانِ . إحداهما مُدْخَلَةٌ في الأُخْرَى على طرف شَكِيم اللِّجام . وأنشد قولَ رُؤبة :
لولا شَكِيم المِسْحَلَيْن انْدَقّا
والجميع المَسَاحِلُ ، ومنه قولُ الأَعشَى :
صددتَ عن الأعداء يوم عُبَاعِبٍ
صُدودَ المَذاكِي أَفْرَعَتْها المَسَاحِلُ
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِسْحَلُ : المِبْرَد ، ومنه سُحَالَةُ الفِضَّة . والمِسْحَلُ : فاسُ اللِّجام ، والمِسْحَلُ : المطرُ الجَوْدُ . والمِسْحَل : الغاية في السَّخاء . والمِسْحَل : الجَلاَّدُ الذي يُقيمُ الحدودَ بين يدَي السُّلْطان . والمِسْحَل : الساقي النشيط . والمِسْحَلُ : المُنْخُل ، والمِسْحَلُ فمُ المَزَادَة . والمِسْحَل : الماهر بالقرآن . والمِسْحَلُ : الخطيب والمِسْحَلُ : الثوبُ النقي من القطن . والمِسْحَل : الشجاع الذي يعمل وحده . والمِسْحَلُ : الخيط الذي يُفْتَل وحده . والمِسحَلُ : المِيزابُ الذي لا يطاقُ ماؤُه . قال : والمِسْحَلُ : العزم الصارم . يقال : قد ركب فلان مِسْحَلَه إذا عزم على الأمر وجَدَّ فيه . وأنشد :
وإنَّ عِنْدِي لو رَكِبْتُ مِسْحَلي
قال : وأما قوله :
الآن لَمَّا ابْيَضَّ أعْلَى مِسْحَلِي
فالمِسْحَلاَن هاهنا الصُّدْغان ، وهما من اللِّجَام الخَدَّان .
وقال ابن شُمَيْل : مِسْحَلُ اللِّجام : الحديدة التي تَحْتَ الحَنَك . قال : والفأسُ : الحديدة القائمة في الشَّكِيمَة . والشّكِيمَةُ : الحديدةُ المُعْترَضةُ في الفم .
وقال الليث : السَّحْلُ : نَحْتُك الخشَبةَ بالمِسْحَل ، وهو المِبْرَد . قال : وسَحَلَه بلسانه إذا شتمه ، والرِّياح تَسْحَلُ الأَرضَ سَحْلاً إذا كَشَطت عنها أَدَمَتها .
والسُّحَالَةُ : ما تحَاتّ من الحديد وبُرِدَ من الموازين . وقال : وما تحاتّ من الرُّزِّ والذُّرَة إذا دُقّ شِبْهُ النُّخَالة فهي أيضاً سُحالة .
قال : والسَّحْلُ : الضَّربُ بالسياط يَكْشِطُ الجِلْدَ .
والسّاحِل : شاطىءُ البحر .
وقال غيره : سُمِّي ساحِلا : لأن الماء يَسْحَلُه أي يَقْشِرُه إذا عَلاَهُ فهو فاعِلٌ معناه مفْعُول ، وحقيقته أنه ذُو سَاحِلٍ من الماء إذا ارتفع المَدُّ ثم جَزَر فَجَرَف ما مرَّ عَلَيْهِ ، والإسْحِلُ : شَجَرة من شجر المَساويك . ومنه قول امرىء القيس :
أسَارِيعُ ظَبْي أو مساوِيك إسْحِل
ومُسْحُلاَنُ . اسم وادٍ ذكره النابغة في شعره فقال :
فأَعْلَي مُسحُلاَن فحامِرَا
وشابٌ مُسْحُلانيّ يوصف بالطول وحسن القوام .
وقال الأصمعي : باتت السماء تَسْحَلُ لَيْلَتَها أي تَصبُّ الماءَ .
قال : وانسِحَالُ الناقة : إسراعُها في سيرها .
ويقال : سَحَلَه مائةَ درهم إذا نَقَدَه ، والسَّحْلُ النَّقْدُ . وقال الهذلي :
فأَصْبَح رَأْداً يَبْتَغِي المَزْج بالسّحْل
وسَحَلَه مائَةَ سَوْطٍ أي ضَرَبَه ، وانْسَحَلَت الدَّرَاهمُ إذا امْلاَسَّت ، وانسَحَل الخَطِيبُ إذا اسْحَنْفَرَ في كلامه ، وركب مِسْحَلَه إذا مَضَى في خُطْبَته .
وفي الحديث أَنَّ ابن مسعود افْتَتَحَ سُورَةً فسحَلَها أي قَرَأَها كلَّها .
والسِّحَالُ والمُسَاحَلَةُ : المُلاَحَاةُ بَيْنَ الرَّجُلَين ، يقال : هو يُساحِله أي يُلاَحِيه .
وقال ابن السكيت : السّحَلَةُ : الأرنَبُ الصغيرة التي قد ارتفعت عن الخِرْنِق وفارقت أُمَّها .
وقالوا : مِسْحَلٌ : اسم شيطان في قول الأعشى :
دعوتُ خَلِيلي مِسْحَلاً ودَعْوَا له
جُهُنَّامَ جَدْعا للهجين المُذَمَّم
والمِسْحَلُ : موضع العِذار في قول جَنْدَل الطُّهَوِيُّ الرَّجّاز :
عُلِّقْتُهَا وقد نَزَا في مِسْحَلي
أي في موضع عذاري من لِحْيَتِي ، يعني الشيب .
ويقال : ركب فلان مِسْحَلَه إذا ركب غَيَّه ولم يَنْتَه عنه ، وأصل ذلك الفَرَسُ الجموح يركب رأسه ويَعَضُّ على لجَامِه .
وقال شمر : يقال : سَحَلَه بالسَّوْطِ إذا ضَرَبَه فقَشَرَ جِلْدَه ، وسَحَلَه بلسانه ، ومنه قيل للسان مِسْحل وقال ابنُ أَحْمر :
ومن خَطيبٍ إذا ما انساح مِسْحَلُه
مُفَرِّجُ القولِ مَيْسُوراً ومَعْسُورا
وقال بعض العرب وذكر الشعر فقال : الوقْفُ والسَّحْلُ ، قال : والسَّحْل : أن يتبعَ بعضُه بعضا وهو السَّرْدُ قال : ولا يجيء الكتاب إلا على الوقف .
وقال أبو زيد : السِّحْلِيلُ : الناقة العظيمة الضُّرْعِ التي ليس في الإبل مِثْلُها فتلك ناقة سِحْلِيلٌ . وقال الهُذَلِيُّ :
وتَجُرُّ مُجْرِيَةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حَوَاشب
سُودٍ سَحَاليلٍ كأَ
نَ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ راهِب
قال : سَحَالِيل : عظام البطون . يقال : إنه لِسِحْلال البطن أي عظيم البطن .
وفي الحديث أن الله تبارك وتعالى قال لأَيَّوبَ ج : ( إنه لا ينبغي أن يُخَاصِمَني إلا من يَجْعَلُ الزَّيارَ في فم الأسد ، والسِّحَالَ في فم العَنْقَاء ) السِّحَالُ والمِسْحلُ : واحد ، كما تقول : مِنْطَقٌ ونِطَاقٌ ، ومِئزَرٌ وإزَارٌ ، وهي الحديدة التي تكون على طَرَفَي شَكِيمِ اللِّجام .
وفي الحديث أن أُمَّ حكيم أَتَته بِكَتِفٍ ، فجعلت تَسْحَلُها له أي تَكْشِطُ ما عليها من اللحم ، ومنه قيل للمِبْرَد مِسْحَلٌ ، ويروى : فجعلت تَسْحاها أي تَقْشِرُهَا .
والسّاحِيَةُ : المَطْرَةُ التي تَقْشِر الأرض ، وسَحَوْتُ الشيءَ أَسْحَاهُ وأَسْحُوه .
وفي حديث علي صلوات الله عليه أن بني أُمَيَّة لا يزالون يَطْعُنُون في مِسْحَل ضَلاَلة ، قال القُتَيْبِيّ : هو من قولهم : ركب مِسْحَله إذا أخذ في أمر فيه كلام ومضى فيه مُجِدّاً ، وقال غيره : أراد أنهم يُسْرِعُون في الضلالة ويُجِدّون فيها .
يقال : طَعَن في العِنان يَطْعُنُ ، وطَعَنَ في مِسْحَلهِ يَطعُنُ ، ويقال : يَطْعَنُ باللسان ويَطْعُنُ بالسِّنَان .
سلح : الليث : السَّلْح والغالِب منه السُّلاَح . ويقال : هذا الحَشِيشَةُ تُسَلِّح الإبِلَ تَسْلِيحاً . قلت : والإسْلِيحُ : بَقْلَة من أحرار البقول تَنْبُتُ في الشتاء تُسَلِّح الإبل . إذا استكثرت منها .
وقال ابن الأعرابي : قالت أعرابية : وقيل لها : ما شجرة أبيك ؟ فقالت : الإسْلِيحُ رُغْوَةٌ وصَرِيح .
وقال الليث : السِّلاَحُ : ما يُعَدّ للحرب من آلة الحديد ، والسيفُ وحده يُسَمَّى سِلاَحاً ، وأنشد :
ثَلاَثاً وشَهْراً ثم صارت رَذِيَّةً
طَلِيحَ سِفَارٍ كالسِّلاَحِ المُفَرَّد
يعني السيف وحده .
قلت : والعرب تؤنث السِّلاَح وتُذَكِّرُه ، قال ذلك الفرّاء وابن السكيت . والعصا تُسَمَّى سلاحاً . ومنه قولُ ابن أحمر :
ولستُ بِعِرْنَةٍ عَرِكٍ سِلاَحي
عَصًى مَثْقُوبةٌ تَقِصُ الحِمارا
وقال الليث : المَسْلَحَةُ : قوم في عُدَّة بِموْضِعٍ مَرْصَدٍ قد وُكِّلُوا بِهِ بإزَاءِ ثَغْر ، والجميعُ المسالِحُ . والمَسْلَحِيّ الوَاحِدُ المُوَكّلُ به .
وقال ابن شميل : مَسْلَحة الجُند : خطاطيف لهم بين أيديهم ينفضون لهم الطريق ويَتَحَسَّسُون خبر العدو ويَعْلَمُون عِلْمَهم لئلا يُهجَمَ عليهم ولا يَدَعُون واحداً من العدو يدخل عليهم بلاد المسلمين وإن جاء جيش أنذروا المسلمين .
وقال الليث : سَيْلَحِينُ : أرض تسمى كذلك ، يقال : هذه سَيْلَحُونُ ، وهذه سَيْلَحِينُ . ومثله صَرِيفُونُ وصَرِيفِينُ ، وأكثر ما يقال : هذه سيلحونَ ، ورأيت سَيْلَحينَ : وكذلك هذه قِنَّسْرُونَ ، ورأيت قِنَّسْرينَ .
وقال أبو تراب : قال أبو عمرو وأبو سعيد في باب الحاء والكاف : السُّلَحَة والسُّلَكَة : فَرْخُ الحَجَل ، وجمعه سِلْحَانٌ
وسِلْكَانٌ .
والعرب تسمي السمَاكَ الرَّامحَ ذا السلاح ، والآخر الأعزل .
وقال ابن شميل : السَّلَحُ : ماءُ السماء في الغُدْرَان ، وحيث ما كان يقال : ماء العِدِّ وماء السِّلَحِ . قلت : وسمعت العرب تقول لماء السماء ماء الكَرَع ، ولم أَسْمَع السَّلَحَ .
حلس : شمر عن العِتْرِيفي : يقال : فلان حِلْسٌ من أَحْلاَس البيت : للّذي لا يبرح البيت ، قال : وهو عندهم ذمّ أي أنه لا يصلح إلا للزوم البيت ، قال : ويقال : فلانٌ من أَحْلاَس البلاد : للذي لا يزايلها من حُبِّه إيّاها ، وهذا مدح أي أنه ذو عِزّة وشِدَّة أي أنّه لا يبرحها لا يبالي ذِئباً ولا سَنَةً حتى تُخْصِبَ البلاد ، فيقال : هو مُتَحَلِّس بها أي مُقِيم ، وقال غيره : هو حِلْسٌ بها ، قال : والحَلِسُ والحُلاَبِسُ : الذي لا يَبْرَح ويُلاَزِمُ قِرْنَه ، وأنشد قول الشاعر :
فَقُلْتُ لها كأيِّنْ من جَبَانٍ
يُصَابُ وَيُخْطَأُ الحَلِسُ المُحَامي
كأيّن معنى كم .
وقال الليث : الحِلْسُ : كُلُّ شَيءٍ وَلِيَ ظهر البعير تحت الرَّحْلِ والقَتَبِ ، وكذلك حِلْس الدَّابّة بمنزلة المِرْشَحَة تكون تحت اللِّبْد ، ويقال : فلان من أَحْلاَس الخيل أي يلزم ظهور الْخَيْلِ كالحِلْس اللازم لظَهْرِ الفرس . والحِلْسُ : الواحد من أَحْلاَسِ البيت ، وهو ما بُسِط تحت حُرِّ المَتَاع من مِسْحٍ ونحوه .
وفي الحديث ( كُنْ حِلْساً من أَحْلاَسِ بيتك في الفِتْنَة حَتّى تأتِيَك يَدٌ خاطِئَة أو مَنِيَّةٌ قاضية ) أمره بلزوم بيته وترك القتال في الفِتْنَة .
وتقول : حَلَسْتُ البعيرَ فأنا أَحْلِسُه حَلْساً إذا غَشَّيْتَه بِحِلْس .
وتقول : حَلَسَتِ السماء إذا دام مَطَرُها ، وهو غَيْرُ وَابِل .
وقال شَمِر : أَحْلَسْتُ بعير إذا جعلتَ عليه الحِلْسَ .
وأرض مُحْلِسَةٌ إذا اخْضَرَّت كلها .
وقال الليث : عُشْبٌ مُسْتَحْلِسٌ تَرَى له طَرَائق بعضُها تحت بعض من تراكُمُه وسَوَاده .
أبو عُبَيْد عن الأصمعي : إذا غَطَّى النباتُ الأرضَ بكثْرَته قيل : قد اسْتَحْلَس ، فإذا بَلَغ وَالتَفَّ قيل قد اسْتَأْسَد .
وقال الليث : اسْتَحْلَسَ السَّنَامُ إذا ركبته رَوَادِفُ الشَّحْم وروَاكبُه .
اللِّحياني : الرابع من قداح المَيْسَر يقال له : الحِلْسُ ، وفيه أربعة فروض ، وله غُنْمُ أربعة أنصباء إن فاز ، وعليه غرم أربعة أنصباء إن لم يَفُز .
وقال الأصمعي : الحَلْسُ : أن يأخذ المُصَدِّقُ النَّقدَ مكان الفَرِيضة .
قال : والحَلِس : الشجاع الذي يلازِم قِرْنه ، وأنشد :
إذا اسْمَهَرَّ الحَلِسُ المُغَالِثُ
المغَالِثُ : الملزم لقرنه لا يفارقه ، وقد حَلِسَ حَلَساً .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : في شيات المِعْزَى : الحَلْساءُ : بين السَّوَادِ والحُمْرَة ، لون بطنها كلون ظهرها .
والعرب تقول للرجل يُكرَه على عَمَل أو أمر : هو مَحْلُوسٌ على الدَّبَر أي مُلزَمٌ هذا الأمر إلزام الحِلْس الدَّبَر
وسَيْرٌ مُحْلَسٌ : لا يُفْتَرُ .
وفي ( النوادر ) : تَحَلّس فلان لكذا وكذا . أي طاف له وحام به ، وتَحَلّس بالمكان وتَحَلَّزَ به ، إذا أقام به ، وقال أبو سعيد : حَلِس الرجلُ بالشيء وحَمِس به إذا تَوَلّع به .
وقال ابن الأعرابي : يقال لِبِسَاطِ البيت : الحِلْسُ ولحُصُرِه الفَحُولُ .
والحَلْسُ بفتح الحاء وكسرها هو العهدُ الوَثيق ، تقول : أَحْلَسْتُ فُلاناً ، إذا أَعْطَيْتَه حِلْساً أي عَهْداً يأمَن به قومَك ، وذلك مثل سَهْم يأمن به الرجل ما دام في يده .
واسْتَحْلَس فلانٌ الخوْفَ ، إذا لم يفارقه الخوفُ ولم يأمن .
وروي عن الشَّعبي أنه دخل على الحجَّاج فعاتبه في خروجه مع ابن الأشعث فاعتذر إليه وقال : إنا قد اسْتَحْلَسْنَا الْخوْفَ واكْتَحَلْنا السهرَ وأصابَتْنَا خِزْيَةٌ لم نكن فيها بَرَرَةً أتقياء ، ولا فَجَرَةً أقوياء .
قال : لله أَبُوكَ يا شَعْبيّ . ثم عَفَا عَنه .
لحس : قال الليث : اللَّحْسُ : أكل الدودِ الصوفَ ، وأكل الجراد الخَضِر والشَّجَر .
واللاَّحُوسُ : المَشْئُوم وكذلك الحاسوس .
واللَّحُوسُ من الناس : الذي يَتَّبِعُ الحلاوةَ كالذُّباب .
قال : والمِلْحَسُ : الشُّجَاعُ . يقال : فلان أَلَدُّ مِلْحَسٌ أَحْوَسُ أَهْيَسُ .
أبو عُبَيد عن الكسائي : لَحِسْتُ الشيءَ أَلحَسُه لَحْساً بكسر الحاء من لَحِسْتُ لا غير .
ويقال : أصابتهم لَوَاحِسُ ، أي سِنُون شِدَاد تَلْحَسُ كُلّ شيء .
وقال الكُمَيْتُ :
وأَنْتَ رَبيعُ الناسِ وابنُ رَبيعهم
إذا لُقِّبَتْ فيها السُّنونَ اللَّوَاحِسَا

##### Türkçe

**ح س ل**
**حسل** , **حلس** , **سلح** , **سحل** , **لحس** : kullanılagelenlerdir.

**حسل** : **الليث** dedi: **الحِسْلُ** : **الضَّبِّ**’in yavrusudur; **الضَّبُّ**’a **أَبَا حِسْل** künyesi verilir.
**أبو الدُّقَيْش** dedi: Araplar **الضَّبّ** için şöyle der: “O, **الدَّوَابِّ** ve **الطَّيْرِ**’in kadısıdır.”
**الأزهري** dedi: Onun sözünü doğrulayan şeylerdendir: **المُنْذِرِيّ**’nin bize haber verdiği, **عثمان بن سعيد**’den, **نُعَيم بن حَمَّادٍ**’dan, **مروان بن معاوية**’den, **الحسن بن عمرو**’dan, **عامر الشعبي**’den; dedi ki: **النعمان بن بشير**’i minber üzerinde işittim, diyordu ki: “Ey insanlar, ben kendim için ve sizin için bir misal bulmadım; ancak **الضَّبُع** ve **الثعلب** (misali). İkisi **الضَّبّ**’e, onun **جُحْرِه**’inde geldiler,
ve dediler: ‘**أبا حِسْل**!’ Dedi: ‘İkinize de cevap verildi.’ Dediler: ‘Sana, seni hakem kılmak için geldik.’ Dedi: ‘Hakem, evinde kendisine gelinir.’ Uzunluğu olan bir hadiste.”
**الليث** dedi: **الحِسْل**’ün çoğulu **حِسَلة**’dir. Dedim: **حُسُولاً** olarak da çoğul yapılır.
**أبو عُبَيْد** , **أبي زيد** ve **الأحمر**’den rivayet etti: İkisi dediler ki: **الضَّبِّ**’in yavrusuna, yumurtasından çıktığı vakit **حِسْل** denir; büyüyünce **غَيْدَاقٌ** olur.
**أبو عُبَيدة** dedi: **المَحْسُول** ve **المَخْسولُ** ( **الحاء** ve **الخاء** ile): değersizdir; “Onu **حَسَلْتُه** ve **خَسَلْتُه**” (yani onu değersiz kıldım) denir.
**أبو عُبَيد** , **الفراء**’dan: **الحُسالة** : her şeyin değersiz olanıdır.
Bazı **العَبْسِيِّينَ** dedi ki:
قَتَلْتُ سَرَاتكم وحَسَلت منكم
حَسِيلاً مثلَ ما حُسِل الوَبَارُ
**شمِر** dedi: **ابن الأعرابي** dedi: “**حَسَلْتُ**”: sizden değersiz bir artığı bıraktım. Dedi: **الحَسِيل** : değersizlerdir.
**اللِّحْياني** dedi: **سُحالة الفِضَّة** ve onun **حُسالَتُها**.
**ابن السِّكّيت** dedi: **الطَّائي** dedi: **الحَسِيلة** : hurmanın, **بُسْرُه** tatlı olmayan **حَشَفُ**’udur; onu kuruyuncaya kadar kuruturlar; dövülünce çekirdeğinden ayrılır; sonra onu sütle yağlarlar ve ona hurma yedirirler ki onu tatlandırsın; sonra onu lokmalar halinde yerler. “Bize şu **الحَسيلةِ**’den ıslatın” denir; bazen su ile de yağlanır.
**أبو عُبَيد** , **الأصمعي**’den: İneğin yavrusuna **الحَسِيل** denir; dişisi **حَسِيلة**.
**أبو العبّاس** , **ابن الأعرابي**’den: İneğe **حَسيلة** denir; ve **الخَائِرَةُ** ve **العجوز** ve **اليَفنَةُ** (da denir). Başkası şu beyti okudu:
عَلَيَّ الحَشِيشُ ورِيٌّ لها
ويوم الغُوَارِ لِحسْل بن ضَبّ
Bunu, kendisine üstün gelinen kimse, onu yapan kimseye ayıplama olarak söyler.
**أبو حاتم** dedi: İneğin yavrusuna, **قرمَ** (yani yer bitkisinden yediği) vakit **حَسِيلٌ** denir; hepsi **حِسْلاَن**’dır. Dedi: **الحسيلُ** annesi ölürse yahut onu **ذَأَرَتْه** (yani ondan ürküp uzaklaştı) da ona süt yahut un içirilirse, o **مَحْسول**’dür. Şu beyti okudu:
لا تَفْخَرنَّ بلحيةٍ
كَثُرَتْ منابِتُها طويلهْ
تهوَى تُفَرِّقها الريا
حُ كأَنها ذَنَبُ الحَسِيلهْ
Ve **الحَسْل** : şiddetli sevktir. “Onu **حسْلتُها حَسْلاً**” denir; yani onu sevk ile zapt ettim. Ve ineğin yavrusuna **حَسِيلٌ** ve **حَسِيلةٌ** denildi; çünkü annesi onu kendisiyle birlikte sürer. Şöyle dedi:
كيف رأيتَ نُجْعتي وحَسْلِي

**سحل** : **الليث** dedi: **السَّحِيلُ** , çoğulu **السُّحُل** : ipliği bükülmeyen elbise; yani ipliği ikişer ikişer bükülmez. “Onu **سَحَلوهُ**” denir; yani onun çözgüsünü bükmediler. **زهير** dedi:
على كل حَالٍ من سَحِيلٍ ومُبْرَم
Başkası dedi: **السّحِيلُ** : bükülmemiş ipliktir; elbiseye gelince, ona **سَحِيلاً** denmez; fakat elbiseye **سَحْل** denir.
**أبو عُبَيد** , **أبي عمرو**’dan rivayet etti: O dedi ki: **السّحْلُ** : pamuktan beyaz bir elbisedir; çoğulu **سُحُلٌ**. **المُتَنخِّل الهُذَليّ** dedi:
كالسُّحُل البيض جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجاء الحَمَل الأَسْوَلِ
Dedi: **السُّحُل**’ün teki **سَحْلٌ**’dür.
Ve **سُحُولٌ** : Yemen’in köylerinden bir köydür; oradan beyaz pamuk elbiseler taşınır; **السين**’in dammesiyle **السُّحُوليَّة** diye adlandırılır. **طرفة** dedi:
وبالسَّفْح آياتٌ كأنَّ رُسُومَها
يَمَانٍ وشَتْه رَيْدَةٌ وسُحُولُ
**ريدة** ve **سُحُول** : iki köydür; **وَشْتْه** ile, **ريدة** ve **سُحول** halkını kastetti.
**عمرو** , babasından dedi: **المُسَحَّلَةُ** : iplik yumağıdır. O, **الوشيعة** ve **المُسْمَّطَة**’dır.
**الليث** dedi: **المِسْحَلُ** : yaban eşeğidir; onun **سَحِيلُه** : anırmasının en şiddetlisidir.
Ve **المِسْحَلُ** : dilin adlarındandır. Ve erkeklerden **المِسْحَلُ** : hatiptir. Dedi: **المِسْحَلاَن** : iki halkadır; biri, dizginin geminin ucunda, ötekine sokulmuştur. **رُؤبة**’nin sözünü okudu:
لولا شَكِيم المِسْحَلَيْن انْدَقّا
Çoğulu **المَسَاحِلُ**’dir. **الأَعشَى**’nın sözü bundandır:
صددتَ عن الأعداء يوم عُبَاعِبٍ
صُدودَ المَذاكِي أَفْرَعَتْها المَسَاحِلُ
**ثعلب** , **ابن الأعرابي**’den dedi: **المِسْحَلُ** : törpüdür; bundan **سُحَالَةُ الفِضَّة** (gümüş talaşı) gelir. Ve **المِسْحَلُ** : dizginin gemidir. Ve **المِسْحَلُ** : bol yağmurdur. Ve **المِسْحَل** : cömertlikte son noktadır. Ve **المِسْحَل** : sultanın huzurunda hadleri uygulayan cellâttır. Ve **المِسْحَل** : çevik sakidir. Ve **المِسْحَلُ** : elektir. Ve **المِسْحَلُ** : su tulumunun ağzıdır. Ve **المِسْحَل** : Kur’an’da mahir olandır. Ve **المِسْحَلُ** : hatiptir. Ve **المِسْحَلُ** : pamuktan temiz elbisedir. Ve **المِسْحَل** : tek başına iş gören yiğittir. Ve **المِسْحَلُ** : tek başına bükülen iptir. Ve **المِسحَلُ** : suyu dayanılmayan oluk/akıtıcıdır. Dedi: **المِسْحَلُ** : kesin azimdir. “Falan, **مِسْحَلَه**’ine bindi” denir; yani işe azmetti ve onda ciddileşti. Şu beyti okudu:
وإنَّ عِنْدِي لو رَكِبْتُ مِسْحَلي
Dedi: Şu sözüne gelince:
الآن لَمَّا ابْيَضَّ أعْلَى مِسْحَلِي
Burada **المِسْحَلاَن** : iki şakaktır; onlar dizginden iki yanaktır.
**ابن شُمَيْل** dedi: **مِسْحَلُ اللِّجام** : çenenin altındaki demirdir. Dedi: **الفأسُ** : **الشَّكِيمَة**’deki dik duran demirdir. Ve **الشّكِيمَةُ** : ağızda bulunan enlemesine demirdir.
**الليث** dedi: **السَّحْلُ** : tahtayı **المِسْحَل** ile yontmandır; o, törpüdür. Dedi: “Onu diliyle **سَحَلَه**” (yani sövdü) denir. Ve rüzgârlar, onun derisini soyup kaldırdığında, yeri **سَحْلاً** ile **تَسْحَلُ**.
Ve **السُّحَالَةُ** : demirden dökülen ve terazilerden törpülenen şeydir. Dedi: Pirinç ve mısırdan, dövülünce kepeğe benzer şekilde dökülen şey de **سُحالة**’dir.
Dedi: **السَّحْلُ** : kamçı ile vuruştur; deriyi soyar.
Ve **السّاحِل** : deniz kıyısıdır.
Başkası dedi: Ona **ساحِلا** adı verildi; çünkü su onu **يَسْحَلُه** (yani soyar) onu kapladığında; o, anlamı **مفْعُول** olan **فاعِل**’dir. Hakikati: Med yükselip sonra çekildiğinde, üzerinden geçtiğini sürükleyip götüren sudan bir **سَاحِلٍ** sahibidir. Ve **الإسْحِلُ** : misvak ağaçlarından bir ağaçtır. Bundan **امرئ القيس**’in sözü:
أسَارِيعُ ظَبْي أو مساوِيك إسْحِل
Ve **مُسْحُلاَنُ** : bir vadinin adıdır; **النابغة** onu şiirinde zikretti, dedi ki:
فأَعْلَي مُسحُلاَن فحامِرَا
Ve **شابٌ مُسْحُلانيّ** : boy ve güzel endam ile nitelenir.
**الأصمعي** dedi: Gök, gecesini **تَسْحَلُ** etti; yani suyu döktü.
Dedi: Devenin **انسِحَالُ**’ı: yürüyüşünde hızlanmasıdır.
Ve “Ona yüz dirhem **سَحَلَه**” denir; yani ona peşin verdi; **السَّحْلُ** peşindir. **الهذلي** dedi:
فأَصْبَح رَأْداً يَبْتَغِي المَزْج بالسّحْل
Ve “Ona yüz kamçı **سَحَلَه**” denir; yani onu dövdü. Ve dirhemler **انْسَحَلَت**; yani pürüzsüzleşti. Ve hatip **انسَحَل**; yani sözünde şiddetlenip uzadı. Ve **مِسْحَلَه**’ine bindi; yani hutbesinde ilerledi.
Hadiste: **ابن مسعود** bir sureyi açtı da onu **سحَلَها**; yani onu bütünüyle okudu.
Ve **السِّحَالُ** ve **المُسَاحَلَةُ** : iki adam arasındaki çekişmedir; “O, onunla **يُساحِله**” denir; yani onunla çekişir.
**ابن السكيت** dedi: **السّحَلَةُ** : **الخِرْنِق**’ten yükselmiş ve annesinden ayrılmış küçük tavşandır.
Ve dediler ki: **مِسْحَلٌ** : **الأعشى**’nın sözünde bir şeytan adıdır:
دعوتُ خَلِيلي مِسْحَلاً ودَعْوَا له
جُهُنَّامَ جَدْعا للهجين المُذَمَّم
Ve **المِسْحَلُ** : **جَنْدَل الطُّهَوِيُّ الرَّجّاز**’ın sözünde, sakalın bağ yeri ( **العِذار** )nin yeridir:
عُلِّقْتُهَا وقد نَزَا في مِسْحَلي
Yani sakalımın **عذاري** yerinde; yani ak saç.
Ve “Falan, **مِسْحَلَه**’ine bindi” denir; yani azgınlığına bindi ve ondan vazgeçmedi. Bunun aslı: huysuz atın başını kaldırıp dizginini ısırmasıdır.
**شمر** dedi: “Onu kamçıyla **سَحَلَه**” denir; yani onu dövdü de derisini soydu. Ve “Onu diliyle **سَحَلَه**”; bundan dile **مِسْحل** denildi. **ابنُ أَحْمر** dedi:
ومن خَطيبٍ إذا ما انساح مِسْحَلُه
مُفَرِّجُ القولِ مَيْسُوراً ومَعْسُورا
Bazı Araplar şiiri anıp dedi ki: **الوقْفُ** ve **السَّحْلُ**. Dedi: **السَّحْل** : bir kısmının bir kısmını izlemesidir; o, **السَّرْدُ**’dür. Dedi: Kitap ancak **الوقف** üzere gelir.
**أبو زيد** dedi: **السِّحْلِيلُ** : memesi büyük olan, develer içinde benzeri olmayan dişi devedir; işte o, **ناقة سِحْلِيلٌ**’dir. **الهُذَلِيُّ** dedi:
وتَجُرُّ مُجْرِيَةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حَوَاشب
سُودٍ سَحَاليلٍ كأَ
نَ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ راهِب
Dedi: **سَحَالِيل** : karınları büyük olanlardır. “O, karınca **لِسِحْلال**’dır” denir; yani büyük karınlıdır.
Hadiste: Allah Teâlâ **أَيَّوبَ**’a dedi ki: “Bana ancak, aslanın ağzına **الزَّيار**’ı ve **العَنْقَاء**’nın ağzına **السِّحَالَ**’ı koyan kimse çekişsin.” **السِّحَالُ** ve **المِسْحلُ** : birdir; tıpkı “**مِنْطَقٌ** ve **نِطَاقٌ**”, “**مِئزَرٌ** ve **إزَارٌ**” dediğin gibi. O, dizgin geminin iki ucunda bulunan demirdir.
Hadiste: **أُمَّ حكيم** ona bir kürek kemiği ile geldi; onun için onu **تَسْحَلُها** etti; yani üzerindeki eti kazıdı. Bundan törpüye **مِسْحَلٌ** denildi. Ve şöyle de rivayet edilir: “Onu **تَسْحاها** etti”; yani onu soydu.
Ve **السّاحِيَةُ** : yeri soyan yağmurdur. “Şeyi **سَحَوْتُ**; onu **أَسْحَاهُ** ve **أَسْحُوه**” denir.
**علي** (Allah’ın salavatları onun üzerine olsun) hadisinde: **بني أُمَيَّة** sapıklığın **مِسْحَل**’inde durmadan dürterler. **القُتَيْبِيّ** dedi: Bu, onların “Falan, **مِسْحَله**’ine bindi” sözündendir; yani içinde söz olan bir işe girişti ve onda ciddiyetle ilerledi. Başkası dedi: Onların sapıklıkta hızlandıklarını ve onda ciddileştiklerini kastetti.
“Dizginde **طَعَن** etti, **يَطْعُنُ**” denir; ve “Onun **مِسْحَلهِ**’inde **طَعَنَ** eder, **يَطعُنُ**” denir. Ve “Dille **يَطْعَنُ**” ve “mızrak ucuyla **يَطْعَنُ**” denir.

**سلح** : **الليث** : **السَّلْح**; ve bunun galibi **السُّلاَح**’tır. Ve “Bu ot, develeri **تُسَلِّح** eder, **تَسْلِيحاً**” denir. Dedim: **الإسْلِيحُ** : kışın biten, develeri **تُسَلِّح** eden, serbest otlardan bir ottur; ondan çok yediklerinde.
**ابن الأعرابي** dedi: Bir bedevî kadın dedi ki; ona “Babanın ağacı nedir?” denildi; o da dedi: “**الإسْلِيحُ** köpüktür ve saf(tır).”
**الليث** dedi: **السِّلاَحُ** : savaş için demir aletlerden hazırlanan şeydir. Ve kılıcın tekine de **سِلاَحاً** denir. Şu beyti okudu:
ثَلاَثاً وشَهْراً ثم صارت رَذِيَّةً
طَلِيحَ سِفَارٍ كالسِّلاَحِ المُفَرَّد
Yani yalnız kılıç.
Dedim: Araplar **السِّلاَح**’ı hem müennes hem müzekker yaparlar; bunu **الفرّاء** ve **ابن السكيت** söyledi. Ve asa da **سلاحاً** diye adlandırılır. Bundan **ابن أحمر**’in sözü:
ولستُ بِعِرْنَةٍ عَرِكٍ سِلاَحي
عَصًى مَثْقُوبةٌ تَقِصُ الحِمارا
**الليث** dedi: **المَسْلَحَةُ** : bir sınır karşısında, kendisine vekil kılındıkları bir gözetleme yerinde, teçhizatlı bir topluluktur; çoğulu **المسالِحُ**’tir. Ve **المَسْلَحِيّ** : ona vekil kılınmış tek kişidir.
**ابن شميل** dedi: Askerin **مَسْلَحة**’si: önlerinde kancalar bulunan kimselerdir; onlara yolu silkerler ve düşmanın haberini yoklarlar ve onların bilgisini bilirler ki üzerlerine baskın yapılmasın; ve düşmandan birinin Müslümanların beldelerine girmesine izin vermezler; bir ordu gelirse Müslümanları uyarırlar.
**الليث** dedi: **سَيْلَحِينُ** : böyle adlandırılan bir arazidir; “Bu **سَيْلَحُونُ**’dur, bu **سَيْلَحِينُ**’dir” denir. Benzeri: **صَرِيفُونُ** ve **صَرِيفِينُ**. En çok “Bu **سيلحونَ**’dur” denir; “**سَيْلَحينَ**’i gördüm” (denir). Ve yine “Bu **قِنَّسْرُونَ**’dur; **قِنَّسْرينَ**’i gördüm.”
**أبو تراب** dedi: **أبو عمرو** ve **أبو سعيد** **الحاء** ve **الكاف** babında dedi: **السُّلَحَة** ve **السُّلَكَة** : **الحَجَل**’in yavrusudur; çoğulu **سِلْحَانٌ** ve **سِلْكَانٌ**’dır.
Araplar **السمَاكَ الرَّامحَ**’ı **ذا السلاح** diye adlandırır; ötekini **الأعزل**.
**ابن شميل** dedi: **السَّلَحُ** : gölcüklerde gök suyudur; nerede olursa olsun “**ماء العِدِّ**” ve “**ماء السِّلَحِ**” denir. Dedim: Arapların gök suyuna “**ماء الكَرَع**” dediklerini işittim; **السَّلَحَ**’ı işitmedim.

