# سحل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AD%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سحل

باب الحاء والسين اللام معهما
ح س ل، س ل ح، س ح ل، ح ل س، ل ح س، ل س ح كلهن مستعملات
حسل:
الضَبُّ يُكْنَى أبا حِسْل، والحِسْلُ: ولدُه، ويقال: إنه قاضي الدوابّ والطَّيْر، ويقال: وُصِفَ له آدَمُ وصورتُه -عليه السلام-، فقال الضَّبُّ: وَصَفتُم طَيْراً يُنْزِل الطيرَ من السماءِ الحُوتَ في الماء، فمن كان ذا جَناحٍ فَلْيَطِرْ، ومن كان ذا حافرٍ فَلْيَحفِرْ. وجمعة حِسَلةٌ.
سحل:
السَّحيل: ثَوْبٌ لا يُبْرَمُ غَزْلُة أي لايُفْتَلُ طاقَيْنِ طاقَْين، تقول: سَحَلُوه أيْ: لم يَفْتِلوا سَداه، والجمع السُّحُل، قال:
على كلِّ حالٍ من سَحيلٍ ومُبْرَمِ
والمِسْحَلُ: الحِمارُ الوحشيُّ، والسَّحيل: أشدُّ نهيق الحمار.
والسَّحْل: نَحْتُكَ الخَشَبَةَ بالمِسْحَل، أيْ: المِبْرَد، ويقال له ومِبْرَد الخَشَب، إذا شَتَمه.
والمِسْحَل: من أسماء الرِّجال الخُطَباء، واللِّسان، قال الأعشى:
وما كنتُ شاحرداً ولكن حَسْبتُني		إذا مِسْحَلٌ سَدَّى ليَ القَوْلَ أَنطِقُ
ومِسْحَل يقال، اسمُ جِنّيّ الأعشى في هذا البيت، ويُريد بالمِسْحَل المِقْوَل. والريحُ تَسْحَل الأرض سَحْلاً تَكْشِطُ أَدَمَتَها .
والسُّحالةُ : ما تَحاتَّ من الحديدي إذا بُرِدَ ، ومن الموازين إذا تَحاتّتْ ، ومن الذُّرَة والأَرُزِّ إذا دُقَّ شِبْهُ النُّخالة .
والسَّحْل : الضرْب بالسياط مما يَكْشِطُ من الجِلد .
والمِسَحلان: حَلْقَتان إحداهما مُدْخَلة في الأخرى على طَرَفَي شَكيم الدابّة، وتُجمَع مَساحِل، قال:
لولا شَباةُ المِسْحَلَيْنِ اندَقَّاً
وقال:
صُدودَ المَذاكي أفلتتها المساحِلُ
والساحِلُ: شاطئ البحر. والإسْحِل: من شَجَر السِّواك.
ومُسْحُلان: اسمُ وادٍ، قال النابغة:
سأربِطُ كلبي أنْ يَريبك نَـبْـحُـهُ		وإنْ كنتُ أرْعَى مُسْحُلانَ وحامِرا
وشابٌّ مُسْحُلان: طويل حَسَن القامة.
سلح:
السَّلْح: السُّلاح، ويال: هذه الحشيشة تُسَلِّح الإِبِل تسليحاً.
والسِّلاح من عِداد الحرب ما كان من حديد، حتى السَّيف وحدَه يُدعَى سِلاحاً، قال:
طَليحَ سِفارٍ كالسِلّاح المُفَرَّد
يعني السيف وحدَه.
والسُّلْحة: رُبُّ خاثر يُصَبُّ في النِحْي.
والمَسْلَحة: قومٌ في عُدَّةٍ قد وُكِّلوا بإزاء ثَغْر، والجيمع المَسالِح، والمَسْلَحيٌّ: الواحد المُوَكَّل به.
والاِسليح: شجرة تغرُز عليه الإبل.
وسَيْلَحِين وسَيْلَحُون ونُصيبِين ونَصيُبون، كذا تُسميه العرب بلغتين.
حلس:
الحِلْس: ما وَلِيَ البعير تحت الرَّحْل، ويقال: فلان منأحلاس الخيل، أي في الفُروسيّة أي كالحِلْس اللازم لظَهْر الفَرَس.
والحِلْس للبيت: ما يُبْسَطُ تحت حُرِّ المتاع من مِسْحٍ وغيره. وحَلَسْتُ البعيرَ حَلْساً: غشَّيتُه بحِلْسٍ.
وفي الحديث في الفِتْنة "كُنْ حِلْسَ بيتِكَ حتى تأتيك يدٌ خاطية أو مَنِيّةٌ قاضية".
وحَلسَتِ السماءُ: أمطرتْ مطراً رقيقاً دائماً.
وعُشّبٌ مُسْتَحِلس: ترى له طرائِقَ بعضها فوق بعض لتراكُمه وسواده.
واستَحْلَسَ الليلُ بالظلام، أي: تراكَمَ واستَحْلَسَ السَّنام إذا رَكِبَتْه رَوادِفُ الشَّحم ورَواكبُه.
والحَلِس بكسر اللام: الشجاع الذي يُلازمُ قِرْنَهُ والحِلْس: أن ياخذ المُصَدِّق مكان الإبل دراهمَ.
والحِلْسُ: الرّابعُ من القِداح.
والمُسْتَحلِس: الذي يلزم المكان.
لحس:
اللَّحْسُ: أكل الدَّوابّ الصوف، وأكل الجَراد الخضر والشجر ونحوه.
واللاّحُوس: المَشْؤوم يَلْحَس قومه.
واللَّحُوس: الذي يَتَتَبَّع الحلاوة كالذُّباب.
والمِلْحَس: الشُّجاع الذي يأكل كل شيء يرتفع إليه

