# سخبر (س-خ-ب-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%A8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AE%D8%A8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - خ - ب - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والسين
دخمس:
الدَّخْمَسةُ: الخِبُّ يُدَخْمِسُ عليك ولا يُبَيِّنُ لك محنة ما يريد.
تقول: يُدَخْمِسُ علي.
دنخس: والدَّنْخَسُ: الجسيم، الشديد اللحم. والدَّنْخَسُ أيضا: الذي لا خير فيه خرمس: اخْرَمَّسَ أي: ذَلَّ وخَضَعَ، قال:
ودَخْدَخَ العَدُوُّ حتى اخْرمَّسَا
سربخ: السَّرْبَخُ: مفازة لا يهتدى فيها.
سخبر: السَّخْبَرُ: شجرة من شجر الثمام، له قضب مجتمع، وجرثومة، وعيدانه كالكراث في الكثرة، وكأن ثمرته مكاسح القصب أو أدق منها. ومكاسح القصب رؤوسها.
خنفس: الخُنْفَساءُ: دويبة سوداء تكون في أصول الحيطان.
يقال: هو ألح من الخُنْفَساء. لرجوعها إليك كلما رميت بها.
وثلاث خنفساوات، والجميع خَنافِسُ.
وفي لغة: خُنْفَساء وخُنْفَساءة واحدة، وثلاث خُنْفَساوات.
خنبس: أسد خُنابِسٌ، وحَنْبَسَةُ: ترارة وغلظة. ويقال: بل مشيته.
تسخن: التَّساخينُ: الخفاف، الواحد تَسْخانٌ وتَسْخَنٌ.
فرسخ: الفَرْسَخُ ثلاثة أميال ويقالُ للذي لا فُرْجَةَ فيه من الأشياء: ما فيها فَرْسَخُ خنسر: قرأت في كتاب: الخَناسِرةُ، واحدُهم: خِنْيسرٌ، وهم الذين يُشَيِّعُونَ الجنائز.
خلبس: والخَلابيسُ: الكذب.
والخَلابيسُ: أن تروى الإبل، ثم تذهب ذهابا شديدا حتى تعني الراعي.
سملخ: السَّمالِخيُّ من الطَّعام: ما لم يكن له طعم، ومن اللبن أيضاً.
والسَّماليخُ: أماصيخُ من النَّصيِّ مثل القضيب، يقال له: أُمصُوخةُ. وأَماصِيخُ الزَّخْرِط: ما سالَ من أنف النَّعجة.
خسفج: الخَيْسَفوج: حب القطن.

##### Türkçe

**الخاء** ve **السين**

دخمس:
**الدَّخْمَسةُ**: hilekârın sana **يُدَخْمِسُ** yapması ve sana, istediği şeyin mihnetini açıklamamasıdır.
Dersin ki: bana **يُدَخْمِسُ** yapıyor.

دنخس: ve **الدَّنْخَسُ**: iri yapılı, eti şiddetli (sıkı) olan. Ve **الدَّنْخَسُ** ayrıca: kendisinde hayır olmayan.

خرمس: **اخْرَمَّسَ** yani: zelil oldu ve boyun eğdi, dedi ki:
ودَخْدَخَ العَدُوُّ حتى اخْرمَّسَا

سربخ: **السَّرْبَخُ**: içinde yol bulunmayan (yol gösterilmeyen) bir çöl.

سخبر: **السَّخْبَرُ**: **الثمام** ağacından bir ağaç; onun birleşik dalları, bir kök kütüğü vardır; çubukları çoklukta pırasa gibidir; sanki meyvesi kamışın **مكاسح**’ları yahut onlardan daha incedir. Kamışın **مكاسح**’ları onun başlarıdır.

خنفس: **الخُنْفَساءُ**: duvarların diplerinde bulunan siyah bir küçük canlı.
Denir ki: o, **الخُنْفَساء**’dan daha ısrarlıdır; çünkü ona her ne zaman atsan sana geri döner.
Ve üç **خنفساوات**; hepsi **خَنافِسُ**’tir.
Bir dilde: bir tane **خُنْفَساء** ve **خُنْفَساءة**; ve üç **خُنْفَساوات**.

خنبس: **خُنابِسٌ** aslan; ve **حَنْبَسَةُ**: gevreklik ve kalınlık. Ve denir ki: bilakis onun yürüyüşüdür.