**حلس** : **شمر** , **العِتْرِيفي**’den: “Falan, evin **أَحْلاَس**’ından bir **حِلْسٌ**’tur” denir; evden ayrılmayan kimse için. Dedi: Bu, onların yanında yergidir; yani o, ancak eve yapışmaya yarar. Dedi: “Falan, beldenin **أَحْلاَس**’ındandır” denir; onu sevgisinden dolayı ondan ayrılmayan kimse için. Bu ise övgüdür; yani o, izzet ve şiddet sahibidir; yani ondan ayrılmaz; ne kurttan ne de kıtlıktan aldırır; ta ki belde bereketleninceye kadar. “O, orada **مُتَحَلِّس**’tir” denir; yani ikamet edendir. Başkası dedi: “O, orada bir **حِلْسٌ**’tur.” Dedi: **الحَلِسُ** ve **الحُلاَبِسُ** : ayrılmayan ve rakibini bırakmayan kimsedir. Şairin sözünü okudu:
فَقُلْتُ لها كأيِّنْ من جَبَانٍ
يُصَابُ وَيُخْطَأُ الحَلِسُ المُحَامي
**كأيّن**’in manası **كم**’dir.
**الليث** dedi: **الحِلْسُ** : devenin sırtına, semer ve **القَتَبِ** altında bitişen her şeydir. Ve binek hayvanının **حِلْس**’i de, **اللِّبْد** altında bulunan, **المِرْشَحَة** menzilesindedir. Ve “Falan, atların **أَحْلاَس**’ındandır” denir; yani atların sırtlarına, atın sırtına yapışan **الحِلْس** gibi yapışır. Ve **الحِلْسُ** : evin **أَحْلاَس**’ından bir tekidir; o, **مِسْحٍ** ve benzeri şeylerden, eşyanın iyisinin altına serilendir.
Hadiste: “Fitnede, evinin **أَحْلاَسِ**’ından bir **حِلْساً** ol; ta ki sana hatalı bir el yahut hükmünü veren bir ölüm gelinceye kadar.” Ona, evine yapışmayı ve fitnede savaşmayı terk etmeyi emretti.
Ve “Deveyi **حَلَسْتُ**; ben onu **أَحْلِسُه** **حَلْساً**” dersin; yani onu bir **حِلْس** ile örttüm.
Ve “Gök **حَلَسَت**” denir; yani yağmuru devam etti; o, şiddetli sağanak değildir.
**شَمِر** dedi: “Deveyi **أَحْلَسْتُ**” (yani üzerine **الحِلْسَ** koydum) denir.
Ve “Yer **مُحْلِسَةٌ**” (yani bütünüyle yeşerdi) denir.
**الليث** dedi: **عُشْبٌ مُسْتَحْلِسٌ** : birikmesi ve karalığı sebebiyle, onun için, bazısı bazısının altında yollar görürsün.
**أبو عُبَيْد** , **الأصمعي**’den: Bitki çokluğuyla yeri örttüğünde “**اسْتَحْلَس** etti” denir; uzayıp sıklaşıp birbirine dolandığında “**اسْتَأْسَد** etti” denir.
**الليث** dedi: Hörgüç **اسْتَحْلَسَ** etti; yani yağın artçıları ve binenleri ona bindiğinde.
**اللِّحياني** : **المَيْسَر** oklarının dördüncüsüne **الحِلْسُ** denir; onda dört pay vardır; kazanırsa dört hisse ganimeti vardır; kazanmazsa dört hisse borcu vardır.
**الأصمعي** dedi: **الحَلْسُ** : zekât toplayanın, farîza yerine nakdi almasıdır.
Dedi: **الحَلِس** : rakibini bırakmayan yiğittir. Şu beyti okudu:
إذا اسْمَهَرَّ الحَلِسُ المُغَالِثُ
**المغَالِثُ** : rakibine yapışan, ondan ayrılmayan kimsedir; ve o, **حَلِسَ حَلَساً** etmiştir.
**أبو عُبَيد** , **أبي زيد**’den: Keçinin alâmetlerinde: **الحَلْساءُ** : siyahlık ile kızıllık arasıdır; karnının rengi sırtının rengi gibidir.
Ve Araplar, bir işe yahut emre zorlanan adam için derler: “O, **الدَّبَر** üzerine **مَحْلُوسٌ**’tur”; yani bu işe, **الحِلْس**’in **الدَّبَر**’e yapışması gibi yapıştırılmıştır.
Ve **سَيْرٌ مُحْلَسٌ** : gevşemeyen yürüyüştür.
Ve **( النوادر )**’de: “Falan, şuna buna **تَحَلّس** etti”; yani onun etrafında dolaştı ve onun çevresinde döndü. Ve “Mekânda **تَحَلّس** etti ve onda **تَحَلَّزَ** etti” denir; yani orada ikamet etti. **أبو سعيد** dedi: Adam, şey ile **حَلِس** etti ve onunla **حَمِس** etti; yani ona tutkun oldu.
**ابن الأعرابي** dedi: Evin yaygısına **الحِلْسُ** denir; hasırlarına **الفَحُولُ** (denir).
Ve **الحَلْسُ** ( **الحاء**’ın fethi ve kesriyle) sağlam ahittir. “Falanı **أَحْلَسْتُ**” dersin; yani ona bir **حِلْساً** verdim; yani kavminden emin olacağı bir ahit. Bu, elde bulunduğu müddetçe adamın emniyette olduğu bir ok gibidir.
Ve “Falan, korkuyu **اسْتَحْلَس** etti” denir; yani korku ondan ayrılmadı ve emin olmadı.
**الشَّعبي**’den rivayet edildi: O, **الحجَّاج**’ın yanına girdi; **ابن الأشعث** ile çıkışı sebebiyle onu azarladı; o da ona özür beyan etti ve dedi: “Biz korkuyu **اسْتَحْلَسْنَا** ettik; uykusuzluğu sürme edindik; bize, içinde ne takvâ sahibi iyiler ne de güçlü günahkârlar olduğumuz bir rezillik isabet etti.”
Dedi: “Allah, babanı (hayırla mükâfatlandırsın), ey **شَعْبيّ**.” Sonra onu affetti.

**لحس** : **الليث** dedi: **اللَّحْسُ** : kurtçukların yünü yemesi; ve çekirgelerin yeşilliği ve ağacı yemesi.
Ve **اللاَّحُوسُ** : uğursuzdur; aynı şekilde **الحاسوس**.
Ve insanlardan **اللَّحُوسُ** : sinek gibi tatlıyı takip eden kimsedir.
Dedi: **المِلْحَسُ** : yiğittir. “Falan, **أَلَدُّ مِلْحَسٌ أَحْوَسُ أَهْيَسُ**” denir.
**أبو عُبَيد** , **الكسائي**’den: “Şeyi **لَحِسْتُ**; onu **أَلحَسُه** **لَحْساً**” ( **الحاء**’ın kesriyle) denir; yalnızca **لَحِسْتُ**’tan (gelir), başkasından değil.
Ve “Onlara **لَوَاحِسُ** isabet etti” denir; yani her şeyi yalayıp süpüren şiddetli yıllar.
**الكُمَيْتُ** dedi:
وأَنْتَ رَبيعُ الناسِ وابنُ رَبيعهم
إذا لُقِّبَتْ فيها السُّنونَ اللَّوَاحِسَا

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والحاء وما يثلثهما)
(سحر) السين والحاء والراء أصولٌ ثلاثة متباينة: أحدها عضْوٌ من الأعضاء، والآخر خَدْعٌ وشِبههُ، والثالث وقتٌ من الأوقات.
فالعُضْو السَّحْر، وهو ما لَصِقَ بالحُلقوم والمَرِيء من أعلى البطن. ويقال بل هي الرِّئة. ويقال منه للجبان: انتفَخَ سَحْرُه. ويقال له السُّحْر والسَّحْر والسَّحَر.
وأمّا الثّاني فالسِّحْر، قال قوم: هو إخراج الباطل في صورة الحقِّ، ويقال هو الخديعة. واحتجُّوا بقول القائل:
فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا  *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])كأنَّه أراد المخدوع، الذي خدعَتْه الدُّنيا وغرَّتْه. ويقال المُسَحَّر الذي جُعِلَ لـه سَحْر، ومن كان ذا سَحْر لم يجد بُدَّاً  من مَطعَم ومشرب.
وأمَّا الوقت فالسَّحَر، والسُّحْرة، وهو قَبْل الصُّبْح([2]). وجمع السَّحَر أسحار. ويقولون: أتيتُك سَحَرَ، إذا كان ليومٍ بعينه. فإن أراد بكرةً وسَحَراً من الأسحار قال: أتيتك سَحَراً.
(سحط) السين والحاء والطاء كلمة. يقولون: السَّحط: الذَّبْح الوَحِيّ.([3])
(سحف) السين والحاء والفاء أصلٌ واحدٌ صحيح، وهو تنحِيَة الشّيء عن الشيء، وكشفُه. من ذلك سَحفْت الشَّعرَ عن الجلدِ، إذا كشطْتَه حتّى لا يبقى منه شيء. وهو في شعر زهير:
* وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) *
والسَّيْحَفُ: نصالٌ عِراض، في قول الشّنفَرَى:
لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5]) والسَّحيفة([6]): واحدة السحائف، وهي طرائق الشَّحم الملتزقة بالجلد، وناقةٌ سَحْوفٌ من ذلك. وسمِّيت بذلك لأنّها تُسحَفُ أي يمكن كشْطها. والسَّحِيفة: المَطْرة تجرُف ما مَرَّت به.
(سحق) السين والحاء والقاف أصلان: أحدهما البعد، والآخر إنهاك الشَيء حتى يُبلغ به إلى حال البِلَى.
فالأوّل السُّحْق، وهو البُعد، قال الله جلَّ ثناؤه: {فَسُحْقاً لأَصْحابِ
السَّعِيرِ}  [الملك 11]. والسَّحُوق: النَّخلة الطويلة، وسمِّيت بذلك لبعد أعلاها عن الأرض.
والأصل الثاني: سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً. والسَّحْق: الثوب البالي. ويقال سَحَقه البِلى فانسحق. ويستعار هذا حتَّى يقال إنَّ العين تسحق الدَّمع سحقاً. وأسحق الشَّيءُ، إذا انضمر وانضمّ. وأسحَقَ الضَّرعُ، إذا ذهب لبنُهُ وبَلِيَ.
(سحل) السين والحاء واللام ثلاثة أصول: أحدها كَشْط شيءٍ عن شيء، والآخَر من الصَّوت، والآخر تسهيلُ شيءٍ وتعجيلُه.
فالأوَّل قولهم: سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ، إذا كشطت عنها أَدَمتَها. قال ابن دريدٍ وغيره: ساحل البحر مقلوب في اللفظ، وهو في المعنى مَسحُولٌ، لأنَّ الماءَ سَحله. وأصلُ ذلك قولهم سَحلت الحديدةَ أسحَلُها. وذلك إذا بَرَدْتَها. ويقال للبُرادة السُّحالة. والسحْل: الثّوب الأبيض، كأنّه قد سُحِل من وسَخِه ودَرَنِهِ سَحْلا. وجمعه السُّحُل. قال:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])والأصل الثاني: السَّحيل: نُهاق الحمار، وكذلك السُّحال. ولذلك يسمَّى الحِمارُ مِسْحَلاً.
ومن الباب المِسحَل لِلسانِ الخطيب، والرَّجُلِ الخطيب.
والأصل الثالث: قولهم سَحَلَهُ مائةً، إذا عَجّل له نَقْدَها. ويستعار هذا فيقال سحله مائةً، إذا ضربه مائةً عاجلاً.([8])
ومن الباب السَّحِيل: الخيط الذي فُتِلَ  فَتْلاً رِخْوا. وخِلافُهُ المبرَمِ والبريم، وهو في شعر زهير:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
ومما شَذَّ عن هذه الأصول المِسْحلان، وهما حَلْقتان على طرفَيْ شَكِيمِ اللِّجام. والإِسْحِلُ: شجر.
(سحم) السين والحاء والميم* أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سواد. فالأسحم: [ذو] السواد، وسوادُهُ السُّحْمَة. ويقال للَّيل أسحم. قال الشاعر:
رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])والأَسحم: السحاب الأسود. قال النابغة:
* بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) *
والأَسحم: القرن الأسود، في قول زهير:
*وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) *
(سحن) السين والحاء والنون ثلاثة أصول: أحدها الكسر، والآخَر اللَّون والهيئة، والثالث المخالطة.
فالأوَّل قولهم: سَحَنْت الحجر، إذا كَسَرتَه. والمِسْحَنة، هي التي تُكسَر بها الحِجارة، والجمع مَساحن. قال الهذليّ([13]):
* كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) *
والأصل الثاني: السَّحنة: لِينُ البَشَرة. والسَّحناء: الهيئة. وفرسٌ مُسْحَنَة([15]) أي حسنة المنظر. وناسٌ يقولون: السَّحَناء على فَعَلاء بفتح العين، كما يقولون في ثَأْداء ثَأَداء([16]). وهذا ليس بشيء، ولا له قياس، إنّما هو ثأْدَاء وسَحْناء على فعلاء. وأما الأصل الثالث فقولهم: ساحَنتُك مساحنةً، أي خالطتُكَ وفاوضتُك.
(سحو) السين والحاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على قشر شيء عن شيء، أو أخذِ شيءٍ يسير. من ذلك سَحَوت القِرطاسَ أسحوه. وتلك السِّحاءَة.([17]) وفي السماء سِحَاءَة من سحاب. فإذا شددته بالسِّحاءَة قلتَ سَحَيْتُه، ولو قلت سحوتُهُ ما كان به بأس. ويقال سَحَوت الطِّينَ عن وجه الأرض بالمسْحاة أسحوه سَحواً وسَحياً، وأسحاه أيضاً، وأَسحِيه: ثلاث لغات. ورجلٌ أُسْحُوانٌ: كثير الأكل كأنَّه يسحو الطّعامَ عن وجه المائدة أكلاً، حتَّى تبدُوَ المائدة. ومَطْرةٌ ساحية: تقشِر وجه الأرض.
(سحب) السين والحاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على جرِّ شيء مبسوطٍ ومَدِّه. تقول: سحبتُ ذيِلي بالأرضِ سحبا. وسمِّي السَّحابُ سحاباً تشبيهاً له بذلك، كأنه ينسحب في الهواء انسحاباً. ويستعيرون هذا فيقولون: تسحّب فلانٌ على فلانٍ، إذا اجتَرَأَ عليه، كأنَّه امتدَّ عليه امتداداً. هذا هو القياس الصحيح. وناسٌ يقولون: السَّحْب: شدّة الأكل. وأظنُّهُ تصحيفاً؛ لأنّه لا قياس له، وإِنّما هو السَّحْت.
(سحت) السين والحاء والتاء أصلٌ صحيح منقاس. يقال سُحِت الشيء، إذا استُؤصل، وأُسْحِت. يقال سحت الله الكافر بعذابٍ، إذا استأصله. ومال مسحوتٌ ومُسْحَت في قول الفرزدق:
وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])

ومن الباب: رجلٌ مسحوت الجوف، إذا كان لا يشبَع، كأنَّ الذي يبلعه يُستأصل من جوفِه، فلا يبقى. المال السُّحْـت: كلُّ حرامٍ يلزمُ آكلَه العارُ؛ وسمِّي سُحتاً لأنّه لا بقاء لـه. ويقال أَسْحَت في تجارته، إذا كَسَبَ السُّحت. وأسْحَت مالَهُ: أفسده.
(سحج) السين والحاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على قشر الشيء. يقال انْسَحج القِشر عن الشيء. وحمار مُسَحَّج، أي مكدَّم، كأنه يكدّم حتى يُسحجَ جلدُه. ويقال بعيرٌ سَحَّاج، إذا كان يَسحَج الأرضَ بخفّه، كأنّه يريد قشر وجهها بخفّه، وإذا فعل ذلك لم يلبث أن يَحْفَى. وناقة مِسْحاجٌ، إذا كانت تفعل ذلك.
--------------ـ
([1]) البيت للبيد بن ربيعة كما في ديوانه 81 طبع 1880 والبيان (1: 179 مكتبة الجاحظ)، والحيوان: (5: 229/ 7: 63) واللسان (سحر).
([2]) في المجمل: "والسحر قبيل الصبح".
([3]) الوحي: العاجل السريع.
([4]) في الأصل: "المقالم"، تحريف، صوابه من الديوان 99، واللسان (سحف)، وصدره:
* فأقسمت جهداً بالمنازل من منى *
([5]) البيت في اللسان (سحف). وقصيدته في المفضليات: (1: 106).
([6]) في الأصل: "والسحف"، صوابه من المجمل.
([7]) البيت للمتنخل الهذلي، وقد سبق إنشاده في (سول).
([8]) جعله في اللسان من القشر، قال: "سحله مائة سوط سحلا: ضربه فقشر جلده".
([9]) من بيت في معلقته. وهو بتمامه:
يميناً لنعم السيدان وجدتما *** على كل حال من سحيل ومبرم.
([10]) للأعشى في ديوانه 150 واللسان (سحم) وسيأتي منسوباً في (عوض).
([11]) ليس في ديوانه. وصدره كما في اللسان (سحم):
* عفا آيه صوب الجنوب مع الصبا *.
([12]) في الأصل: "وتذيبها"، صوابه في الديوان 229 واللسان (سحم). وصدره * نجاء مجد ليس فيه وتيرة *. عنها، أي عن نفسها. وفي اللسان: "عنه"، تحريف.
([13]) هو المعطل الهذلي. وقد سبق إنشاد البيت في (جذ).
([14]) صدره:                    * وفهم بن عمرو يعلكون ضريسهم *.
([15]) ضبطت بفتح الحاء في الأصل والمجمل. وفي اللسان بالكسر ضبط قلم، وقيد في القاموس "كمحسن". ثم قال: "وهي بهاء".
([16]) نسب القول إلى الفراء في اللسان، وقال: "قال أبو عبيد: ولم أسمع أحداً يقولهما بالتحريك غيره".
([17]) السحاءة والسحاية: ما انقشر من الشيء.
([18]) ديوان الفرزدق 556 واللسان (سحت، جلف)، والخزانة (2: 347) وقبله:
إليك أمير المؤمنين رمت بنا  *** هموم المنى والهوجل المتعسف

ـ

##### Türkçe

(سîn ile حاء ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**سحر**) **السين** ve **الحاء** ve **الراء** birbirinden ayrı üç asıldır: bunlardan biri organlardan bir organdır; diğeri aldatma ve onun benzeridir; üçüncüsü de vakitlerden bir vakittir.
Organ olan **السَّحْر**’dır; o, karnın üst tarafından **الحُلقوم** ve **المَرِيء**’e yapışık olan şeydir. Ve “o, **الرِّئة**’dir” denir. Ve ondan korkak için: “**انتفَخَ سَحْرُه**” denir. Ve ona **السُّحْر** ve **السَّحْر** ve **السَّحَر** denir.
İkinciye gelince, o **السِّحْر**’dır. Bir kavim dedi: o, bâtılı hakkın sûretinde çıkarmaktır; ve denir ki o, aldatmadır. Ve şu söyleyenin sözüyle delil getirdiler:
فإِنْ تسألِينا فيمَ نحنُ فإننا  *** عصافيرُ من هذا الأنام المسحَّرِ([1])Sanki o, aldanmışı kastetti; dünya onu aldatmış ve onu kandırmış olanı. Ve **المُسَحَّر** denir: kendisi için **سَحْر** kılınan kimse; ve **سَحْر** sahibi olan kimse, yiyecek ve içecekten kaçınılmaz olarak bir şey bulmadan edemez.
Vakit olan ise **السَّحَر** ve **السُّحْرة**’dir; o, **الصُّبْح**’tan öncedir([2]). **السَّحَر**’ın çoğulu **أسحار**’dır. Ve derler ki: “**أتيتُك سَحَرَ**”, eğer belirli bir gün için ise. Eğer “yarın sabah erken”i ve **الأسحار**’dan bir **سَحَر**’ı kastederse: “**أتيتك سَحَراً**” der.

(**سحط**) **السين** ve **الحاء** ve **الطاء** bir kelimedir. Derler ki: **السَّحط**: çabuk boğazlama, hızlı kesme([3]).

(**سحف**) **السين** ve **الحاء** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; o da bir şeyi bir şeyden uzaklaştırmak ve onu açığa çıkarmaktır. Bundan: “**سَحفْت الشَّعرَ عن الجلدِ**”, yani onu kazıyıp soydun; ondan hiçbir şey kalmayıncaya kadar. Ve bu, Züheyr’in şiirindedir:
* وما سُحِفَتْ فيه المقاديمُ والقَمْلُ([4]) *
Ve **السَّيْحَفُ**: geniş ağızlı ok uçlarıdır; Şenferâ’nın sözünde:
لها وفْضَةٌ فيها ثلاثونَ سَيْحَفاً *** إِذا آنَسَتْ أُولَى العديِّ اقشعرَّتِ([5]) Ve **السَّحيفة**([6]): **السحائف**’in bir tanesidir; o, deriye yapışık yağ şeritleridir. Ve bundan dolayı bir deve: **سَحْوفٌ**. Ve ona bu ad verildi; çünkü o **تُسحَفُ** yani kazınması mümkündür. Ve **السَّحِيفة**: geçtiği şeyi süpürüp götüren sağanak yağmurdur.

(**سحق**) **السين** ve **الحاء** ve **القاف** iki asıldır: biri uzaklık; diğeri, bir şeyi yıpratıp onu çürüme hâline ulaştırıncaya dek tüketmektir.
Birincisi **السُّحْق**’tur; o, uzaklıktır. Allah yüce övgüsüyle buyurdu: {فَسُحْقاً لأَصْحابِ
السَّعِيرِ}  [الملك 11]. Ve **السَّحُوق**: uzun hurma ağacıdır; tepesinin yerden uzaklığı sebebiyle böyle adlandırıldı.
İkinci asıl: “**سَحَقت الشيء أسحَقُهُ سَحقاً**”. Ve **السَّحْق**: eskiyip yıpranmış elbisedir. Ve denir: “**سَحَقه البِلى فانسحق**”. Ve bu, ödünç alınır; hatta “göz, gözyaşını **سحقاً** ezer” denir. Ve “**أسحق الشَّيءُ**”, yani incelip büzüldü ve toplandı. Ve “**أسحَقَ الضَّرعُ**”, yani sütü gitti ve eskidi.

(**سحل**) **السين** ve **الحاء** ve **اللام** üç asıldır: biri bir şeyi bir şeyden kazıyıp soymak; diğeri sesten; üçüncüsü bir şeyi kolaylaştırmak ve çabuklaştırmaktır.
Birincisi onların sözü: “**سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ**”, yani rüzgârlar onun derisini kazıyıp soydu. İbn Düreyd ve başkaları dedi: **ساحل البحر** lafızda ters çevrilmiştir; mânâda ise **مَسحُولٌ**’dür; çünkü su onu **سَحله**. Bunun aslı onların sözü: “**سَحلت الحديدةَ أسحَلُها**”; bu, onu eğeleyip törpülediğin zamandır. Ve törpü artığına **السُّحالة** denir. Ve **السحْل**: beyaz elbisedir; sanki kirinden ve pasından **سَحْلاً** ile kazınıp soyulmuştur. Çoğulu **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])İkinci asıl: **السَّحيل**: eşeğin anırmasıdır; aynı şekilde **السُّحال**. Bu yüzden eşeğe **مِسْحَلاً** denir.
Ve bu bâbdan: hatibin dili için ve hatip adam için **المِسحَل**.
Üçüncü asıl: onların sözü: “**سَحَلَهُ مائةً**”, yani onun nakdini ona çabuk verdi. Ve bu ödünç alınır; böylece “**سحله مائةً**” denir: onu hemen yüz (darbeyle) vurdu([8]).
Ve bu bâbdan **السَّحِيل**: gevşek bükümle bükülmüş iptir. Onun zıddı **المبرَم** ve **البريم**’dir; bu, Züheyr’in şiirindedir:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
Ve bu asıllardan şâz olanlardan: **المِسْحلان**; bunlar, gemin **شَكِيم**’inin iki ucunda iki halkadır. Ve **الإِسْحِلُ**: bir ağaçtır.

(**سحم**) **السين** ve **الحاء** ve **الميم** tek bir asıldır; siyahlığa delâlet eder. **الأسحم**: siyahlık sahibi olandır; onun siyahlığı **السُّحْمَة**’dir. Ve geceye **أسحم** denir. Şair dedi ki:
رضيعَيْ لِبَانٍ ثَدْي أمٍّ تقاسما *** بأسحَمَ داجٍ عَوضُ لا نتفرّق([10])Ve **الأَسحم**: siyah buluttur. Nâbiga dedi ki:
* بأَسْحَمَ دانٍ مُزْنُهُ متصوّبُ([11]) *
Ve **الأَسحم**: siyah boynuzdur; Züheyr’in sözünde:
*وتَذْبيبُها عنها بأَسحَمَ مِذْوَدِ([12]) *

(**سحن**) **السين** ve **الحاء** ve **النون** üç asıldır: biri kırma; diğeri renk ve görünüş; üçüncüsü karışıp kaynaşmadır.
Birincisi onların sözü: “**سَحَنْت الحجر**”, yani onu kırdın. Ve **المِسْحَنة**: taşların onunla kırıldığı şeydir; çoğulu **مَساحن**. Hüzeli([13]) dedi ki:
* كما صَرَفَتْ فوق الجُذَاذ المساحنُ([14]) *
İkinci asıl: **السَّحنة**: derinin yumuşaklığıdır. Ve **السَّحناء**: görünüş/heyettir. Ve bir at: **مُسْحَنَة**([15]), yani güzel görünüşlü. Ve bir topluluk der ki: **السَّحَناء** “**فَعَلاء**” vezninde, ayn harfi fethalı; tıpkı onların **ثَأْداء** hakkında “**ثَأَداء**” demeleri gibi([16]). Bu bir şey değildir ve onun kıyası yoktur; ancak o **ثَأْدَاء** ve **سَحْناء** “**فعلاء**” üzerinedir. Üçüncü asla gelince: onların sözü: “**ساحَنتُك مساحنةً**”, yani seninle karıştım ve seninle görüşüp konuştum.

(**سحو**) **السين** ve **الحاء** ve illetli harf bir asıldır; bir şeyi bir şeyden soymaya, yahut az bir şey almaya delâlet eder. Bundan: “**سَحَوت القِرطاسَ أسحوه**”. Ve o **السِّحاءَة**’dir([17]). Ve gökte buluttan bir **سِحَاءَة** vardır. Onu **السِّحاءَة** ile şeddeli yaptığında “**سَحَيْتُه**” dersin; “**سحوتُهُ**” desen de bunda bir beis olmaz. Ve denir: “**سَحَوت الطِّينَ عن وجه الأرض بالمسْحاة أسحوه سَحواً وسَحياً**”; ve “**أسحاه**” da; ve “**أَسحِيه**”: üç lehçedir. Ve bir adam: **أُسْحُوانٌ**; çok yiyendir; sanki yemeği sofranın yüzünden yiyerek **يسحو**; ta ki sofra görünür olsun. Ve bir sağanak: **ساحية**; yerin yüzünü soyar.

(**سحب**) **السين** ve **الحاء** ve **الباء** sahih bir asıldır; yayılmış bir şeyi çekmeye ve uzatmaya delâlet eder. Dersin ki: “**سحبتُ ذيِلي بالأرضِ سحبا**”. Ve **السَّحاب** ona benzetilerek **سحاباً** diye adlandırıldı; sanki havada bir çekilip uzama ile **ينسحب**. Ve bunu ödünç alırlar; böylece derler ki: “**تسحّب فلانٌ على فلانٍ**”, yani ona cüret etti; sanki onun üzerine bir uzanma ile uzadı. Bu, sahih kıyastır. Ve bir topluluk der ki: **السَّحْب**: yemenin şiddetidir. Ben onu tashif sanıyorum; çünkü onun kıyası yoktur; ancak o **السَّحْت**’tir.

(**سحت**) **السين** ve **الحاء** ve **التاء** sahih, kıyaslı bir asıldır. “**سُحِت الشيء**” denir: kökünden kazınıp yok edildiği zaman; ve “**أُسْحِت**”. “**سحت الله الكافر بعذابٍ**” denir: onu kökünden kazıyıp yok etti. Ve Ferazdak’ın sözünde **مال مسحوتٌ** ve **مُسْحَت**:
وعَضُّ زمانٍ يا بنَ مروانَ لم يَدَعْ *** من المال إلاّ مُسْحَتاً أو مُجَلَّفُ([18])

Ve bu bâbdan: **رجلٌ مسحوت الجوف**; eğer doymuyorsa; sanki yuttuğu şey onun içinden kökünden sökülüp çıkarılır da bir şey kalmaz. **المال السُّحْـت**: yiyenine ayıbı lâzım gelen her haramdır; ve ona **سُحتاً** adı verildi; çünkü onun için kalıcılık yoktur. Ve “**أَسْحَت في تجارته**” denir: **السُّحت** kazandığı zaman. Ve “**أسْحَت مالَهُ**”: onu bozdu.

(**سحج**) **السين** ve **الحاء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; bir şeyi soymaya delâlet eder. “**انْسَحج القِشر عن الشيء**” denir: kabuk şeyden soyulduğu zaman. Ve **حمار مُسَحَّج**: yani yaralı; sanki o, derisi soyuluncaya kadar yaralanır. Ve “**بعيرٌ سَحَّاج**” denir: tırnağıyla yeri soyarsa; sanki tırnağıyla onun yüzünü soymak ister; bunu yaptığında çok geçmeden **يَحْفَى**. Ve “**ناقة مِسْحاجٌ**”: bunu yapan olduğu zaman.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال عز وجل: ﴿فليلقه اليم بالساحل﴾ [طه/39]، أي: شاطئ البحر أصله من: سحل الحديد، أي: برده وقشره، وقيل: أصله أن يكون مسحولا، لكن جاء على لفظ الفاعل، كقولهم: هم ناصب. وقيل: بل تصور منه أنه يسحل الماء أي يفرقه ويضيقه، والسحالة: البرادة، والسحيل والسحال: نهيق الحمار (انظر: المجمل 2/488)، كأنه شبه صوته بصوت سحل الحديد، والمسحل: اللسان الجهير الصوت، كأنه تصور منه سحيل الحمار من حيث رفع صوته، لا من حيث نكرة صوته، كما قال تعالى: ﴿إن أنكر الأصوات لصوت الحمير﴾ [لقمان/19]، والمسحلتان: حلقتان على طرفي شكيم (الشكيمة: الحديدة المعترضة في الفم) اللجام.

##### Türkçe

- Aziz ve yüce olan dedi ki: ﴿فليلقه اليم بالساحل﴾ [طه/39]، yani: denizin kıyısı; aslı şundandır: **سحل الحديد**، yani: onu eğeledi ve kabuğunu soydu; ve denildi ki: aslı, **مسحولا** olmasıdır, fakat fâil lafzı üzere geldi; onların sözü gibi: onlar **ناصب**. Ve denildi ki: bilakis ondan, suyu **يسحل** ettiği, yani onu ayırdığı ve daralttığı tasavvur edildi; ve **السحالة**: eğe tozu; ve **السحيل** ve **السحال**: eşeğin anırması (bak: المجمل 2/488); sanki onun sesini **سحل الحديد** sesine benzetti; ve **المسحل**: gür sesli dil; sanki ondan, eşeğin **سحيل**i, sesini yükseltmesi bakımından tasavvur edildi, sesinin çirkinliği bakımından değil; yüce Allah’ın dediği gibi: ﴿إن أنكر الأصوات لصوت الحمير﴾ [لقمان/19]؛ ve **المسحلتان**: gemin ( **الشكيمة**: ağızda enlemesine duran demir) **اللجام**’ın iki ucunda iki halka.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ح ل
سحـل الخشبـة بالمسحـل وهو المبرد وهذه سحالة الحديد‏:‏ لبرادته‏.‏
وثوب سحل‏:‏ أبيض وثياب سحول وسحل‏.‏
وسحل الحمار سحيلاً وسحالا وهو مسحل‏.‏
واستاكت بالإسحـل وهـو ومن المجاز‏:‏ سحلت الرياح الأرض‏:‏ كشطت أدمتها‏.‏
وقعد بالساحل وهو ما يسحله الماء من شاطـيء البحـر وساحـل فلـان‏:‏ أتـى الساحـل‏.‏
وخطيب مسحل‏.‏
ولسان مسحل‏:‏ جعل كالمبرد‏.‏
وركب فلان مسحله إذا مضى على عزمه‏.‏
وتقول‏:‏ إذا ركب فلـان مسحلـه أعجـز الأعشى ومسحله أي إذا مضى في قريضه والمسحل تابعة الأعشى‏.‏
وقال رجل من بني يشكر‏:‏ لأقضين قضاء غير ذي جنـف بالحق بين حميد والطرماح جرى الطرماح حتى دق مسحله وغـودر العبـد مقرونـاً بوضـاح وطعـن فـي مسحـل الضلالـة‏:‏ صمـم عليهـا وأصلـه الفـرس الجمـوح يعض على شكيمته ويمضي راكباً رأسه والمسحلان حلقتان فـي طرفـي الشكيمـة‏.‏
وعـن علـي رضـي اللـه تعالـى عنـه ‏"‏ إن بنـي أميّـة لا يزالـون يطعنـون فـي مسحـل ضلالـة ‏"‏ وشـاب مسحله أي عارضه استعير من مسحل اللجام‏.‏
قال جندل‏:‏ علقتهـا وقـد نـزا فـي مسحلـي شيب وقد حاز الجلا مرجلي وقال‏:‏ بـل إن تـرى شمطـا تفـرع لمتي وحنى قناتي وارتقى في مسحلي وأخذ في سورة كذا فسحلها كلها أي هذها هذاً‏.‏