### Türkçe

باب **الحاء** ve **السين** ve **اللام** onlarla birlikte

**ح س ل**، **س ل ح**، **س ح ل**، **ح ل س**، **ل ح س**، **ل س ح**: hepsi kullanımdadır.

**حسل**:
Keler, **أبا حِسْل** künyesiyle künyelenir; **الحِسْل**: onun yavrusudur. Ve denilir: O, dört ayaklıların ve kuşun kadısıdır. Ve denilir: Âdem ve onun sûreti -aleyhi’s-selâm- ona vasfedildi; bunun üzerine keler dedi ki: “Siz, kuşu gökten suya, balığı suda (indiren) bir kuş vasfettiniz; öyleyse kanadı olan uçsun, toynağı olan kazsın.” **حِسْلة** onun cem‘idir.

**سحل**:
**السَّحيل**: ipliği bükülmeyen bir elbise; yani iki kat, iki kat bükülmez. Dersin ki: **سَحَلُوه**; yani onun çözgüsünü bükmediler. Cem‘i **السُّحُل**’dür. Dedi ki:
Her hâl üzere, **سَحيل**’den ve bükülmüşten.

**المِسْحَل**: yaban eşeği; ve **السَّحيل**: eşeğin anırmasının en şiddetlisidir.

**السَّحْل**: senin, **المِسْحَل** ile odunu yontmandır; yani: törpü. Ve ona “odun törpüsü” de denilir; onu sövdüğü zaman.

**المِسْحَل**: hatip erkeklerin adlarındandır; ve (aynı şekilde) dil (adı). A‘şâ dedi ki:
Ben **شاحرداً** değildim; fakat kendimi, **مِسْحَلٌ** bana sözü çözgülediğinde konuştururum diye sandım.

Ve **مِسْحَل** denilir: bu beyitte A‘şâ’nın cinnîsinin adıdır. Ve **المِسْحَل** ile **المِقْوَل**’ü kasteder. Ve rüzgâr, yeri **سَحْلاً** **تَسْحَل** eder: onun derisini (yüzeyini) sıyırır.

**السُّحالة**: demir törpülendiğinde ondan dökülen; ve terazilerden, aşındıklarında dökülen; ve mısırdan ve pirinçten, dövüldüğünde, kepeğe benzer olan.