تسخن: **التَّساخينُ**: mestler; teki **تَسْخانٌ** ve **تَسْخَنٌ**.

فرسخ: **الفَرْسَخُ** üç mildir; ve şeylerden içinde açıklık bulunmayana denir: onda **فَرْسَخُ** yoktur.

خنسر: bir kitapta okudum: **الخَناسِرةُ**; onların teki: **خِنْيسرٌ**; onlar cenazeleri uğurlayan kimselerdir.

خلبس: ve **الخَلابيسُ**: yalan.
Ve **الخَلابيسُ**: develerin sulanması, sonra çobanı yormaya varacak şiddetli bir gidişle gitmesidir.

سملخ: yiyecekten **السَّمالِخيُّ**: tadı olmayan şey; sütten de.
Ve **السَّماليخُ**: **النَّصيِّ**’den, çubuk gibi **أماصيخُ**; ona **أُمصُوخةُ** denir. Ve **أَماصِيخُ الزَّخْرِط**: koyunun burnundan akan şeydir.

خسفج: **الخَيْسَفوج**: pamuk tohumu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَخْبَرُ: ضَرْبٌ من الشَجَر. يقال: رَكِبَ فُلانٌ السَخْبَرَ، إذا غَدَرَ. قال الشَّاعر، وهو حسّان، يهجو الحارثَ بن عوفٍ المُرّيَّ من غطفان:
إنْ تَغْدِروا فالغَدْرُ منكم شِـيمَةٌوالغَدْرُ يَنْبُتُ في أصولِ السَخْبَرِ

##### Türkçe

**السَخْبَرُ**: Ağaçtan bir tür darbe. Denilir ki: “Falan **السَخْبَرَ**’a bindi”, hıyanet ettiğinde. Şair dedi ki—o, Hassân’dır—Gatafân’dan Murrî olan Avf oğlu Hâris’i hicvederek:

Eğer hıyanet ederseniz, hıyanet sizden bir huydur;
ve hıyanet, **السَخْبَرِ**’in köklerinde biter.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّخْبَرُ: شجر إِذا طال تدلت رؤُوسه وانحنت، واحدته سَخْبَرَة، وقيل: السخبر شجر من شجر الثُّمام له قُضُب مجتمعة وجُرْثُومة؛ قال الشاعر:
واللؤمُ ينبُت في أُصُولِ السَّخْبَر
وقال أَبو حنيفة: السخبر يشبه الثُّمام له جُرْثُومة وعيدانه كالكرّات في الكثرة كأَنَّ ثمره مكاسح القَصب أَو أَرق منها، وإِذا طال تدلت رؤوسه وانحنت. وبنو جعفر بن كلاب يُلقَّبون فروعَ السخْبَرِ؛ قال دريد بن الصمة:مما يجيءُ به فروعُ السَّخْبَرِ
ويقال: ركب فلان السخْبَرَ إِذا غَدَرَ؛ قال حسان ابن ثابت: إِنْ تَغْدِرُوا فالغَدْرُ منكم شِيمةٌ،
والغَدْرُ يَنْبُتُ في أُصُولِ السَّخْبَرِ
أَراد قوماً منازلهم ومحالُّهم في منابت السخبر؛ قال: وأَظنهم من هذيل؛ قال ابن بري: إِنما شبه الغادر بالسخبر لأَنه شجر إِذا انتهى استرخى رأْسه ولم يبق على انتصابه، يقول: أَنتم لا تثبتون على وفاء كهذا السخبر الذي لا يثبت على حال، بينا يُرى معتدلاً منتصباً عاد مسترخياً غير منتصب. وفي حديث ابن الزبير: قال لمعاوية لا تُطْرِقْ إِطْراقَ الأُقْعُوانِ في أُصول السخبر؛ هو شجر تأْلَفُه الحَيَّاتُ فتسكن في أُصوله، الواحدة سخبرة؛ يقول: لا تتغافَلْ عما نحن فيه.

##### Türkçe

**السَّخْبَرُ**: Uzadığı zaman başları sarkan ve eğilen bir ağaçtır; onun teki **سَخْبَرَة**’dir.

Ve denildi ki: **السخبر** **الثُّمام** ağacından bir ağaçtır; onun bir araya toplanmış çubukları ve bir kütüğü vardır; şair dedi ki:
واللؤمُ ينبُت في أُصُولِ **السَّخْبَر**
“Alçaklık, **السَّخْبَر**’in köklerinde biter.”