##### Türkçe

س ح ل
**سحل** odunu **بالمسحل** ile (ki o törpüdür) törpüledi; ve bu, demirin **سحالة**’sıdır: yani onun törpü tozudur.
Ve **ثوب سحل**: beyazdır; ve **ثياب سحول** ve **سحل** (vardır).
Ve eşek **سحل** etti, **سحيلاً** ve **سحالا**; ve o **مسحل**’dir.
Ve **بالإسحل** ile dişlerini temizledi; ve o (budur). Ve mecazdan: rüzgârlar yeri **سحلت**: onun derisini soydu.
Ve **بالساحل**’de oturdu; ve o, deniz kıyısından suyun sürükleyip götürdüğü şeydir. Ve **ساحل فلان**: sahile geldi.
Ve **خطيب مسحل**.
Ve **لسان مسحل**: törpü gibi kılınmış.
Ve falan, azmi üzere yürüyüp gittiği zaman **مسحله**’sine bindi.
Ve dersin ki: falan **مسحله**’sine bindiği zaman, **الأعشى**’yı ve onun **مسحله**’sini aciz bıraktı; yani şiirinde yürüyüp gittiği zaman. Ve **المسحل**: **الأعشى**’nın tâbii (lakabı)dır.
Ve Benî Yeşkur’dan bir adam dedi ki:
“Mutlaka, حميد ile الطرماح arasında hak ile, eğrilik sahibi olmayan bir hükümle hükmedeceğim.
الطرماح koştu, ta ki **مسحله**’sini kırdı; ve köle, وضاح’a bağlanmış olarak bırakıldı.”
Ve **مسحل الضلالة**’de mızrakladı: ona sımsıkı sarıldı; ve aslı, azgın attır: gemine ısırır ve başını binici gibi sürüp gider. Ve **المسحلان**: gemin iki ucunda iki halkadır.
Ve Ali’den, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “Şüphesiz Benî Ümeyye, sapıklığın **مسحل**’inde mızraklamaya devam ederler.” Ve “**مسحله**’si ağardı” yani yan tarafı; dizginin **مسحل**’inden ödünç alınmıştır.
Cündel dedi ki:
“Onu kendime bağladım; hâlbuki **مسحلي**’mde bir aklık sıçradı; ve açıklık, kazanımıma sahip oldu.”
Ve dedi ki:
“Bilakis, eğer sakalımın tutamını dallandıran bir kırçıllık görürsen; ve mızrağımı büktü; ve **مسحلي**’mde yükseldi.”
Ve falan sûrede şöyle aldı da onu bütünüyle **سحل** etti; yani onu gevezelikle (hızlı hızlı) söyledi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّحْلُ والسَّحِيلُ: ثوب لا يُبْرَم غَزْلُه أَي لا يُفْتَل طاقتَين، سَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً.يقال: سَحَلوه أَي لم يَفْتِلوا سَداه؛ وقال زهير:
على كل حالٍ من سَحِيل ومُبْرَم
وقيل: السَّحِيل الغَزْل الذي لم يُبْرَم، فأَما الثوب فإِنه لا يُسَمَّى سَحِيلاً، ولكن يقال للثوب سَحْلٌ. والسَّحْلُ والسَّحِيل أَيضاً: الحبْل الذي على قُوَّة واحدة. والسَّحْل: ثوب أَبيض، وخَصَّ بعضهم به الثوب من القُطْن، وقيل: السَّحْل ثوب أَبيض رَقِيق، زاد الأَزهري: من قُطْن، وجمعُ كلِّ ذلك أَسْحالٌ وسُحولٌ وسُحُلٌ؛ قال المتنخل الهذلي: كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لَوْنَها
سَحُّ نِجاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ
قال الأَزهري: جمعه على سُحُلٍ مثل سَقْفٍ وسُقُف؛ قال ابن بري: ومثله رَهْنٌ ورُهُن وخَطْب وخُطُب وحَجْل وحُجُل وحَلْق وحُلُق ونَجْم ونُجُم.الجوهري: السَّحِيل الخَيطُ غير مفتول. والسَّحِيل من الثياب: ما كان غَزْلُه طاقاً واحداً، والمُبْرَم المفتول الغَزْل طاقَيْن، والمِتْآم ما كان سدَاه ولُحْمته طاقَيْن طاقَيْن، ليس بِمُبْرَم ولا مُسْحَل. والسَّحِيل من الحِبَال: الذي يُفْتل فَتْلاً واحداً كما يَفْتِل الخَيَّاطُ سِلْكه، والـمُبْرَم أَن يجمع بين نَسِيجَتَين فَتُفْتَلا حَبْلاً واحداً، وقد سَحَلْت الحَبْلَ فهو مَسْحُول، ويقال مُسْحَل لأَجل الـمُبْرَم. وفي حديث معاوية: قال له عمرو بن مسعود ما تَسْأَل عمن سُحِلَتْ مَرِيرتُه أَي جُعِل حَبْلُه المُبْرَم سَحِيلاً؛ السَّحِيل: الحَبْل المُبْرم على طاق، والمُبْرَم على طاقَيْن هو المَرِيرُ والمَرِيرة، يريد استرخاء قُوَّته بعد شدّة؛ وأَنشد أَبو عمرو في السَّحِيل:
فَتَلَ السَّحِيلَ بمُبْرَم ذي مِرَّة،
دون الرجال بفَضْل عَقْل راجح
وسَحَلْت الحَبْلَ، وقد يقال أَسْحَلْته، فهو مُسْحَل، واللغة العالية سَحَلْته. أَبو عمرو: المُسَحَّلة كُبَّة الغَزْل وهي الوَشِيعة والمُسَمَّطة. الجوهري: السَّحْل الثوب الأَبيض من الكُرْسُف من ثياب اليمن؛ قال المُسَيَّب بن عَلَس يذكر ظُعُناً:
ولقد أَرَى ظُعُناً أُبيِّنها
تُحْدَى، كأَنَّ زُهَاءَها الأَثْلُ
في الآل يَخْفِضُها ويَرْفَعُها
رِيعٌ يَلُوح كأَنَّه سَحْلُ
شَبَّه الطريق بثوب أَبيض. وفي الحديث: كُفّن رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في ثلاثة أَثواب سَحُولِيَّة كُرْسُف ليس فيها قميص ولا عمامة، يروى بفتح السين وضمها، فالفتح منسوب إِلى السَّحُول وهو القَصَّار لأَنه يَسْحَلُها أَي يَغْسِلُها أَو إِلى سَحُول قرية باليمن، وأَما الضم فهو جمع سَحْل وهو الثوب الأَبيض النَّقِيُّ ولا يكون إِلا من قطن، وفيه شذوذ لأَنه نسب إِلى الجمع، وقيل: إِن اسم القرية بالضم أَيضاً. قال ابن الأَثير: وفي الحديث أَن رجلاً جاء بكَبائس من هذه السُّحَّل؛ قال أَبو موسى: هكذا يرويه بعضهم بالحاء المهملة، وهو الرُّطَب الذي لم يتم إِدراكه وقُوَّته، ولعله أُخذ من السَّحِيل الحَبْلِ، ويروى بالخاء المعجمة، وسيأْتي ذكره.
وسَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً فانْسَحَل: قَشَره ونَحَته. والمِسْحَل: المِنْحَت. والرِّياح تَسْحَل الأَرضَ سَحْلاً: تَكْشِط ما عليها وتَنْزِع عنها أَدَمَتها. وفي الحديث أَن أُم حكيم بنت الزبير أَتَتْه بكَتِف فجَعَلَتْ تَسْحَلُها له فأَكل منها ثم صَلَّى ولم يتوضأ؛ السَّحْل: القَشْر والكَشْط، أَي تكْشِط ما عليها من اللحم، ومنه قيل للمِبْرَد مِسْحَل؛ ويروى: فجَعَلَتْ تَسْحَاها أَي تَقْشِرُها، وهو بمعناه، وسنذكره في موضعه.والسَّاحِل: شَاطِئ البحر. والسَّاحِل: رِيفُ البحر، فاعِلٌ بمعنى مفعول لأَن الماء سَحَلَه أَي قَشَره أَو عَلاه، وحقيقته أَنه ذو ساحِلٍ من الماء إِذا ارْتَفَع الـمَدُّ ثم جَزَر فَجَرف ما مَرَّ عليه. وسَاحَلَ القومُ: أَتَوا السَّاحِلَ وأَخَذوا عليه. وفي حديث بدر: فَساحَل أَبو سفيان بالعِير أَي أَتَى بهم ساحِلَ البحر.
والسَّحْلُ: النَّقْد من الدراهم. وسَحَلَ الدراهمَ يَسْحَلُها سَحْلاً: انْتَقَدها. وسَحَلَه مائةَ دِرْهَم سَحْلاً: نَقَده؛ قال أَبو ذؤيب: فبات بجَمْعٍ ثم آبَ إِلى مِنًى،
فأَصْبَحَ راداً يَبْتَغِي المَزْجَ بالسَّحْل
فجاء بمَزْجٍ لم يرَ الناس مِثْلَه،
هو الضَّحْكُ إِلا أَنه عَمَلُ النَّحْل
قوله: يَبْتَغِي المَزْجَ بالسَّحْل أَي النَّقْد، وضع المصدر موضع الاسم. والسَّحْل: الضَّرْب بالسِّياط يَكْشِط الجِلْد. وسَحَلَه مائةَ سَوْطٍ سَحْلاً: ضَرَبه فَقَشر جِلْدَه. وقال ابن الأَعرابي: سَحَله بالسَّوْط ضَرَبه، فعدّاه بالباء؛ وقوله:
مِثْلُ انْسِحالِ الوَرِق انْسِحَالُها
يعني أَن يُحَكَّ بعضُها ببعض. وانْسَحَلَت الدراهمُ إِذا امْلاسَّتْ. وسَحَلْتُ الدَّراهم: صَبَبْتها كأَنَّك حَكَكْت بعضها ببعض. وسَحَلْت الشيءَ: سَحَقْته. وسَحَلَ الشيءَ: بَرَدَه. والـمِسْحَل: الـمِبْرَد. والسُّحَالة: ما سَقَط من الذهب والفضة ونحوهما إِذا بُرِدا. وهو من سُحَالتهم أَي خُشَارتهم؛ عن ابن الأَعرابي. وسُحَالَة البُرِّ والشَّعير: قِشْرُهما إِذا جُرِدا منه، وكذلك غيرهما من الحُبوب كالأَرُزِّ والدُّخْن. قال الأَزهري: وما تَحَاتَّ من الأَرُزِّ والذُّرَة إِذا دُقَّ شبه النُّخَالة فهي أَيضاً سُحَالة، وكُلُّ ما سُحِل من شيء فما سَقَط منه سُحَالة. الليث: السَّحْل نَحْتُكَ الخَشَبةَ بالمِسْحَل وهو المِبْرَد. والسُّحالة: ما تَحَاتَّ من الحديد وبُرِد من الموازين.
وانْسِحالُ الناقة: إِسراعُها في سَيْرها.
وسَحَلَتِ العَينُ تَسْحَل سَحْلاً وسُحُولاً: صَبَّت الدمعَ. وباتت السماء تَسْحَلُ ليلتَها أَي تَصُبُّ الماء. وسَحَلَ البَغْلُ والحمارُ يَسْحَلُ ويَسْحِل سَحِيلاً وسُحالاً: نَهَق.
والمِسْحَل: الحِمار الوحشيُّ، وهو صفة غالبة، وسَحِيلُه أَشَدُّ نَهِيقه. والسَّحِيل والسُّحَال، بالضم: الصوت الذي يدور في صدر الحمار. قال الجوهري: وقد سَحَلَ يَسْحِلُ، بالكسر، ومنه قيل لعَيْر الفَلاة مِسْحَلٌ. والمِسْحَل: اللِّجام، وقيل فَأْس اللِّجام. والمِسْحَلانِ: حَلْقتان إِحداهما مُدْخَلة في الأُخرى على طَرَفي شَكِيم اللِّجام وهي الحديدة التي تحت الجَحْفَلة السُّفْلى؛ قال رؤبة:
لولا شَكِيمُ المِسْحَلَين انْدَقَّا
والجمع المَساحِل؛ ومنه قول الأَعشى:
صَدَدْتَ عن الأَعداء يوم عُبَاعِبٍ،
صُدُودَ المَذاكِي أَفْرَعَتها المَساحِلُ
وقال ابن شميل: مِسْحَل اللِّجام الحديدةُ التي تحت الحَنَك، قال: والفَأْس الحديدة القائمة في الشَّكِيمة، والشَّكِيمة الحديدة المُعْتَرِضة في الفم. وفي الحديث: أَن الله عز وجل قال لأَيوب، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: لا يَنْبغي لأَحد أَن يُخَاصِمني إِلا مَنْ يَجْعَل الزِّيارَ في فَم الأَسَد والسِّحَال في فَمِ العَنْقاء؛ السِّحالُ والمِسْحَل واحد، كما تقول مِنْطَقٌ ونِطَاقٌ ومِئْزَرٌ وإِزَارٌ، وهي الحَديدة التي تكون على طَرَفَيْ شَكِيم اللِّجام، وقيل: هي الحديدة التي تجعل في فم الفرَس ليَخْضَعَ، ويروى بالشين المعجمة والكاف، وهو مذكور في موضعه. قال ابن سيده: والمِسْحلانِ جانبا اللحية، وقيل: هما أَسفلا العِذَارَيْن إِلى مُقَدَّم اللحية، وقيل: هو الصُّدْغ، يقال شَابَ مِسْحَلاه؛ قال الأَزهري: والمِسْحَلُ موضع العِذَار في قول جَندل الطُّهَوي:
عُلِّقْتُها وقد تَرَى في مِسْحَلي
أَي في موضع عِذاري من لحيتي، يعني الشيب؛ قال الأَزهري: وأَما قول الشاعر:
الآنَ لَمَّا ابْيَضَّ أَعْلى مِسْحَلي
فالمِسْحَلانِ ههنا الصُّدْغانِ وهما من اللِّجَام الخَدَّانِ. والمِسْحَل: اللسان. قال الأَزهري: والمِسْحَل العَزْم الصارم، يقال: قد ركب فلان مِسْحَله ورَدْعَه إِذا عَزَم على الأَمر وجَدَّ فيه؛ وأَنشد: وإِنَّ عِنْدي، إِن رَكِبْتُ مِسْحَلي،
سُمَّ ذَراريِحَ رِطابٍ وخَشِي
وأَورد ابن سيده هذا الرجز مستشهداً به على قوله والمِسْحَل اللسان. والمِسْحَل: الثوب النَّقِيُّ من القطن. والمِسْحل: الشُّجاع الذي يَعْمل وحده. والمِسْحَل: المِيزاب الذي لا يُطاق ماؤُه. والمِسْحَل: المَطَر الجَوْد. والمِسْحَل: الغاية في السخاء. والمِسْحَل: الجَلاَّد الذي يقيم الحدود بين يدي السلطان. والمِسْحَلُ: الساقي النَّشِيط. والمِسْحَل: المُنْخُلُ. والمِسْحَل: فَمُ المَزَادة. والمِسْحَل: الماهر بالقرآن. والمِسْحَل: الخيط يُفْتَل وحده، يقال: سَحَلْت الحَبْلَ، فإِن كان معه غيره فهو مُبْرَمٌ ومُغَارٌ. والمِسْحَل: الخَطِيب الماضي. وانْسَحَل بالكلام: جَرَى به. وانْسَحَل الخَطِيبُ إِذا اسْحَنْفَر في كلامه. ورَكِب مِسْحَله إِذا مضى في خُطْبته. ويقال: رَكِب فلان مِسْحَله إِذا رَكِب غَيَّه ولم يَنْتَه عنه، وأَصل ذلك الفرس الجَمُوح يَرْكَبُ رأْسَه ويَعَضُّ على لِجامه.
وفي الحديث: أَن ابن مسعود افتتح سورة النساء فَسَحَلَها أَي قَرَأَها كُلَّها متتابعة متصلة، وهو من السَّحْل بمعنى السَّحَّ والصَّبِّ، وقد روي بالجيم، وهو مذكور في موضعه. وقال بعض العرب: وذكر الشِّعْر فقال الوَقْف والسَّحْلُ، قال: والسَّحْل أَن يتبع بعضه بعضاً وهو السِّرْد، قال: ولا يجيءُ الكِتابُ إِلاَّ على الوَقْف. وفي حديث عَليٍّ: إِنَّ بني أُمَيَّةَ لا يَزَالون يَطْعُنُون في مِسْحَلِ ضلالةٍ؛ قال القتيبي: هو من قولهم رَكِب مِسْحَلَه إِذا أَخذ في أَمر فيه كلام ومَضَى فيه مُجِدّاً، وقال غيره: أَراد أَنهم يُسْرِعون في الضلالة ويُجِدُّون فيها. يقال: طَعَنَ في العِنَان يَطْعُنُ، وطَعَنَ في مِسْحَله يَطْعُن. يقال: يَطْعُن باللسان ويَطْعُن بالسِّنان. وسَحَلَه بلسانه: شَتَمه؛ ومنه قيل لِلِّسان مِسْحَل؛ قال ابن أَحمر:
ومن خَطِيبٍ، إِذا ما انساح مِسْحَلُه
مُفَرِّجُ القول مَيْسُوراً ومَعْسُورا
والسِّحَالُ والمُسَاحَلَة: المُلاحاة بين الرَّجُلَين. يقال: هو يُسَاحِله أَي يُلاحِيه.
ورَجُلٌ إِسْحِلانيُّ اللحية: طَوِيلُها حَسَنُها؛ قال سيبويه: الإِسْحِلانُ صفة، والإِسْحِلانِيَّة من النساء الرائعةُ الجَمِيلة الطويلة. وشابٌّ مُسْحُلانٌ ومُسْحُلانيٌّ: طويل يوصف بالطول وحُسْن القَوَام. والمُسْحُلانُ والمُسْحُلانيُّ: السَّبْط الشعر الأَفْرَع، والأُنثى بالهاء.والسِّحْلال: العظيم البطن؛ قال الأَعلم يصف ضِبَاعاً: سُودٍ سَحَالِيلٍ كَأَنْـ
ـنَ جُلودَهُنَّ ثِيابُ راهِبْ
أَبو زيد: السِّحْلِيل الناقة العظيمة الضَّرع التي ليس في الإِبل مثلها، فتلك ناقة سِحْليلٌ.
ومِسْحَلٌ: اسم رجل؛ ومِسْحَلٌ: اسم جِنِّيِّ الأَعشى في قوله: دَعَوْتُ خَلِيلي مِسْحَلاً، ودَعَوْا له
جِهِنَّامَ، جَدْعاً للهَجِينِ المُذَمَّمِ
وقال الجوهري: ومِسْحَلٌ اسم تابِعَة الأَعشى. والسُّحَلَةُ مثال الهُمَزَة: الأَرنب الصُّغرى التي قد ارتفعت عن الخِرْنِق وفارقت أُمَّها؛ ومُسْحُلانُ: اسم واد ذَكَره النابغةُ في شعره فقال:
فأَعْلى مُسحُلانَ فَحَامِرا
(* قوله «فأعلى مسحلان إلخ» هكذا في الأصل، والذي في التهذيب ومعجم ياقوت من شعر النابغة قوله:
ساربط كلبي أن يريبك نبحه * وإن كنت أرعى مسحلان
فحامرا)وسَحُول: قرية من قُرى اليمن يُحْمل منها ثيابُ قُطْنٍ بِيضٌ تسمى السُّحُوليَّة، بضم السين، وقال ابن سيده: هو موضع باليمن تنسب إِليه الثياب السَّحُوليَّة؛ قال طَرَفة:
وبالسَّفْح آياتٌ كأَنَّ رُسُومَها
يَمَانٍ، وَشَتْه رَيْدَةٌ وسَحُول
رَيْدَةُ وسَحُول: قريتان، أَراد وَشَتْه أَهل رَيْدَة وسَحُول. والإِسْحِل، بالكسر: شَجَرٌ يُستاك به، وقيل: هو شجر يَعْظُم يَنْبُت بالحجاز بأَعالي نَجْد؛ قال أَبو حنيفة: الإِسْحِل يشبه الأَثْل ويَغْلُظ حتى تُتَّخَذ منه الرِّحال؛ وقال مُرَّة؛ يَغْلُظ كما يَغْلُظ الأَثْل، واحدته إِسْحِلةٌ ولا نظير لها إِلاَّ إِجْرِد وإِذْخِر، وهما نَبْتان، وإِبْلِم وهو الخُوصُ، وإِثْمِد ضرب من الكُحْل، وقولهم لَقِيته ببَلْدة إِصْمِت؛ وقال الأَزهري: الإِسْحِلُ شجرة من شجر المَسَاويك؛ ومنه قول امرئ القيس:
وتَعْطُو برَخْصٍ غَير شَثْنٍ كأَنَّه
أَسَارِيعُ ظَبْيٍ، أَو مَسَاوِيكُ إِسْحِلِ

##### Türkçe

**السَّحْلُ** ve **السَّحِيلُ**: ipliği bükülmeyen, yani iki kat bükülmeyen (iki kat hâlinde burulup çevrilmeyen) bir elbise; **سَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً**. Denir ki: **سَحَلوه** yani çözgüsünü bükmediler;
ve Züheyr dedi ki:
على كل حالٍ من سَحِيل ومُبْرَم

Ve denildi ki: **السَّحِيل** bükülmemiş ipliktir; elbiseye gelince, o **سَحِيلاً** diye adlandırılmaz; fakat elbiseye **سَحْلٌ** denir. Ve **السَّحْلُ** ve **السَّحِيلُ** ayrıca: tek bir kuvvet (kat) üzere olan ip. Ve **السَّحْل**: beyaz bir elbise; bazısı bununla pamuğa ait elbiseyi tahsis etti; ve denildi ki: **السَّحْل** beyaz ince bir elbisedir; Ezherî artırdı: pamuktan; bütün bunların çoğulu **أَسْحالٌ** ve **سُحولٌ** ve **سُحُلٌ**’dür; Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لَوْنَها
سَحُّ نِجاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ

Ezherî dedi ki: çoğulu **سُحُلٍ** üzerinedir; **سَقْفٍ** ve **سُقُف** gibi; İbn Berrî dedi ki: bunun benzeri **رَهْنٌ** ve **رُهُن** ve **خَطْب** ve **خُطُب** ve **حَجْل** ve **حُجُل** ve **حَلْق** ve **حُلُق** ve **نَجْم**
ve **نُجُم**. Cevherî: **السَّحِيل** bükülmemiş iptir. Ve elbiselerden **السَّحِيل**: ipliği tek kat olan şeydir; **المُبْرَم** ise ipliği iki kat bükülmüş olandır; **المِتْآم** ise çözgüsü ve atkısı ikişer kat ikişer kat olan şeydir; ne **بِمُبْرَم**dır ne de **مُسْحَل**.
Ve iplerden **السَّحِيل**: terzinin ipeğini büktüğü gibi tek bükümle bükülen şeydir; **الـمُبْرَم** ise iki dokumayı bir araya getirip ikisinin bir tek ip olarak bükülmesidir; ve ben ipi **سَحَلْت**; o hâlde o **مَسْحُول**dur; ve **مُسْحَل** denir, **الـمُبْرَم** sebebiyle. Ve Muâviye hadîsinde: Amr b. Mes‘ûd ona dedi: **ما تَسْأَل عمن سُحِلَتْ مَرِيرتُه** yani bükülmüş ipi **سَحِيلاً** kılındı; **السَّحِيل**: tek kat üzere bükülmüş ip; iki kat üzere bükülmüş olan **المُبْرَم** ise **المَرِيرُ** ve **المَرِيرة**’dir; şiddetten sonra kuvvetinin gevşemesini kasteder; ve Ebû Amr **السَّحِيل** hakkında inşâd etti:
فَتَلَ السَّحِيلَ بمُبْرَم ذي مِرَّة،
دون الرجال بفَضْل عَقْل راجح

Ve ipi **سَحَلْت**; bazen **أَسْحَلْته** de denir; o hâlde o **مُسْحَل**dır; yüksek (fasih) dil **سَحَلْته**’dir. Ebû Amr: **المُسَحَّلة** iplik yumağıdır; o da **الوَشِيعة**
ve **المُسَمَّطة**’dır. Cevherî: **السَّحْل** Yemen elbiselerinden **الكُرْسُف**tan beyaz elbisedir; el-Müseyyeb b. ‘Ales, göçen kadın kafilelerini anarak dedi ki:
ولقد أَرَى ظُعُناً أُبيِّنها
تُحْدَى، كأَنَّ زُهَاءَها الأَثْلُ
في الآل يَخْفِضُها ويَرْفَعُها
رِيعٌ يَلُوح كأَنَّه سَحْلُ

Yolu beyaz bir elbiseye benzetti. Ve hadîste: Allah’ın Elçisi, sallallahu aleyhi ve sellem, içinde gömlek ve sarık bulunmayan üç **سَحُولِيَّة** **كُرْسُف** elbise ile kefenlendi; **السين**’in fethiyle ve zammıyla rivayet edilir: fetih, **السَّحُول**a nisbetlidir; o **القَصَّار**dır, çünkü onları **يَسْحَلُها** yani yıkar; yahut Yemen’de bir köy olan **سَحُول**’a (nisbetledir); zamma gelince, o **سَحْل**’ın çoğuludur; o da beyaz tertemiz elbisedir ve ancak pamuktan olur; onda şâzlık vardır, çünkü çoğula nisbet edilmiştir; ve denildi ki: köyün adı zammayla da böyledir. İbnü’l-Esîr dedi ki: ve hadîste, bir adam bu **السُّحَّل**den **كَبائس** ile geldi; Ebû Mûsâ dedi ki: bazıları bunu **الحاء**’ı muhmela ile böyle rivayet eder; o, olgunlaşması ve kuvveti tamamlanmamış taze hurmadır; belki **السَّحِيل** ipinden alınmıştır; ve **الخاء**’ı mu‘ceme ile de rivayet edilir; onun zikri gelecektir.

Ve **سَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً**; derken **فانْسَحَل**: onu soydu ve yonttu. Ve **المِسْحَل**: yontma aleti. Ve rüzgârlar yeri **تَسْحَل** **سَحْلاً**: üzerindekini kazır ve ondan derisini (üst tabakasını) söker. Ve hadîste: Ümmü Hakîm bintü’z-Zübeyr ona bir kürek kemiği getirdi; onun için onu **تَسْحَلُها** yapmaya başladı; ondan yedi, sonra namaz kıldı ve abdest almadı; **السَّحْل**: soyma ve kazıma; yani üzerindeki eti kazırsın; bundan dolayı törpüye **مِسْحَل** denildi; ve şöyle de rivayet edilir: **فجَعَلَتْ تَسْحَاها** yani onu soyuyordu; o da onun manasındadır; onu yerinde zikredeceğiz. Ve **السَّاحِل**: denizin kıyısı. Ve **السَّاحِل**: denizin kırsalı; **فاعِل** mânâca **مفعول**dur; çünkü su onu **سَحَلَه** yani soydu yahut üstüne çıktı; hakikati şudur: suyun bir **ساحِل**i olan (yani suya ait kıyısı bulunan) şeydir; med yükselip sonra çekilince, üzerinden geçtiğini sürükleyip götürür. Ve **سَاحَلَ القومُ**: kıyıya geldiler ve onun üzerinde konakladılar. Ve Bedir hadîsinde: **فَساحَل أَبو سفيان بالعِير** yani onlarla deniz kıyısına geldi.

Ve **السَّحْلُ**: dirhemlerden nakit. Ve dirhemleri **سَحَلَ** **يَسْحَلُها سَحْلاً**: onları nakit olarak saydı. Ve ona yüz dirhemi **سَحْلاً** verdi: onu nakit verdi; Ebû Züeyb dedi ki:
فبات بجَمْعٍ ثم آبَ إِلى مِنًى،
فأَصْبَحَ راداً يَبْتَغِي المَزْجَ بالسَّحْل
فجاء بمَزْجٍ لم يرَ الناس مِثْلَه،
هو الضَّحْكُ إِلا أَنه عَمَلُ النَّحْل

Onun sözü: **يَبْتَغِي المَزْجَ بالسَّحْل** yani nakit ile; masdarı isim yerine koydu. Ve **السَّحْل**: kamçılarla vurmadır; deriyi kazır. Ve ona yüz kamçıyı **سَحْلاً** vurdu: onu vurdu da derisini soydu. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: onu kamçıyla **سَحَله**: onu dövdü; onu **بـ** ile geçişli kıldı; ve onun sözü:
مِثْلُ انْسِحالِ الوَرِق انْسِحَالُها
yani bazısının bazısına sürtünmesidir. Ve dirhemler **انْسَحَلَت**: pürüzsüzleştiği zaman. Ve ben dirhemleri **سَحَلْتُ**: onları döktüm; sanki bazısını bazısına sürttün. Ve şeyi **سَحَلْت**: onu ezdim. Ve şeyi **سَحَلَ**: onu törpüledi. Ve **الـمِسْحَل**: törpü. Ve **السُّحَالة**: altın ve gümüş ve benzerleri törpülendiğinde ondan düşen şey. Ve “onların **سُحَالتهم**’indendir” yani onların döküntülerindendir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve buğday ve arpanın **سُحَالَة**’si: ondan soyulunca kabukları; diğer hububat da böyledir; pirinç ve darı gibi. Ezherî dedi ki: pirinç ve mısır dövülünce ondan dökülen, kepeğe benzeyen şey de **سُحَالة**’dir; ve bir şeyden **سُحِل** edilen her şeyin ondan düşeni **سُحَالة**’dir.
Leys: **السَّحْل** senin tahtayı **المِسْحَل** ile yontmandır; o da törpüdür. Ve **السُّحالة**: demirden dökülen ve terazilerden törpülenen şey.

Ve **انْسِحالُ** devenin: yürüyüşünde hızlanmasıdır.

Ve göz **سَحَلَت** **تَسْحَل سَحْلاً وسُحُولاً**: gözyaşını döktü. Ve gök, gecesini **تَسْحَلُ** geçirdi: yani suyu döküyor. Ve katır ve eşek **سَحَلَ** **يَسْحَلُ** ve **يَسْحِل** **سَحِيلاً** ve **سُحالاً**: anırdı.
Ve **المِسْحَل**: yaban eşeği; bu, baskın bir sıfattır; ve onun **سَحِيلُه** anırmasının daha şiddetlisidir. Ve **السَّحِيل** ve **السُّحَال**, zamm ile: eşeğin göğsünde dolaşan sestir. Cevherî dedi ki: ve **سَحَلَ يَسْحِلُ** kesre ile; bundan dolayı çöl eşeğine **مِسْحَلٌ** denildi.
Ve **المِسْحَل**: gem; ve denildi ki: gemin baltası. Ve **المِسْحَلانِ**: iki halkadır; biri diğerine, gemin **شَكِيم**’inin iki ucunda geçirilmiştir; o, alt dudak altındaki demirdir; Ru’be dedi ki:
لولا شَكِيمُ المِسْحَلَين انْدَقَّا
Ve çoğulu **المَساحِل**’dir; A‘şâ’nın sözü de bundandır:
صَدَدْتَ عن الأَعداء يوم عُبَاعِبٍ،
صُدُودَ المَذاكِي أَفْرَعَتها المَساحِلُ

İbn Şümeyl dedi ki: gemin **مِسْحَل**i çenenin altındaki demirdir; dedi ki:
ve **الفَأْس** şakîmede dik duran demirdir; **الشَّكِيمة** ise ağızda enlemesine duran demirdir. Ve hadîste: Allah عز وجل, nebîmiz üzerine ve onun üzerine salât ve selâm olsun, Eyyûb’a dedi ki: hiç kimse benimle çekişmemelidir; ancak aslanın ağzına **الزِّيار**ı ve ankânın ağzına **السِّحَال**ı koyan kimse (çekişebilir); **السِّحال** ve **المِسْحَل** birdir; tıpkı **مِنْطَقٌ** ve **نِطَاقٌ** ve **مِئْزَرٌ** ve **إِزَارٌ** dediğin gibi; o, gemin **شَكِيم**’inin iki ucunda bulunan demirdir; ve denildi ki: atın boyun eğmesi için ağzına konulan demirdir; ve **الشين** mu‘ceme ve **الكاف** ile de rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir. İbn Sîde dedi ki: **المِسْحَلانِ** çenenin iki yanıdır; ve denildi ki: iki **عِذَار**ın alt taraflarıdır, çenenin ön tarafına kadar; ve denildi ki: şakaktır; “**شَابَ مِسْحَلاه**” denir; Ezherî dedi ki:
ve Cendel et-Tuhavî’nin sözünde **المِسْحَل** **العِذَار** yeridir:
عُلِّقْتُها وقد تَرَى في مِسْحَلي
yani sakalımda **عِذَار**ımın yerinde; yani ak saç; Ezherî dedi ki: şairin sözüne gelince:
الآنَ لَمَّا ابْيَضَّ أَعْلى مِسْحَلي
burada **المِسْحَلانِ** iki şakaktır; onlar gemden iki yanaktır.
Ve **المِسْحَل**: dildir. Ezherî dedi ki: **المِسْحَل** kesin azimdir; denir ki: falan, bir işe azmedip onda ciddileşince, onun **مِسْحَله**’ine ve **رَدْعَه**’ine bindi; ve inşâd etti:
وإِنَّ عِنْدي، إِن رَكِبْتُ مِسْحَلي،
سُمَّ ذَراريِحَ رِطابٍ وخَشِي
İbn Sîde bu recezi, “**المِسْحَل** dil” sözüne delil getirerek aktardı.
Ve **المِسْحَل**: pamuktan tertemiz elbise. Ve **المِسْحل**: tek başına iş gören yiğit. Ve **المِسْحَل**: suyu dayanılmaz olan oluk. Ve **المِسْحَل**: bol yağmur. Ve **المِسْحَل**: cömertlikte nihayet. Ve **المِسْحَل**: sultanın huzurunda hadleri uygulayan cellât. Ve **المِسْحَلُ**: çevik sakî. Ve **المِسْحَل**: elekten. Ve **المِسْحَل**: su tulumunun ağzı. Ve **المِسْحَل**: Kur’an’da mahir olan. Ve **المِسْحَل**: tek başına bükülen ip; denir ki: ipi **سَحَلْت**; eğer onunla beraber başkası varsa o **مُبْرَمٌ** ve **مُغَارٌ**dır. Ve **المِسْحَل**: ileri giden hatip. Ve sözle **انْسَحَل**: onunla akıp gitti. Ve hatip **انْسَحَل**: sözünde coşup uzadı. Ve onun **مِسْحَله**’ine bindi: hutbesinde ilerledi. Ve denir ki: falan onun **مِسْحَله**’ine bindi: azgınlığına bindi ve ondan vazgeçmedi; bunun aslı, başını alıp giden ve gemini ısıran huysuz attır.

Ve hadîste: İbn Mes‘ûd Nisâ sûresini açtı da onu **فَسَحَلَها** yaptı: yani onu bütünüyle, peş peşe bitişik olarak okudu; bu, **السَّحْل**’dan, **السَّحَّ** ve dökme mânâsındadır; ve **الجيم** ile de rivayet edilmiştir; o, yerinde zikredilmiştir. Bazı Araplar dedi ki: şiiri andı ve dedi ki: **الوَقْف** ve **السَّحْلُ**; dedi ki: **السَّحْل** bazısının bazısını takip etmesidir; o, **السِّرْد**’dir; dedi ki:
kitap ancak **الوَقْف** üzere gelir. Ali hadîsinde: “Şüphesiz Benî Ümeyye, **مِسْحَلِ ضلالةٍ** içinde durmadan dürtüp dururlar”; Kuteybî dedi ki: bu, “onun **مِسْحَلَه**’ine bindi” sözündendir; yani içinde söz bulunan bir işe girişti ve onda ciddiyetle ilerledi; başkası dedi ki: onların sapıklıkta hızlandıklarını ve onda ciddileştiklerini kastetti. Denir ki: dizgine **طَعَنَ** eder, **يَطْعُنُ**; ve onun **مِسْحَله**’ine **طَعَنَ** eder, **يَطْعُن**. Denir ki: dille **يَطْعُن** eder ve mızrakla **يَطْعُن** eder. Ve onu diliyle **سَحَلَه**: ona sövdü; bundan dolayı dile **مِسْحَل** denildi; İbn Ahmer dedi ki:
ومن خَطِيبٍ، إِذا ما انساح مِسْحَلُه
مُفَرِّجُ القول مَيْسُوراً ومَعْسُورا

Ve **السِّحَالُ** ve **المُسَاحَلَة**: iki adam arasındaki çekişme. Denir ki: o, onunla **يُسَاحِله** yani onunla çekişir.

Ve sakalı **إِسْحِلانيٌّ** bir adam: onun uzunu, onun güzeli; Sîbeveyh dedi ki:
**الإِسْحِلانُ** bir sıfattır; kadınlardan **الإِسْحِلانِيَّة**: göz alıcı güzel uzun boylu. Ve **مُسْحُلانٌ** ve **مُسْحُلانيٌّ** bir genç: uzun; uzunluk ve güzel endam ile vasfedilir.
Ve **المُسْحُلانُ** ve **المُسْحُلانيُّ**: düz (sarkık) saçlı, perçemli; dişisi **ـة** ile.
Ve **السِّحْلال**: büyük karınlı; el-A‘lem, sırtlanları vasfederek dedi ki:
سُودٍ سَحَالِيلٍ كَأَنْـ
ـنَ جُلودَهُنَّ ثِيابُ راهِبْ

Ebû Zeyd: **السِّحْلِيل** develer içinde benzeri olmayan, memesi büyük dişi devedir; işte o, **سِحْليلٌ** bir devedir.

Ve **مِسْحَلٌ**: bir adam adıdır; ve **مِسْحَلٌ**: A‘şâ’nın şu sözünde bir cinnînin adıdır:
دَعَوْتُ خَلِيلي مِسْحَلاً، ودَعَوْا له
جِهِنَّامَ، جَدْعاً للهَجِينِ المُذَمَّمِ

Cevherî dedi ki: ve **مِسْحَلٌ** A‘şâ’nın tâbi‘asının adıdır. Ve **السُّحَلَةُ** (vezin olarak) **الهُمَزَة** misali: **الخِرْنِق**ten yükselmiş ve annesinden ayrılmış küçük tavşan. Ve **مُسْحُلانُ**: Nâbiga’nın şiirinde zikrettiği bir vadi adıdır; dedi ki:
فأَعْلى مُسحُلانَ فَحَامِرا

Ve **سَحُول**: Yemen köylerinden bir köydür; oradan beyaz pamuk elbiseler taşınır; **السُّحُوليَّة** diye adlandırılır; **السين**’in zammıyla. İbn Sîde dedi ki: o, Yemen’de bir yerdir; elbiseler ona nisbetle **السَّحُوليَّة** diye nisbet edilir; Tarafe dedi ki:
وبالسَّفْح آياتٌ كأَنَّ رُسُومَها
يَمَانٍ، وَشَتْه رَيْدَةٌ وسَحُول
**رَيْدَةُ** ve **سَحُول**: iki köydür; “onu **وَشَتْه**” ile, **رَيْدَة** ve **سَحُول** halkını kastetti.

