# سخت (س-خ-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AE%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - خ - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والسين والتاء معهما
س خ ت مستعملات فقط
سخت:
اسخاتَّ الورم إذا سكن. والسِّخْيِتُ: السويق غير الملتوت .والسِّختيت: كلمة يقال: هي فارسية اشتقها رؤبة من سَخْت . فقال:
هل ينجيني حلف سِخْتِيتُ
أوفضة أو ذهب كبريت

##### Türkçe

باب **الخاء** ve**السين** ve**التاء** onlarla birlikte

**س خ ت** yalnızca kullanılmışlardır.

**سخت**:

Şişlik sakinleştiği zaman **اسخاتَّ**. **السِّخْيِتُ**: yoğrulmamış sevîk. **السِّختيت**: bir kelime; denilir ki: o Farsçadır; Rü’be onu **سَخْت**’tan türetmiştir. Şöyle dedi:

Beni kurtarır mı **سِخْتِيتُ** yemini
Ya gümüş ya da altın, kükürt gibi

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَخْتُ: الشديد. قال أبو الحسن اللِحْياني: يقال هذا حَرٌّ سَخْتٌ. والسِخْتيتُ بالكسر: الشَديد أيضاً. والسِخْتِيتُ أيضاً: السَويقُ الذي لا يُلَتُّ بالأُدْمِ، وهو أيضاً الغبار الشديد الارتفاع. قال رؤبة:
وهي تثير الساطع السِخْتِيتا
أبو زيد: اسْخَاتَّ الجرح اسخيتاتاً، أي سكن ورمُه.

##### Türkçe

**السَخْتُ**: şiddetli. Ebû’l-Hasen el-Lihyânî dedi: “Şu, **حَرٌّ سَخْتٌ** denir.”

**السِخْتيتُ** (kesre ile): yine şiddetli.

**السِخْتِيتُ** ayrıca: **الأُدْمِ** ile yoğrulmayan **السَويقُ**; o ayrıca, yükselişi şiddetli olan tozdur. Rü’be dedi:
وهي تثير الساطع السِخْتِيتا

Ebû Zeyd: **اسْخَاتَّ** yara, **اسخيتاتاً**; yani şişi indi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ س ت
سخت
استعمل من وجوهه : السخت ،
والسختيت .
سخت _ ( سختيت ) : ثعلب _ عن ابن
الأعرابي _ قال : الْعِقْيُ من الصَّبِيِّ : ساعةَ
يُولَدُ ، وهو من الحافِر : الرَّدَجُ ، ومن
الْخفّ : السُّخْتُ .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ يقال للسَّوِيق
الذي لا يُلَتُّ بالأُدْمِ : سِخْتِيتٌ .
وقال شمِرٌ : يقال للدَّقِيق الْحُوَّارَى :
سِخْتِيتٌ .
وقال رُؤْبَةٌ :
هَلْ يَنْفَعَنِّي حَلِفٌ سِخْتِيتُ ؟
وقال ابن الأعرابي : سِخْتِيتٌ : أي شديد ،
أَصْلُهُ سَخْتُ _ بالفارسية _ للشيء الشديد ،
فلمَّا عُرِّبَ قيل : سِخْتِيتٌ .
وقال أبو عمرو : السِّخْتِيتٌ : الدَّقِيقُ من
كل شيء ، وأنشد :
وَلَوْ سَبَخْتَ الْوَبَرَ الْعَمِيتَا
وَبِعْتَهُمْ طَحِينَكَ السِّخْتِيتَا
)
إذاً رَجَوْنَا لَكَ أَنْ تَلُوتَا
قال : اللَّوْتُ : الكِتْمَان ، والسَّبْخُ : سَلُّ
الصُّوفِ والقُطْنِ .
وقال الليث : حَرٌّ سَخْتٌ : شَدِيدٌ .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ إذا سَكَنَ وَرَمُ
الجُرْحِ قِيلَ : اسْخَاتَّ اسْخِيتَاتاً .

##### Türkçe

خ س ت
**سخت**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **السخت** ,
ve **السختيت** .

**سخت** _ ( **سختيت** ) : Sa‘leb _ İbn
el-A‘râbî’den _ dedi: **الْعِقْيُ** çocuktan: doğduğu
saat(tir); o, toynaklıdan: **الرَّدَجُ**’dur; ve
**الْخفّ**’ten: **السُّخْتُ**’tur.

Ebû Ubeyd _ Ebû ‘Amr’dan _ **السَّوِيق** için,
**الأُدْمِ** ile yoğrulmayan(ı)na denir: **سِخْتِيتٌ** .