**السَّحْل**: deriden sıyırıp alan kamçı darbeleridir.

**المِسَحلان**: iki halka; birisi ötekine geçirilmiş, binek hayvanının gemininin iki ucunda. **مَساحِل** olarak cem‘ edilir. Dedi ki:
Eğer **المِسْحَلَيْنِ**’in keskinliği olmasaydı, ikisi de parçalanırdı.

Ve dedi ki:
Keskin koşanların yüz çevirmeleri; onları **المساحِلُ** kurtardı.

**الساحِلُ**: deniz kıyısıdır. **الإسْحِل**: misvak ağacındandır.

**مُسْحُلان**: bir vadinin adıdır. Nâbiga dedi ki:
Köpeğimi bağlayacağım; onun havlaması seni kuşkulandırmasın diye; hâlbuki ben **مُسْحُلانَ** ve **حامِرا**’yı otlatıyor olsam da.

**شابٌّ مُسْحُلان**: uzun, güzel boylu (genç).

**سلح**:
**السَّلْح**: **السُّلاح**’tır. Ve denildi: Bu ot, develeri **تُسَلِّح** eder, **تسليحاً**.

**السِّلاح**: savaş aletlerinden demirden olan şeydir; hatta yalnız kılıca da **سِلاحاً** denilir. Dedi ki:
Yalnızlaştırılmış silah gibi, kınları yıpranmış.

Yani yalnız kılıç.

**السُّلْحة**: tuluma dökülen, koyu bir yoğurttur.

**المَسْلَحة**: bir sınır geçidi karşısında görevlendirilmiş, teçhizat içinde bir topluluktur. Cem‘i **المَسالِح**’tir. **المَسْلَحيّ**: onunla görevlendirilmiş tek kişidir.

**الاِسليح**: develerin üzerine sürtündüğü bir ağaçtır.

**سَيْلَحِين** ve **سَيْلَحُون** ve **نُصيبِين** ve **نَصيُبون**: Araplar onu iki lehçeyle böyle adlandırır.

**حلس**:
**الحِلْس**: devenin semerin altında bitişik duran şeydir. Ve denilir: Falan, atların **أحلاس**’ındandır; yani süvarilikte; yani atın sırtına yapışık **الحِلْس** gibi.

Ev için **الحِلْس**: eşyanın sıcağının altına serilen şeydir; **مِسْحٍ** ve başkası gibi. Ve **حَلَسْتُ** deveyi **حَلْساً**: onu bir **حِلْسٍ** ile örttüm.

Ve fitne hakkında hadiste: “Sana hatalı bir el veya hükmünü icra eden bir ölüm gelinceye kadar evinin **حِلْسَ**’i ol.”

**حَلسَتِ** gök: ince, devamlı bir yağmur yağdırdı.

**عُشّبٌ مُسْتَحِلس**: onun için, birikmesi ve karalığı sebebiyle, bazısı bazısının üstünde yollar görürsün.

Gece, karanlıkla **استَحْلَسَ** etti; yani: birikti. Ve hörgüç, yağın artçıları ve binekleri ona bindiğinde **استَحْلَسَ** eder.

**الحَلِس** (lâmın kesresiyle): rakibini bırakmayan yiğit. Ve **الحِلْس**: zekât toplayanın, develer yerine dirhemler almasıdır.

**الحِلْسُ**: oklar (kura çubukları)dan dördüncüsüdür.

**المُسْتَحلِس**: mekâna yapışıp kalan kimsedir.

**لحس**:
**اللَّحْسُ**: dört ayaklıların yünü yemesi; ve çekirgenin yeşilliği ve ağacı ve benzerini yemesi.

**اللاّحُوس**: uğursuz; kavmini **يَلْحَس** eder.

**اللَّحُوس**: sinek gibi tatlıyı takip eden.

**المِلْحَس**: kendisine yükselen her şeyi yiyen yiğit.