Ve **الإِسْحِل** (kesre ile): misvak edinilen bir ağaç; ve denildi ki: Hicaz’da, Necd’in yükseklerinde biten, büyüyen bir ağaçtır; Ebû Hanîfe dedi ki: **الإِسْحِل** **الأَثْل**e benzer ve kalınlaşır; ondan semerler yapılır; ve Mürre dedi ki: **الأَثْل** gibi kalınlaşır; onun teki **إِسْحِلةٌ**’dir; onun benzeri yoktur; ancak **إِجْرِد** ve **إِذْخِر** vardır; ikisi de bitkidir; ve **إِبْلِم** ki o hurma yaprağıdır; ve **إِثْمِد** sürmenin bir türüdür; ve onların “ona **بِبَلْدة إِصْمِت**’te rastladım” sözleri; Ezherî dedi ki: **الإِسْحِلُ** misvak ağaçlarından bir ağaçtır; İmruü’l-Kays’ın sözü de bundandır:
وتَعْطُو برَخْصٍ غَير شَثْنٍ كأَنَّه
أَسَارِيعُ ظَبْيٍ، أَو مَسَاوِيكُ إِسْحِلِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ح ل * * السَّحْلُ * الثوب الأبيض من الكرسف من ثياب اليمن وكفن رسول الله ]ص[ في ثلاثة أثواب * سَحُوليَّةٍ * كرسف ويقال * سَحُولُ * موضع باليمن وهي تنسب إليه و * السُّحَالَةُ * بالضم ما سقط من الذهب والفضة ونحوهما كالبرادة و * السَّاحِلُ * شاطئ البحر قال بن دريد هو مقلوب وإنما الماء سحله أي قشره وكشطه

##### Türkçe

* س ح ل * * **السَّحْلُ** * Yemen elbiselerinden, pamuktan olan beyaz elbisedir; ve Resûlullah’ın ]ص[ kefeni üç elbise içinde idi: pamuktan **سَحُوليَّةٍ**. Ve denilir ki: **سَحُولُ** Yemen’de bir yerdir; ona nisbet edilir. Ve **السُّحَالَةُ** * (zamm ile) altın ve gümüşten ve benzerlerinden düşen şeydir; törpü artığı gibi. Ve **السَّاحِلُ** denizin kıyısıdır. İbn Düreyd dedi: o, ters çevrilmiştir; ancak su onu **سحله** yani onu soydu ve kazıdı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السحل: ثوب لا يبرم غزله، أي لا يفتل طاقين كالسحيل، كأمير، وقد سحله، يسحله، يسحله، سحلا، يقال: سحلوه: لم يفتلوا سداه، وقيل: السحيل: الغزل الذي لم يبرم، فأما الثوب فإنه لا يسمى سحيلا، ولكن يقال له: لا يبرم، فأما الثوب فإنه لا يسمى سحيلا، ولكن يقال له: السحل، وفي الصحاح: السحيل: الخيط غير مفتول، ومن الثياب: ما كان غزله طاقا واحدا، والمبرم: المفتول الغزل طاقين، والمتآم: ما كان سداه ولحمته طاقين طاقين، ليس بمبرم ولا مسحل. والسحل، والسحيل: الحبل الذي على قوة واحدة، والمبرم: الذي على طاقين، وفي الصحاح: السحيل من الحبل: الذي يفتل فتلا واحدا، كما يفتل الخياط سلكه، والمبرم: أن يجمع بين نسيجتين فيفتلا حبلا واحدا، وسحلت الحبل، فهو مسحول، ولا يقال: مسحل، لأجل المبرم، وقال غيره: وقد يقال أسحلته، فهو مسحل، واللغة العالية: سحلته، وقال زهير:
  على كل حال من سحيل ومبرم والسحل: ثوب أبيض رقيق، أو من القطن، خصه الأزهري هكذا، وقال الجوهري: السحل: الثوب الأبيض من الكرسف من ثياب اليمن، قال المسيب بن علس، يذكر ظعنا:
  ولقد أرى ظعنا أبينـهـا                      تحدى كأن زهاءها الأثل
  في الآل يخفضها ويرفعها                      ريع يلوح كأنه سـحـل شبه الطريق بثوب أبيض، ج: أسحال، وسحول، وسحل، الأخير بضمتين، قال المتنخل الهذلي:
  كالسحل البيض جلا لونها                      سح نجاء الحمل الأسول قال الأزهري: هو مثل سقف وسقف، زاد ابن بري: ورهن ورهن، وخطب وخطب، وحجل وحجل، وخلق وخلق، ونجم ونجم. وسحله، كمنعه، سحلا: قشره ونحته، فانسحل، انقشر، ومنه الحديث: فجعلت تسحلها له، أي تكشط ما عليها من اللحم، ويروى: تسحاها، وهو بمعناه. ومن المجاز: الرياح تسحل الأرض سحلا: أي تكشط ما عليها، وتنزع أدمتها. ومن المجاز: قعد فلان على الساحل، وهو ريف البحر وشاطئه، وهو مقلوب، لأن الماء سحله، أي قشره، أو علاه، فهو فاعل بمعنى مفعول، وكان القياس: مسحولا، قاله ابن دريد أو معناه: ذو ساحل من الماء إذا ارتفع المد ثم جزر، فجرف ما مر عليه. ومن المجاز: ساحلوا، مساحلة: أي أتوه، وأخذوا عليه، ومه حديث بدر: فساحل أبو سفيان بالعير، أي أتى بهم ساحل البحر. وسحل الدراهم، كمنع، سحلا: انتقدها، وسحل الغريم مائة درهم: نقده، قال أبو ذؤيب:
  فبات بجمع ثم آب إلـى مـنـى                      فأصبح رادا يبتغي المزج بالسحل

  أي النقد، وضع المصدر موضع الاسم. وسحله مائة سوط، سحلا: ضربه، فقشر جلده. وسحلت العين، تسحل، سحلا، وسحولا: بكت، وصبت الدمع. وسحل البغل، والحمار، كمنع، وضرب، اقتصر الجوهري على الأخيرة، سحيلا، وسحالا: أي نهق، ومنه قيل لعير الفلاة: مسحل. وسحل فلان: شتم ولام، ومنه قل للسان: مسحل. والسحالة، بالضم: ما سقط من الذهب والفضة، ونحوهما، إذا برد، وقد سحله، سحلا، إذا برده، وكل ما سحل من شيء فما سقط منه سحالة، وقال الليث: السحالة: ما تحات زمن الحديد، وبرد من الموازين. ومن المجاز: السحالة: خشارة القوم، عن ابن الأعرابي، والسحالة: قشر البر والشعير، ونحوه، إذا جرد منهما، وكذلك قشر غيرهما من الحبوب، كالأرز والدخن، قال الأزهري: وما تحات من الأرز والذرة إذا دق شبه النخالة، فهي أيضا سحالة. والمسحل، كمنبر: المنحت، وقال الليث: السحل نحتك الخشبة بالمسحل، وهو المبرد. والمسحل: اللسان ما كان، قال ابن أحمر:
  ومن خطيب إذا ما انساح مسحله                      بمفرح القول ميسورا معسورا جعل كالمبرد، وهو مجاز، وأنشد ابن سيده:
  وإن عندي إن ركبت مسحلي
  سم ذراريح رطاب وخشـي وقول الجوهري: اللسان الخطيب بغير واو سهو، والصواب: والخطيب، بحرف عطف، ولكن صحح بعض أن اللسان قد يوصف بالخطابة أيضا، فلا سهو، نقله شيخنا، وعند فيه نظر. والمسحل: اللجام، كالسحال، ككتاب، كما تقول: منطق ونطاق، ومئزر وإزار، ومنه الحديث: إن الله عز وجل قال لأيوب - على نبينا وعليه الصلاة والسلام -: لا ينبغي لأحد أن يخاصمني إلا من يجعل الزيار في فم الأسد، والشحاك، بالشين والكاف، وقد ذكر في موضعه، أو المسحل: فأسه، وهي الحديدة القائمة في الفم، قاله ابن دريد في كتاب السرج واللجام. ومن المجاز: المسحل الخطيب البليغ، الشحشح، الذي لا يكاد ينقطع في خطبته، وهو فوق المصقع. وقيل: المسحل: حلقتان، إحداهما مدخلة في الأخرى، على طرفي شكيم اللجام، هي الحديدة التي تحت الجحفلة السفلى، قال رؤبة:
  لولا شكيم المسحلين اندقا وقال ابن شميل: مسحل اللجام: الحديدة التي تحت الحنك، قال: والفأس: الحديدة القائمة في الشكيمة، الشكيمة: الحديدة المعترضة في الفم، والجمع المساحل، قال الأعشى: صددت عن الأعداء يوم عباعب صدود المذاكي أفرغتها المساحل ومن المجاز: شاب مسحله، هو جانب اللحية، أو أسفل العذارين إلى مقدم اللحية، أو هو الصدغ، وهما مسحلان. قال الأزهري: والمسحل، موضع العذار في قول جندل الطهوي:
  علقتها وقد نزى في مسحلي أي في موضع عذاري من لحيتي، يعني الشيب، قال: وأما قول الشاعر:
  الآن لما ابيض أعلى مسحلي

  فالمسحلان هنا: الصدغان، وهما من اللجام الخدان. والمسحل: النهاية في السخاء. وأيضا: الجلاد الذي يقيم الحدود بين يدي السلطان. وأيضا الساقي النشيط. وأيضا المنخل. وأيضا: فم المزادة. وأيضا: الماهر بالقرآن، من السحل، وهو السرد، والتتابع، والصب. وأيضا: الثوب النقي الرقيق، يكون من القطن. وأيضا: الشجاع الذي يعمل، هكذا في نسخ المحكم، وفي العباب: يحمل وحده. وأيضا: الميزاب الذي لا يطاق ماؤه. وأيضا: العزم الصارم، يقال: ركب فلان مسحله، إذا عزم على الأمر، وجد فيه، وأنشد أبو عمر الجرمي لصخر بن عمرو الباهلي:
  وإن عندي إن ركبت مسحلي وتقدم عن ابن سيده أنه أنشده شاهدا على معنى اللسان. وأيضا: الحبل، وفي المحكم: الخيط يفتل وحده، فإن كان معه غيره فهو مبرم، ومغار. وأيضا: الغي، يقال: ركب فلان مسحله، أي: تبع غيه فلم ينته عنه، وأصله في الفرس إذا شمر في سيره، فدفع فيه برأسه. والمسحل: المطر الجود من السحل، وهو الصب. وأيضا: عارض الرجل، عن ابن عباد، ومنه شاب مسحله. ومسحل: فرس شريح بن قرواش العبسي، نقله الصاغاني. وأيضا: اسم رجل، وهو أبو الدهناء - امرأة العجاج - قال العجاج فيهما:
  أظنت الدهنا ظن مسحل
  أن الأمير بالقضاء يعجل وأيضا: اسم جني الأعشى، وفي الصحاح، والعباب: اسم تابعة الأعشى، وفيه يقول:
  دعوت خليلي مسحلا ودعوا له                      جهنام جدعا للهجين المذمـم ومن سجعات الأساس: إذا ركب فلان مسحله، أعجز الأعشى ومسحله، أي إذا مضى في قريضه. ويقال للخطيب: انسحل بالكلام، إذا جرى به، وقيل: اسحنفر فيه، وهو مجاز. ورجل إسحلاني اللحية، بالكسر: أي طويلها، حسنها، قال سيبويه: الإسحلان صفة. والإسحلانية: المرأة الرائعة الطويلة الجميلة. ويقال: شاب مسحلان وأسحلان، ومسحلاني، بضمهن: أي طويل، يصف بالطول، وحسن القوام. أو مسحلان، ومسحلاني: سبط الشعر، افرع، وهي بهاء، كما في المحكم. والسحلال: البطين، أي العظيم البطن، والجمع سحاليل، قال الأعلم يصف ضباعا:
  سود سـحـالـيل كـأ                      ن جلودهن ثياب راهب ومسحلان، بالضم: واد، عن الليث. أو: ع، عن ابن دريد، قال النابغة الذبياني:
  سأربط كلبي أن يريبك نـبـحـه                      وإن كنت أرعى مسحلان فحامرا وسحول، كصبور: ع، باليمن، تنسج به الثياب السحولية، قاله ابن سيده، وقال غيره: قرية باليمن، تحمل منها ثياب قطن بيض، تسمى السحولية، قال طرفة بن العبد:
  وبالسفح آيات كأن رسومها                      يمان وشته ريدة وسحول

  أي أهل ريدة وسحول، وهما قريتان باليمن، وفي حديث عائشة رضي الله تعالى عنها: كفن رسول الله تعالى صلى الله عليه وسلم في ثلاثة أثواب سحولية، كرسف، ليس فيها قميص ولا عمامة. ويروى: في ثوبين سحوليين. يروى بالفتح وبالضم، الأول ظاهر، وأما الضم فعلى أنها نسبة إلى السحول، جمع سحل، وهو الثوب الأبيض من القطن، وإن كان لا ينسب إلى الجمع، لكنه قد جاء فقول للواحد، فشبه كما في العاب، ويقال: إن اسم القرية بالضم أيضا وبالوجهين أورده ابن الأثير، وعياض، والجلال، وغيرهم، وبه يعلم قصور المصنف. والإسحل، بالكسر: شجر يشبه الأثل، منابته منابت الأراك في الهول، يستاك به، أي بقضبانه، قاله الدينوري، قال امرؤ القيس:
  وتعطو برخص غير شثن كأنه                      أساريع ظبي أو مساويك إسحل ولا نظير له إلا إذخر، وإجرد، وإبلم، وإثمد. والسحلة، كهمزة: الأرنب الصغيرة، التي قد ارتفعت عن الخرنق، وفارقت أمها. والمسحول من الرجال: الصغير الحقير. وأيضا: المكان المستوي الواسع. وأيضا: جمل للعجاج، وهو القائل فيه:
  أنيخ مسحول مع الصبار
  ملالة المأسور بالإسـار

  والأساحل: مسايل الماء، عن ابن عباد. ويقال: أسحل فلانا، إذا وجد الناس يسحلونه، أي يشتمونه، ويلومونه، ويقعون فيه. والسحيل، والسحال، كأمير وغراب: الصوت الذي يدور في صدر الحمار، وهو النهيق، والنهاق، وقد سحل، سحلا، وقد تقدم. ومما يستدرك عليه: سحلت مريرة فلان: إذا ضعفت قوته، والمعنى جعل حبله المبرم سحيلا، وهو مجاز. وأسحلت الحبل، فهو مسحل: لغة عن ابن عباد، غير فصيحة. والمسحلة، كمعظمة: كبة الغزل، عن أبي عمرو، قال: وهي الوشيعة، والمسمطة أيضا. وقيل: الثياب السحولية هي المقصورة، منسوبة إلى السحول، وهو القصار، لأنه يسحلها أي يغسلها، فينقي عنها الأوساخ. وسحول: أبو قبيلة باليمن، وبه سميت القرية المذكورة، وهو ابن سوادة بن عمرو بن سعد بن عوف بن عدي بن مالك بن زيد بن سهل الحميري. وانسحلت الدراهم: املاست. وسحلت الدراهم: صببتها، كأنك حككت بعضها ببعض. وانسحال الناقة: إسراعها في سيرها، عن الأصمعي. والانسحال: الانصباب، وتقشر وجه الأرض. وباتت السماء تسحل ليلتها: أي تصب الماء، وهو مجاز. والمسحل، كمنبر: الحمار الوحشي، وهو صفة غالية. وسحيله: أشد نهيقه، وهذا قد أورده الجوهري وغيره، فترك المصنف إياه غريب. وركب مسحله: إذا مضى في خطبته. وسحل القراءة، سحلا: قرأها متتابعا، متصلا. ويروى بالجيم، وقد تقدم. والسحل: السرد، وهو أن يتبع بعضه بعضا. وطعن في مسحل ضلالة: إذا أسرع فيها، وجد. والسحال، والمساحلة: الملاحاة بين الرجلين، يقال: هو يساحله، أي يلاحيه. وقال أبو زيد: السحليل: الناقة العظيمة الضرع، التي ليس في الإبل مثلها. والمسحل: الشيطان. وأيضا الخسيس من الرجال. وسليمان بن مسحل: تابعي، عن ابن عمر. وساحول القارورة: غلافها. نقله الصاغاني في تركيب س ج ل. والسحلول، كزهلول: الحقير، الضعيف من الرجال. وسحيل، كأمير: أرض بين الكوفة والشام، كان النعمان بن المنذر يحمي بها، قاله نصر. والساحل: مدينة بالمغرب، قبلي قيروان مما يلي القبلة، وليس بساحل بحر، منها إسرائيل بن روح الساحلي، روى عن مالك. وساحل الجوابر: كورة صغيرة بمصر. وساحل دنكرو بالدنجاوية. وساحل دبركه بالمنوفية. وساحل الحطب بالأسيوطية.

##### Türkçe

**السحل**: Eğrilmiş ipliği bükülmeyen elbise; yani **السحيل** gibi iki katı bükmez; (vezin olarak) **أمير** gibi; ve onu **سحله**; **يسحله**، **يسحله**، **سحلا**. Denir ki: **سحلوه**: onun çözgüsünü bükmediler. Ve denildi: **السحيل**: bükülmemiş ipliktir; elbiseye gelince, ona **سحيلا** denilmez; fakat ona “bükülmez” denir. Elbiseye gelince, ona **سحيلا** denilmez; fakat ona **السحل** denir. Ve **الصحاح**’ta: **السحيل**: bükülmemiş iptir; elbiselerden: ipliği tek kat olan. Ve **المبرم**: ipliği iki kat bükülmüş olan. Ve **المتآم**: çözgüsü ve atkısı ikişer kat ikişer kat olan; ne **بمبرم**dir ne de **مسحل**. Ve **السحل** ile **السحيل**: tek bir kuvvet üzere olan iptir; ve **المبرم**: iki kat üzere olan. Ve **الصحاح**’ta: ipten **السحيل**: terzi telini nasıl büküyorsa, tek bir büküşle bükülen. Ve **المبرم**: iki dokumayı bir araya getirip tek bir ip olarak bükmesidir. Ve **سحلت الحبل**; o da **مسحول**dur; ve **مسحل** denilmez; **المبرم** sebebiyle. Başkası dedi ki: **أسحلته** de denebilir; o da **مسحل** olur. Ve yüksek dil: **سحلته**. Ve Züheyr dedi ki:
  على كل حال من سحيل ومبرم

Ve **السحل**: ince beyaz elbise; yahut pamuktan. Ezherî onu böylece tahsis etti. Cevherî dedi ki: **السحل**: Yemen elbiselerinden, **الكرسف**ten beyaz elbisedir. Müseyyeb b. ‘Als, bir göç kafilesini anarak dedi ki:
  ولقد أرى ظعنا أبينـهـا                      تحدى كأن زهاءها الأثل
  في الآل يخفضها ويرفعها                      ريع يلوح كأنه سـحـل

Yolu beyaz bir elbiseye benzetti. Çoğulu: **أسحال** ve **سحول** ve **سحل**; sonuncusu iki ötre ile. Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
  كالسحل البيض جلا لونها                      سح نجاء الحمل الأسول

Ezherî dedi ki: O, **سقف** ve **سقف** gibidir. İbn Berrî ekledi: ve **رهن** ve **رهن**; ve **خطب** ve **خطب**; ve **حجل** ve **حجل**; ve **خلق** ve **خلق**; ve **نجم** ve **نجم**. Ve onu **سحله**—**منعه** gibi—**سحلا**: onu soydu ve yonttu; böylece **فانسحل**: soyuldu. Ve ondan hadis: **فجعلت تسحلها له**, yani üzerindeki eti kazıyordu. Ve rivayet olunur: **تسحاها**; o da onun manasındadır. Ve mecazdan: rüzgârlar yeri **سحلا** **تسحل**: yani üzerindekini kazır ve derisini söker. Ve mecazdan: falan **الساحل** üzerinde oturdu; o, denizin kırsalı ve kıyısıdır; ve o, ters çevrilmiştir; çünkü su onu **سحله**; yani onu soydu; yahut üzerine çıktı; böylece o, mef‘ûl manasında fâ‘ildir. Kıyas: **مسحولا** idi. Bunu İbn Düreyd söyledi. Yahut manası: med yükselip sonra çekildiğinde sudan bir **ساحل** sahibi; böylece üzerinden geçtiğini sürükleyip götürdü. Ve mecazdan: **ساحلوا**، **مساحلة**: yani ona geldiler ve onun üzerine aldılar. Ve Bedir hadisi: **فساحل أبو سفيان بالعير**: yani onları deniz kıyısına getirdi. Ve dirhemleri **سحل**—**منع** gibi—**سحلا**: onları ayırt edip kontrol etti. Ve borçluyu yüz dirhem **سحل**: ona nakit verdi. Ebû Züeyb dedi ki:
  فبات بجمع ثم آب إلـى مـنـى                      فأصبح رادا يبتغي المزج بالسحل

Yani nakit; masdarı isim yerine koydu. Ve onu yüz kırbaç **سحله**، **سحلا**: onu dövdü; böylece derisini soydu. Ve göz **سحلت**، **تسحل**، **سحلا** ve **سحولا**: ağladı ve gözyaşı döktü. Ve katır ve eşek **سحل**—**منع** ve **ضرب** gibi; Cevherî sonuncusuyla yetindi—**سحيلا** ve **سحالا**: yani anırdı. Ve ondan, çöl eşeğine **مسحل** denildi. Ve falan **سحل**: sövdü ve ayıpladı. Ve ondan dile: **مسحل** de. Ve **السحالة**—ötre ile—: törpülendiğinde altın ve gümüşten ve benzerlerinden düşen şey. Ve onu **سحله**، **سحلا**: onu törpülediğinde. Ve bir şeyden **سحل** edilen her şey: ondan düşen **سحالة**dır. Leys dedi ki: **السحالة**: demirden zamanla dökülen ve terazilerden törpülenen şeydir. Ve mecazdan: **السحالة**: kavmin döküntüsü; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **السحالة**: buğday ve arpanın kabuğu ve benzeri; ikisinden soyulduğunda; aynı şekilde diğer tanelerin kabuğu; pirinç ve darı gibi. Ezherî dedi ki: pirinç ve mısır dövüldüğünde ondan dökülen, kepeğe benzer; o da **سحالة**dır. Ve **المسحل**—**منبر** gibi—: yontma aleti. Leys dedi ki: **السحل**: tahtayı **المسحل** ile yontmandır; o da törpüdür. Ve **المسحل**: her ne olursa olsun dil. İbn Ahmer dedi ki:
  ومن خطيب إذا ما انساح مسحله                      بمفرح القول ميسورا معسورا

Onu törpü gibi kıldı; bu mecazdır. İbn Sîdeh şu beyti rivayet etti:
  وإن عندي إن ركبت مسحلي
  سم ذراريح رطاب وخشـي

Cevherî’nin “**اللسان الخطيب**” sözünde vavsız oluşu bir yanılmadır; doğrusu: “**والخطيب**”, atıf harfiyle. Fakat bazıları, dilin de hitabetle nitelenebileceğini sahih gördü; böylece yanılma yoktur; bunu şeyhimiz nakletti; onda ise bir bakış vardır. Ve **المسحل**: gem; **السحال** gibi; **كتاب** gibi. Nasıl ki “**منطق** ve **نطاق**” ve “**مئزر** ve **إزار**” dersin. Ve ondan hadis: Allah عز وجل Eyyûb’a—nebimize ve ona salât ve selâm olsun—dedi ki: “Aslanın ağzına **الزيار**ı ve **الشحاك**ı (şîn ve kâf ile) koyan kimseden başkasına, benimle çekişmek yaraşmaz.” O, yerinde zikredilmiştir. Yahut **المسحل**: onun **فأس**’ıdır; o, ağızda dik duran demirdir. Bunu İbn Düreyd, **كتاب السرج واللجام**’da söyledi. Ve mecazdan: **المسحل**: beliğ hatip; **الشحشح**; hutbesinde neredeyse kesilmeyen; o, **المصقع**ın üstündedir. Ve denildi: **المسحل**: iki halka; birisi diğerine sokulmuş; gemin kayışlarının iki ucunda; o, alt dudağın altındaki demirdir. Ru’be dedi ki:
  لولا شكيم المسحلين اندقا

İbn Şümeyl dedi ki: gemin **مسحل**i: çenenin altındaki demirdir. Dedi ki: ve **الفأس**: **الشكيمة**de dik duran demirdir. **الشكيمة**: ağızda enlemesine duran demirdir. Çoğulu: **المساحل**. A‘şâ dedi ki:
  صددت عن الأعداء يوم عباعب صدود المذاكي أفرغتها المساحل

Ve mecazdan: **مسحله** ağardı; o, sakalın yanıdır; yahut iki favorinin altından sakalın önüne kadar olan kısımdır; yahut o, şaktır; ikisi de **مسحلان**dır. Ezherî dedi ki: ve **المسحل**: Cündel et-Tahavî’nin sözünde favori yeridir:
  علقتها وقد نزى في مسحلي

Yani sakalımın favori yerinde; yani ak saç. Dedi ki: şairin sözüne gelince:
  الآن لما ابيض أعلى مسحلي

Buradaki **المسحلان**: **الصدغان**’dır; ikisi de **اللجام**’dan **الخدان**’dır. Ve **المسحل**: cömertlikte son noktadır. Ve ayrıca: sultanın huzurunda hadleri uygulayan cellât. Ve ayrıca: çevik saki. Ve ayrıca: elek. Ve ayrıca: kırbanın ağzı. Ve ayrıca: Kur’an’da mahir olan; **السحل**’den, o da **السرد**’dir, ve peş peşe gelme, ve dökme. Ve ayrıca: temiz ince elbise; pamuktan olur. Ve ayrıca: iş gören cesur; **المحكم** nüshalarında böyle; **العباب**’da: tek başına yüklenir. Ve ayrıca: suyu dayanılmaz olan oluk. Ve ayrıca: katı azim; denir ki: falan **مسحله**’sine bindi; yani işe azmetti, onda ciddiyet gösterdi; ve Ebû Ömer el-Cermî, Sahr b. Amr el-Bâhilî için inşad etti:
  “Ve şüphesiz bende, eğer **مسحلي**’me binersem...”
Ve İbn Sîde’den, bunun **اللسان** mânasına şahit olarak onu inşad ettiği ilerledi. Ve ayrıca: ip; **المحكم**’da: tek başına bükülen iplik; eğer onunla beraber başkası olursa o **مبرم** ve **مغار**’dır. Ve ayrıca: azgınlık; denir ki: falan **مسحله**’sine bindi; yani azgınlığına uydu da ondan vazgeçmedi; aslı, atın yürüyüşünde (koşusunda) eteğini toplayıp, başıyla ona yüklenmesidir. Ve **المسحل**: bol yağmur; **السحل**’den, o da dökmedir. Ve ayrıca: adamın yanağı; İbn Abbâd’dan; ondan: **شاب مسحله**. Ve **مسحل**: Şurayh b. Kurvâş el-Absî’nin atı; es-Sağânî nakletti. Ve ayrıca: bir adamın adı; o, Ebû’d-Dehnâ’dır — el-Acçâc’ın karısı — el-Acçâc ikisi hakkında dedi:
  **أظنت الدهنا ظن مسحل**
  **أن الأمير بالقضاء يعجل**
Ve ayrıca: el-A‘şâ’nın cininin adı; **الصحاح** ve **العباب**’da: el-A‘şâ’nın tâbi‘inin adı; onda der ki:
  **دعوت خليلي مسحلا ودعوا له                      جهنام جدعا للهجين المذمـم**
Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Falan **مسحله**’sine binerse, el-A‘şâ’yı ve **مسحله**’sini aciz bırakır”; yani şiirinde ilerleyip giderse. Ve hatibe denir: “Sözle **انسحل** etti”; yani onunla akıp gitti; ve denildi: onda **اسحنفر** etti; bu mecazdır. Ve sakalı **إسحلاني** olan adam, kesre ile: yani onun uzunu, güzeli; Sîbeveyh dedi: **الإسحلان** bir sıfattır. Ve **الإسحلانية**: harika, uzun, güzel kadın. Ve denir: **شاب مسحلان** ve **أسحلان** ve **مسحلاني**, bunların dammasıyla: yani uzun; uzunlukla ve güzel endamla vasıflanır. Yahut **مسحلان** ve **مسحلاني**: düz saçlı, gür; ve o bir güzelliktir; **المحكم**’da olduğu gibi. Ve **السحلال**: göbekli; yani büyük karınlı; çoğulu **سحاليل**; el-A‘lem, sırtlanları vasfederken dedi:
  **سود سـحـالـيل كـأ                      ن جلودهن ثياب راهب**
Ve **مسحلان**, damma ile: bir vadi; el-Leys’ten. Yahut: bir yer; İbn Düreyd’den. en-Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
  **سأربط كلبي أن يريبك نـبـحـه                      وإن كنت أرعى مسحلان فحامرا**
Ve **سحول**, **صبور** gibi: Yemen’de bir yer; onunla **الثياب السحولية** dokunur; İbn Sîde söyledi. Ve başkası dedi: Yemen’de bir köy; oradan beyaz pamuk elbiseler taşınır; onlara **السحولية** denir. Tarafa b. el-Abd dedi:
  **وبالسفح آيات كأن رسومها                      يمان وشته ريدة وسحول**

Yani Rîde ve Sühûl ehli; ikisi Yemen’de iki köydür. Ve Âişe (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadîsinde: Allah Teâlâ’nın Resûlü (Allah Teâlâ ona salât etsin) üç **أثواب سحولية** içinde kefenlendi; pamuk gibi; içinde ne gömlek ne sarık vardı. Ve rivayet edilir: iki **ثوبين سحوليين** içinde. Fetha ile de damma ile de rivayet edilir; birincisi açıktır. Damma ise, onun **السحول**’a nisbet olması üzerinedir; **السحول**, **سحل**’in çoğuludur; o da pamuktan beyaz elbisedir. Her ne kadar çoğula nisbet edilmezse de, tekil için bir söz gelmiştir; böylece benzetildi; **العاب**’da olduğu gibi. Ve denir ki: köyün adı damma ile de böyledir; ve iki vecihle İbnü’l-Esîr, İyâz, el-Celâl ve başkaları onu zikretti; bununla musannifin kusuru bilinir. Ve **الإسحل**, kesre ile: **الأثل**’e benzeyen ağaç; bitiş yerleri **الهول**’de **الأراك**’ın bitiş yerleridir; onunla, yani dallarıyla misvak yapılır; ed-Dîneverî söyledi. İmru’ul-Kays dedi:
  **وتعطو برخص غير شثن كأنه                      أساريع ظبي أو مساويك إسحل**
Ve onun benzeri yoktur; ancak **إذخر** ve **إجرد** ve **إبلم** ve **إثمد** müstesna. Ve **السحلة**, **همزة** gibi: küçük tavşan; **الخرنق**’tan yükselmiş, annesinden ayrılmış olan. Ve erkeklerden **المسحول**: küçük, hakir. Ve ayrıca: düz, geniş yer. Ve ayrıca: el-Acçâc’ın bir devesi; onda söyleyen odur:
  **أنيخ مسحول مع الصبار**
  **ملالة المأسور بالإسـار**

Ve **الأساحل**: su akıntıları; İbn Abbâd’dan. Ve denir: falanı **أسحل** etti; insanlar onu **يسحلونه** bulduğunda; yani ona söverler, onu kınarlar ve onda (aleyhinde) konuşurlar. Ve **السحيل** ve **السحال**, **أمير** ve **غراب** gibi: eşeğin göğsünde dönen sestir; o da anırmadır; ve **النهيق** ve **النهاق**; ve **سحل** etmiştir, **سحلا**; ve daha önce geçti. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: “Falanın **مريرة**’si **سحلت**”: kuvveti zayıfladığında; mânası, bükülmüş ipini **سحيلا** kıldı; bu mecazdır. Ve ipi **أسحلت** ettim; o da **مسحل** olur: İbn Abbâd’dan bir lügat; fasih değildir. Ve **المسحلة**, **معظمة** gibi: iplik yumağı; Ebû Amr’dan; dedi ki: o **الوشيعة**’dır; ve **المسمطة** da. Ve denildi: **الثياب السحولية** **المقصورة**’dur; **السحول**’a nisbetlidir; o da **القصار**’dır; çünkü onları **يسحلها**; yani yıkar; böylece onlardan kirleri temizler. Ve **سحول**: Yemen’de bir kabilenin babasıdır; onunla zikredilen köy adlandırıldı; o, Humeyrîlerden Sehle b. Zeyd b. Mâlik b. Adî b. Avf b. Sa‘d b. Amr b. Sevâde’nin oğludur. Ve dirhemler **انسحلت**: pürüzsüzleşti. Ve dirhemleri **سحلت**: onları döktüm; sanki bazısını bazısına sürttün. Ve devenin **انسحال**’ı: yürüyüşünde hızlanması; el-Asma‘î’den. Ve **الانسحال**: akıp dökülme ve yer yüzünün kabuğunun soyulması. Ve gök, gecesinde **تسحل** etti: yani suyu döker; bu mecazdır. Ve **المسحل**, **منبر** gibi: yaban eşeği; ve o, galip bir sıfattır. Ve onun **سحيله**’si: anırmasının en şiddetlisi; bunu el-Cevherî ve başkası zikretmiştir; musannifin onu terk etmesi gariptir. Ve **مسحله**’sine bindi: hutbesinde ilerleyip gittiğinde. Ve okumayı **سحل** etti, **سحلا**: onu peş peşe, bitişik okudu. Cim ile rivayet edilir; ve daha önce geçti. Ve **السحل**: **السرد**’dir; o da bazısının bazısını takip etmesidir. Ve **مسحل ضلالة**’da mızrakladı: onda hızlandığında ve ciddiyet gösterdiğinde. Ve **السحال** ve **المساحلة**: iki adam arasındaki ağız kavgası; denir: o onu **يساحله**; yani onunla ağız kavgası eder. Ebû Zeyd dedi: **السحليل**: memesi büyük dişi deve; develer içinde onun benzeri yoktur. Ve **المسحل**: şeytan. Ve ayrıca: erkeklerden aşağılık olan. Ve Süleyman b. **مسحل**: tâbiî; İbn Ömer’den. Ve şişenin **ساحول**’u: onun kılıfı. es-Sağânî bunu **س ج ل** terkibinde nakletti. Ve **السحلول**, **زهلول** gibi: erkeklerden hakir, zayıf olan. Ve **سحيل**, **أمير** gibi: Kûfe ile Şam arasında bir arazi; Nu‘mân b. el-Münzir orayı koruma altına alırdı; Nasr söyledi. Ve **الساحل**: Mağrib’de bir şehir; Kayrevan’ın kıble tarafında, kıble cihetine doğru; deniz sahili değildir; ondan İsraîl b. Rûh **الساحلي**; Mâlik’ten rivayet etti. Ve **ساحل الجوابر**: Mısır’da küçük bir kûre. Ve Dencâviyye’de **ساحل دنكرو**. Ve Menûfiyye’de **ساحل دبركه**. Ve Asyûtiyye’de **ساحل الحطب**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَحَلَهُ
1 سَحَلَهُ ذ , aor سَحَلَ , (K,) inf. n. سَحْلٌ, (S, TA,) He pared it; peeled it; or stripped off, scraped off, rubbed off, abraded, or otherwise removed, its outer covering or integument, or superficial part: or he pared, peeled, or stripped, it off: (S, K, TA:) this is the primary signification: (S:) and he filed it. (TA.) It is said in a trad., فَجَعَلَتْ تَسْحَلُهَا لَهُ, i. e. And she betook herself to paring off from it the flesh that was upon it for him: or, as some relate it, تَسْحَاهَا, which means the same. (TA.) ― -b2- [Hence,] الرِّيَاحُ تَسْحَلُ الأَرْضَ (tropical:) The winds strip off what is upon the earth, (K, TA,) or the surface of the earth. (TA: and the like is said in the S.) ― -b3- And سَحَلَهُ مِائَةَ سَوْطٍ, (S, K,) inf. n. as above, (TA,) (assumed tropical:) He struck him a hundred lashes, or strokes of a whip, (S, K, TA,) and pared off his skin, (TA,) or as though he pared off his skin. (S.) ― -b4- And سَحَلَ فُلَانٌ (assumed tropical:) Such a one reviled [another], and blamed [him: like as you say, قَشَرَ بِاللِّسَانِ]. (K. [See مِسْحَلٌ as meaning “ a tongue. ”]) One says, وَجَدَ النَّاسَ يَسْحَلُونَهُ (assumed tropical:) He found the people reviling him, (K, TA,) and blaming him, and speaking evil of him behind his back, or in his absence, or otherwise. (TA.) ― -b5- سَحَلْتُ الشَّىْءَ i. q. سَحَقْتُهُ [I bruised, brayed, or pounded, the thing: or pulverized it: &c.]. (S.) ― -b6- سَحَلَ الثِّيَابَ He washed the clothes, [beating them in doing so,] and removed [or rubbed off] from them the soils. (TA.) ― -b7- سَحَلْتُ الدَّرَاهِمَ I made the pieces of money smooth. (S.) Accord. to ISk, I poured out, or forth, the pieces of money; as though I rubbed them, one against another. (S.) [Or] سَحَلَ الدَّرَاهِمَ, aor. as above, (K,) and so the inf. n., (TA,) i. q. اِنْتَقَدَهَا [which signifies He picked the pieces of money, separating the good from the bad; or examined them to do so: and also he received the pieces of money]. (K.) And سَحَلْتُهُ مِائَةَ دِرْهَمٍ I paid him a hundred dirhems in ready money. (S.) [Or] سَحَلَ الغَرِيمَ مِائَةَ دِرْهَمٍ He paid the creditor a hundred dirhems in ready money. (K.) -A2- سَحَلَ الثَّوْبَ, (K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He wove the garment, or piece of cloth, of spun thread not formed of two twists: (K:) or he wove it without having twisted its warp [i. e. without having made its warp to consist of threads of two twists]. (TA.) ― -b2- And سَحَلْتُ الحَبْلَ I formed the rope of a single twist; (S, TA;) and accord. to some, one says also ↓ أَسْحَلْتُهُ, but the former is the chaste expression. (TA.) [Hence,] سُحِلَتْ مَرِيرَةُ فُلَانٍ is said of one whose strength has become weakened; meaning (tropical:) His well-twisted rope, or rope of two twists, has become a rope of a single twist. (TA.) ― -b3- سَحَلَ القِرَآءَةَ, inf. n. سَحْلٌ, He performed the reading, or recitation, in consecutive portions, continuously: and some relate it with ج [i. e. سَجَلَ]: سَحْلٌ is syn. with سَرْدٌ, signifying the making [a thing] to be consecutive in its parts, or portions. (TA.) ― -b4- بَاتَتِ السَّمَآءُ تَسْحَلُ لَيْلَتَهَا (tropical:) The sky continued pouring forth water that night: (As, S, TA:) inf. n. as above. (TA.) ― -b5- And سَحَلَتِ العَيْنُ, (K,) aor. as above, (TA,) inf. n. سَحْلٌ and سُحُولٌ, (tropical:) The eye wept; (K;) poured forth tears. (TA.) -A3- سَحَلَ, aor. سَحِلَ (S, K) and سَحَلَ , (K,) inf. n. سَحِيلٌ and سُحَالٌ, (S, * K, [the latter inf. n. erroneously written in the CK سِحال,]) He (an ass) made a rolling sound in his chest; whence the ass of the desert is called ↓ مِسْحَلٌ: (S: [see also سَحِيلٌ below:]) he (a mule, K, and an ass, TA) brayed. (K, TA.)

ساحلوا
3 ساحلوا ذ , (S, K,) inf. n. مُسَاحَلَةٌ, (TA,) (tropical:) They took, (S,) or came, (K,) to the سَاحِل [or shore, &c., of the sea]. (S, K, TA.) Hence, in a trad. respecting Bedr, فَسَاحَلَ بِالْعِيرِ And he brought the caravan to the سَاحِل of the sea. (TA.) -A2- هُوَ يُسَاحِلُهُ, inf. n. سَحَالٌ and مُسَاحَلَةٌ, He contends, disputes, or litigates, with him. (TA.)

اشحل فُلَانًا
4 اشحل فُلَانًا ذ (assumed tropical:) He found the people reviling such a one, (K, TA,) and blaming him, and speaking evil of him behind his back, or in his absence, or otherwise. (TA.) -A2- See also 1, in the latter half of the paragraph.

انسحل
7 انسحل ذ It became pared, or peeled; or had its outer covering or integument, or its superficial part, stripped off, scraped off, rubbed off, abraded, or otherwise removed: or it became pared, peeled, or stripped, off. (K.) It is said, in this sense, of the surface of the earth [as meaning (assumed tropical:) It was stripped of what was upon it by the wind: see 1, third sentence]. (TA.) ― -b2- انسحلت الدَّرَاهِمُ The pieces of money became smooth. (S.) -A2- It poured out, or forth; or became poured out, or forth. (TA.) ― -b2- انسحلت النَّاقَةُ (assumed tropical:) The she-camel was, or became, quick, or swift, in her going, or pace. (As, TA.) ― -b3- انسحل بِالكَلَامِ (tropical:) He (an orator, S, TA) ran on with speck: (S, K, TA:) or was fluent, and diffuse, or without pause, or hesitation, therein. (TA.)

سَحْلٌ
سَحْلٌ ذ A white garment or piece of cloth: (Msb:) or a white, thin garment or piece of cloth: (TA:) or a white garment or piece o cloth, of cotton, (S, K,) of those of El-Yemen: (S:) pl [of mult.] سُحُولٌ and سُحُلٌ (S, Msb, K) and [of pauc.] أَسْحَالٌ. (K. [See also ثِيَابٌ سَحُولِيَّةٌ, below.]) ― -b2- And A garment, or piece of cloth, of which the spun thread is not composed of two twists; as also ↓ سَحِيلٌ: (K:) or, as some say, the latter is not applied to a garment, or piece of cloth; but to thread, in a sense expl. below: (TA:) or, accord. to Aboo-Nasr, it (the latter) is applied also to a garment, or piece of cloth, of which the spun thread is a single yarn: the مُبْرَم is that of which the spun thread is twisted of two yarns: and the مِتْآم is that of which the warp and the woof are each of two yarns. (S, TA.) ― -b3- Also, (K,) or ↓ سَحِيلٌ, (S,) or both, (TA,) A rope that is of a single strand; (K, TA;) or the latter, a rope that is twisted of one twist, like as the tailor twists his thread: the مُبْرَم is that which is composed of two twists twisted together into one: (Aboo-Nasr, S, TA:) such a rope is also termed ↓ مَسْحُولٌ; but not ↓ مُسْحَلٌ, for the sake of [analogy to] مُبْرَمٌ; (S, TA;) or the latter epithet is sometimes applied to it: (S, TA: [see also مِسْحَلٌ:]) ↓ سَحِيلٌ likewise signifies thread not twisted; (Aboo-Nasr, S, TA;) or spun thread not composed of two twists. (TA.) -A2- Also Ready money: (S, TA:) an inf. n. used as a subst. [properly so termed]. (TA.)