Şemir dedi: **الدَّقِيق** **الْحُوَّارَى**’ya denir:
**سِخْتِيتٌ** .

Rü’be dedi:
“Bana fayda verir mi bir yemin, **سِخْتِيتُ**?”

İbn el-A‘râbî dedi: **سِخْتِيتٌ**: yani şiddetli,
aslı **سَخْتُ** _ Farsça _ şiddetli şey için;
Arapçalaştırılınca denildi: **سِخْتِيتٌ** .

Ebû ‘Amr dedi: **السِّخْتِيتٌ**: her şeyden
**الدَّقِيق**; ve inşad etti:
“Ve eğer **الْوَبَرَ** **الْعَمِيتَا**’yı **سَبَخْتَ** etsen,
ve onlara **طَحِينَكَ** **السِّخْتِيتَا**’yı satsan,
)
o hâlde sana, **تَلُوتَا** etmeni umduk.”

Dedi: **اللَّوْتُ**: gizleme; ve **السَّبْخُ**:
yün ve pamuğu çekip çıkarma.

Leys dedi: **حَرٌّ سَخْتٌ**: şiddetli.

Ebû Ubeyd _ Ebû Zeyd’den _ yara şişi
sakinleştiğinde denilir: **اسْخَاتَّ** **اسْخِيتَاتاً** .