Ve Ebû Hanîfe dedi ki: **السخبر**, **الثُّمام**’a benzer; onun bir kütüğü vardır ve dalları çoklukta **الكرّات** gibidir; sanki onun meyvesi **مكاسح القَصب** yahut ondan daha incedir; uzadığı zaman başları sarkar ve eğilir.

Ve Benû Ca‘fer b. Kilâb, **فروعَ السخْبَرِ** diye lakaplandırılır; Düreyd b. es-Sımme dedi ki:
مما يجيءُ به فروعُ **السَّخْبَرِ**
“**السَّخْبَرِ**’in dallarının getirdiği şeylerden.”

Ve denilir: Falan **السخْبَرَ**’a bindi; ihanet ettiği zaman; Hassân b. Sâbit dedi ki:
إِنْ تَغْدِرُوا فالغَدْرُ منكم شِيمةٌ،
والغَدْرُ يَنْبُتُ في أُصُولِ **السَّخْبَرِ**
“Eğer ihanet ederseniz, ihanet sizden bir huydur; ihanet **السَّخْبَرِ**’in köklerinde biter.”

**السخبر**’in bittiği yerlerde meskenleri ve konak yerleri olan bir kavmi kastetti; dedi ki: Ve ben onları **هذيل**’den sanıyorum.

İbn Berrî dedi ki: Ancak hain, **السخبر**’e benzetildi; çünkü o, bir ağaçtır: nihayete vardığı zaman başı gevşer ve dik duruşu üzerinde kalmaz; diyor ki: Siz, vefa üzerinde, hâl üzere sebat etmiyorsunuz; şu **السخبر** gibi ki hâl üzere sebat etmez; birden onu düzgün, dikilmiş görülürken, tekrar gevşemiş, dikilmiş olmayan olarak döner.

İbn ez-Zübeyr hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: **الأُقْعُوانِ**’ın **أُصول السخبر** içinde baş eğişi gibi baş eğme; o, bir ağaçtır; yılanlar ona alışır da onun köklerinde barınır; onun teki **سخبرة**’dir; diyor ki: Bizim içinde bulunduğumuz şeyden gafil olma.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السخبر: شجر، إذا طال تدلت رؤوسه وانحنت، واحدته سخبرة، وهو يشبه الإذخر. وقال أبو حنيفة: يشبه الثمام، له جرثومة، وعيدانه كالكراث في الكثرة. كأن ثمره مكاسح القصب أو أرق منها إذا طال تدلت رؤوسه وانحنت. وفي حديث ابن الزبير قال لمعاوية:  لا تطرق إطراق الأفعوان في أصول السخبر  . قالوا: هو شجر تألفه الحيات فتسكن في أصوله، أي لا تتغافل عما نحن فيه. وسخبر: ع، سمي باسم الشجر. والسخيبرة مصغرا: ماء جامع ضخم لبني الأضبط بن كلاب. وسخبرة الأزدي، روى عنه ابنه عبد الله. وله حديث في سنن الترمذي، كذا قاله الذهبي وابن فهد. قلت: والذي روى عنه أبو داوود الأعمى، عن عبد الله بن سخبرة، عن النبي صلى الله عليه وسلم، ليس بالأزدي، فإن الأزدي هو أبو معر، وليس لابنه رواية ولا لأبي داوود عنه - وسخبرة بن عبيدة، ويقال عبيد الأسدي من أقارب عبد الله ابن جحش، له هجرة، صحابيان. وسخبرة بنت تميم، ويقال بنت أبي تميم، صحابية: ذكرها ابن إسحاق فيمن هاجر إلى المدينة.
 ومما يستدرك عليه: فروع السخبر، لقب بني جعفر ابن كلاب. قال دريد بن الصمة:
  مما يجيء به فروع السخبر ويقال: ركب فلان السخبر، إذا غدر. قال حسان بن ثابت:
  إن تغدروا فالغدر منكم شـيمة                      والغدر ينبت في أصول السخبر أراد قوما منازلهم ومحالهم في منابت السخبر. قال: وأظنهم من هذيل. قال ابن بري: إنما شبه الغادر بالسخبر. لأنه شجر إذا انتهى استرخى رأسه ولم يبق على انتصابه. يقول: أنتم لا تثبتون على وفاء كهذا السخبر الذي لا يثبت على حال، بينا يرى معتدلا منتصبا عاد مسترخيا غير منتصب. وأبو معمر عبد الله بن سخبرة الأزدي صاحب عبد الله بن مسعود، من ولده أبو القاسم يحيى بن علي ابن يحيى بن عوف بن الحارث بن الطفيل بن أبي معمر السخبري البغدادي، ثقة، حدث عن البغوي وابن صاعد، وعنه أبو محمد الخلال، توفي سنة 384.