سُحَالٌ
سُحَالٌ ذ : see سَحِيلٌ.

سِحَالٌ
سِحَالٌ ذ : see مِسْحَلٌ.

سَحُولٌ
سَحُولٌ ذ One who beats and washes and whitens clothes: hence, accord. to some, ثِيَابٌ سَحُوِليَّةٌ [q. v.]. (TA.)

سَحِيلٌ
سَحِيلٌ ذ : see سَحْلٌ, in three places. -A2- Also, and ↓ سُحَالٌ, [both mentioned above as inf. ns., (see 1, last sentence,)] The rolling sound in the chest of the ass: (S, K:) or the former, [and probably the latter also,] the most vehement braying of the wild ass. (TA.)

سُحَالَةٌ
سُحَالَةٌ ذ Filings of gold and of silver (S, K) and the like, (S,) or of anything. (TA.) ― -b2- The husks of wheat and of barley and the like (K, TA) when stripped off therefrom, and so of other grains, as rice and [the species of millet called] دُخْن: accord. to Az, the particles that fall off of rice and of millet (ذُرَة) in the process of bruising, or braying, or pounding, like bran. (TA.) ― -b3- And [hence,] (tropical:) The refuse, or lowest or basest or meanest sort, of a people or party of men. (IaAr, K, TA.)

ثِيَابٌ سَحُولِيَّةٌ
ثِيَابٌ سَحُولِيَّةٌ ذ Certain garments, or pieces of cloth, (S, Mgh, Msb, K, TA,) of cotton, (S, TA,) white, (Mgh, TA,) so called in relation to سَحُولٌ, (S, Mgh, Msb,) a place, (S, K,) or town, (Mgh, Msb,) of El-Yemen, (S, Mgh, Msb, K,) where they are woven, (K,) or whence they are brought: (Msb:) some say سُحُولِيَّةٌ, with damm; (Mgh, Msb, TA;) so say Az and El-Kutabee; (Mgh;) a rel. n. from سُحُولٌ, pl. of سَحْلٌ, (Mgh, Msb, * TA,) meaning “ a white garment or piece of cloth (Mgh, TA) of cotton; ” (TA;) but this is [said to be] a mistake; (Msb;) or it is allowable because فُعُولٌ sometimes occurs as the measure of a sing., to which this pl. is likened; as is said in the O: (TA:) or the former appellation is applied, as some say, to garments, or pieces of cloth, beaten and washed and whitened; so called in relation to سَحُولٌ meaning “ one who beats and washes and whitens clothes. ” (TA.)

سَاحِلٌ
سَاحِلٌ ذ (tropical:) A shore of a sea or great river (S, Msb, K, TA) [and] of a river (نَهْر) like جُدٌّ; (Mgh in art. جد;) [generally, a sea-shore, seacoast, or seaboard;] and a tract of cultivated land, with towns or villages, adjacent to a sea or great river: (K:) a reversed word, (IDrd, S, K,) by rule مَسْحُولٌ, (IDrd, K,) of the measure فَاعِلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, (TA,) because the water abrades it, (IDrd, S, K, TA,) or comes upon it: (TA:) or [it is a possessive epithet, like لَابِنٌ and تَامِرٌ,] meaning having abrading water (ذُو سَاحِلٍ مِنَ المَآءِ) when the tide flows and ebbs and so sweeps away what is upon it. (K.) And The side (سِيف) of a valley. (K. in art. سيف.) Pl. سَوَاحِلُ. (Msb.)

اـِسْحِلٌ
اـِسْحِلٌ ذ A kind of trees, (AHn, S, K,) resembling the [species of tamarisk called] أَثْل, and growing in the places where the [trees called] أَرَاك grow, in plain, or soft, tracts: (AHn, TA:) its twigs are used for cleaning the teeth: (AHn, K * TA:) and Imra-el-Keys likens the fingers of a woman to tooth-sticks (مَسَاوِيك) thereof. (S, TA. [See EM p. 30.]) It is [said to be] a word that has no parallel in form except اـِذْخِرٌ and اـِجْرِدٌ and اـِبْلِمٌ and اـِثْمِدٌ. (TA.)

أَسَاحِلُ
أَسَاحِلُ ذ [a pl. of which the sing. is not mentioned] Water-courses, or places in which water flows. (Ibn-'Abbád, K.)

مُسْحَلٌ
مُسْحَلٌ ذ : see سَحْلٌ.

مِسْحَلٌ
مِسْحَلٌ ذ An implement for cutting, hewing, or paring, (Lth, K, TA,) of wood. (Lth, TA.) ― -b2- A file. (S, K.) ― -b3- [Hence,] (assumed tropical:) The tongue, in an absolute sense: (K, TA:) [see مِبْرَدٌ: or as being an instrument of reviling,] from سَحَلَ “ he reviled. ” (TA.) J explains المِسْحَلُ as meaning اللِّسَانُ الخَطِيبُ, (K, TA,) and MF defends this as meaning The tongue that speaks well: (TA:) [and it is said in the Ham p. 683 to signify اللِّسَانُ الَّذِى لَا يَتَأَتَّى لِلْكَلَامِ, app. meaning the tongue that does not prepare itself for speech; i. e, the ready tongue:] but [F says that] the right reading is اللِّسَانُ وَالخَطِيبُ (K) [i. e.] ― -b4- مِسْحَلٌ also signifies i. q. خَطِيبٌ (assumed tropical:) [A speaker, an orator, or a preacher; or a good speaker &c.]: and and eloquent خَطِيب; (K, TA;) one who scarcely, or never, stops short in his speech; excelling such as is termed مِصْقَعٌ. (TA.) ― -b5- (assumed tropical:) One who is skilled in the reading, or reciting, of the Kur-án: (K:) from سَحْلٌ meaning the “ making ” [a thing] “ to be consecutive in its parts, or portions; ” and the “ pouring forth ” [water &c.]. (TA.) ― -b6- A copious rain: (K:) from سَحْلٌ meaning the act of “ pouring forth. ” (TA.) ― -b7- A water-spout (مِيزَاب) of which the water is not to be withstood [so I render لَا يُطَاقُ مَاؤُهُ, app. meaning, that pours forth its water with such violence that no obstruction will resist it]. (O, K.) ― -b8- The mouth of a مَزَادَة [or leathern water-bag]. (O, K.) ― -b9- A brisk, lively, sprightly, or active, waterer, or cup-bearer. (O, K.) ― -b10- Extreme (نِهَايَةٌ) in bounty, or munificence. (O, K.) ― -b11- A courageous man, who acts, (يَعْمَلُ, so in the M and K, TA,) or charges, or makes an assault or attack, (يَحْمِلُ, so in the O, TA,) alone, or by himself. (M, O, K.) ― -b12- The flogger who inflicts the castigations appointed by the law (O, K) before, or in the presence of, the Sultán. (O.) -A2- I. q. لِجَامٌ [as meaning The bridle, or headstall and reins with the bit and other appertenances]; as also ↓ سِحَالٌ; (K;) like as you say مِنْطَقٌ and نِطَاقٌ, and مِئْزَرٌ and اـِزَارٌ: (TA:) or its فَأْس; (K;) which is the piece of iron that stands up in the mouth [from the middle of the bit-mouth]; as IDrd says in the “ Book of the Saddle and Bridle: ” (TA:) and two rings, (K, TA,) one of which is inserted into the other, (TA,) at the two extremities of the شَكِيم of the bridle, (K, TA,) which is [generally applied to the bit-mouth, but is here said by SM to be] the piece of iron that is beneath the lower lip: or, accord. to IDrd, the مِسْحَل of the bridle is a piece of iron which is beneath the lower jaw; and the فَأْس is the piece of iron that stands up in the شَكِيمَة; and the شَكِيمَة is the piece of iron that lies crosswise in the mouth: and the pl. is مَسَاحِلُ: (TA:) or the مِسْحَلَانِ are two rings at the two extremities of the شَكِيم [or bit-mouth] of the bridle, one of which is inserted into the other [so that they occupy the place of our curb-chain]: (S:) they are [also said to be] the خَدَّانِ [lit. two cheeks] of the bridle: (TA:) the مِسْحَل is beneath the part in which is the bridle, and upon it flow the foam and blood of the horse. (Az, TA voce قَيْقَبٌ. [See also لِجَامٌ and فَأْسٌ.]) One says of a horse when exerting himself, and being quick, in his going, and thrusting forward therein his head, رَكِبَ مِسْحَلَهُ [He bore upon his bridle, &c.]. (O, TA.) And hence, (TA,) this phrase means [also] (assumed tropical:) He (a man, TA) followed his error, not desisting from it: (K, TA:) مِسْحَلٌ signifying (assumed tropical:) error: (K:) and [in like manner] طَعَنَ فِى مِسْحَلِ ضَلَالَتِهِ means (assumed tropical:) He hastened, and strove in his error. (TA.) Also, the former of these two phrases, (assumed tropical:) He resolved, or determined, upon the [or his] affair, and strove, or exerted himself therein: (O, TA:) [for] مِسْحَلٌ signifies also (assumed tropical:) decisive resolution or determination. (O, K, TA.) And (assumed tropical:) He went on with energy in his discourse, sermon, speech, oration, or harangue: (S, TA:) and so in his poetry. (A, TA.) ― -b2- Also, [from the same word as meaning the “ bridle, ” or “ headstall &c., ”] (tropical:) The side of the beard: [like as it is called عِذَار because it is in the place corresponding to that of the عِذَار of a horse or the like: (جانِبِ in the CK is a mistake for جَانِبُ:)] or the lower part of each عِذَار [or side of the beard], to the fore part of the beard; both together being called مِسْحَلَانِ: (K, TA: [اَسْفَلَ in the CK is a mistake for أَسْفَلُ:]) or the place of the عِذَار: (Az, TA:) or the temple; مِسْحَلَانِ meaning the two temples: (TA:) and (K) the عَارِض [or side of the cheek] of a man. (Ibn- 'Abbád, O, K.) One says, شَابَ مِسْحَلُهُ, meaning (tropical:) The side of his beard became white, or hoary. (TA.) -A3- A clean (O, K, TA) thin (TA) garment, or piece of cloth, of cotton. (O, K, TA. [See also سَحْلٌ.]) ― -b2- A rope, (K,) or string, or thread, (M, TA,) that is twisted alone: (K:) if with another, [i. e. with another strand,] it is termed مُبْرَمٌ, and مُغَارٌ. (TA. [See, again, سَحْلٌ.]) ― -b3- A sieve. (O, K.) -A4- The wild ass: (S, TA:) [because of his braying:] see 1, last sentence: an epithet in which the quality of a subst. predominates. (TA.) ― -b2- A brisk, lively, sprightly, or active, ass. (O.) ― -b3- A low, vile, mean, or sordid, man. (O, TA.) ― -b4- A devil. (O, TA.) ― -b5- The name of The تَابِعَة (S, O) or [familiar] jinnee or genie (K) of [the poet] El-Aashà. (S, O, K. [In the K it is implied that it is with the article ال: but accord. to the S and O and TA, it is without ال.])

مُسَحَّلَةٌ
مُسَحَّلَةٌ ذ A ball of spun thread. (AA, TA.)

مَسْحُولٌ
مَسْحُولٌ ذ [Pared, peeled, &c.: see 1. ― -b2- And hence, because abraded by the feet of men and beasts,] A road. (TA in art. رفغ.) ― -b3- And An even, wide place. (O, K.) -A2- See also سَحْلٌ. -A3- As an epithet applied to a man, Small and contemptible. (O, K.) ― -b2- And the name of A camel belonging to [the poet] El-' Ajjáj. (O, K.)

##### Türkçe

**سَحَلَهُ**
1 **سَحَلَهُ** ذ, muzâri‘ **سَحَلَ**, (K,) mastar ismi **سَحْلٌ**, (S, TA,) O onu yonttu; soydu; yahut onun dış örtüsünü yahut kabuğunu, yahut yüzeysel kısmını kazıyıp çıkardı, sürtüp çıkardı, aşındırdı, yahut başka suretle giderdi: yahut o, onu yonttu, soydu, yahut sıyırdı: (S, K, TA:) bu, aslî anlamdır: (S:) ve o, onu eğeledi. (TA.) Bir rivayette şöyle denir: فَجَعَلَتْ تَسْحَلُهَا لَهُ, yani: Ve onun üzerindeki eti onun için ondan yontup ayırmaya koyuldu: yahut bazıları onu تَسْحَاهَا diye rivayet eder; bu da aynı anlama gelir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **الرِّيَاحُ تَسْحَلُ الأَرْضَ** (mecaz:) Rüzgârlar yerin üzerindekini sıyırıp giderir, (K, TA,) yahut yerin yüzeyini. (TA: ve benzeri S’de de söylenmiştir.) ― -b3- Ve **سَحَلَهُ مِائَةَ سَوْطٍ**, (S, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) (varsayılan mecaz:) Ona yüz kırbaç vurdu, yahut kırbaç darbesi, (S, K, TA,) ve onun derisini soydu, (TA,) yahut sanki onun derisini soydu. (S.) ― -b4- Ve **سَحَلَ فُلَانٌ** (varsayılan mecaz:) Falanca [bir başkasına] sövdü ve [onu] ayıpladı [şöyle dediğin gibi: قَشَرَ بِاللِّسَانِ]. (K. [“dil” anlamında **مِسْحَلٌ**’e bak.]) Şöyle denir: **وَجَدَ النَّاسَ يَسْحَلُونَهُ** (varsayılan mecaz:) O, insanların ona sövdüğünü, (K, TA,) onu ayıpladığını ve onun arkasından, yahut yokluğunda, yahut başka suretle, onun hakkında kötü söz söylediğini buldu. (TA.) ― -b5- **سَحَلْتُ الشَّىْءَ** yani **سَحَقْتُهُ** [Ben şeyi ezdim; dövdüm yahut havanda dövdüm; yahut toz ettim; vb.]. (S.) ― -b6- **سَحَلَ الثِّيَابَ** O, elbiseleri yıkadı, [bunu yaparken onları döverek,] ve onlardan kirleri giderdi [yahut sürtüp çıkardı]. (TA.) ― -b7- **سَحَلْتُ الدَّرَاهِمَ** Ben dirhemleri pürüzsüz yaptım. (S.) ISk’ye göre: Ben dirhemleri döktüm yahut dışarı döktüm; sanki onları birbirine sürttüm. (S.) [Veya] **سَحَلَ الدَّرَاهِمَ**, muzâri‘ yukarıdaki gibi, (K,) ve mastar ismi de böyledir, (TA,) yani **اِنْتَقَدَهَا** [ki şu anlama gelir: O, dirhemleri seçti; iyiyi kötüden ayırarak; yahut bunu yapmak için onları yokladı: ve ayrıca, dirhemleri teslim aldı]. (K.) Ve **سَحَلْتُهُ مِائَةَ دِرْهَمٍ** Ben ona peşin yüz dirhem ödedim. (S.) [Veya] **سَحَلَ الغَرِيمَ مِائَةَ دِرْهَمٍ** O, alacaklıya peşin yüz dirhem ödedi. (K.) -A2- **سَحَلَ الثَّوْبَ**, (K,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) O, elbiseyi yahut kumaş parçasını, iki bükümden oluşmayan eğrilmiş iplikten dokudu: (K:) yahut onu, çözgüsünü bükmeden dokudu [yani çözgüsünü iki bükümlü ipliklerden kılmadan]. (TA.) ― -b2- Ve **سَحَلْتُ الحَبْلَ** Ben ipi tek bükümden yaptım; (S, TA;) ve bazılarına göre ayrıca ↓ **أَسْحَلْتُهُ** da denir; fakat birincisi fasih ifadedir. (TA.) [Bundan dolayı,] **سُحِلَتْ مَرِيرَةُ فُلَانٍ** kuvveti zayıflamış kimse hakkında söylenir; anlamı (mecaz:) Onun iyi bükülmüş ipi, yahut iki bükümlü ipi, tek bükümlü bir ip oldu. (TA.) ― -b3- **سَحَلَ القِرَآءَةَ**, mastar ismi **سَحْلٌ**, O, okumayı yahut tilâveti, ardışık kısımlar halinde, kesintisiz yaptı: ve bazıları onu **ج** ile rivayet eder [yani **سَجَلَ**]: **سَحْلٌ**, **سَرْدٌ** ile eşanlamlıdır; [bir şeyi] parçalarında yahut kısımlarında ardışık kılmayı ifade eder. (TA.) ― -b4- **بَاتَتِ السَّمَآءُ تَسْحَلُ لَيْلَتَهَا** (mecaz:) Gök o gece suyu durmadan boşalttı: (As, S, TA:) mastar ismi yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b5- Ve **سَحَلَتِ العَيْنُ**, (K,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (TA,) mastar ismi **سَحْلٌ** ve **سُحُولٌ**, (mecaz:) Göz ağladı; (K;) yaş döktü. (TA.) -A3- **سَحَلَ**, muzâri‘ **سَحِلَ** (S, K) ve **سَحَلَ**, (K,) mastar ismi **سَحِيلٌ** ve **سُحَالٌ**, (S, * K, [ikincisi CK’de yanlışlıkla **سِحال** yazılmıştır,]) O (eşek) göğsünde yuvarlanan bir ses çıkardı; bundan dolayı çöl eşeğine ↓ **مِسْحَلٌ** denir: (S: [aşağıda **سَحِيلٌ**’e de bak:]) o (katır, K, ve eşek, TA) anırdı. (K, TA.)

**ساحلوا**
3 **ساحلوا** ذ, (S, K,) mastar ismi **مُسَاحَلَةٌ**, (TA,) (mecaz:) Onlar **سَاحِل**’e [yahut denizin kıyısına vb.] gittiler, (S,) yahut geldiler. (K,) (S, K, TA.) Bundan dolayı, Bedr hakkında bir rivayette: فَسَاحَلَ بِالْعِيرِ Ve o, kervanı denizin **سَاحِل**’ine getirdi. (TA.) -A2- **هُوَ يُسَاحِلُهُ**, mastar ismi **سَحَالٌ** ve **مُسَاحَلَةٌ**, O, onunla çekişir, tartışır yahut davalaşır. (TA.)

**اشحل فُلَانًا**
4 **اشحل فُلَانًا** ذ (varsayılan mecaz:) O, insanların falancaya sövdüğünü, (K, TA,) onu ayıpladığını ve onun arkasından, yahut yokluğunda, yahut başka suretle, onun hakkında kötü söz söylediğini buldu. (TA.) -A2- Ayrıca 1’e, paragrafın ikinci yarısında bak.

**انسحل**
7 **انسحل** ذ O, yontulmuş yahut soyulmuş oldu; yahut onun dış örtüsü yahut kabuğu, yahut yüzeysel kısmı sıyrılıp çıkarıldı, kazınıp çıkarıldı, sürtülüp çıkarıldı, aşındırıldı, yahut başka suretle giderildi: yahut o, yontulmuş, soyulmuş yahut sıyrılmış oldu. (K.) Bu anlamda, yerin yüzeyi hakkında söylenir [yani (varsayılan mecaz:) Rüzgâr onun üzerindekini sıyırdı: 1, üçüncü cümleye bak]. (TA.) ― -b2- **انسحلت الدَّرَاهِمُ** Dirhemler pürüzsüz oldu. (S.) -A2- O döküldü yahut dışarı döküldü; yahut dökülmüş oldu yahut dışarı dökülmüş oldu. (TA.) ― -b2- **انسحلت النَّاقَةُ** (varsayılan mecaz:) Dişi deve yürüyüşünde çabuk yahut hızlı oldu. (As, TA.) ― -b3- **انسحل بِالكَلَامِ** (mecaz:) O (hatip, S, TA) sözde uzayıp gitti: (S, K, TA:) yahut onda akıcı ve yaygın, yahut duraksamasız, yahut tereddütsüz oldu. (TA.)

**سَحْلٌ**
**سَحْلٌ** ذ Beyaz bir elbise yahut kumaş parçası: (Msb:) yahut beyaz, ince bir elbise yahut kumaş parçası: (TA:) yahut Yemenlilerden olan, pamuktan beyaz bir elbise yahut kumaş parçası: (S, K,) (S:) çoğulu [çokluk] **سُحُولٌ** ve **سُحُلٌ** (S, Msb, K) ve [azlık] **أَسْحَالٌ**. (K. [Aşağıda **ثِيَابٌ سَحُولِيَّةٌ**’ye de bak.]) ― -b2- Ve Eğrilmiş ipliği iki bükümden oluşmayan bir elbise yahut kumaş parçası; bunun gibi ↓ **سَحِيلٌ** de: (K:) yahut bazılarına göre ikincisi elbiseye yahut kumaş parçasına uygulanmaz; fakat aşağıda açıklanan bir anlamda ipliğe uygulanır: (TA:) yahut Aboo-Nasr’a göre o (ikincisi) ayrıca, eğrilmiş ipliği tek kat olan elbiseye yahut kumaş parçasına da uygulanır: **مُبْرَم** eğrilmiş ipliği iki katın bükülmesi olan şeydir: ve **مِتْآم** çözgüsü ve atkısı her biri iki kat olan şeydir. (S, TA.) ― -b3- Ayrıca, (K,) yahut ↓ **سَحِيلٌ**, (S,) yahut ikisi birden, (TA,) Tek lifli bir ip: (K, TA;) yahut ikincisi, terzinin ipliğini büktüğü gibi, tek bükümle bükülmüş bir ip: **مُبْرَم** iki bükümün bir araya bükülüp tek hale getirildiği şeydir: (Aboo-Nasr, S, TA:) böyle bir ipe ayrıca ↓ **مَسْحُولٌ** da denir; fakat ↓ **مُسْحَلٌ** denmez; [kıyas olarak] **مُبْرَمٌ**’a riayet için: (S, TA;) yahut bu sıfat bazen ona uygulanır: (S, TA: [**مِسْحَلٌ**’e de bak:]) ↓ **سَحِيلٌ** ayrıca bükülmemiş iplik anlamına gelir: (Aboo-Nasr, S, TA;) yahut iki bükümden oluşmayan eğrilmiş iplik. (TA.) -A2- Ayrıca Peşin para: (S, TA:) bir mastar ismi olup isim yerine kullanılmıştır [aslında böyle adlandırılır]. (TA.)

**سُحَالٌ**
**سُحَالٌ** ذ: **سَحِيلٌ**’e bak.

**سِحَالٌ**
**سِحَالٌ** ذ: **مِسْحَلٌ**’e bak.

**سَحُولٌ**
**سَحُولٌ** ذ Elbiseleri dövüp yıkayan ve beyazlatan kimse: bundan dolayı, bazılarına göre **ثِيَابٌ سَحُوِليَّةٌ** [bk.]. (TA.)

**سَحِيلٌ**
**سَحِيلٌ** ذ: üç yerde **سَحْلٌ**’e bak. -A2- Ayrıca, ve ↓ **سُحَالٌ**, [ikisi de yukarıda mastar isimleri olarak zikredildi, (1, son cümleye bak,)] Eşeğin göğsündeki yuvarlanan ses: (S, K:) yahut birincisi, [ve muhtemelen ikincisi de,] yaban eşeğinin en şiddetli anırmasıdır. (TA.)

**سُحَالَةٌ**
**سُحَالَةٌ** ذ Altın ve gümüş talaşı (S, K) ve benzeri, (S,) yahut herhangi bir şeyin talaşı. (TA.) ― -b2- Buğdayın ve arpanın ve benzerinin kabukları (K, TA) onlardan sıyrılıp çıkarıldığında; ve diğer tanelerde de böyledir; pirinç ve [**دُخْن** denilen darı türü] gibi: Az’a göre, dövme yahut havanda dövme yahut ezme sırasında pirinçten ve darıdan (**ذُرَة**) dökülen parçacıklar; kepek gibi. (TA.) ― -b3- Ve [bundan dolayı,] (mecaz:) Bir kavmin yahut erkekler topluluğunun döküntüsü, yahut en aşağısı yahut en bayağısı yahut en değersizi. (IaAr, K, TA.)

**ثِيَابٌ سَحُولِيَّةٌ**
**ثِيَابٌ سَحُولِيَّةٌ** ذ Belli elbiseler yahut kumaş parçaları, (S, Mgh, Msb, K, TA,) pamuktan, (S, TA,) beyaz, (Mgh, TA,) **سَحُولٌ**’e nispetle böyle adlandırılmıştır, (S, Mgh, Msb,) Yemen’in bir yeri, (S, K,) yahut kasabası, (Mgh, Msb,) (S, Mgh, Msb, K,) orada dokunurlar, (K,) yahut oradan getirilirler: (Msb:) bazıları **سُحُولِيَّةٌ** der, damme ile; (Mgh, Msb, TA;) Az ve El-Kutabee böyle der; (Mgh;) **سُحُولٌ**’den bir nisbe ismidir; **سَحْلٌ**’ün çoğulu, (Mgh, Msb, * TA,) “pamuktan beyaz bir elbise yahut kumaş parçası” anlamında; (TA;) fakat bu [denildiğine göre] bir hatadır; (Msb;) yahut caizdir; çünkü **فُعُولٌ** bazen tekilin vezni olarak gelir; bu çoğul ona benzetilir; O’da söylendiği gibi: (TA:) yahut birinci adlandırma, bazılarına göre, dövülmüş, yıkanmış ve beyazlatılmış elbiselere yahut kumaş parçalarına uygulanır; elbiseleri dövüp yıkayan ve beyazlatan kimse anlamındaki **سَحُولٌ**’e nispetle böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**سَاحِلٌ**
**سَاحِلٌ** ذ (mecaz:) Bir denizin yahut büyük bir nehrin kıyısı (S, Msb, K, TA) [ve] جُدٌّ gibi bir nehrin (**نَهْر**) kıyısı; (Mgh, madde جد’de;) [genellikle, deniz kıyısı, sahil, kıyı şeridi;] ve bir denize yahut büyük bir nehre bitişik, kasaba yahut köyleri olan ekili arazi şeridi: (K:) ters çevrilmiş bir kelimedir, (IDrd, S, K,) kural gereği **مَسْحُولٌ**, (IDrd, K,) **فَاعِلٌ** vezninde olup **مَفْعُولٌ** vezni anlamındadır, (TA,) çünkü su onu aşındırır, (IDrd, S, K, TA,) yahut onun üzerine gelir: (TA:) yahut [لَابِنٌ ve تَامِرٌ gibi sahiplik sıfatıdır,] gelgit olduğunda ve böylece üzerindekini süpürüp götürdüğünde, aşındırıcı suya sahip (ذُو سَاحِلٍ مِنَ المَآءِ) anlamındadır. (K.) Ve Bir vadinin yanı (**سِيف**). (K. madde سيف’de.) Çoğulu **سَوَاحِلُ**. (Msb.)

**اـِسْحِلٌ**
**اـِسْحِلٌ** ذ Bir tür ağaç, (AHn, S, K,) **أَثْل** denilen [ılgın türüne] benzeyen, ve düz yahut yumuşak arazilerde **أَرَاك** ağaçlarının yetiştiği yerlerde yetişen: (AHn, TA:) dalları diş temizlemek için kullanılır: (AHn, K * TA:) ve Imra-el-Keys bir kadının parmaklarını onun misvaklarına (**مَسَاوِيك**) benzetir. (S, TA. [EM s. 30’a bak.]) [Denildiğine göre] şekil bakımından benzeri olmayan bir kelimedir; yalnız **اـِذْخِرٌ** ve **اـِجْرِدٌ** ve **اـِبْلِمٌ** ve **اـِثْمِدٌ** müstesna. (TA.)

**أَسَاحِلُ**
**أَسَاحِلُ** ذ [tekili zikredilmeyen bir çoğul] Su yolları, yahut suyun aktığı yerler. (Ibn-'Abbád, K.)

**مُسْحَلٌ**
**مُسْحَلٌ** ذ: **سَحْلٌ**’e bak.

**مِسْحَلٌ**
**مِسْحَلٌ** ذ Odun kesmek, yarmak yahut yontmak için bir alet, (Lth, K, TA,) (Lth, TA.) ― -b2- Bir eğe. (S, K.) ― -b3- [Bundan dolayı,] (varsayılan mecaz:) Mutlak olarak dil: (K, TA:) [**مِبْرَدٌ**’e bak: yahut sövme aleti olması bakımından,] **سَحَلَ** “sövdü”den. (TA.) J, **المِسْحَلُ**’i **اللِّسَانُ الخَطِيبُ** diye açıklar, (K, TA,) ve MF bunu “iyi konuşan dil” anlamında savunur: (TA:) [ve Ham s. 683’te **اللِّسَانُ الَّذِى لَا يَتَأَتَّى لِلْكَلَامِ** anlamında geldiği söylenir; görünüşe göre “konuşmaya hazırlanmayıp hazır olan dil” demektir:] fakat [F der ki] doğru okunuş **اللِّسَانُ وَالخَطِيبُ**’tir (K) [yani] ― -b4- **مِسْحَلٌ** ayrıca **خَطِيبٌ** ile aynı anlamdadır (varsayılan mecaz:) [bir konuşmacı, hatip, vaiz; yahut iyi konuşan vb.]: ve beliğ bir **خَطِيب**; (K, TA;) konuşmasında pek az, yahut hiç, duraksamayan; **مِصْقَعٌ** denilen türü aşan. (TA.) ― -b5- (varsayılan mecaz:) Kur’ân’ı okumada yahut tilâvette mahir kimse: (K:) parçalarında yahut kısımlarında ardışık kılma anlamındaki **سَحْلٌ**’den; ve [su vb.] boşaltma anlamından. (TA.) ― -b6- Bol yağmur: (K:) boşaltma fiili anlamındaki **سَحْلٌ**’den. (TA.) ― -b7- Suyu karşı konulamaz bir oluk (**مِيزَاب**) [**لَا يُطَاقُ مَاؤُهُ**’yu böyle çeviriyorum; görünüşe göre, suyunu şiddetle boşaltır da hiçbir engel ona dayanmaz demektir]. (O, K.) ― -b8- Bir **مَزَادَة** [deri su tulumu]nun ağzı. (O, K.) ― -b9- Çevik, canlı, atik bir sakî yahut kadeh sunan. (O, K.) ― -b10- Cömertlikte aşırı (**نِهَايَةٌ**). (O, K.) ― -b11- Tek başına hareket eden, (يَعْمَلُ, M ve K’de böyle, TA,) yahut tek başına hücum eden, saldıran, (يَحْمِلُ, O’da böyle, TA,) cesur adam. (M, O, K.) ― -b12- Sultan’ın önünde yahut huzurunda, şeriatın tayin ettiği cezaları uygulayan kırbaççı. (O, K) (O.) -A2- **لِجَامٌ** ile aynı anlamdadır [yani gem, yahut başlık ve dizginler, ağızlık ve diğer eklentilerle birlikte]; bunun gibi ↓ **سِحَالٌ** da: (K;) tıpkı **مِنْطَقٌ** ve **نِطَاقٌ**, ve **مِئْزَرٌ** ve **اـِزَارٌ** dediğin gibi: (TA:) yahut onun **فَأْس**’i; (K;) bu, ağızda dik duran demir parçasıdır [ağızlığın ortasından]: IDrd “Eyer ve Gem Kitabı”nda böyle der: (TA:) ve iki halka, (K, TA,) bunlardan biri diğerine geçirilir, (TA,) gemin **شَكِيم**’inin iki ucunda, (K, TA,) ki bu [genelde ağızlık için kullanılır; fakat burada SM tarafından alt dudağın altındaki demir parçası olduğu söylenmiştir]: yahut IDrd’ye göre, gemin **مِسْحَل**’i alt çenenin altındaki bir demir parçasıdır; **فَأْس** ise **شَكِيمَة**’de dik duran demir parçasıdır; **شَكِيمَة** ise ağızda enlemesine duran demir parçasıdır: ve çoğulu **مَسَاحِلُ**’dir: (TA:) yahut gemin **مِسْحَلَانِ**’ı, **شَكِيم**’in [yahut ağızlığın] iki ucundaki iki halkadır; bunlardan biri diğerine geçirilir [böylece bizim kaldıraç zincirimizin yerini tutar]: (S:) [ayrıca] gemin **خَدَّانِ**’ı [lafzen iki yanak] oldukları da söylenir: (TA:) **مِسْحَل** gemin bulunduğu kısmın altındadır; atın köpüğü ve kanı onun üzerinden akar. (Az, TA, madde قَيْقَبٌ. [**لِجَامٌ** ve **فَأْسٌ**’e de bak.]) Bir at hakkında, kendini zorlayıp yürüyüşünde çabuk olduğunda ve başını ileri uzattığında şöyle denir: **رَكِبَ مِسْحَلَهُ** [O, gemine vb. yüklendi]. (O, TA.) Ve bundan dolayı, (TA,) bu ifade [ayrıca] şu anlama gelir: (varsayılan mecaz:) O (adam, TA) hatasını izledi; ondan vazgeçmedi: (K, TA:) **مِسْحَلٌ** (varsayılan mecaz:) hata anlamındadır: (K:) ve [aynı şekilde] **طَعَنَ فِى مِسْحَلِ ضَلَالَتِهِ** şu anlama gelir: (varsayılan mecaz:) O, hatasında acele etti ve çabaladı. (TA.) Ayrıca bu iki ifadeden birincisi, (varsayılan mecaz:) O, işine azmetti yahut karar verdi ve onda çabaladı, yahut gayret etti: (O, TA:) [çünkü] **مِسْحَلٌ** ayrıca (varsayılan mecaz:) kesin azim yahut kararlılık anlamına gelir. (O, K, TA.) Ve (varsayılan mecaz:) O, sözünde, hutbesinde, konuşmasında, hitabesinde yahut nutkunda enerjiyle sürdürdü: (S, TA:) şiirinde de böyledir. (A, TA.) ― -b2- Ayrıca, [“gem” anlamındaki aynı kelimeden,] (mecaz:) Sakalın yanı: [tıpkı, atın vb. **عِذَار**’ının bulunduğu yere karşılık gelen yerde olduğu için **عِذَار** diye adlandırılması gibi: (CK’deki جانِبِ, جَانِبُ yerine hatadır:)] yahut her bir **عِذَار**’ın [yahut sakal yanının] alt kısmı, sakalın ön kısmına doğru; ikisine birlikte **مِسْحَلَانِ** denir: (K, TA: [CK’deki اَسْفَلَ, **أَسْفَلُ** yerine hatadır:]) yahut **عِذَار**’ın yeri: (Az, TA:) yahut şakak; **مِسْحَلَانِ** iki şakak demektir: (TA:) ve (K) bir adamın **عَارِض**’i [yahut yanağın yanı]. (Ibn- 'Abbád, O, K.) Şöyle denir: **شَابَ مِسْحَلُهُ**, anlamı (mecaz:) Sakalının yanı beyazladı yahut kırlaştı. (TA.) -A3- Temiz (O, K, TA) ince (TA) pamuk elbise yahut kumaş parçası. (O, K, TA. [**سَحْلٌ**’e de bak.]) ― -b2- Tek başına bükülmüş bir ip, (K,) yahut sicim yahut iplik, (M, TA,) (K:) eğer bir başkasıyla [yani başka bir lifle] birlikteyse, ona **مُبْرَمٌ** ve **مُغَارٌ** denir. (TA. [Yine **سَحْلٌ**’e bak.]) ― -b3- Bir elek. (O, K.) -A4- Yaban eşeği: (S, TA:) [anırması sebebiyle:] 1, son cümleye bak: isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfattır. (TA.) ― -b2- Çevik, canlı, atik bir eşek. (O.) ― -b3- Alçak, bayağı, değersiz bir adam. (O, TA.) ― -b4- Bir şeytan. (O, TA.) ― -b5- El-Aashà’nın **تَابِعَة**’sının (S, O) yahut [yakın] cininin (K) adı. (S, O, K. [K’de başında **ال** olduğu ima edilir; fakat S ve O ve TA’ya göre **ال**’sizdir.])

**مُسَحَّلَةٌ**
**مُسَحَّلَةٌ** ذ Eğrilmiş iplik yumağı. (AA, TA.)

**مَسْحُولٌ**
**مَسْحُولٌ** ذ [Yontulmuş, soyulmuş, vb.: 1’e bak. ― -b2- Ve bundan dolayı, insanların ve hayvanların ayaklarıyla aşındırıldığı için,] Bir yol. (TA, madde رفغ’de.) ― -b3- Ve Düz, geniş bir yer. (O, K.) -A2- Ayrıca **سَحْلٌ**’e bak. -A3- Bir adama sıfat olarak: Küçük ve hor. (O, K.) ― -b2- Ve El-' Ajjáj’a ait bir devenin adı. (O, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَحَلَ
سَحَلَ A ( n. ac. سَحْل 1 ),
a.  Peeled, pared; filed ( metal ).

b.  Beat, struck; blamed, reviled.

c.  Poured out, counted ( money ).

d.  Formed of a single twist or strand ( rope ).

سَاْحَلَ
سَاْحَلَ III ,
a.  Came to the sea-shore.

أَسْحَلَ
أَسْحَلَ IV ,
a.  Found overwhelmed with insults.

اِنْسَحَلَ
اِنْسَحَلَ VII ,
a.  Was peeled, pared.

b.  Was smooth, shiny ( money ).

سَحْل
سَحْل 1 , ( pl. سُحُل 10 ,  سُحُوْل 27 ,  أَسْحَاْل 38 ),
a.  Warp or stuff composed of single yarns.

b.  Thread.

c.  Ready money, cash.

مِسْحَل
مِسْحَل 20 , ( pl. مَسَاْحِلُ 44 ),
a.  Plane; adze.

b.  File : tongue; fluent speaker; courageous man.

c.  Bit ( of a bridle ).

سَاْحِل
سَاْحِل 21 , ( pl. سَوَاْحِلُ 41 ),
a.  Sea-shore, coast.

سِحَاْل
سِحَاْل 23 ,
a.  Bit ( of a bridle ).

سُحَاْل
سُحَاْل 24 ,
a.  Braying ( of an ass ).

سُحَاْلَة
سُحَاْلَة 24t ,
a.  Filings.

b.  Husks ( of wheat &  c. ), bran; coarse meal.

سَحِيْل
سَحِيْل 25 ,
a.  see 1 &  24 .