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والخاء وما يثلثهما )
(سخد) السين والخاء والدال أصلٌ. فيه السَّخْد، وهو الماء الذي يخرج مع الولد. ولذلك يقال: أصبح فلان مُسْخَداً، إذا أصبح خاثِر النفس ثقيلاً. وربَّما قالوا للذي يخرج من بطن المولود قبل أن يأكل: السُّخْد. وهذا مُختلَف فيه، فمنهم من يقول سُخْد، ومنهم من يقول بالتاء سُخْت. وكذلك حُدِّثنا به عن ثَعْلب في آخر كتابه الذي أسماه الفصيح([1]). وقال بعض أهل اللُّغة: إنَّ السُّخْد الورَم، وهو ذلك القياس.
(سخر) السين* والخاء والراء أصلٌ مطّرد مستقيم يدلُّ على احتقار  واستذلال. من ذلك قولنا سَخَّر الله عزَّ وجَلَّ الشيء، وذلك إذا ذَلَّلَه لأمره وإرادته. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّموَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ﴾ [الجاثية 13]. ويقال رجل سُخْرةُ: يُسَخَّر في العمل، وسُخْرةٌ أيضاً، إذا كان يُسْخَر منه. فإن كان هو يفعل ذلك قلت سُخَرَة، بفتح الخاء والراء. ويقال سُفُنٌ سواخِرُ مَوَاخِرُ. فالسَّواخر: المُطِيعة الطيِّبة الرِّيح. والمواخر: التي تمخَر الماءَ تشُقّه. ومن الباب: سَخِرت منه، إذا هزئت به. ولا يزالون يقولون: سخِرت به، وفي كتاب الله تعالى: ﴿فإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُون﴾  [هود 38].
(سخف) السين والخاء والفاء أصلٌ مطَّرد يدلُّ على خفّة. قالوا: السُّخْفُ: الخفّة في كلِّ شيء، حتّى في السَّحاب. قال الخليل: السُّخْف في العقل خاصة، والسَّخافة عامّةٌ في كلِّ شيء. ويقال وجدت سَخْفَة من جوع، وهي خِفّـةٌ تعتري الإنسانَ إذا جاعَ.
(سخل) السين والخاء واللام أصلٌ مطرد صحيح ينقاس، يدلُّ على حَقَارة وضَعف. من ذلك السَّخْل من ولد الضّأن، وهو الصّغير الضَّعيف، والأنثى سَخلة. ومنه سَخّلتِ النَّخلة([2])، إذا كانت ذاتَ شِيص، وهو التَّمر الذي لا يشتدُّ نواه. والسُّخَّل: الرّجال الأراذل، لا واحد لـه من لفظه. ويقال كواكبُ مَسخُولة، إذا كانت مجهولة. وهو قول القائل:
ونحنُ الثُّرَيَّا وجَوزاؤُها *** ونحنُ الذّراعانِ والمِرْزمُ
وأنتم كواكبُ مسْخُولةٌ *** تُرَى في السماءِ ولا تعلمُ([3])وذكر بعضُهم أنَّ هذيلاً تقول: سخَلْت الرجلَ، إذا عبتَه.
(سخم) السين والخاء والميم أصلٌ مطَّرد مستقيم، يدلُّ على اللِّين والسواد. يقال شَعرٌ سُخَاميّ: أسود لَيِّن. كذا حُدِّثنا به عن الخليل. وحدّثني عليّ بن إبراهيم القطَّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، قال: قال الأصمعي: وأما الشَّعر السُّخام، فهو الليِّن الحَسن، وليس هو من السَّواد. ويقال للخمر سُخامِيَّة إذا كانت ليِّنة سَلِسَة. قال ابن السكِّيت: ثوب سُخَامٌ: ليِّن. وقطنٌ سُخامٌ([4]). قال:
* قطنٌ سُخامِيٌّ بأَيْدِي غُزَّلِ([5]) *
ومما شذَّ عن هذا الأصل السَّخيمة، وهي الموجدة في النَّفس. ويقال سَخَّم الله وجهه، وهو من السُّخام، وهو سواد القِدْر.
(سخن) السين والخاء والنون أصل صحيح مطَّرد منقاس، يدل على حرارةٍ في الشيء. من ذلك سخّنت الماء. وماءٌ سُخْن وسَخِينٌ. وتقول: يوم سُخْنٌ وساخن وسَُخْنانٌ، وليلة سُخْنة وسَُخْنَانة. وقد سَخُن يومُنا. وسخِنَتْ عينهُ بالكسر تَسخَن. وأسخن الله عينَه. ويقولون إنَّ دَمعة الغَمِّ تكون حارّة. واحتُجَّ بقولهم: أقرّ الله عينَه. وهذا كلامٌ لا بأس به. والمِسْخَنة: قُدَيرةٌ كأنَّهَا تَوْر. والسَّخينة: حَسَاءٌ يُتّخَذُ من دقيق. وقال: قريشٌ([6]) يعيَّرُون بأكل السَّخينة، ويُسَمَّون بذلك، وهو قولهم:
يا شَدَّةً ما شَدَدْنا  غيرَ كاذبةٍ  *** على سَخِينةَ لولا اللَّيْلُ والحَرَمُ([7])والتَّساخين: الخِفَاف([8]). وممكنٌ أن تكون سمِّيَت  بذلك لأنها تُسَخِّن على لُبسها القَدَم. وليس ببعيد.
(سخي) السين والخاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحد، يدلُّ على اتّساعٍ في شيءٍ وانفراج. الأصل فيه قولهم: سَخَيْتُ القِدر وسَخَوتُها، إذا جعلتَ لِلنارِ تحتها مَذْهباً.
ومن الباب: سَخَاوِيُّ الأرض، قال قوم: السَّخاويّ: سعة المفازة. وقول بعضهم "سَخَاوَِى الفلا"([9])، قال ابن الأعرابيّ: واحدةُ السخاوَِى سَخْواةٌ. وقال أيضاً: السَّخْواءُ([10]) الأرض السَّهلة. قال أهل اللغة: ومن هذا القياس: السّخاء:  الجُود؛ يقال سخا يسخُو سَخَاوةً وسَخَاء، يمدّ ويقصر. * والسَّخِيّ: الجواد.
ومما شذَّ عن الباب: السَّخا، مقصورٌ: ظَلْع يكون من أن يثِبَ البعيرُ بالحِمْل فتعترض ريحٌ بين جِلْدِهِ وكَتِفه، فيقال بعيرٌ سَخٍ.
(سخب) السين والخاء والباء كلمةٌ لا يقاس عليها. يقولون: السِّخاب: قِلاَدَةٌ من قَرنفُلٍ أو غيره، وليس فيها من الجواهر شيء، والجمع سُخُب.
(سخت) السين والخاء والتاء ليس أصلاً، وما أحسَِب الكلام الذي فيه من محض اللغة. يقولون للشيء الصُّلب سَخْتٌ وسِخْتيتٌ. ثم يقولون أمرٌ مِسخاتٌ([11]) إذا ضعُف وذهب. وهذان مختلفانِ، ولذلك قُلْنا إنَّ البابَ في نفسه ليس بأصل. على أنَّهم حكوا عن أبي زيد: اسْخَاتّ الجُرح: ذهب ورَمُه. فأمّا السُّخْت الذي ذكرناه عن ثعلب في آخر كتابه، فقد قيل إنَّه السُّخْد([12]). وهو على ذلك من المشكوك فيه.
--------------ـــــ
([1]) نص ثعلب في آخر كتاب الفصيح 98: "ويقال له من ذوات الخف السخت والسخد".
([2]) في  الأصل: "الناقة"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) في الأصل: "الراكب"، صوابه من المجمل واللسان وما يقتضيه السياق.
([4]) البيتان سبق إنشادهما في (2: 182) في مادة (خسل) على أنه يقال: "كواكب مخسولة".
([5]) كذا ورد إنشاده، وفي اللسان (سخم) مع نسبته إلى جندل بن المثنى الطهوي:
* قطن سخام بأيادي غزل *
([6])  في الأصل: "قوم".
([7]) البيت لخداش بن زهير العامري كما في العمدة : (1: 46)، وحماسة ابن الشجري 31. وهو أول من لقب قريشاً "سخينة".
([8]) ذكر في اللسان أن مفردها "التسخان" بالفتح، وأنه معرب من "تَشْكَنْ" الفارسية. وهو اسم غطاء من أغطية الرأس كان العلماء والموابذة  يأخذونه على رؤوسهم خاصة دون غيرهم، وأنَّ اللغويين من العرب أخطؤوا  في تفسيره بالخف.
([9]) في المجمل: "الفلاة".
([10]) في الأصل: "السخوة"، صوابه من المجمل.
([11]) هذه الكلمة لم أجدها في غير المقاييس.
([12]) السخت، بالضم، والسخد كذلك: الماء الذي يكون على رأس الولد.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الخاء** وما يثلثهما )
(**سخد**) **السين** ve**الخاء** ve**الدال** bir asıldır. Onda **السَّخْد** vardır; o, çocukla birlikte çıkan sudur. Bundan dolayı denir: “Falanca **مُسْخَداً** olarak sabahladı”, yani nefsi pıhtılaşmış, ağır olarak sabahladı. Ve bazen, doğanın karnından, yemeden önce çıkan şeye: **السُّخْد** dediler. Bu, hakkında ihtilaf edilmiştir: onlardan kimi **سُخْد** der, kimi de **التاء** ile **سُخْت** der. Bize, kitabının sonunda, onu **الفصيح** diye adlandırdığı (kitabında) **ثَعْلب**’den böyle rivayet edildi. Dil ehlinden bazıları dedi ki: **السُّخْد** şişliktir; o da bu kıyastır.