##### Türkçe

**السخبر**: ağaçtır; uzadığı zaman başları sarkar ve eğilir; onun teki **سخبرة**’dir; ve o **الإذخر**’a benzer. Ebû Hanîfe dedi: **الثمام**’a benzer; onun bir kök kütüğü vardır; ve onun dalları çoklukta pırasa gibidir. Sanki onun meyvesi kamışın koçanları gibidir yahut onlardan daha incedir; uzadığı zaman başları sarkar ve eğilir.

İbnü’z-Zübeyr hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: “**السخبر**’ın köklerinde yılanın başını eğmesi gibi baş eğme.” Dediler: O, yılanların ülfet ettiği, köklerinde barındığı bir ağaçtır; yani, bizim içinde bulunduğumuz şeyden gafil olma.

Ve **سخبر**: bir yer adıdır; ağaç adıyla adlandırılmıştır.

Ve **السخيبرة** küçültme olarak: Benî’l-أضبط b. Kilâb’a ait, büyük, toplayıcı bir sudur.

Ve **سخبرة** el-Ezdî: ondan oğlu Abdullah rivayet etti. Onun Tirmizî’nin Sünen’inde bir hadîsi vardır; Zehebî ve İbn Fehd bunu böyle söylemiştir. Dedim: Ebû Dâvûd el-A‘mâ’nın, **عبد الله بن سخبرة**’den, Peygamber صلى الله عليه وسلم’den rivayet ettiği kimse Ezdî değildir; çünkü Ezdî olan Ebû Ma‘arr’dır; ne oğlunun rivayeti vardır ne de Ebû Dâvûd’un ondan rivayeti.

Ve **سخبرة بن عبيدة**; ve **عبيد** el-Esedî denilir; Abdullah b. Cahş’ın akrabalarındandır; onun hicreti vardır; ikisi de sahâbîdir.

Ve **سخبرة بنت تميم**; ve **بنت أبي تميم** denilir; sahâbiyedir: İbn İshâk onu Medîne’ye hicret edenler içinde zikretti.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **فروع السخبر**, Benî Ca‘fer b. Kilâb’ın lakabıdır. Düreyd b. es-Sımme dedi ki:

  **مما يجيء به فروع السخبر**

Ve denilir: Falan **السخبر**’a bindi; hıyanet ettiği zaman. Hassân b. Sâbit dedi ki:

  **إن تغدروا فالغدر منكم شـيمة                      والغدر ينبت في أصول السخبر**

**السخبر**’ın bitiş yerlerinde evleri ve yurtları olan bir kavmi kastetti. Dedi: Ve ben onların Hüzeyl’den olduklarını zannediyorum.

İbn Berrî dedi: Hain ancak **السخبر** ile benzetilmiştir. Çünkü o, bir ağaçtır; nihayete vardığı zaman başı gevşer ve dik duruşu üzerinde kalmaz. Diyor ki: Siz, şu hâl üzere sabit kalmayan, bir ara mutedil dik durur görülürken tekrar gevşek, dik olmayan hâle dönen bu **السخبر** gibi vefâ üzerinde sebat etmiyorsunuz.