أَسَاْحِلُ
أَسَاْحِلُ 37 ,
a.  Water-courses.

##### Türkçe

**سَحَلَ**
**سَحَلَ** A ( n. ac. **سَحْل** 1 ),
a. Soydu, kabuğunu sıyırdı; törpüledi (metal).

b. Dövdü, vurdu; ayıpladı, sövdü.

c. Döktü, saydı (para).

d. Tek bir bükümden veya telden oluşmuştu (ip).

**سَاْحَلَ**
**سَاْحَلَ** III ,
a. Deniz kıyısına geldi.

**أَسْحَلَ**
**أَسْحَلَ** IV ,
a. Hakaretlerle bunalmış buldu.

**اِنْسَحَلَ**
**اِنْسَحَلَ** VII ,
a. Soyuldu, kabuğu sıyrıldı.

b. Düz, parlak oldu (para).

**سَحْل**
**سَحْل** 1 , ( pl. **سُحُل** 10 ,  **سُحُوْل** 27 ,  **أَسْحَاْل** 38 ),
a. Tek ipliklerden oluşmuş çözgü veya dolgu.

b. İplik.

c. Hazır para, nakit.

**مِسْحَل**
**مِسْحَل** 20 , ( pl. **مَسَاْحِلُ** 44 ),
a. Rende; keser.

b. Törpü: dil; fasih konuşan; cesur adam.

c. Gem (dizginin).

**سَاْحِل**
**سَاْحِل** 21 , ( pl. **سَوَاْحِلُ** 41 ),
a. Deniz kıyısı, sahil.

**سِحَاْل**
**سِحَاْل** 23 ,
a. Gem (dizginin).

**سُحَاْل**
**سُحَاْل** 24 ,
a. Anırma (eşeğin).

**سُحَاْلَة**
**سُحَاْلَة** 24t ,
a. Törpü artıkları.

b. Kabuklar (buğdayın vb.), kepek; kaba un.

**سَحِيْل**
**سَحِيْل** 25 ,
a. 1 ve 24’e bak.

**أَسَاْحِلُ**
**أَسَاْحِلُ** 37 ,
a. Su yolları.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سحل
سَحَلَ - يَسْحَلُ - سَاحِل
سَحَلَ - يَسْحَلُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يبرده فينحته ويكشطه ويقشره: يؤثر عليه بقوة تؤدي إلى برده ونحته تدريجياً حتى تزول عنه طبقته القشرية وتنكشط
سَاحِل: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَحَلَ - يَسْحَلُ ": الذي ينحت ويكشط
سَاحِل البحر: الجزء من البحر الذي يضرب الشاطىء بأمواجه فينحته ويبرده ويكشطه ويقشر عنه تربته
فالسَاحل: الجزء من البحر الذي " يَسْحَل"، وليس الشاطئ المسحول الذي " يُسْحَل ويَنسِحِل"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة " استئصال أجزاء صغيرة من الشيء على شكل قطع صغيرة، بالبري والنحت والبرادة، وإزالتها عن الشيء، لتشكيله بشكل مجسم "، وهي:
خَضَد - يَخْضِدُ، قَلَمَ - يَقْلِمُ، زَلَمَ - يَزْلِمُ، نَحَتَ - يَنْحِتُ، سَحَلَ - يَسْحَلُ، قَدَحَ - يَقْدَحُ
ساحل
 	﴿أن اقذفيه في التابوت فاقذفيه في اليم فليلقه اليم بالساحل يأخذه عدو لي وعدو له وألقيت عليك محبة مني ولتصنع على عيني (39)﴾ طه
مختار الصحاح
● [سحل] س ح ل: السَّحْلُ الثوب الأبيض من الكرسف من ثياب اليمن وكفن رسول الله صلى الله عليه وسلم في ثلاثة أثواب سَحُوليَّةٍ كرسف ويقال سَحُولُ موضع باليمن وهي تنسب إليه و السُّحَالَةُ بالضم ما سقط من الذهب والفضة ونحوهما كالبرادة و السَّاحِلُ شاطئ البحر قال بن دريد هو مقلوب وإنما الماء سحله أي قشره وكشطه
معجم الفرائد القرآنية
س ح ل
"السَّاحِل" في قوله تعالى :" فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِل " (39) طه .
سَحَلَ الشيء : أي قشره ونحته. والساحل : شاطئ البحر .
الراغب
سحل
- قال عز وجل: }فليلقه اليم بالساحل﴿[طه/39]، أي: شاطئ البحر أصله من: سحل الحديد، أي: برده وقشره، وقيل: أصله أن يكون مسحولا، لكن جاء على لفظ الفاعل، كقولهم: هم ناصب. وقيل: بل تصور منه أنه يسحل الماء أي يفرقه ويضيقه، والسحالة: البرادة، والسحيل والسحال: نهيق الحمار (انظر: المجمل 2/488)، كأنه شبه صوته بصوت سحل الحديد، والمسحل: اللسان الجهير الصوت، كأنه تصور منه سحيل الحمار من حيث رفع صوته، لا من حيث نكرة صوته، كما قال تعالى:﴾إن أنكر الأصوات لصوت الحمير{ [لقمان/19]، والمسحلتان: حلقتان على طرفي شكيم (الشكيمة: الحديدة المعترضة في الفم) اللجام.
ملخص اللسان
1. وسَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً فانْسَحَل: قَشَره ونَحَته. والمِسْحَل:المِنْحَت. والرِّياح تَسْحَل الأَرضَ سَحْلاً: تَكْشِط ما عليها وتَنْزِع عنها أَدَمَتها
2.     السَّحْل: القَشْر والكَشْط، أَي تكْشِط ما عليها من اللحم، ومنه قيل للمِبْرَد مِسْحَل
3.  .والسَّاحِل: شَاطِئ البحر. والسَّاحِل: رِيفُ البحر، فاعِلٌ بمعنى مفعول لأَن الماء سَحَلَه أَي قَشَره أَو عَلاه، وحقيقته أَنه ذو ساحِلٍ من الماء إِذا ارْتَفَع المَدُّ ثم جَزَر فَجَرف ما مَرَّ عليه. وسَاحَلَ القومُ: أَتَوا السَّاحِلَ وأَخَذوا عليه. وفي حديث بدر: فَساحَل أَبو سفيان بالعِير أَي أَتَى بهم ساحِلَ البحر
4.     والسَّحْل: الضَّرْب بالسِّياط يَكْشِط الجِلْد. وسَحَلَه مائةَ سَوْطٍ سَحْلاً: ضَرَبه فَقَشر جِلْدَه
5.     وسَحَلَتِ العَينُ تَسْحَل سَحْلاً وسُحُولاً: صَبَّت الدمعَ. وباتت السماء تَسْحَلُ ليلتَها أَي تَصُبُّ الماء
6.    السَّحْلُ والسَّحِيلُ: ثوب لا يُبْرَم غَزْلُه أَي لا يُفْتَل طاقتَين، سَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً.يقال: سَحَلوه أَي لم يَفْتِلوا سَداه؛ الغَزْل الذي لم يُبْرَم
لسان العرب
● - سحل: السَّحْلُ والسَّحِيلُ: ثوب لا يُبْرَم غَزْلُه أَي لا يُفْتَل     طاقتَين، سَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً.يقال: سَحَلوه أَي لم يَفْتِلوا سَداه؛     وقال زهير:     على كل حالٍ من سَحِيل ومُبْرَم     وقيل: السَّحِيل الغَزْل الذي لم يُبْرَم، فأَما الثوب فإِنه لا     يُسَمَّى سَحِيلاً، ولكن يقال للثوب سَحْلٌ. والسَّحْلُ والسَّحِيل أَيضاً:     الحبْل الذي على قُوَّة واحدة. والسَّحْل: ثوب أَبيض، وخَصَّ بعضهم به الثوب     من القُطْن، وقيل: السَّحْل ثوب أَبيض رَقِيق، زاد الأَزهري: من قُطْن،     وجمعُ كلِّ ذلك أَسْحالٌ وسُحولٌ وسُحُلٌ؛ قال المتنخل الهذلي:     كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لَوْنَها     سَحُّ نِجاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ     قال الأَزهري: جمعه على سُحُلٍ مثل سَقْفٍ وسُقُف؛ قال ابن بري: ومثله     رَهْنٌ ورُهُن وخَطْب وخُطُب وحَجْل وحُجُل وحَلْق وحُلُق ونَجْم     ونُجُم.الجوهري: السَّحِيل الخَيطُ غير مفتول. والسَّحِيل من الثياب: ما كان     غَزْلُه طاقاً واحداً، والمُبْرَم المفتول الغَزْل طاقَيْن، والمِتْآم ما     كان سدَاه ولُحْمته طاقَيْن طاقَيْن، ليس بِمُبْرَم ولا مُسْحَل.     والسَّحِيل من الحِبَال: الذي يُفْتل فَتْلاً واحداً كما يَفْتِل الخَيَّاطُ     سِلْكه، والمُبْرَم أَن يجمع بين نَسِيجَتَين فَتُفْتَلا حَبْلاً واحداً، وقد     سَحَلْت الحَبْلَ فهو مَسْحُول، ويقال مُسْحَل لأَجل المُبْرَم. وفي     حديث معاوية: قال له عمرو بن مسعود ما تَسْأَل عمن سُحِلَتْ مَرِيرتُه أَي     جُعِل حَبْلُه المُبْرَم سَحِيلاً؛ السَّحِيل: الحَبْل المُبْرم على طاق،     والمُبْرَم على طاقَيْن هو المَرِيرُ والمَرِيرة، يريد استرخاء قُوَّته     بعد شدّة؛ وأَنشد أَبو عمرو في السَّحِيل:     فَتَلَ السَّحِيلَ بمُبْرَم ذي مِرَّة،     دون الرجال بفَضْل عَقْل راجح     وسَحَلْت الحَبْلَ، وقد يقال أَسْحَلْته، فهو مُسْحَل، واللغة العالية     سَحَلْته. أَبو عمرو: المُسَحَّلة كُبَّة الغَزْل وهي الوَشِيعة     والمُسَمَّطة. الجوهري: السَّحْل الثوب الأَبيض من الكُرْسُف من ثياب اليمن؛ قال     المُسَيَّب بن عَلَس يذكر ظُعُناً:     ولقد أَرَى ظُعُناً أُبيِّنها     تُحْدَى، كأَنَّ زُهَاءَها الأَثْلُ     في الآل يَخْفِضُها ويَرْفَعُها     رِيعٌ يَلُوح كأَنَّه سَحْلُ     شَبَّه الطريق بثوب أَبيض. وفي الحديث: كُفّن رسول الله، صلى الله عليه     وسلم، في ثلاثة أَثواب سَحُولِيَّة كُرْسُف ليس فيها قميص ولا عمامة،     يروى بفتح السين وضمها، فالفتح منسوب إِلى السَّحُول وهو القَصَّار لأَنه     يَسْحَلُها أَي يَغْسِلُها أَو إِلى سَحُول قرية باليمن، وأَما الضم فهو     جمع سَحْل وهو الثوب الأَبيض النَّقِيُّ ولا يكون إِلا من قطن، وفيه شذوذ     لأَنه نسب إِلى الجمع، وقيل: إِن اسم القرية بالضم أَيضاً. قال ابن     الأَثير: وفي الحديث أَن رجلاً جاء بكَبائس من هذه السُّحَّل؛ قال أَبو موسى:     هكذا يرويه بعضهم بالحاء المهملة، وهو الرُّطَب الذي لم يتم إِدراكه     وقُوَّته، ولعله أُخذ من السَّحِيل الحَبْلِ، ويروى بالخاء المعجمة، وسيأْتي     ذكره.     وسَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً فانْسَحَل: قَشَره ونَحَته. والمِسْحَل:     المِنْحَت. والرِّياح تَسْحَل الأَرضَ سَحْلاً: تَكْشِط ما عليها وتَنْزِع     عنها أَدَمَتها. وفي الحديث أَن أُم حكيم بنت الزبير أَتَتْه بكَتِف     فجَعَلَتْ تَسْحَلُها له فأَكل منها ثم صَلَّى ولم يتوضأ؛ السَّحْل: القَشْر     والكَشْط، أَي تكْشِط ما عليها من اللحم، ومنه قيل للمِبْرَد مِسْحَل؛     ويروى: فجَعَلَتْ تَسْحَاها أَي تَقْشِرُها، وهو بمعناه، وسنذكره في     موضعه.والسَّاحِل: شَاطِئ البحر. والسَّاحِل: رِيفُ البحر، فاعِلٌ بمعنى     مفعول لأَن الماء سَحَلَه أَي قَشَره أَو عَلاه، وحقيقته أَنه ذو ساحِلٍ من     الماء إِذا ارْتَفَع المَدُّ ثم جَزَر فَجَرف ما مَرَّ عليه. وسَاحَلَ     القومُ: أَتَوا السَّاحِلَ وأَخَذوا عليه. وفي حديث بدر: فَساحَل أَبو سفيان     بالعِير أَي أَتَى بهم ساحِلَ البحر.     والسَّحْلُ: النَّقْد من الدراهم. وسَحَلَ الدراهمَ يَسْحَلُها سَحْلاً:     انْتَقَدها. وسَحَلَه مائةَ دِرْهَم سَحْلاً: نَقَده؛ قال أَبو ذؤيب:     فبات بجَمْعٍ ثم آبَ إِلى مِنًى،     فأَصْبَحَ راداً يَبْتَغِي المَزْجَ بالسَّحْل     فجاء بمَزْجٍ لم يرَ الناس مِثْلَه،     هو الضَّحْكُ إِلا أَنه عَمَلُ النَّحْل     قوله: يَبْتَغِي المَزْجَ بالسَّحْل أَي النَّقْد، وضع المصدر موضع     الاسم. والسَّحْل: الضَّرْب بالسِّياط يَكْشِط الجِلْد. وسَحَلَه مائةَ     سَوْطٍ سَحْلاً: ضَرَبه فَقَشر جِلْدَه. وقال ابن الأَعرابي: سَحَله بالسَّوْط     ضَرَبه، فعدّاه بالباء؛ وقوله:     مِثْلُ انْسِحالِ الوَرِق انْسِحَالُها     يعني أَن يُحَكَّ بعضُها ببعض. وانْسَحَلَت الدراهمُ إِذا امْلاسَّتْ.     وسَحَلْتُ الدَّراهم: صَبَبْتها كأَنَّك حَكَكْت بعضها ببعض. وسَحَلْت     الشيءَ: سَحَقْته. وسَحَلَ الشيءَ: بَرَدَه. والمِسْحَل: المِبْرَد.     والسُّحَالة: ما سَقَط من الذهب والفضة ونحوهما إِذا بُرِدا. وهو من سُحَالتهم     أَي خُشَارتهم؛ عن ابن الأَعرابي. وسُحَالَة البُرِّ والشَّعير: قِشْرُهما     إِذا جُرِدا منه، وكذلك غيرهما من الحُبوب كالأَرُزِّ والدُّخْن. قال     الأَزهري: وما تَحَاتَّ من الأَرُزِّ والذُّرَة إِذا دُقَّ شبه النُّخَالة     فهي أَيضاً سُحَالة، وكُلُّ ما سُحِل من شيء فما سَقَط منه سُحَالة.     الليث: السَّحْل نَحْتُكَ الخَشَبةَ بالمِسْحَل وهو المِبْرَد. والسُّحالة:     ما تَحَاتَّ من الحديد وبُرِد من الموازين.     وانْسِحالُ الناقة: إِسراعُها في سَيْرها.     وسَحَلَتِ العَينُ تَسْحَل سَحْلاً وسُحُولاً: صَبَّت الدمعَ. وباتت     السماء تَسْحَلُ ليلتَها أَي تَصُبُّ الماء. وسَحَلَ البَغْلُ والحمارُ     يَسْحَلُ ويَسْحِل سَحِيلاً وسُحالاً: نَهَق.     والمِسْحَل: الحِمار الوحشيُّ، وهو صفة غالبة، وسَحِيلُه أَشَدُّ     نَهِيقه. والسَّحِيل والسُّحَال، بالضم: الصوت الذي يدور في صدر الحمار. قال     الجوهري: وقد سَحَلَ يَسْحِلُ، بالكسر، ومنه قيل لعَيْر الفَلاة مِسْحَلٌ.     والمِسْحَل: اللِّجام، وقيل فَأْس اللِّجام. والمِسْحَلانِ: حَلْقتان     إِحداهما مُدْخَلة في الأُخرى على طَرَفي شَكِيم اللِّجام وهي الحديدة التي     تحت الجَحْفَلة السُّفْلى؛ قال رؤبة:     لولا شَكِيمُ المِسْحَلَين انْدَقَّا     والجمع المَساحِل؛ ومنه قول الأَعشى:     صَدَدْتَ عن الأَعداء يوم عُبَاعِبٍ،     صُدُودَ المَذاكِي أَفْرَعَتها المَساحِلُ     وقال ابن شميل: مِسْحَل اللِّجام الحديدةُ التي تحت الحَنَك، قال:     والفَأْس الحديدة القائمة في الشَّكِيمة، والشَّكِيمة الحديدة المُعْتَرِضة في     الفم. وفي الحديث: أَن الله عز وجل قال لأَيوب، على نبينا وعليه الصلاة     والسلام: لا يَنْبغي لأَحد أَن يُخَاصِمني إِلا مَنْ يَجْعَل الزِّيارَ     في فَم الأَسَد والسِّحَال في فَمِ العَنْقاء؛ السِّحالُ والمِسْحَل واحد،     كما تقول مِنْطَقٌ ونِطَاقٌ ومِئْزَرٌ وإِزَارٌ، وهي الحَديدة التي تكون     على طَرَفَيْ شَكِيم اللِّجام، وقيل: هي الحديدة التي تجعل في فم الفرَس     ليَخْضَعَ، ويروى بالشين المعجمة والكاف، وهو مذكور في موضعه. قال ابن     سيده: والمِسْحلانِ جانبا اللحية، وقيل: هما أَسفلا العِذَارَيْن إِلى     مُقَدَّم اللحية، وقيل: هو الصُّدْغ، يقال شَابَ مِسْحَلاه؛ قال الأَزهري:     والمِسْحَلُ موضع العِذَار في قول جَندل الطُّهَوي:     عُلِّقْتُها وقد تَرَى في مِسْحَلي     أَي في موضع عِذاري من لحيتي، يعني الشيب؛ قال الأَزهري: وأَما قول     الشاعر:     الآنَ لَمَّا ابْيَضَّ أَعْلى مِسْحَلي     فالمِسْحَلانِ ههنا الصُّدْغانِ وهما من اللِّجَام الخَدَّانِ.     والمِسْحَل: اللسان. قال الأَزهري: والمِسْحَل العَزْم الصارم، يقال: قد ركب فلان     مِسْحَله ورَدْعَه إِذا عَزَم على الأَمر وجَدَّ فيه؛ وأَنشد:     وإِنَّ عِنْدي، إِن رَكِبْتُ مِسْحَلي،     سُمَّ ذَراريِحَ رِطابٍ وخَشِي     وأَورد ابن سيده هذا الرجز مستشهداً به على قوله والمِسْحَل اللسان.     والمِسْحَل: الثوب النَّقِيُّ من القطن. والمِسْحل: الشُّجاع الذي يَعْمل     وحده. والمِسْحَل: المِيزاب الذي لا يُطاق ماؤُه. والمِسْحَل: المَطَر     الجَوْد. والمِسْحَل: الغاية في السخاء. والمِسْحَل: الجَلاَّد الذي يقيم     الحدود بين يدي السلطان. والمِسْحَلُ: الساقي النَّشِيط. والمِسْحَل:     المُنْخُلُ. والمِسْحَل: فَمُ المَزَادة. والمِسْحَل: الماهر بالقرآن.     والمِسْحَل: الخيط يُفْتَل وحده، يقال: سَحَلْت الحَبْلَ، فإِن كان معه غيره فهو     مُبْرَمٌ ومُغَارٌ. والمِسْحَل: الخَطِيب الماضي. وانْسَحَل بالكلام:     جَرَى به. وانْسَحَل الخَطِيبُ إِذا اسْحَنْفَر في كلامه. ورَكِب مِسْحَله     إِذا مضى في خُطْبته. ويقال: رَكِب فلان مِسْحَله إِذا رَكِب غَيَّه ولم     يَنْتَه عنه، وأَصل ذلك الفرس الجَمُوح يَرْكَبُ رأْسَه ويَعَضُّ على     لِجامه.     وفي الحديث: أَن ابن مسعود افتتح سورة النساء فَسَحَلَها أَي قَرَأَها     كُلَّها متتابعة متصلة، وهو من السَّحْل بمعنى السَّحَّ والصَّبِّ، وقد     روي بالجيم، وهو مذكور في موضعه. وقال بعض العرب: وذكر الشِّعْر فقال     الوَقْف والسَّحْلُ، قال: والسَّحْل أَن يتبع بعضه بعضاً وهو السِّرْد، قال:     ولا يجيءُ الكِتابُ إِلاَّ على الوَقْف. وفي حديث عَليٍّ: إِنَّ بني     أُمَيَّةَ لا يَزَالون يَطْعُنُون في مِسْحَلِ ضلالةٍ؛ قال القتيبي: هو من     قولهم رَكِب مِسْحَلَه إِذا أَخذ في أَمر فيه كلام ومَضَى فيه مُجِدّاً،     وقال غيره: أَراد أَنهم يُسْرِعون في الضلالة ويُجِدُّون فيها. يقال: طَعَنَ     في العِنَان يَطْعُنُ، وطَعَنَ في مِسْحَله يَطْعُن. يقال: يَطْعُن     باللسان ويَطْعُن بالسِّنان. وسَحَلَه بلسانه: شَتَمه؛ ومنه قيل لِلِّسان     مِسْحَل؛ قال ابن أَحمر:     ومن خَطِيبٍ، إِذا ما انساح مِسْحَلُه     مُفَرِّجُ القول مَيْسُوراً ومَعْسُورا     والسِّحَالُ والمُسَاحَلَة: المُلاحاة بين الرَّجُلَين. يقال: هو     يُسَاحِله أَي يُلاحِيه.     ورَجُلٌ إِسْحِلانيُّ اللحية: طَوِيلُها حَسَنُها؛ قال سيبويه:     الإِسْحِلانُ صفة، والإِسْحِلانِيَّة من النساء الرائعةُ الجَمِيلة الطويلة.     وشابٌّ مُسْحُلانٌ ومُسْحُلانيٌّ: طويل يوصف بالطول وحُسْن القَوَام.     والمُسْحُلانُ والمُسْحُلانيُّ: السَّبْط الشعر الأَفْرَع، والأُنثى     بالهاء.والسِّحْلال: العظيم البطن؛ قال الأَعلم يصف ضِبَاعاً:     سُودٍ سَحَالِيلٍ كَأَنْـ     ـنَ جُلودَهُنَّ ثِيابُ راهِبْ     أَبو زيد: السِّحْلِيل الناقة العظيمة الضَّرع التي ليس في الإِبل     مثلها، فتلك ناقة سِحْليلٌ.     ومِسْحَلٌ: اسم رجل؛ ومِسْحَلٌ: اسم جِنِّيِّ الأَعشى في قوله:     دَعَوْتُ خَلِيلي مِسْحَلاً، ودَعَوْا له     جِهِنَّامَ، جَدْعاً للهَجِينِ المُذَمَّمِ     وقال الجوهري: ومِسْحَلٌ اسم تابِعَة الأَعشى. والسُّحَلَةُ مثال     الهُمَزَة: الأَرنب الصُّغرى التي قد ارتفعت عن الخِرْنِق وفارقت أُمَّها؛     ومُسْحُلانُ: اسم واد ذَكَره النابغةُ في شعره فقال:     فأَعْلى مُسحُلانَ فَحَامِرا     (* قوله «فأعلى مسحلان إلخ» هكذا في الأصل، والذي في التهذيب ومعجم     ياقوت من شعر النابغة قوله:     ساربط كلبي أن يريبك نبحه * وإن كنت أرعى مسحلان     فحامرا)وسَحُول: قرية من قُرى اليمن يُحْمل منها ثيابُ قُطْنٍ بِيضٌ تسمى     السُّحُوليَّة، بضم السين، وقال ابن سيده: هو موضع باليمن تنسب إِليه الثياب     السَّحُوليَّة؛ قال طَرَفة:     وبالسَّفْح آياتٌ كأَنَّ رُسُومَها     يَمَانٍ، وَشَتْه رَيْدَةٌ وسَحُول     رَيْدَةُ وسَحُول: قريتان، أَراد وَشَتْه أَهل رَيْدَة وسَحُول.     والإِسْحِل، بالكسر: شَجَرٌ يُستاك به، وقيل: هو شجر يَعْظُم يَنْبُت     بالحجاز بأَعالي نَجْد؛ قال أَبو حنيفة: الإِسْحِل يشبه الأَثْل ويَغْلُظ     حتى تُتَّخَذ منه الرِّحال؛ وقال مُرَّة؛ يَغْلُظ كما يَغْلُظ الأَثْل،     واحدته إِسْحِلةٌ ولا نظير لها إِلاَّ إِجْرِد وإِذْخِر، وهما نَبْتان،     وإِبْلِم وهو الخُوصُ، وإِثْمِد ضرب من الكُحْل، وقولهم لَقِيته ببَلْدة     إِصْمِت؛ وقال الأَزهري: الإِسْحِلُ شجرة من شجر المَسَاويك؛ ومنه قول امرئ     القيس:     وتَعْطُو برَخْصٍ غَير شَثْنٍ كأَنَّه     أَسَارِيعُ ظَبْيٍ، أَو مَسَاوِيكُ إِسْحِلِ
مقاييس اللغة:
(سحل) السين والحاء واللام ثلاثة أصول: أحدها كَشْط شيءٍ عن شيء، والآخَر من الصَّوت، والآخر تسهيلُ شيءٍ وتعجيلُه.
فالأوَّل قولهم: سَحَلت الرِّياحُ الأرضَ، إذا كشطت عنها أَدَمتَها. قال ابن دريدٍ وغيره: ساحل البحر مقلوب في اللفظ، وهو في المعنى مَسحُولٌ، لأنَّ الماءَ سَحله. وأصلُ ذلك قولهم سَحلت الحديدةَ أسحَلُها. وذلك إذا بَرَدْتَها. ويقال للبُرادة السُّحالة. والسحْل: الثّوب الأبيض، كأنّه قد سُحِل من وسَخِه ودَرَنِهِ سَحْلا. وجمعه السُّحُل. قال:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])
والأصل الثاني: السَّحيل: نُهاق الحمار، وكذلك السُّحال. ولذلك يسمَّى الحِمارُ مِسْحَلاً.
ومن الباب المِسحَل لِلسانِ الخطيب، والرَّجُلِ الخطيب.
والأصل الثالث: قولهم سَحَلَهُ مائةً، إذا عَجّل له نَقْدَها. ويستعار هذا فيقال سحله مائةً، إذا ضربه مائةً عاجلاً.([8])
ومن الباب السَّحِيل: الخيط الذي فُتِلَ  فَتْلاً رِخْوا. وخِلافُهُ المبرَمِ والبريم، وهو في شعر زهير:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
ومما شَذَّ عن هذه الأصول المِسْحلان، وهما حَلْقتان على طرفَيْ شَكِيمِ اللِّجام. والإِسْحِلُ: شجر.
القاموس المحيط:
السَّحْلُ ثَوْبٌ لا يُبْرَمُ غَزْلُهُ، كالسَّحيلِ، وقد سَحَلَهُ، والحَبْلُ الذي على قُوَّةٍ واحِدَةٍ، وثَوْبٌ أبيضُ، أو مِن القُطْنِ، ج أسْحالٌ وسُحولٌ وسُحُلٌ. وسَحَلَهُ، كمنَعَه قَشَرَه ونَحَتَه فانْسَحَلَ. والرِياحُ تَسْحَلُ الأرضَ تَكْشُطُ ما عليها. والساحِلُ ريفُ البَحْرِ، وشاطئُه، مَقْلوبٌ لأَِنَّ الماءَ سَحَلَه،
وكان القيِاسُ: مَسْحولاً، أو مَعْناهُ: ذو ساحِلٍ من الماءِ إذا ارْتَفَعَ المَدُّ ثم جَزَرَ فَجَرَفَ ما عليه.
وساحَلوا: أتَوْهُ. وسَحَلَ الدَّراهِمَ، كمنَعَ: انْتَقَدَها، و الغَريمَ مِئَةَ دِرْهَمٍ: نَقَدَه، و مِئَةَ سَوْطٍ: ضَرَبَه، و العينُ سَحْلاً وسُحولاً: بَكَتْ، و البَغْلُ، كمنَعَ وضَرَبَ، سَحيلاً وسُحالاً: نَهَقَ، و فلانٌ: شَتَمَ ولامَ. والسُّحالَةُ، بالضم: ما سَقَطَ من الذَّهَبِ والفِضَّةِ إذا بُرِدَ، وخُشارَةُ القومِ، وقِشْرُ البُرِّ والشَّعيرِ ونَحوِه، وكمِنبرٍ: المِنْحَت والمِبْرَدُ، واللِسانُ ما كان، وقولُ الجَوهرِيِّ: اللِسانُ الخَطيبُ، بغيرِ واوٍ، سَهْوٌ، والصَّوابُ: والخَطيبُ، بحرْفِ عَطْفٍ، واللِجامُ، كالسِحالِ، ككِتابٍ، أو فَأْسُه، والخَطيبُ البَليغُ، وحَلْقتانِ على طَرَفَيْ شَكيمِ اللِجامِ، وجانِبُ اللِحْيَةِ، أو أسْفَلُ العِذارَيْنِ إلى مُقَدَّمِ اللِحْيَةِ، وهُما مِسْحَلانِ، والغايَةُ في السَّخاءِ، والجَلاَّدُ الذي يُقيمُ الحُدودَ، والساقي النَّشيطُ، والمُنْخُلُ، وفَمُ المَزادَةِ، والماهِرُ بالقرآنِ، والثوبُ النَّقِيُّ منَ القُطْنِ، والشُّجاعُ الذي يَعْمَلُ وحْدَه، والمِيزابُ لا يُطاقُ ماؤُهُ، والعَزْمُ الصارِمُ، والحَبْلُ يُفْتَلُ وحْدَه، والغَيُّ
رَكِبَ مِسْحَلَهُ، أَي: تَبِعَ غَيَّهُ فلم يَنْتهِ، و : المَطَرُ الجَوْدُ، وعارِضُ الرجُل، وفَرَسُ شُرَيْحِ بنِ قِرْواشٍ العَبْسيِّ، واسمُ رجُلٍ، واسم جِنِّيِّ الأَعْشَى. وانْسَحَلَ بالكَلامِ: جَرَى به. ورجُلٌ إِسْحِلانِيُّ اللِحْيَةِ، بالكسر: طَويلُها. والإِسْحِلانِيَّةُ: المرأةُ الرائِعَةُ الطَّويلَةُ الجَميلَةُ. وشابٌّ مُسْحُلانٌ وأُسْحُلانٌ ومُسْحُلانِيٌّ، بضمهِنَّ: طَويلٌ، أو سَبْطُ الشَّعَرِ أفْرَعُ، وهي: بهاءٍ. والسَّحْلالُ، البَطينُ.
ومُسْحُلانُ، بالضم: وادٍ، أو ع. وكصَبورٍ: ع باليمنِ تُنْسَجُ به الثيابُ. والإِسْحِلُ، بالكسر: شجرٌ يُسْتاكُ به. وكهُمَزَةٍ: الأَرْنَبُ الصغيرةُ. والمَسْحولُ: الصغيرُ الحَقِير، والمكانُ المُسْتَوِي الواسِعُ، وجَمَلٌ للعَجَّاجِ. والأَساحِلُ: مَسايِلُ الماءِ. وأسْحَلَ فلاناً: وجَدَ الناسَ يَسْحَلُونَهُ، أي: يَشْتِمُونَهُ. وكأَميرٍ وغُرابٍ: الصَّوتُ يَدورُ في صَدْرِ الحِمارِ.
تاج العروس:
س ح ل
السًّحْلُ : ثَوْبٌ لا يُبْرَمُ غَزْلَهُ أي لا يُفْتَلُ طَاقَينِ كالسَّحِيلِ كأَمِيرٍ وقد سَحَلَهُ يَسْحَلَهُ يَسْحَلُهُ سَحْلاً يُقالُ : سَحَلُوهُ : لم يَفْتِلُوا سَدَاهُ وقيلَ : السَّحِيلُ : الغزْلُ الذي لَمْ يُبْرَمْ فأمَّا الثّوْبُ فإِنَّهُ لا يُسَمَّى سَحِيلاً ولكنْ يُقالُ له : لا يُبْرَمْ فَأمَّا الثَّوْبُ فإِنَّهُ لا يُسَمَّى سَحِيلاً ولكنْ يُقالُ له : السَّحْلُ وفي الصِّحاحِ : السَّحِيلُ : الخَيْطُ غَيْرَ مَفْتُولٍ ومِنَ الثِّيابِ : ما كانَ غَزْلهُ طَاقاً واحِداً والمُبْرَمُ : المَفْتولُ الغَزْلِ طاقَيْنِ والمِتْآمُ : ما كانَ سَدَاه ولُحْمَتُه طَاقَيْنِ طَاقَيْنِ ليسَ بِمُبْرَمٍ ولا مُسْحَلٍ . والسَّحْلُ والسَّحِيلُ : الْحَبْلُ الذي عَلى قُوَّةٍ واحِدَةٍ والمُبْرَمُ : الذي عَلى طَاقَيْنِ وفي الصَّحاحِ : السَّحِيلُ مِنَ الْحَبْلِ : الذي يُفْتَلُ فَتْلاً واحِداً كَما يَفْتِلُ الخَيَّاطُ سِلْكَهُ والمُبْرَمُ : أَنْ يَجْمَعَ بَيْنَ نَسِيجَتَيْنِ فيُفْتَلاَ حَبْلاً واحِداً وسَحَلْتُ الحَبْلَ فهو مَسْحُولٌ ولا يُقالُ : مُسْحَلٌ لأَجْلِ المُبْرَمِ وقالَ غَيْرُهُ : وقد يُقالُ أَسْحَلْتُهُ فهو مُسْحَلٌ واللُّغَةُ العَالِيَةُ : سَحَلْتُهُ وقالَ زُهَيْرٌ :
" عَلَى كُلِّ حَالٍ مِنْ سَحِيلٍ ومُبْرَمِ والسَّحْلُ : ثَوْبٌ أَبْيَضُ رَقِيقٌ أو مِنَ القُطْنِ خَصَّهُ الأَزْهَرِيُّ هكذا وقالَ الجَوْهَرِيُّ : السَّحْلُ : الثَّوْبُ الأَبْيَضُ مِنَ الكُرْسُفِ مِن ثَيابِ الْيَمَنِ قالَ المُسَيَّبُ بنُ عَلَسٍ يَذْكُرُ ظُعُناً :
ولقدْ أَرَى ظُعُناً أُبَيِّنُها ... تُحْدَى كَأَنَّ زُهاءَها الأَثْلُ
في الآلِ يَخْفِضُها ويَرْفَعُها ... رِيعٌ يَلُوحُ كَأَنَّهُُ سَحْلُ شَبَّهَ الطَّرِيقَ بِثَوْبٍ أَبْيَضَ ج : أَسْحالٌ وسُحُولٌ وسُحُلٌ الأَخِيرُ بِضَمَّتَيْنِ قالَ المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيُّ :
كالسُّحْلِ الْبِيضِ جَلاَ لَوْنَها ... سَحُّ نِجَاءِ الْحَمَلِ الأَسْوَلِ قالَ الأَزْهَرِيُّ : هوَ مِثْلُ سَقْفٍ وسُقُفٍ زادَ ابنُ بَرِّيٍّ : ورَهْنٍ ورُهُنٍ وخَطْبٍ وخُطُبٍ وحَجْلٍ وحُجُلٍ وخَلْقٍ وخُلُقٍ ونَجْمٍ ونُجُمٍ . وسَحَلَهُ كَمَنَعَهُ سَحْلاً : قَشَرَهُ ونَحَتَهُ فَانْسَحَلَ انْقَشَرَ ومنهُ الحَدِيثُُ : فَجَعَلَتْ تَسْحَلُهَا لَهُ أي تَكْشُطُ ما عَلَيها مِنَ اللَّحْمِ ويُرْوَى : تَسْحَاهَا وهو بِمَعْناهُ . ومِنَ المَجازِ : الرِّياحُ تَسْحَلُ الأَرْضَ سَحْلاً : أي تَكْشُطُ ما عَلَيْها وتَنْزَعُ أُدْمَتَها . ومِنَ المَجازِ : قَعَدَ فلانٌ عَلى السَّاحِلِ وهوَ رِيفُ الْبَحٍرِ وشَاطِئُهُ وهو مَقْلُوبٌ لأَنَّ المَاءَ سَحَلَهُ أي قَشَرَهُ أو عَلاهُ فهوَ فَاعِلٌ بِمَعْنَى مَفْعُولٍ وكانَ الْقِياسُ : مَسْحُولاً قالَهُ ابنُ دُرَيْدٍ أو مَعْناهُ : ذُو سَاحِلٍ مِنَ الْماءِ إذا ارْتَفَعَ الْمَدُّ ثُمَّ جَزَرَ فجَرَفَ ما مَرَّ عليْه . ومِنَ المَجازِ : سَاحَلُوا مُسَاحِلَةً : أي أَتَوْهُ وأخَذُوا عليْهِ ومه حَدِيثُ بَدْرٍ : فسَاحَلَ أبو سُفْيانَ بالْعِيرِ أي أَتَى بهمْ سَاحِلَ البَحْرِ . وسَحَلَ الدَّراهِمَ كَمَنَعَ سَحلاً : انْتَقَدَها وسَحَلَ الْغَرِيمَ مائَةَ دِرْهَمٍ : نَقَدَهُ قالَ أبُو ذُؤَيْبٍ :
فَبَاتَ بِجَمْعٍ ثُمَّ آبَ إلى مِنىً ... فأَصْبَحَ رَاداً يَبْتَغِي المَزْجَ بِالسَّحْلِ
أي النَّقْد وَضَعَ المَصْدَرَ مَوْضِعَ الاسْمِ . وسَحَلَهُ مائَةَ سَوْطٍ سَحْلاً : ضَرَبَهُ فقَشَرَ جِلْدَهُ . وسَحَلَتِ الْعَيْنُ تَسْحَلُ سَحْلاً وسُحُولاً : بَكَتْ وصَبَّتِ الدَّمْعَ . وسَحَلَ الْبَغْلُ والْحِمَارُ كَمَنَعَ وضَرَبَ اقْتَصَر الجَوْهَرِيُّ عَلى الأَخِيرَةِ سَحِيلاً وسُحَالاً : أي نَهَقَ ومنهُ قِيلَ لِعَيْرِ الفَلاةِ : مِسْحَلٌ . وسَحَلَ فُلانٌ : شَتَمَ ولاَمَ ومنهُ قِلَ لِلِّسَانِ : مسْحَلٌ . والسُّحَالَةُ بالضَّمِّ : ما سَقَطَ مِنَ الذَّهَبِ والْفِضَّةِ ونَحْوِهِما إِذا بُرِدَ وقد سَحَلَهُ سَحْلاً إذا بَرَدَهُ وكُلُّ ما سُحِلَ مِنْ شَيْءٍ فَما سَقَطَ منهُ سُحالَةٌ وقالَ اللَّيْثُ : السُّحَالَةُ : ما تَحَاتَّ زمِنَ الْحَدِيدِ وبُرِدَ مِنَ المَوَازِينِ . ومِنَ المَجازِ : السُّحَالَةُ : خُشَارَةُ الْقَوْمِ عن ابْن الأَعْرابِيِّ والسُّحَالَةُ : قِشْرُ الْبُرُّ والشَّعِيرِ ونَحْوِهِ إِذا جُرِّدَ منهما وكذلكَ قِشْرُِ غَيْرِهما مِنَ الحُبُوبِ كالأَرُزِّ والدُّخْنِ قالَ الأَزْهَرِيُّ : وما تَحاتَّ مِنَ الأَرُزِّ والذُّرَةِ إذا دُقَّ شِبْهَ النُّخَالَةِ فهي أَيْضاً سُحَالَةٌ . والمِسْحَلُ كَمِنْبَرٍ : الْمِنْحَتُ وقالَ اللَّيْثُ : السَّحْلُ نَحْتُكَ الْخَشَبَةَ بالمِسْحَلِ وهوَ الْمِبْرَدُ . والمِسْحَلُ : اللِّسانُ ما كَانَ قالَ ابنُ أَحْمَرَ :
ومِنْ خَطِيبٍ إِذا ما انْسَاحَ مِسْحَلُهُ ... بِمُفْرِحِ القَوْلِ مَيْسُوراً مَعْسُورَا جُعِلَ كالمِبْرَدِ وهو مَجازٌ وأَنْشَدَ ابنُ سِيدَه :
" وإِنَّ عِنْدِي إِنْ رَكِبْتُ مِسْحَلِي
" سُمَّ ذَرَارِيحَ رِطَابٍ وخَشِي وقَوْلُ الجَوْهَرِيِّ : اللِّسانُ الخَطِيبُ بِغَيْرِ وَاوٍ سَهْوٌ والصَّوابُ : والخَطِيبُ بِحَرْفِ عَطْفٍ ولكنْ صَحَّحَ بَعْضُ أنَّ اللّسانَ قد يُوصَفُ بالخَطَابَةِ أَيْضاً فَلا سَهْو نَقَلَهُ شَيْخُنا وعندِ فيهِ نَظَرٌ . والمِسْحَلُ : اللِّجَامُ كالسِّحالِ ككِتَابٍ كَما تَقُولُ : مِنْطَقٌ ونِطَاقٌ ومِئْزَرٌ وإِزَارٌ ومنه الحديثُ : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وجَلَّ قالَ لأَيُّوبَ - عَلى نَبِيِّنَا وعَلَيْهِ الصَّلاَةُ والسَّلامُ - : لاَ يَنبَغِي لأَحَدٍ أنْ يُخَاصِمَنِي إِلاَّ مَنْ يَجْعَلُ الزِّيَارَ في فَمِ الأَسِدِ والشِّحاكَ بالشِّينِ والكافِ وقد ذُكرَ في مَوْضِعِهِ أو المِسْحَلُ : فَأْسُهُ وهي الْحَدِيدَةُ الْقَائِمَةُ في الْفَمِ قالَهُ ابنُ دُرَيْدٍ في كِتابِ السَّرْجِ واللِّجامِ . ومِنَ المَجازِ : الْمِسْحَلُ الْخَطِيبُ الْبَلِيغُ الشَّحْشَحُ الذِي لا يَكادُ يَنْقَطِعُ في خُطْبَتِهِ وهوَ فَوْقَ المِصْقَعِ . وقيلَ : الْمِسْحَلُ : حَلْقَتانِ إِحْداهُما مُدْخَلَةٌ في الأُخْرَى عَلى طَرَفَيْ شَكِيمِ اللِّجام هي الحديدَةُ التي تَحْتَ الْجَحْفَلَةِ السُّفْلَى قالَ رُؤبَةُ :
" لَولاًَ شَكِيمُ الْمِسْحَلَيْنِ انْدَقّا وقالَ ابْنُ شُمَيْلٍ : مِسْحَلُ اللِّجامِ : الْحَدِيدَةُ التي تَحْتَ الْحَنَكِ قالَ : والْفَأْسُ : الحَدِيدَةُ الْقَائِمَةُ في الشَّكِيمَةِ الشِّكِيمَةُ : الْحَدِيدَةُ المُعْتَرِضَةُ في الْفَمِ والْجَمْعُ الْمَساحِلُ قال الأَعْشَى : صَدَدْتَ عَنْ الأَعْدَاءِ يَوْمَ عُباعِبٍ صُدُودَ الْمَذَاكِي أَفْرَغَتْها الْمَساحِلُ ومِنَ المَجازِ : شابَ مِسْحَلُهُ هو جانِبُ اللِّحْيَةِ أَو أَسْفَلُ الْعِذَارَيْنِ إِلى مُقَدَّمِ اللِّحْيَةِ أو هو الصُّدْغُ وهُما مِسْحَلاَنِ . قالَ الأَزْهَرِيُّ : والمِسْحَلُ مَوْضِعُ الْعِذارِ في قَوْلِ جَنْدَلٍ الطُّهَوِيُّ :
" عُلِّقْتُها وقد نَزى في مِسْحَلِي أي في مَوْضِعِ عِذَاريِ مِنْ لِحْيَتِي يَعْنِي الشَّيْبَ قالَ : وأمَّا قَوْلُ الشَّاعِرِ :
" الآنَ لَمَّا ابْيَضَّ أَعْلَى مِسْحَلِي
فالمِسْحَلانِ هنا : الصُّدْغانِ وهما مِنَ اللِّجَامِ الْخَدَّانِ . والْمِسْحَلُ : النِّهايَةُ في السَّخَاءِ . وأَيْضاً : الْجَلاَّدُ الذي يُقِيمُ الْحُدودَ بَيْنَ يَدَيِ السُّلْطانِ . وأَيْضَاً السَّاقِي النَّشِيطُ . وأَيْضَاً المُنْخُلُ . وأَيْضَاً : فَمُ المَزَادَةِ . وأَيْضاً : الْمَاهِرُ بالْقُرْآنِ مِنَ السَّحْلِ وهوَ السَّرْدُ والتَّتابُعُ والصَّبُّ . وأَيْضَاً : الثَّوبُ النَّقِيُّ الرَّقِيقُ يكونُ مِنَ الْقُطْنِ . وأَيْضاً : الشُّجاعُ الذي يَعْمَلُ هكذا في نُسَخِ المُحْكَمِ وفي العُبابِ : يَحْمِلُ وَحْدَهُ . وأَيْضاً : الْمِيزَابُ الذي لا يُطاقُ ماؤُهُ . وأَيْضاً : العَزْمُ الصَّارِمُ يُقالُ : رَكِبَ فُلاَنٌ مِسْحَلَهُ إذا عَزَمَ على الأَمْرِ وجَدَّ فيه وأَنْشَدَ أبو عُمَرَ الجَرْمِيُّ لِصَخْرِ بنِ عَمْرٍو الْبَاهِلِيِّ :
" وإِنَّ عِنْدِي إِنْ رَكِبْتُ مِسْحَلِي وتَقَدَّمَ عن ابْنِ سِيدَه أَنَّهُ أَنْشَدَهُ شاهِداً عَلى مَعْنَى اللِّسانِ . وأَيْضَاً : الْحَبْلُ وفي المُحْكَم : الخَيْطُ يُفْتَلُ وَحْدَهُ فَإِنْ كانَ مَعَهُ غيرُهُ فَهُوَ مُبْرَمٌ ومُغَارٌ . وأَيْضاً : الغَيُّ يُقالُ : رَكِبَ فُلانٌ مِسْحَلَهُ أي : تَبِعَ غَيَّهُ فَلَمْ يَنْتَهِ عنه وأَصْلُه في الفَرَسِ إِذا شَمَّرَ في سَيْرِهِ فَدَفَعَ فيهِ بِرَأْسِهِ . والمسْحَلُ : الْمَطَرُ الْجَوْدُ منَ السَّحْلِ وهو الصَّبُّ . وأَيْضاً : عارِضُ الرَّجُلِ عن ابنِ عَبَّادٍ ومنه شَابَ مِسْحَلُهُ . ومِسْحَلُ : فَرَسُ شُرَيْحِ بنِ قِرْوَاشٍ العَبْسِيِّ نَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ . وأَيْضاً : اسْمُ رَجُلٍ وهو أَبو الدَّهْناءِ - امْرَأَةِ العَجَّاجِ - قالَ العَجَّاجُ فيهما :
" أَظَنَّتِ الدَّهْنَا ظَنَّ مِسْحَلُ
" أَنَّ الأَمِيرَ بالقَضَاءِ يَعْجَلُ وأَيْضاً : اسْمُ جِنِّيِّ الأَعْشَى وفي الصِّحاحِ والعُبابِ : اسْمُ تَابِعَةِ الأَعْشِى وفيهِ يَقُولُ :
دَعَوْتُ خَلِيلَي مِسْحَلاً ودَعُوْا لَهُ ... جُهُنَّامَ جَدْعاً لِلْهَجِينِ الْمُذَمَّمِ ومِن سَجَعاتِ الأَساسِ : إِذا رَكِبَ فُلانٌ مِسْحَلَهُ أَعْجَزَ الأَعْشَى ومِسْحَلَهُ أي إِذا مَضَى في قَرِيضِهِ . ويُقالُ لِلْخَطِيبِ : انْسَحَلَ بالْكَلامِ إذا جَرَى بِهِ وقيلَ : اسْحَنْفَرَ فيه وهو مَجازٌ . ورَجُلٌ إِسْحَلاَنِيُّ اللِّحْيَةِ بالكَسْرِ : أي طَوِيلُها حَسَنُها قالَ سِيبَوَيْه : الإسْحِلانُ صِفَةٌ . والإٍسْحِلاَنِيَّةُ : الْمَرَأَةُ الرَّائِعَةُ الطَّوِيلَة الْجَمِيلَةُ . ويُقالُ : شَابٌّ مُسْحُلاَنٌ وأَسْحُلاَنٌ ومُسْحُلاَنِيٌّ بِضَمِّهِنَّ : أي طَوِيلٌ يُصَفُ بالطُّولِ وحُسْنِ الْقَوامِ . أَوْ مُسْحُلاَنٌ ومُسْحُلانِيٌّ : سَبْطُ الشَّعَرِ اَفْرَعُ وهِيَ بِهَاءٍ كما في المُحْكَمِ . والسَّحْلاَلُ : الْبَطِينُ أي العَظِيمُ البَطْنِ والجَمْعُ سَحالِيلُ قالَ الأَعْلَمُ يَصِفُ ضِباعاً :
سُودِ سَحالِيلٍ كَأَ ... نَ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ رَاهِبْ ومُسْحُلاَنٌ بالضَّمِّ : وَادٍ عن اللَّيْثِ . أو : ع عن ابْنِ دُرَيْدٍ قالَ النَّابِغَةُ الذُبْيانِيُّ :
سَأَرْبِطُ كَلْبِي أنْ يُرِيبَكَ نَبْحُهُ ... وإِنْ كُنْتُ أَرْعَى مُسْحُلاَنَ فَحامِرا وسَحْولٌ كَصَبُورٍ : ع باليْمَنِ تُنْسَجُ بِهِ الثِّيابُ السَّحُولِيَّةُ قالَهُ ابنُ سِيدَه وقالَ غيرُه : قَرْيَةٌ بالْيَمَنِ تُحْمَلُ مِنْها ثِيابُ قُطْنٍ بِيضٌ تُسَمَّى السَّحُولِيَّةَ قالَ طَرَفَةُ بنُ العَبْدِ :
وبالسَّفْحِ آياتٌ كأَنَّ رُسُومَها ... يَمَانٍ وَشَتْهُ رَيْدَةٌ وسَحُولُ
أي أَهْلُ رَيْدَةَ وسَحُولُ وهما قَرْيَتانِ باليَمَنِ وفي حديثِ عائِشَةَ رَضِيَ اللهُ تَعالى عنها : كُفِّنَ رسُولُ اللهِ تعالى صَلَّى اللهُ عَلَيه وسَلَّم في ثَلاَثَةِ أَثْوابٍ سَحُولِيَّةٍ كُرْسُفٍ ليس فيها قَمِيصٌ ولا عِمامَةٌ . ويُرْوَى : في ثَوْبَيْنِ سَحُولِيَّيْنِ . يُرْوَى بالفَتْحِ وبالضَّمِّ الأَوَّلُ ظاهِرٌ وأمَّا الضَّمُّ فَعَلى أَنَّها نِسْبَةٌ إلى السُّحُولِ جَمْعُ سَحْلٍ وهوَ الثَّوْبُ الأَبْيَضُ مِنَ القُطْنِ وإِنْ كانَ لا يُنسَبُ إلى الجَمْعِ لكنَّهُ قد جاءَ فُقُول للْواحِدِ فشبه كَما في العُابِ ويُقالُ : إِنَّ اسْمَ القَرْيَةِ بالضَّمِّ أيضاً وبالوَجْهَيْنِ أَوْرَدَهُ ابنُ الأَثِيرِ وعِياضٌ والجَلالُ وغَيْرُهم وبهِ يُعْلَمُ قُصورُ المُصَنِّفِ . والإِسْحِلُ بالكسرِ : شَجَرٌ يُشْبِهُ الأَثْلِ مَنابِتُهُ مَنابِتُ الأَراكِ في الُّهُولِ يُسْتَاكُ بِهِ أي بِقُضْبانِهِ قالَهُ الدِّينَوَرِيُّ قالَ امْرُؤُ القَيْسِ :
وتَعْطُو بِرَخْصٍ غَيْرِ شَثْنٍ كَأَنَّهُ ... أسَارِيعُ ظَبْيٍ أو مَساوِيكُ إِسْحِلِ ولا نَظِيرَ لَهُ إِلاَّ إِذْخِر وإِجْرِد وإِبْلِم وإِثْمِد . والسُّحَلَةُ كَهُمَزَةٍ : الأَرْنَبُ الصَّغِيرَةُ التي قد ارْتَفَعَتْ عن الخِرْنِقِ وفارَقَتْ أُمَّها . والمَسْحُولُ مِنَ الرِّجالِ : الصَّغِيرُ الْحَقِيرُ . وأَيضاً : المَكانُ الْمُسْتَوِي الْواسعُ . وأيضاً : جَمَلٌ لِلْعَجَّاجِ وهو القَائِلُ فيه :
" أُنِيخَ مَسْحُولٌ معَ الصُّبَّارِ
" مَلالَةَ الْمَأْسُورِ بالإسارِ
والأَساحِلُ : مَسايِلُ الْماءِ عن ابنِ عَبَّادٍ . ويُقالُ : أَسْحَلَ فُلاناً إِذا وَجَدَ النَّاسَ يَسْحُلُونَهُ أي يَشْتُمُونَهُ ويَلُِومُونَهُ ويَقَعُونَ فيه . والسَّحِيلُ والسُّحالُ كأَمِيرٍ وغُرَابٍ : الصَّوْتُ الذي يَدُورُ في صَدْرِ الحِمَارِ وهو النَّهِيقُ والنُّهاقٌ وقد سَحَلَ سَحْلاً وقد تَقَدَّم . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : سُحِلَتْ مَرِيرَةُ فُلانٍ : إذا ضَعُفَتْ قُوَّتُه والمَعْنَى جُعِلَ حَبْلُهُ المُبْرَمُ سَحِيلاً وهو مَجازٌ . وأَسْحَلْتُ الحَبْلَ فهوَ مُسْحَلٌ : لُغَةٌ عنِ ابنِ عَبَّادٍ غيرُ فَصِيحَةٍ . والمُسَحَّلَةُ كمُعَظَّمَةٍ : كُبَّةُ الغَزْلِ عن أبي عَمْرٍو قال : وهيَ الوَشِيعَةُ والمُسَمَّطَةُ أيضاً . وقيلَ : الثِّيابُ السَّحُولِيَّةُ هي الْمَقْصُورَةُ مَنْسُوبَةٌ إلى السَّحُولِ وهو القَصَّارُ لأَنَّهُ يَسْحَلُها أي يَغْسِلُها فَيُنَقِّي عنها الأَوْساخَ . وسَحُولٌ : أبو قَبِيلَةٍ باليَمَنِ وبِهِ سُمِّيَتِ القَرْيَةُ المَذْكُورَةُ وهو ابنُ سَوَادَةَ بنِ عَمْرِو بنِ سَعْدِ بنِ عَوْفِ بنِ عَدِيِّ بنِ مالِكِ بنِ زَيْدِ بنِ سَهْلٍ الحِمْيَرِيُّ . وانْسَحَلَتْ الدَّراهِمُ : امْلاَسَّتْ . وسَحَلْتَ الدَّراهِمَ : صَبَبْتَها كَأنَّكَ حَكَكْتَ بَعْضَها بِبَعْضٍ . وانٍسِحالُ النَّاقَةِ : إِسْراعُها في سَيْرِها عَن الأصْمَعِيِّ . والانْسِحالُ : الانْصِبابُ وتَقَشُّرُ وَجْهِ الأَرْضِ . وباتَتِ السَّماءُ تَسْحَلُ لَيْلَتَها : أي تَصُبُّ المَاءَ وهوَ مَجازٌ . والمِسْحَلُ كمِنْبَرٍ : الحِمارُ الوَحْشِيُّ وهو صِفَةٌ غَالِيةٌ . وسَحِيلُهُ : أَشَدُّ نَهِيقِهِ وهذا قد أَوْرَدَهُ الجَوْهَرِيُّ وغيرُه فتَرْكُ المُصَنِّفِ إِيَّاهُ غَرِيبٌ . ورَكِبَ مِسْحَلَهُ : إذا مَضَى في خُطْبَتِهِ . وسَحَلَ القِراءَةَ سَحْلاً : قَرَأَها مُتَتَابِعاً مُتَّصِلاً . ويُرْوَى بالجِيمِ وقد تقدَّم . والسَّحْلُ : السَّرْدُ وهو أن يَتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً . وطَعَنَ في مِسْحَلِ ضَلاَلَةٍ : إذا أَسْرَعَ فيها وَجَدَّ . والسَّحالُ والمُساحَلَةُ : المُلاحاةُ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ يقالُ : هوَ يُساحِلُه أي يُلاحِيهِ . وقال أبو زَيْدٍ : السِّحْلِيل : النَّاقَةُ العَظِيمَةُ الضَّرْعِ التي لَيْسَ في الإِبِلِ مِثْلُها . والمِسْحَلُ : الشَّيْطَانُ . وأيضاً الْخَسِيسُ مِنَ الرِّجالِ . وسُلَيْمانُ بنُ مِسْحَلٍ : تَابِعِيٌّ عن ابنِ عُمَرَ . وسَاحُولُ الْقَارُورَةِ : غِلافُها . نَقَلَهُ الصّاغَانِيُّ في تَركيب س ج ل . والسُّحْلُولُ كزُهْلُولٍ : الحَقِيرُ الضَّعِيفُ مِنَ الرِّجالِ . وسَحِيلٌ كأَمِيرٍ : أَرْضٌ بَيْنَ الكُوفَةِ والشَّامِ كانَ النُّعْمانُ بنُ الْمُنْذِرِ يَحْمِي بها قالَهُ نَصْرٌ . والسَّاحِلُ : مَديِنَةٌ بالمَغْرِبِ قِبْلِيَّ قَيْرَوانَ مِمَّا يَلي القِبْلَةَ وليسَ بِسَاحِلِ بَحْرٍ منها إِسْرائِيلُ بنُ رَوْحٍ السَّاحِلِيُّ رَوَى عن مالِكٍ . وساحِلُ الْجَوابِرِ : كُورَةٌ صغِيرَةٌ بِمِصْرَ . وساحِلُ دنكرو بالدنْجاوِيَّةِ . وساحلُ دبركه بالمَنُوفِيَّةِ . وساحِلُ الْحَطَبِ بالأَسْيُوطِيّةِ