(**سخر**) **السين** ve**الخاء** ve**الراء** düzenli, doğru bir asıldır; küçümseme ve hor görmeye delalet eder. Bundan, bizim “Allah عزّ وجلّ şeyi **سَخَّر** etti” sözümüzdür; bu, onu emrine ve iradesine boyun eğdirdiği zamandır. Allah جلّ ثناؤه dedi ki: ﴿**وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّموَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ**﴾ [الجاثية 13]. Ve denir: adam **سُخْرةُ**; işte çalıştırılır. Ve yine **سُخْرةٌ**, kendisiyle alay ediliyorsa. Eğer bunu yapan o ise, **سُخَرَة** dersin; **الخاء** ve**الراء**’yı fetha ile. Ve denir: gemiler **سواخِرُ مَوَاخِرُ**. **السَّواخر**: itaatkâr, rüzgârı hoş olan(lar)dır. **المواخر**: suyu yaran, onu yaran(lar)dır. Ve babtan: ondan **سَخِرت** ettim; onunla alay ettiğim zaman. Ve hâlâ derler: onunla **سخِرت** ettim. Ve Allah تعالى’nın kitabında: ﴿**فإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُون**﴾ [هود 38].

(**سخف**) **السين** ve**الخاء** ve**الفاء** düzenli bir asıldır; hafifliğe delalet eder. Dediler ki: **السُّخْفُ**: her şeyde hafifliktir; hatta bulutta bile. **الخليل** dedi ki: **السُّخْف** özellikle akıldadır; **السَّخافة** ise her şeyde geneldir. Ve denir: açlıktan bir **سَخْفَة** buldum; o, insan aç kaldığında ona arız olan bir hafifliktir.

(**سخل**) **السين** ve**الخاء** ve**اللام** ölçülen, düzenli, sahih bir asıldır; hakirlik ve zayıflığa delalet eder. Bundan: koyun yavrusundan **السَّخْل**; o, küçük zayıftır; dişisi **سَخلة**’dir. Ondan: **سَخّلتِ النَّخلة**; **شِيص** sahibi olduğu zaman; o, çekirdeği sertleşmeyen hurmadır. Ve **السُّخَّل**: rezil adamlar; onun lafzından tekili yoktur. Ve denir: yıldızlar **مَسخُولة**; bilinmez oldukları zaman. Bu, söyleyenin sözüdür:
ونحنُ الثُّرَيَّا وجَوزاؤُها *** ونحنُ الذّراعانِ والمِرْزمُ
وأنتم كواكبُ مسْخُولةٌ *** تُرَى في السماءِ ولا تعلمُ([3])
Ve bazısı zikretti ki **هذيل** der: adamı **سخَلْت** ettim; onu ayıpladığım zaman.