Ve Ebû Ma‘mer Abdullah b. **سخبرة** el-Ezdî, Abdullah b. Mes‘ûd’un arkadaşıdır; onun soyundan Ebû’l-Kâsım Yahyâ b. Alî b. Yahyâ b. Avf b. el-Hâris b. et-Tufeyl b. Ebî Ma‘mer es-**سخبري** el-Bağdâdî vardır; sika’dır; el-Beğavî ve İbn Sâ‘id’den hadis rivayet etti; ondan Ebû Muhammed el-Hallâl rivayet etti; 384 yılında vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَخْبَرٌ
سَخْبَرٌ ذ A certain kind of trees, (S, K,) the heads of which, when it grows tall, bend and hang down; [a coll. gen. n.;] n. un. with ة: (TA:) it resembles the اـِذْخِر; (K;) or it is like the ثُمَام [or panic grass], and has a [root such as is termed] جُرْثُومَة; its branches, or twigs, are, in abundance, like the كراث [app. كَرَاث, a certain large tree, growing on the mountains]; and its fruits resemble brooms of reeds, or are more slender: (AHn:) serpents make their abodes at its roots. (TA.) It is related in a trad. of Ibn-Ez-Zubeyr, that he said to Mo'áwiyeh, لَا تُطْرِقْ اـِطْرَاقَ الأُفْعُوَانِ فِى أُصُولِ السَّخْبَرِ [Do not thou look down upon the ground like as does the male viper at the roots of the sakhbar]; meaning (assumed tropical:) do not thou affect heedlessness of the state in which we are, or of the affair in which we are engaged. (TA.) One says also, رَكِبَ فُلَانٌ السَّخْبَرَ, meaning, (assumed tropical:) Such a one acted perfidiously, treacherously, or unfaithfully. (S.) And a poet says,
وَالغَدْرُ يَنْبُتُ فِى أُصُولِ السَّخْبَرِ
(assumed tropical:) [And perfidy grows at the roots of the sakhbar]: (S:) [because the viper lives there: or] the poet means, that the people of whom he speaks dwelt in places where the sakhbar grew; and they are thought to have been of the tribe of Hudheyl: IB says that he likens the perfidious to this tree because, when it is full-grown, its head hangs down, not remaining erect; and that he means, ye do not remain faithful, like as this tree does not remain in one state. (TA.)

##### Türkçe

**سَخْبَرٌ**
**سَخْبَرٌ** ذ Ağaçlardan belirli bir tür; (S, K,) başları, boyu uzayıp büyüdüğünde, eğilir ve aşağı sarkar; [bir topluluk cinsi isim;] tekili ة ile: (TA:) **اـِذْخِر**’e benzer; (K;) yahut **ثُمَام** gibi olur ve **جُرْثُومَة** denilen türden bir kökü vardır; dalları yahut ince dalları, çokluk bakımından, **كراث** gibi olur [görünüşe göre **كَرَاث**, dağlarda yetişen belirli büyük bir ağaç]; ve meyveleri kamış süpürgelerine benzer, yahut daha incedir: (AHn:) yılanlar onun köklerinde barınak edinirler. (TA.) İbnü’z-Zübeyr’in bir rivayetinde, onun Muâviye’ye şöyle dediği nakledilir: **لَا تُطْرِقْ اـِطْرَاقَ الأُفْعُوَانِ فِى أُصُولِ السَّخْبَرِ** [**سَخْبَرٌ**’ın köklerinde erkek engereğin yaptığı gibi yere doğru bakıp durma]; bununla (mecazen kastedilen): içinde bulunduğumuz hâlin yahut meşgul olduğumuz işin durumuna karşı gaflet taslama, demektir. (TA.) Yine şöyle denir: **رَكِبَ فُلَانٌ السَّخْبَرَ**, yani, (mecazen): falan hainlik etti, hıyanet etti, yahut vefasızlık etti. (S.) Ve bir şair şöyle der:
وَالغَدْرُ يَنْبُتُ فِى أُصُولِ السَّخْبَرِ
(mecazen:) [Ve hainlik **سَخْبَرٌ**’ın köklerinde biter]: (S:) [çünkü engerek orada yaşar: yahut] şairin maksadı, sözünü ettiği kimselerin **سَخْبَرٌ**’ın yetiştiği yerlerde oturmuş olmalarıdır; ve onların **هُذَيْل** kabilesinden oldukları sanılır: İB der ki, o, hainleri bu ağaca benzetmiştir; çünkü o, olgunlaşıp büyüdüğünde, başı aşağı sarkar, dik kalmaz; ve onun maksadı şudur: siz vefalı kalmazsınız; tıpkı bu ağacın tek bir hâl üzere kalmaması gibi. (TA.)