##### Türkçe

سحل
**سَحَلَ** - **يَسْحَلُ** - **سَاحِل**

**سَحَلَ** - **يَسْحَلُ** + bir varlık veya şey + bir varlığı veya şeyi: onu törpüler; böylece onu yontar, kazır ve soyar: ona, onu törpülemeye ve onu tedricen yontmaya götüren bir kuvvetle tesir eder; ta ki ondan kabuksu tabakası gidinceye ve kazınıp sıyrılıncaya kadar.

**سَاحِل**: “**سَحَلَ** - **يَسْحَلُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: yontan ve kazıyan.

**سَاحِل البحر**: denizin, dalgalarıyla kıyıya vurup onu yonttuğu, törpülediği, kazıdığı ve toprağını ondan soyup çıkardığı deniz kısmı.

Şu hâlde **السَاحل**: “**يَسْحَل**” olan denizin kısmıdır; “**يُسْحَل ويَنسِحِل**” olan, **المسحول** kıyı değildir.

Ve lafız, “şeyden küçük parçaları; rendeleme, yontma ve törpüleme ile küçük parçalar şeklinde koparıp çıkarma ve onları şeyden giderme; onu cisimli bir şekle sokmak için” grubuna mensuptur; bunlar:
**خَضَد - يَخْضِدُ**، **قَلَمَ - يَقْلِمُ**، **زَلَمَ - يَزْلِمُ**، **نَحَتَ - يَنْحِتُ**، **سَحَلَ - يَسْحَلُ**، **قَدَحَ - يَقْدَحُ**

sahil
﴿“Onu sandığa bırak; sonra onu denize bırak; deniz onu sahile atsın; onu benim düşmanım ve onun düşmanı alsın. Ve senden yana bir sevgi bıraktım; ve gözümün önünde yapılasın diye.” (39)﴾ طه

مختار الصحاح
● [**سحل**] **س ح ل**: **السَّحْلُ**: Yemen elbiselerinden, pamuktan beyaz elbise; ve Resûlullah صلى الله عليه وسلم üç **سَحُوليَّةٍ** pamuk elbise içinde kefenlendi. Ve denilir: **سَحُولُ** Yemen’de bir yerdir; ona nisbet edilir. Ve **السُّحَالَةُ** (ضم ile): altın ve gümüş ve benzerlerinden düşen şey; törpü artığı gibi. Ve **السَّاحِلُ**: deniz kıyısı. İbn Düreyd dedi: o ters çevrilmiştir; aslında su onu **سحله** etmiştir, yani onu soymuş ve kazımıştır.

معجم الفرائد القرآنية
**س ح ل**
“**السَّاحِل**”, Allah تعالى’nın şu sözünde: “**فَاقْذِفِيهِ فِي الْيَمِّ فَلْيُلْقِهِ الْيَمُّ بِالسَّاحِل**” (39) طه.
**سَحَلَ** الشيء: yani onu soydu ve yonttu. Ve **الساحل**: deniz kıyısı.

الراغب
sahl
- عز وجل dedi: ﴿**فليلقه اليم بالساحل**﴾ [طه/39], yani: deniz kıyısı; aslı: **سحل الحديد**’dendir, yani: onu törpüledi ve soydu. Ve denildi: aslı, **مسحولا** olmasıdır; fakat fâil lafzı üzere geldi; onların “هم ناصب” demeleri gibi. Ve denildi: bilakis ondan, suyu **يسحل** eder, yani onu ayırır ve daraltır diye tasavvur edilmiştir. Ve **السحالة**: törpü artığıdır. Ve **السحيل** ve **السحال**: eşeğin anırmasıdır (bak: **المجمل** 2/488); sanki onun sesini demirin **سحل** edilmesinin sesine benzetti. Ve **المسحل**: gür sesli dil; sanki ondan, eşeğin **سحيل**i, sesini yükseltmesi bakımından tasavvur edilmiştir; sesinin çirkinliği bakımından değil; nitekim تعالى dedi: ﴿**إن أنكر الأصوات لصوت الحمير**﴾ [لقمان/19]. Ve **المسحلتان**: gemin **شكيم**’inin iki ucunda iki halkadır (**الشكيمة**: ağızda enine duran demir) **اللجام**.

ملخص اللسان
1. Ve onu **سَحَلَه**; **يَسْحَله**; **سَحْلاً**; böylece **انْسَحَل**: onu soydu ve yonttu. Ve **المِسْحَل**: **المِنْحَت**. Ve rüzgârlar yeri **تَسْحَل** eder, **سَحْلاً**: üzerindekini kazır; ve ondan derisini (üst tabakasını) söker.

2. **السَّحْل**: soyma ve kazıma; yani üzerindeki etten olanı kazır; ve bundan dolayı törpüye **مِسْحَل** denildi.

3. Ve **السَّاحِل**: deniz kıyısı. Ve **السَّاحِل**: denizin kırsalı. **فاعِل** mânâca **مفعول**dur; çünkü su onu **سَحَلَه**, yani onu soydu yahut onun üzerine çıktı. Ve hakikati: med yükselip sonra çekildiğinde, üzerinden geçtiği şeyi sürükleyip götüren suyun **ساحِل**ine sahip olandır. Ve kavim **سَاحَلَ** etti: sahile geldiler ve onun üzerinde tuttular. Ve Bedir hadîsinde: “**فَساحَل** أبو سفيان بالعِير” yani onları deniz sahiline getirdi.

4. Ve **السَّحْل**: kamçılarla vuruştur; deriyi kazır. Ve onu yüz kamçı **سَحْلاً** ile **سَحَلَه**: vurdu; böylece derisini soydu.

5. Ve göz **سَحَلَت**; **تَسْحَل**; **سَحْلاً** ve **سُحُولاً**: gözyaşını döktü. Ve gök, gecesini **تَسْحَلُ** etti: yani suyu döker.

6. **السَّحْل** ve **السَّحِيل**: ipliği bükülmeyen elbise; yani iki kat bükülmez; onu **سَحَلَه**; **يَسْحَله**; **سَحْلاً**. Denilir: onu **سَحَلوه**: yani onun çözgüsünü bükmediler; bükülmemiş iplik.

لسان العرب

● - سحل: **السَّحْلُ** ve **السَّحِيلُ**: ipliği bükülmeyen, yani iki kat olarak eğrilmeyen bir elbise; **سَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً**. Denir ki: **سَحَلوه** yani onun çözgüsünü eğirmediler; ve Züheyr dedi ki:
على كل حالٍ من **سَحِيل** ومُبْرَم
Ve denildi ki: **السَّحِيل** bükülmemiş ipliktir; elbiseye gelince, o **سَحِيلاً** diye adlandırılmaz, fakat elbiseye **سَحْلٌ** denir. Ve **السَّحْلُ** ve **السَّحِيلُ** ayrıca: tek kuvvet üzere olan ip. Ve **السَّحْل**: beyaz bir elbise; bazısı bunu pamuktan olan elbiseye tahsis etti; ve denildi ki: **السَّحْل** ince beyaz bir elbisedir; Ezherî artırdı: pamuktan; bütün bunların çoğulu **أَسْحالٌ** ve **سُحولٌ** ve **سُحُلٌ**’dür; Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لَوْنَها
سَحُّ نِجاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ
Ezherî dedi ki: onun çoğulu **سُحُلٍ** üzerinedir; **سَقْفٍ** ve **سُقُف** gibi; İbn Berrî dedi ki: ve onun benzeri **رَهْنٌ** ve **رُهُن** ve **خَطْب** ve **خُطُب** ve **حَجْل** ve **حُجُل** ve **حَلْق** ve **حُلُق** ve **نَجْم** ve **نُجُم**. Cevherî: **السَّحِيل** bükülmemiş iptir. Ve elbiselerden **السَّحِيل**: ipliği tek kat olan şeydir; ve **المُبْرَم** iki kat ipliğin bükülmüşüdür; ve **المِتْآم** çözgüsü ve atkısı ikişer ikişer kat olan şeydir; **بِمُبْرَم** değildir ve **مُسْحَل** değildir. Ve iplerden **السَّحِيل**: terzinin ipeğini büktüğü gibi tek bükümle bükülen şeydir; ve **المُبْرَم** iki dokumayı bir araya getirip onları tek bir ip olarak bükmendir; ve ben ipi **سَحَلْت**; o **مَسْحُول**dur; ve **المُبْرَم** sebebiyle **مُسْحَل** denir. Ve Muâviye hadîsinde: Amr b. Mes‘ûd ona dedi: **ما تَسْأَل عمن سُحِلَتْ مَرِيرتُه** yani onun bükümlü ipi **سَحِيلاً** kılındı; **السَّحِيل**: tek kat üzere bükülmüş iptir; ve iki kat üzere bükülmüş olan **المُبْرَم** ise **المَرِيرُ** ve **المَرِيرة**’dir; kuvvetinin şiddetten sonra gevşemesini kasteder; ve Ebû Amr **السَّحِيل** hakkında şu beyti okudu:
فَتَلَ السَّحِيلَ بمُبْرَم ذي مِرَّة،
دون الرجال بفَضْل عَقْل راجح
Ve ipi **سَحَلْت**; bazen **أَسْحَلْته** de denir; o **مُسْحَل**dır; yüksek dil **سَحَلْته**’dir. Ebû Amr: **المُسَحَّلة** iplik yumağıdır; o **الوَشِيعة** ve **المُسَمَّطة**’dır. Cevherî: **السَّحْل** Yemen elbiselerinden **الكُرْسُف**ten beyaz elbisedir; Müseyyeb b. ‘Ales, göçen kadınları anarak dedi ki:
ولقد أَرَى ظُعُناً أُبيِّنها
تُحْدَى، كأَنَّ زُهَاءَها الأَثْلُ
في الآل يَخْفِضُها ويَرْفَعُها
رِيعٌ يَلُوح كأَنَّه سَحْلُ
Yolu beyaz bir elbiseye benzetti. Ve hadîste: Allah’ın Elçisi, صلى الله عليه وسلم, içinde gömlek ve sarık bulunmayan üç **أَثْواب سَحُولِيَّة** **كُرْسُف** ile kefenlendi; sînin fethiyle ve zammıyla rivayet olunur; fetih, **السَّحُول**a nispetlidir, o **القَصَّار**dır; çünkü onları **يَسْحَلُها** yani yıkar; yahut Yemen’de bir köy olan **سَحُول**’a nispetlidir; zamma gelince, o **سَحْل**’ın çoğuludur; o, ancak pamuktan olan, saf beyaz elbisedir; onda şâzlık vardır, çünkü çoğula nispet edilmiştir; ve denildi ki: köyün adı zammayla da böyledir. İbnü’l-Esîr dedi ki: ve hadîste, bir adam bu **السُّحَّل**den **كَبائس** ile geldi; Ebû Mûsâ dedi ki: bazıları bunu **بالحاء المهملة** ile böyle rivayet eder; o, olgunlaşması ve kuvveti tamamlanmamış taze hurmadır; belki **السَّحِيل** ipinden alınmıştır; ve **بالخاء المعجمة** ile de rivayet olunur; onun zikri gelecektir.

Ve **سَحَلَه يَسْحَله سَحْلاً** böylece **فانْسَحَل**: onu soydu ve yonttu. Ve **المِسْحَل**: yontma aleti. Ve rüzgârlar yeri **تَسْحَل** **سَحْلاً**: üzerindekini kazır ve ondan derisini söker. Ve hadîste: Ümmü Hakîm bint Zübeyr ona bir kürek kemiği getirdi; onun için onu **تَسْحَلُها** yapmaya başladı; ondan yedi, sonra namaz kıldı ve abdest almadı; **السَّحْل**: soyma ve kazıma; yani üzerindeki eti kazır; bundan dolayı törpüye **مِسْحَل** denildi; ve şöyle de rivayet olunur: **فجَعَلَتْ تَسْحَاها** yani onu soyar; o, onun manasındadır; onu yerinde zikredeceğiz. Ve **السَّاحِل**: deniz kıyısı. Ve **السَّاحِل**: denizin kır’ı; su onu **سَحَلَه** yani soydu yahut üstünü kapladı diye, **فاعِلٌ** mânâca **مفعول**dur; hakikati, med yükselip sonra çekildiğinde üzerinden geçtiğini sürükleyip götüren sudan bir **ساحِل** sahibi olmasıdır. Ve **سَاحَلَ القومُ**: kıyıya geldiler ve onun üzerinde konakladılar. Ve Bedir hadîsinde: Ebû Süfyân kervanla **فَساحَل** etti, yani onları deniz kıyısına getirdi.

Ve **السَّحْلُ**: dirhemlerden nakit. Ve dirhemleri **سَحَلَ** **يَسْحَلُها سَحْلاً**: onları nakit olarak saydı. Ve ona yüz dirhemi **سَحْلاً** verdi: onu nakit verdi; Ebû Züeyb dedi ki:
فبات بجَمْعٍ ثم آبَ إِلى مِنًى،
فأَصْبَحَ راداً يَبْتَغِي المَزْجَ بالسَّحْل
فجاء بمَزْجٍ لم يرَ الناس مِثْلَه،
هو الضَّحْكُ إِلا أَنه عَمَلُ النَّحْل
Onun sözü: **يَبْتَغِي المَزْجَ بالسَّحْل** yani nakitle; masdarı isim yerine koydu. Ve **السَّحْل**: kamçılarla vurmadır; deriyi kazır. Ve onu yüz kamçı **سَحْلاً** ile: onu vurdu da derisini soydu. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: onu kamçıyla **سَحَله**: onu vurdu; onu **بالباء** ile geçişli kıldı; ve onun sözü:
مِثْلُ انْسِحالِ الوَرِق انْسِحَالُها
yani bazısının bazısına sürtünmesidir. Ve dirhemler **انْسَحَلَت**: pürüzsüzleştiği zaman. Ve ben dirhemleri **سَحَلْتُ**: onları döktüm; sanki bazısını bazısına sürttün. Ve şeyi **سَحَلْت**: onu ezdim. Ve şeyi **سَحَلَ**: onu törpüledi. Ve **المِسْحَل**: törpü. Ve **السُّحَالة**: altın ve gümüş ve benzerleri törpülendiğinde ondan düşen şeydir. Ve o, onların **سُحَالتهم**’indendir, yani onların çerçöpündendir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve buğday ve arpanın **سُحَالَة**’si: ondan soyulduklarında kabuklarıdır; pirinç ve darı gibi diğer taneler de böyledir. Ezherî dedi ki: pirinç ve mısır dövüldüğünde ondan dökülen, kepeğe benzeyen şey de **سُحَالة**’dir; ve bir şeyden **سُحِل** edilen her şeyin ondan düşeni **سُحَالة**’dir. Leys: **السَّحْل** senin ağacı **بالمِسْحَل** ile yontmandır; o, törpüdür. Ve **السُّحالة**: demirden dökülen ve terazilerden törpülenen şeydir.

Ve dişi devenin **انْسِحالُ**’ı: yürüyüşünde süratidir.

Ve göz **سَحَلَت** **تَسْحَل سَحْلاً وسُحُولاً**: gözyaşını döktü. Ve gök, gecesini **تَسْحَلُ** etti, yani suyu döker. Ve katır ve eşek **سَحَلَ** **يَسْحَلُ** ve **يَسْحِل** **سَحِيلاً وسُحالاً**: anırdı.

Ve **المِسْحَل**: yaban eşeğidir; o, baskın bir sıfattır; onun **سَحِيلُه** anırmasının daha şiddetlisidir. Ve **السَّحِيل** ve **السُّحَال** (zammayla): eşeğin göğsünde dolaşan sestir. Cevherî dedi ki: ve **سَحَلَ يَسْحِلُ** (kesreyle); bundan dolayı çöl eşeğine **مِسْحَلٌ** denildi. Ve **المِسْحَل**: gemdir; ve denildi ki: gemin baltası. Ve **المِسْحَلانِ**: gemin **شَكِيم**’inin iki ucunda, biri ötekine geçirilmiş iki halkadır; o, alt dudak altında olan demirdir; Ru’be dedi ki:
لولا شَكِيمُ المِسْحَلَين انْدَقَّا
Çoğulu **المَساحِل**’dir; A‘şâ’nın sözü de bundandır:
صَدَدْتَ عن الأَعداء يوم عُبَاعِبٍ،

**صُدُودَ المَذاكِي أَفْرَعَتها المَساحِلُ**

İbn Şümeyl dedi: **مِسْحَل** dizginin, çenenin altındaki demiridir; dedi ki:
ve **الفَأْس** (de) **الشَّكِيمة**’deki dik duran demirdir; **الشَّكِيمة** ise ağızda bulunan enlemesine demirdir.

Hadiste: Allah عز وجل, nebîmiz üzerine ve onun üzerine salât ve selâm olsun, Eyyûb’a dedi ki: “Hiç kimse benimle çekişmemelidir; ancak **الزِّيارَ**’ı aslanın ağzına ve **السِّحَال**’ı **العَنْقاء**’nın ağzına koyan kimse (müstesna).” **السِّحالُ** ile **المِسْحَل** birdir; tıpkı **مِنْطَقٌ** ve **نِطَاقٌ**, **مِئْزَرٌ** ve **إِزَارٌ** dediğin gibi. O, dizginin **شَكِيم**’inin iki ucunda bulunan demirdir. Ve denildi ki: O, atın ağzına, boyun eğsin diye konulan demirdir. Şin mu‘ceme ve **الكاف** ile de rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir.

İbn Sîde dedi: **المِسْحَلانِ** çenenin iki yanıdır. Ve denildi ki: İkisi, iki **عِذَار**’ın altlarından çenenin ön tarafına kadardır. Ve denildi ki: O, **الصُّدْغ**’dur; “**شَابَ مِسْحَلاه**” denir. Ezherî dedi: ve **المِسْحَل** Cendel et-Tuhavî’nin şu sözünde **عِذَار**’ın yeridir:
**عُلِّقْتُها وقد تَرَى في مِسْحَلي**
yani: sakalımda **عِذَار**’ımın yerinde; yani ak saç. Ezherî dedi: Şairin şu sözüne gelince:
**الآنَ لَمَّا ابْيَضَّ أَعْلى مِسْحَلي**
burada **المِسْحَلانِ** iki **الصُّدْغ**’dur; ikisi dizginden iki yanaktır (**الخَدَّانِ**).

**المِسْحَل**: dil. Ezherî dedi: ve **المِسْحَل** kesin kararlılıktır; “Falan, **مِسْحَله**’ini ve **رَدْعَه**’ini bindi” denir; bir işe azmettiğinde ve onda ciddileştiğinde. Ve şu recezi okudu:
**وإِنَّ عِنْدي، إِن رَكِبْتُ مِسْحَلي،
سُمَّ ذَراريِحَ رِطابٍ وخَشِي**
İbn Sîde bu recezi, “**المِسْحَل** dildir” sözüne delil getirerek nakletti.

**المِسْحَل**: pamuktan temiz elbise. **المِسْحل**: tek başına iş gören yiğit. **المِسْحَل**: suyu dayanılmaz olan oluk. **المِسْحَل**: bol yağmur. **المِسْحَل**: cömertlikte son derece. **المِسْحَل**: sultanın huzurunda hadleri uygulayan cellât. **المِسْحَلُ**: çevik saki. **المِسْحَل**: elek. **المِسْحَل**: su tulumunun ağzı. **المِسْحَل**: Kur’an’da mahir olan. **المِسْحَل**: tek başına bükülen ip; “**سَحَلْتُ الحَبْلَ**” denir; eğer onunla beraber başkası varsa o **مُبْرَمٌ** ve **مُغَارٌ**dur. **المِسْحَل**: ileri giden hatip. “**انْسَحَل** sözle”: onunla akıp gitti. Hatip, sözünde **اسْحَنْفَر** ettiğinde “**انْسَحَل الخَطِيبُ**” denir. Hutbesinde ilerleyip gittiğinde “**رَكِب مِسْحَله**” denir. Ve “Falan **مِسْحَله**’ini bindi” denir; sapıklığını bindiğinde ve ondan vazgeçmediğinde. Bunun aslı, azgın attır; başını (inatla) sürer ve dizginine ısırır.

Hadiste: İbn Mes‘ûd Nisâ sûresini açtı da onu **فَسَحَلَها**; yani onu bütünüyle, peş peşe, bitişik olarak okudu. Bu, **السَّحْل**’den, **السَّحَّ** ve **الصَّبِّ** manasındadır. Cim ile de rivayet edilmiştir; o, yerinde zikredilmiştir. Bazı Araplar dedi: şiiri andı da “**الوَقْف** ve **السَّحْل**” dedi; dedi ki: **السَّحْل** bir kısmının bir kısmını takip etmesidir; o, **السِّرْد**’dir. Dedi ki: kitap ancak **الوَقْف** üzere gelir.

Ali’nin حديث’inde: “Şüphesiz Benî Ümeyye, **مِسْحَلِ ضلالةٍ** içinde dürtmeye devam ederler.” Kuteybî dedi: Bu, onların “**رَكِب مِسْحَلَه**” sözündendir; yani içinde söz bulunan bir işe girişti ve onda ciddiyetle ilerledi. Başkası dedi: Onların sapıklıkta hızlandıklarını ve onda ciddileştiklerini kastetti. “**طَعَنَ في العِنَان يَطْعُنُ**” denir; ve “**طَعَنَ في مِسْحَله يَطْعُن**” denir. “Dille **يَطْعُن** eder” ve “mızrak ucuyla **يَطْعُن** eder” denir. “**سَحَلَه بلسانه**”: ona sövdü; bundan dolayı dile **مِسْحَل** denildi. İbn Ahmer dedi:
**ومن خَطِيبٍ، إِذا ما انساح مِسْحَلُه
مُفَرِّجُ القول مَيْسُوراً ومَعْسُورا**

**السِّحَالُ** ve **المُسَاحَلَة**: iki adam arasındaki çekişme. “O, onunla **يُسَاحِله**” denir; yani onunla çekişir.

**رَجُلٌ إِسْحِلانيُّ اللحية**: sakalı uzun, güzel. Sîbeveyh dedi: **الإِسْحِلانُ** bir sıfattır; kadınlardan **الإِسْحِلانِيَّة** ise hayranlık uyandıran, güzel, uzun boylu olandır. **شابٌّ مُسْحُلانٌ** ve **مُسْحُلانيٌّ**: uzun; uzunluk ve güzel endamla vasfedilir. **المُسْحُلانُ** ve **المُسْحُلانيُّ**: düz saçlı, gür tepeli; dişisi **الهاء** iledir.

**السِّحْلال**: büyük karınlı; A‘lem, sırtlanları vasfederek dedi ki:
**سُودٍ سَحَالِيلٍ كَأَنْـ
ـنَ جُلودَهُنَّ ثِيابُ راهِبْ**

Ebû Zeyd: **السِّحْلِيل**; develer içinde benzeri olmayan, memesi büyük dişi devedir; işte o, **ناقة سِحْليلٌ**dur.

**مِسْحَلٌ**: bir adamın adı. **مِسْحَلٌ**: A‘şâ’nın şu sözünde bir cinlinin adı:
**دَعَوْتُ خَلِيلي مِسْحَلاً، ودَعَوْا له
جِهِنَّامَ، جَدْعاً للهَجِينِ المُذَمَّمِ**
Cevherî dedi: **مِسْحَلٌ** A‘şâ’nın **تابِعَة**’sinin adıdır. **السُّحَلَةُ** (vezni **الهُمَزَة** misali): **الخِرْنِق**’ten yükselmiş ve annesinden ayrılmış küçük tavşan. **مُسْحُلانُ**: Nâbiga’nın şiirinde zikrettiği bir vadinin adıdır; dedi ki:
**فأَعْلى مُسحُلانَ فَحَامِرا**
(* “**فأعلى مسحلان إلخ**” asılda böyledir; Tehzîb’de ve Yâkût’un Mu‘cem’inde Nâbiga’nın şiirinden olanı:
**ساربط كلبي أن يريبك نبحه * وإن كنت أرعى مسحلان
فحامرا**)

**سَحُول**: Yemen köylerinden bir köydür; oradan beyaz pamuk elbiseler taşınır; bunlara, sin’in dammesiyle, **السُّحُوليَّة** denir. İbn Sîde dedi: O, Yemen’de bir yerdir; elbiseler ona nispetle **السَّحُوليَّة** diye adlandırılır. Tarafe dedi:
**وبالسَّفْح آياتٌ كأَنَّ رُسُومَها
يَمَانٍ، وَشَتْه رَيْدَةٌ وسَحُول**
**رَيْدَةُ** ve **سَحُول**: iki köydür; “**وَشَتْه**” ile **رَيْدَة** ve **سَحُول** halkının dokumasını kastetti.

**الإِسْحِل** (kesre ile): misvak yapılan bir ağaç; ve denildi ki: Hicaz’da, Necd’in yükseklerinde biten, büyüyen bir ağaçtır. Ebû Hanîfe dedi: **الإِسْحِل** **الأَثْل**’e benzer ve kalınlaşır; ondan semerler yapılır. Mürre dedi: **الأَثْل**’in kalınlaştığı gibi kalınlaşır; tekili **إِسْحِلةٌ**’dir; onun benzeri yoktur; ancak **إِجْرِد** ve **إِذْخِر** (ikisi de bitkidir), ve **إِبْلِم** (o, hurma yaprağıdır), ve **إِثْمِد** (sürmenin bir türü), ve onların “Onunla **بِبَلْدة إِصْمِت**’te karşılaştım” sözleri. Ezherî dedi: **الإِسْحِلُ** misvak ağaçlarından bir ağaçtır; ondan İmru’ul-Kays’ın sözü:
**وتَعْطُو برَخْصٍ غَير شَثْنٍ كأَنَّه
أَسَارِيعُ ظَبْيٍ، أَو مَسَاوِيكُ إِسْحِلِ**

مقاييس اللغة:
(**سحل**) **السين** ve **الحاء** ve **اللام** üç asıldır: bunlardan biri, bir şeyi bir şeyden kazıyıp soymaktır; diğeri sesten (türünden)dir; diğeri de bir şeyi kolaylaştırmak ve onu çabuklaştırmaktır.
Birincisi, onların sözü: **سَحَلت** rüzgârlar yeri; ondan derisini kazıyıp soyduğunda. İbn Düreyd ve başkaları dedi: **ساحل** deniz (kıyısı) lafızda ters çevrilmiştir; o, mânâda **مَسحُولٌ**dur; çünkü su onu **سَحله**. Bunun aslı, onların sözü: **سَحلت** demiri, onu **أسحَلُها**. Bu, onu eğelediğinde olur. Eğeye (eğeleme artığına) **السُّحالة** denir. Ve **السحْل**: beyaz elbise; sanki pisliğinden ve kirinden **سَحْلا** ile kazınıp soyulmuş gibidir. Çoğulu **السُّحُل**dür. Dedi ki:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ([7])
İkinci asıl: **السَّحيل**: eşeğin anırmasıdır; aynı şekilde **السُّحال**. Bu yüzden eşeğe **مِسْحَلاً** denir.
Babdan: hatibin dili için **المِسحَل**, ve hatip adam için (de).
Üçüncü asıl: onların sözü: **سَحَلَهُ** yüz (verdi), ona onun nakdini çabuklaştırdıysa. Bu ödünç alınır da şöyle denir: **سحله** yüz (ile), onu yüz (kere) çabucak dövdüyse.([8])
Babdan: **السَّحِيل**: gevşek bükümle bükülmüş ip. Onun zıddı **المبرَم** ve **البريم**dir; o, Züheyr’in şiirindedir:
* مِن سَحِيلٍ ومُبْرَمِ([9]) *
Bu asıllardan şâz olanlardan: **المِسْحلان**; ikisi, gemin dizgininin **شَكِيم**inin iki ucunda iki halkadır. Ve **الإِسْحِلُ**: ağaçtır.

القاموس المحيط:
**السَّحْلُ**: ipliği bükülmeyen elbise; **السَّحيل** gibi; ve onu **سَحَلَهُ**; ve tek bir kuvvet üzere olan ip; ve beyaz elbise; yahut pamuktan; çoğulu **أسْحالٌ** ve **سُحولٌ** ve **سُحُلٌ**. Ve onu **سَحَلَهُ**—**منَعَه** gibi—onu soydu ve yonttu; derken **انْسَحَلَ**. Ve rüzgârlar yeri **تَسْحَلُ**: üzerindekini kazıyıp soyar. Ve **الساحِلُ**: denizin kırsalı ve kıyısıdır; su onu **سَحَلَهُ** olduğu için ters çevrilmiştir;
kıyas: **مَسْحولاً** idi; yahut mânâsı: med yükselip sonra çekildiğinde, üzerindekini sürükleyip götürmesi sebebiyle sudan bir **ساحِل** sahibi (yer)dir.
Ve **ساحَلوا**: ona geldiler. Ve dirhemleri **سَحَلَ**—**منَعَ** gibi—onları nakit olarak yokladı. Ve borçluyu yüz dirhem (ile): ona nakit verdi; ve yüz kamçı (ile): onu dövdü. Ve göz **سَحْلاً** ve **سُحولاً**: ağladı. Ve katır—**منَعَ** ve **ضَرَبَ** gibi—**سَحيلاً** ve **سُحالاً**: anırdı. Ve falan: sövdü ve ayıpladı. Ve **السُّحالَةُ**—ötre ile—: altın ve gümüş eğelendiğinde düşen şey; ve kavmin döküntüsü; ve buğdayın ve arpanın kabuğu ve benzeri; ve **مِنبرٍ** gibi: oyma aleti ve eğe; ve dil, her ne ise; ve Cevherî’nin sözü: “dil, hatiptir” vavsız, bir yanılmadır; doğrusu: “ve hatip”tir, atıf harfiyle; ve dizgin—**السِحالِ** gibi, **كِتابٍ** gibi—yahut onun baltası; ve beliğ hatip; ve gemin dizgininin **شَكيم**inin iki ucunda iki halka; ve sakalın yanı; yahut iki **عِذار**ın altından sakalın ön tarafına (kadar); ikisi **مِسْحَلانِ**dir; ve cömertlikte nihayet; ve hadleri ikame eden cellât; ve çevik saki; ve elek; ve kırbanın ağzı; ve Kur’an’da mahir olan; ve pamuktan temiz elbise; ve tek başına iş gören yiğit; ve suyu dayanılmaz oluk; ve kesin azim; ve ip tek başına bükülür; ve sapıklık.
**رَكِبَ مِسْحَلَهُ**: yani, sapıklığını izledi de vazgeçmedi. Ve: bol yağmur. Ve adamın **عارِض**ı. Ve Absî Şurayh b. Kırvâş’ın atı. Ve bir adam adı. Ve A‘şâ’nın bir cin adıdır. Ve **انْسَحَلَ** söz ile: onunla akıp gitti. Ve adam **إِسْحِلانِيُّ اللِحْيَةِ**—kesre ile—: onun (sakalının) uzunudur. Ve **الإِسْحِلانِيَّةُ**: harika, uzun, güzel kadın. Ve genç **مُسْحُلانٌ** ve **أُسْحُلانٌ** ve **مُسْحُلانِيٌّ**—onların ötreleriyle—: uzun; yahut düz saçlı, uzun saçlı; ve o: bir güzelliktir. Ve **السَّحْلالُ**: şişman.
Ve **مُسْحُلانُ**—ötre ile—: bir vadi; yahut bir yer. Ve **صَبورٍ** gibi: Yemen’de bir yer; orada elbiseler dokunur. Ve **الإِسْحِلُ**—kesre ile—: onunla misvak yapılan ağaç. Ve **هُمَزَةٍ** gibi: küçük tavşan. Ve **المَسْحولُ**: küçük, hakir; ve düz, geniş yer; ve A‘câc’a ait bir deve. Ve **الأَساحِلُ**: su yolları. Ve falanı **أسْحَلَ**: insanları onu **يَسْحَلُونَهُ** buldu; yani: ona sövüyorlar. Ve **أَميرٍ** ve **غُرابٍ** gibi: eşeğin göğsünde dolaşan sestir.

تاج العروس:
س ح ل
**السًّحْلُ**: ipliği bükülmeyen elbise; yani iki kat bükülmez; **السَّحِيلِ** gibi, **أَمِيرٍ** gibi; ve onu **سَحَلَهُ**: onu **يَسْحَلَهُ** / **يَسْحَلُهُ** **سَحْلاً**; denir ki: **سَحَلُوهُ**: onun çözgüsünü bükmediler. Ve denildi: **السَّحِيلُ**: bükülmemiş iplik; fakat elbiseye gelince, ona **سَحِيلاً** denmez; fakat ona “bükülmez” denir; fakat elbiseye gelince, ona **سَحِيلاً** denmez; fakat ona **السَّحْلُ** denir. Ve **الصِّحاح**’ta: **السَّحِيلُ**: bükülmemiş ip; ve elbiselerden: ipliği tek kat olan. Ve **المُبْرَمُ**: ipliği iki kat bükülmüş olan. Ve **المِتْآمُ**: çözgüsü ve atkısı iki kat iki kat olan; ne **مُبْرَم**dır ne **مُسْحَل**. Ve **السَّحْلُ** ve **السَّحِيلُ**: tek bir kuvvet üzere olan ip; ve **المُبْرَمُ**: iki kat üzere olan. Ve **الصَّحاح**’ta: ipten **السَّحِيلُ**: terzinin ipeğini büktüğü gibi tek bükümle bükülen. Ve **المُبْرَمُ**: iki dokumayı bir araya getirip tek bir ip olarak bükmektir. Ve ipi **سَحَلْتُ**; o **مَسْحُولٌ**dur; **مُسْحَلٌ** denmez, **المُبْرَمِ** sebebiyle. Başkası dedi: ve ona **أَسْحَلْتُهُ** denebilir; o **مُسْحَلٌ**dur. Ve yüksek lehçe: **سَحَلْتُهُ**. Züheyr dedi:
" عَلَى كُلِّ حَالٍ مِنْ سَحِيلٍ ومُبْرَمِ
Ve **السَّحْلُ**: ince beyaz elbise; yahut pamuktan; Ezherî onu böyle tahsis etti. Cevherî dedi: **السَّحْلُ**: Yemen elbiselerinden, pamuktan beyaz elbise. Müseyyeb b. ‘Ales, göçenleri anarak dedi:
ولقدْ أَرَى ظُعُناً أُبَيِّنُها ... تُحْدَى كَأَنَّ زُهاءَها الأَثْلُ
في الآلِ يَخْفِضُها ويَرْفَعُها ... رِيعٌ يَلُوحُ كَأَنَّهُُ سَحْلُ
Yolu beyaz bir elbiseye benzetti. Çoğulu: **أَسْحالٌ** ve **سُحُولٌ** ve **سُحُلٌ**; sonuncusu iki ötre iledir. Mütenahhil el-Hüzelî dedi:
كالسُّحْلِ الْبِيضِ جَلاَ لَوْنَها ... سَحُّ نِجَاءِ الْحَمَلِ الأَسْوَلِ
Ezherî dedi: o, **سَقْفٍ** ve **سُقُفٍ** gibidir. İbn Berrî artırdı: ve **رَهْنٍ** ve **رُهُنٍ** ve **خَطْبٍ** ve **خُطُبٍ** ve **حَجْلٍ** ve **حُجُلٍ** ve **خَلْقٍ** ve **خُلُقٍ** ve **نَجْمٍ** ve **نُجُمٍ**. Ve onu **سَحَلَهُ**—**مَنَعَهُ** gibi—**سَحْلاً**: onu soydu ve yonttu; derken **فَانْسَحَلَ**: soyuldu. Ondan hadis: “derken onu onun için **تَسْحَلُهَا** kıldı”; yani: üzerindeki etten olanı kazıyıp soyuyor. Ve “**تَسْحَاهَا**” diye rivayet edilir; o da onun mânâsındadır. Mecazdan: rüzgârlar yeri **تَسْحَلُ** **سَحْلاً**: yani üzerindekini kazıyıp soyar ve derisini söker. Mecazdan: falan **السَّاحِلِ** üzerinde oturdu; o, denizin kırsalı ve kıyısıdır; su onu **سَحَلَهُ** olduğu için ters çevrilmiştir; yani onu soydu; yahut onun üzerine çıktı; böylece o, mef‘ûl mânâsında fâ‘ildir. Kıyas: **مَسْحُولاً** idi; İbn Düreyd söyledi. Yahut mânâsı: med yükselip sonra çekildiğinde, üzerinden geçtiğini sürükleyip götürmesi sebebiyle sudan bir **سَاحِل** sahibi (yer)dir. Mecazdan: **سَاحَلُوا مُسَاحِلَةً**: yani ona geldiler ve onun üzerine aldılar. Ve Bedir hadisi: “derken Ebû Süfyân kervanla **سَاحَلَ**”; yani onları deniz kıyısına getirdi. Ve dirhemleri **سَحَلَ**—**مَنَعَ** gibi—**سَحْلاً**: onları nakit olarak yokladı. Ve borçluya yüz dirhem **سَحَلَ**: ona nakit verdi. Ebû Züeyb dedi:
فَبَاتَ بِجَمْعٍ ثُمَّ آبَ إلى مِنىً ... فأَصْبَحَ رَاداً يَبْتَغِي المَزْجَ بِالسَّحْلِ

Yani **النَّقْد**; mastarı isim yerinde koydu. Ve onu yüz kırbaç **سَحْلاً** ile **سَحَلَهُ**: onu dövdü de derisini soydu. Ve göz **سَحَلَتِ** **تَسْحَلُ** **سَحْلاً** ve **سُحُولاً**: ağladı ve gözyaşını akıttı. Ve katır ile eşek **سَحَلَ**; **كَمَنَعَ** ve **ضَرَبَ** gibi; el-Cevherî yalnız sonuncusuna **سَحِيلاً** ve **سُحَالاً** olarak iktisar etti: yani anırdı; bundan dolayı çöl eşeğine: **مِسْحَلٌ** denildi. Ve falan kimse **سَحَلَ**: sövdü ve kınadı; bundan dolayı dile: **مسْحَلٌ** denildi. Ve **السُّحَالَةُ** (ötre ile): altın, gümüş ve benzerlerinden eğelendiği zaman düşen şeydir; ve onu **سَحَلَهُ** **سَحْلاً**: onu eğeledi, demektir. Ve bir şeyden **سُحِلَ** olan her şeyde, ondan düşen şey **سُحالَةٌ**dur. Leys dedi: **السُّحَالَةُ**: demirin törpülenmesi sırasında dökülen ve terazilerden eğelenen şeydir. Ve mecazdan: **السُّحَالَةُ**: kavmin döküntüsü; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **السُّحَالَةُ**: buğdayın ve arpanın ve benzerinin kabuğu; ikisinden soyulduğu zaman; aynı şekilde pirinç ve darı gibi diğer hububatın kabuğu. el-Ezherî dedi: Pirinç ve mısırdan dökülen şey, dövüldüğü zaman kepeğe benzer ise, o da **سُحَالَةٌ**dır. Ve **المِسْحَلُ**; **كَمِنْبَرٍ** gibi: **الْمِنْحَتُ**tur. Leys dedi: **السَّحْلُ**; **المِسْحَلِ** ile tahtayı yontmandır; o da **الْمِبْرَدُ**dir. Ve **المِسْحَلُ**: dil; İbn Ahmer dedi ki:
ومِنْ خَطِيبٍ إِذا ما انْسَاحَ مِسْحَلُهُ ... بِمُفْرِحِ القَوْلِ مَيْسُوراً مَعْسُورَا
Eğe gibi kılındı; bu mecazdır. İbn Sîde rivayet etti:
" وإِنَّ عِنْدِي إِنْ رَكِبْتُ مِسْحَلِي
" سُمَّ ذَرَارِيحَ رِطَابٍ وخَشِي
el-Cevherî’nin sözü: **اللِّسانُ الخَطِيبُ**; **وَاوٍ**suz (yazması) bir sehivdir; doğru olan: **والخَطِيبُ**; atıf harfiyle. Lakin bazıları, dilin hitabetle de vasfedilebileceğini tashih etti; böylece sehiv yoktur; bunu şeyhimiz nakletti; ve onda bir nazar vardır. Ve **المِسْحَلُ**: gem; **كالسِّحالِ**; **ككِتَابٍ** gibi; senin “**مِنْطَقٌ** ve **نِطَاقٌ**, **مِئْزَرٌ** ve **إِزَارٌ**” demen gibi. Ondan hadis: Allah عز وجل Eyyûb’a - nebîmize ve ona salât ve selâm olsun - dedi: “Hiç kimse benimle çekişmemelidir; ancak **الزِّيَارَ**ı aslanın ağzına, **الشِّحاكَ**ı ( **الشِّينِ** ve **الكافِ** ile) (koyan) kimse müstesna.” Ve o, yerinde zikredilmiştir. Yahut **المِسْحَلُ**: onun baltasıdır; o, ağızda duran demir parçadır; bunu, İbn Düreyd, eyer ve gem kitabında söyledi. Ve mecazdan: **الْمِسْحَلُ**; hutbesinde neredeyse kesilmeyen, beliğ, **الشَّحْشَحُ** hatiptir; o, **المِصْقَعِ**ın üstündedir. Ve denildi ki: **الْمِسْحَلُ**: iki halkadır; biri diğerine, gemin **شَكِيمِ**inin iki ucunda geçirilmiştir; o, alt dudak altındaki demir parçadır. Rü’be dedi:
" لَولاًَ شَكِيمُ الْمِسْحَلَيْنِ انْدَقّا
İbn Şümeyl dedi: Gemin **مِسْحَلُ**u: çene altındaki demir parçadır. Dedi ki: ve **الْفَأْسُ**: **الشَّكِيمَةِ**de duran demir parçadır. **الشِّكِيمَةُ**: ağızda enlemesine duran demir parçadır. Çoğulu **الْمَساحِلُ**dür. el-A‘şâ dedi:
صَدَدْتَ عَنْ الأَعْدَاءِ يَوْمَ عُباعِبٍ صُدُودَ الْمَذَاكِي أَفْرَغَتْها الْمَساحِلُ
Ve mecazdan: **شابَ مِسْحَلُهُ**; o, sakalın yanı yahut iki **عِذَار**ın altından sakalın ön tarafına kadardır; yahut o, şakaktır; ikisi **مِسْحَلاَنِ**dır. el-Ezherî dedi: ve **المِسْحَلُ**, Cendel et-Tuhavî’nin sözünde **الْعِذارِ**ın yeridir:
" عُلِّقْتُها وقد نَزى في مِسْحَلِي
Yani sakalımdan **عِذَار**ımın yerinde; yani ak saç. Dedi ki: Şairin sözüne gelince:
" الآنَ لَمَّا ابْيَضَّ أَعْلَى مِسْحَلِي
Burada iki **مِسْحَل**: iki şakaktır; ve onlar, gemden iki yanaktır. Ve **الْمِسْحَلُ**: cömertlikte nihayettir. Ve ayrıca: sultanın huzurunda hadleri uygulayan cellâttır. Ve ayrıca: çevik sakidir. Ve ayrıca: elektir. Ve ayrıca: kırbanın ağzıdır. Ve ayrıca: Kur’an’da mahir olandır; **السَّحْلِ**den; o da **السَّرْدُ** ve **التَّتابُعُ** ve **الصَّبُّ**dur. Ve ayrıca: pamuktan olan, temiz, ince elbisedir. Ve ayrıca: cesur olandır; **المُحْكَمِ** nüshalarında böyle; ve **العُبابِ**da: tek başına taşır. Ve ayrıca: suyu dayanılmaz olan oluk. Ve ayrıca: kesin azim; “falan kimse **مِسْحَلَهُ**na bindi” denir; yani işe azmetti ve onda ciddileşti. Ebû Ömer el-Cermî, Sahr b. Amr el-Bâhilî için rivayet etti:
" وإِنَّ عِنْدِي إِنْ رَكِبْتُ مِسْحَلِي
Ve İbn Sîde’den, onun bunu dil manasına şahit olarak rivayet ettiği geçti. Ve ayrıca: ip; ve **المُحْكَم**da: tek başına bükülen iplik; eğer onunla beraber başkası olursa, o **مُبْرَمٌ** ve **مُغَارٌ**dır. Ve ayrıca: sapkınlıktır; “falan kimse **مِسْحَلَهُ**na bindi” denir; yani sapkınlığını izledi de ondan vazgeçmedi. Aslı, atın yürüyüşünde toparlanıp başıyla itmesi hâlindedir. Ve **المسْحَلُ**: bol yağmur; **السَّحْلِ**den; o da dökmedir. Ve ayrıca: adamın yanağı; İbn Abbâd’dan; ondan: **شابَ مِسْحَلُهُ**. Ve **مِسْحَلُ**: Şurayh b. Kırvâş el-Absî’nin atıdır; es-Sâgânî nakletti. Ve ayrıca: bir adamın adıdır; o, Ebû’d-Dehnâ’dır - el-A‘câc’ın karısı -; el-A‘câc ikisi hakkında dedi ki:
" أَظَنَّتِ الدَّهْنَا ظَنَّ مِسْحَلُ
" أَنَّ الأَمِيرَ بالقَضَاءِ يَعْجَلُ
Ve ayrıca: el-A‘şâ’nın cinnîsinin adıdır. Ve **الصِّحاحِ** ve **العُبابِ**da: el-A‘şâ’nın **تَابِعَةِ**sinin adıdır; onda şöyle der:
دَعَوْتُ خَلِيلَي مِسْحَلاً ودَعُوْا لَهُ ... جُهُنَّامَ جَدْعاً لِلْهَجِينِ الْمُذَمَّمِ
Ve **الأَساسِ**ın secilerinden: “falan kimse **مِسْحَلَهُ**na binerse, el-A‘şâ’yı ve **مِسْحَلَهُ**nu aciz bırakır”; yani şiirinde ilerlerse. Ve hatibe: “sözle **انْسَحَلَ**” denir; yani onunla akıp gitti. Ve denildi ki: onda **اسْحَنْفَرَ**; bu mecazdır. Ve sakalı **إِسْحَلاَنِيُّ** (kesre ile) bir adam: yani onun (sakalının) uzunu, güzeli. Sîbeveyh dedi: **الإسْحِلانُ** bir sıfattır. Ve **الإٍسْحِلاَنِيَّةُ**: harika, uzun, güzel kadındır. Ve denilir: **شَابٌّ مُسْحُلاَنٌ** ve **أَسْحُلاَنٌ** ve **مُسْحُلاَنِيٌّ**; hepsinde ötre ile: yani uzun; uzunluk ve güzel endam ile vasfedilir. Yahut **مُسْحُلاَنٌ** ve **مُسْحُلانِيٌّ**: saçları düz, gür; ve o, **هَاءٍ** iledir; **المُحْكَم**da olduğu gibi. Ve **السَّحْلاَلُ**: karınlı; yani büyük karınlı; çoğulu **سَحالِيلُ**dür. el-A‘lem, sırtlanları vasfederek dedi:
سُودِ سَحالِيلٍ كَأَ ... نَ جُلُودَهُنَّ ثِيابُ رَاهِبْ
Ve **مُسْحُلاَنٌ** (ötre ile): bir vadidir; Leys’ten. Yahut: (bir yer adı); İbn Düreyd’den. en-Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
سَأَرْبِطُ كَلْبِي أنْ يُرِيبَكَ نَبْحُهُ ... وإِنْ كُنْتُ أَرْعَى مُسْحُلاَنَ فَحامِرا
Ve **سَحْولٌ**; **كَصَبُورٍ** gibi: Yemen’de bir (yer)dir; onunla **السَّحُولِيَّةُ** elbiseler dokunur; bunu İbn Sîde söyledi. Başkası dedi: Yemen’de bir köydür; oradan beyaz pamuk elbiseler taşınır; onlara **السَّحُولِيَّةَ** denir. Tarafe b. el-Abd dedi:
وبالسَّفْحِ آياتٌ كأَنَّ رُسُومَها ... يَمَانٍ وَشَتْهُ رَيْدَةٌ وسَحُولُ

yani **أَهْلُ رَيْدَةَ** ve **سَحُولُ**; ikisi de Yemen’de iki köydür. Ve Âişe’nin –Allah Teâlâ ondan razı olsun– hadîsinde: Allah’ın Resûlü –Allah Teâlâ ona salât ve selâm etsin– üç **سَحُولِيَّةٍ** pamuklu elbise içinde kefenlendi; içinde ne **قَمِيصٌ** vardı ne de **عِمامَةٌ**. Ve şöyle rivayet olunur: iki **سَحُولِيَّيْنِ** elbise içinde. İlk (harf) fetha ile ve damme ile rivayet olunur; birincisi zâhirdir. Damme ise, onun **السُّحُولِ**’a nisbet olması üzerinedir; **السُّحُولِ** ise **سَحْلٍ**’in cem‘idir; o da pamuktan beyaz elbisedir. Her ne kadar cem‘e nisbet edilmezse de, tekil için **فُقُول** gelmiştir; böylece **العُابِ**’daki gibi (ona) benzetilmiştir. Ve denilir ki: köyün adı da damme iledir. İki vecih ile onu İbnü’l-Esîr, İyâz, Celâl ve başkaları zikretmiştir; bununla musannifin kusuru bilinir.

**الإِسْحِلُ** (kesre ile): **الأَثْلِ**’e benzeyen bir ağaçtır; bitkileri **الأَراكِ**’ın bitkileri (gibi) **الُّهُولِ**’dedir; onunla, yani dallarıyla misvak yapılır. Bunu ed-Dîneverî söylemiştir. İmruü’l-Kays dedi ki:
وتَعْطُو بِرَخْصٍ غَيْرِ شَثْنٍ كَأَنَّهُ ... أسَارِيعُ ظَبْيٍ أو مَساوِيكُ إِسْحِلِ
Onun benzeri yoktur; ancak **إِذْخِر** ve **إِجْرِد** ve **إِبْلِم** ve **إِثْمِد** (müstesna).

**السُّحَلَةُ** ( **هُمَزَةٍ** vezninde): **الأَرْنَبُ**’ın, **الخِرْنِقِ**’ten yükselmiş ve annesinden ayrılmış küçük (dişi) olanıdır.

Erkeklerden **المَسْحُولُ**: küçük, hakir olandır. Ve ayrıca: düz, geniş mekândır. Ve ayrıca: el-Acçâc’a ait bir devedir; o, onun hakkında şöyle diyen kimsedir:
" أُنِيخَ مَسْحُولٌ معَ الصُّبَّارِ
" مَلالَةَ الْمَأْسُورِ بالإسارِ

**الأَساحِلُ**: İbn Abbâd’dan; suyun akıntı yataklarıdır. Ve denilir ki: **أَسْحَلَ** falancayı; insanlar onu **يَسْحُلُونَهُ** bulduğu zaman; yani ona sövdükleri, onu ayıpladıkları ve onun hakkında (kötü) konuştukları zaman.

**السَّحِيلُ** ve **السُّحالُ** ( **أَمِيرٍ** ve **غُرَابٍ** gibi): eşeğin göğsünde dolaşan sestir; o, **النَّهِيقُ**’tir; ve **النُّهاقٌ** (da denir). Ve **سَحَلَ** **سَحْلاً**; ve daha önce geçti.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **سُحِلَتْ مَرِيرَةُ فُلانٍ**: onun kuvveti zayıfladığı zaman; mânâ: onun bükülmüş ipi **سَحِيلاً** kılındı; bu mecazdır. Ve **أَسْحَلْتُ الحَبْلَ**; o da **مُسْحَلٌ** olur: İbn Abbâd’dan bir lugattır; fasih değildir.

**المُسَحَّلَةُ** ( **مُعَظَّمَةٍ** gibi): Ebû Amr’dan; iplik yumağıdır. Dedi ki: o, **الوَشِيعَةُ**’dir; ve **المُسَمَّطَةُ** da (denir). Ve denildi ki: **الثِّيابُ السَّحُولِيَّةُ**; **السَّحُولِ**’a nisbet edilmiş **الْمَقْصُورَةُ**’dur; **السَّحُولِ** ise **القَصَّارُ**’dır; çünkü o, onları **يَسْحَلُها**; yani onları yıkar da onlardan kirleri temizler.

**سَحُولٌ**: Yemen’de bir kabilenin babasıdır; onunla zikredilen köy adlandırılmıştır. O, **سَوَادَةَ** b. **عَمْرِو** b. **سَعْدِ** b. **عَوْفِ** b. **عَدِيِّ** b. **مالِكِ** b. **زَيْدِ** b. **سَهْلٍ** el-Himyerî’nin oğludur.

**انْسَحَلَتْ الدَّراهِمُ**: pürüzsüzleşti. **سَحَلْتَ الدَّراهِمَ**: onları döktün; sanki bazısını bazısına sürttün.

**انٍسِحالُ النَّاقَةِ**: el-Asmaî’den; yürüyüşünde hızlanmasıdır. Ve **الانْسِحالُ**: akıp dökülme ve yer yüzünün kabuğunun soyulmasıdır. Ve gök, gecesini **تَسْحَلُ** olarak geceledi: yani suyu döker; bu mecazdır.

**المِسْحَلُ** ( **مِنْبَرٍ** gibi): yaban eşeğidir; ve bu, pahalı bir sıfattır. Ve onun **سَحِيلُهُ**: anırmasının en şiddetlisidir. Bunu el-Cevherî ve başkası zikretmiştir; musannifin onu terk etmesi gariptir.

**رَكِبَ مِسْحَلَهُ**: hutbesinde ilerleyip gittiği zaman (denir). **سَحَلَ القِراءَةَ سَحْلاً**: onu ardı ardına, bitişik olarak okudu. **الجِيمِ** ile de rivayet olunur; ve daha önce geçti.

**السَّحْلُ**: **السَّرْدُ**’dür; o da, bazısının bazısını takip etmesidir. **طَعَنَ في مِسْحَلِ ضَلاَلَةٍ**: onda hızlandığı ve ciddiyet gösterdiği zaman.

**السَّحالُ** ve **المُساحَلَةُ**: iki adam arasındaki **المُلاحاةُ**’dır; denilir ki: o, onu **يُساحِلُه**; yani onunla **يُلاحِيهِ**. Ebû Zeyd dedi ki: **السِّحْلِيل**: memesi büyük olan, develer içinde benzeri olmayan dişi devedir.

**المِسْحَلُ**: şeytandır. Ve ayrıca: erkeklerden aşağılık olandır. **سُلَيْمانُ بنُ مِسْحَلٍ**: İbn Ömer’den (rivayet eden) bir tâbiîdir.

**سَاحُولُ الْقَارُورَةِ**: onun kılıfıdır. Bunu es-Sâgânî, **س ج ل** terkibinde nakletmiştir.

**السُّحْلُولُ** ( **زُهْلُولٍ** gibi): erkeklerden hakir, zayıf olandır.

**سَحِيلٌ** ( **أَمِيرٍ** gibi): Kûfe ile Şam arasında bir arazidir; Nu‘mân b. el-Münzir orada koruma yapardı; bunu Nasr söylemiştir.

**السَّاحِلُ**: Mağrib’de, kıble tarafında Kayrevan’ın önünde, kıbleye doğru olan taraftan (bulunan) bir şehirdir; ondan deniz sahili değildir. Ondan: **إِسْرائِيلُ بنُ رَوْحٍ السَّاحِلِيُّ**; Mâlik’ten rivayet etti.

**ساحِلُ الْجَوابِرِ**: Mısır’da küçük bir kûradır. **وساحِلُ دنكرو** ed-Dencâviyye’dedir. **وساحلُ دبركه** el-Menûfiyye’dedir. **وساحِلُ الْحَطَبِ** el-Esîûtiyye’dedir.