(**سخم**) **السين** ve**الخاء** ve**الميم** düzenli, doğru bir asıldır; yumuşaklığa ve siyahlığa delalet eder. Denir: saç **سُخَاميّ**; siyah, yumuşak. Bize **الخليل**’den böyle rivayet edildi. Ve bana **عليّ بن إبراهيم القطَّان**, **علي بن عبد العزيز**’den, **أبي عُبيد**’den rivayet etti; dedi ki: **الأصمعي** dedi: “Saç **السُّخام** ise, o yumuşak güzel olandır; o, siyahlıktan değildir.” Ve şaraba **سُخامِيَّة** denir; yumuşak, kaygan olduğu zaman. **ابن السكِّيت** dedi: elbise **سُخَامٌ**: yumuşak. Ve pamuk **سُخامٌ**([4]). Dedi ki:
* قطنٌ سُخامِيٌّ بأَيْدِي غُزَّلِ([5]) *
Bu asıldan şâz olanlardan: **السَّخيمة**; o, nefisteki kin/öfkedir. Ve denir: Allah onun yüzünü **سَخَّم** etsin; o, **السُّخام**’dandır; o da tencerenin karalığıdır.

(**سخن**) **السين** ve**الخاء** ve**النون** sahih, düzenli, ölçülen bir asıldır; şeyde bir hararete delalet eder. Bundan: suyu **سخّنت** ettim. Ve su **سُخْن** ve**سَخِينٌ**dur. Ve dersin: gün **سُخْنٌ** ve**ساخن** ve**سَُخْنانٌ**; gece **سُخْنة** ve**سَُخْنَانة**. Ve günümüz **سَخُن** oldu. Ve gözü, kesre ile, **سخِنَتْ**; **تَسخَن**. Ve Allah onun gözünü **أسخن** etsin. Ve derler ki: gam gözyaşı sıcak olur. Ve onların “Allah onun gözünü **أقرّ** etsin” sözüyle delil getirildi. Bu, sakıncası olmayan bir sözdür. Ve **المِسْخَنة**: küçük bir tencere; sanki o bir leğendir. Ve **السَّخينة**: undan yapılan bir çorbadır. Ve dedi ki: **قريشٌ**([6]) **السَّخينة** yemeleriyle ayıplanırlar ve onunla adlandırılırlar; bu, onların sözüdür:
يا شَدَّةً ما شَدَدْنا  غيرَ كاذبةٍ  *** على سَخِينةَ لولا اللَّيْلُ والحَرَمُ([7])
Ve **التَّساخين**: mestlerdir([8]). Ve mümkündür ki, ayağı giyilmesi üzerine ısıttığı için bununla adlandırılmıştır. Ve uzak değildir.

(**سخي**) **السين** ve**الخاء** ve illetli harf bir tek asıldır; bir şeyde genişliğe ve açılmaya delalet eder. Aslı, onların “tencereyi **سَخَيْتُ** ettim ve onu **سَخَوتُ** ettim” sözüdür; altındaki ateş için bir geçit yaptığın zaman.
Ve babtan: yerin **سَخَاوِيُّ**’si; bir kavim dedi ki: **السَّخاويّ**: çölün genişliğidir. Ve bazısının “**سَخَاوَِى الفلا**”([9]) sözü; **ابن الأعرابيّ** dedi: **السخاوَِى**’nin bir tanesi **سَخْواةٌ**’dır. Ve yine dedi: **السَّخْواءُ**([10]) yer, düz/kolay yerdir. Dil ehli dedi ki: ve bu kıyastandır: **السّخاء**: cömertlik; denir: **سخا** eder, **يسخُو** eder; **سَخَاوةً** ve**سَخَاء**; uzatır ve kısaltır. * Ve **السَّخِيّ**: cömerttir.
Ve babtan şâz olanlardan: **السَّخا**, maksûr: deve yükle sıçradığında, derisi ile küreği arasında bir rüzgârın araya girmesinden olan bir topallıktır; böylece “deve **سَخٍ**” denir.

(**سخب**) **السين** ve**الخاء** ve**الباء** kıyas olunmayan bir kelimedir. Derler: **السِّخاب**: karanfilden veya başkasından bir gerdanlıktır; onda mücevherden hiçbir şey yoktur; çoğulu **سُخُب**’dur.

(**سخت**) **السين** ve**الخاء** ve**التاء** bir asıl değildir; onda olan sözün, saf dilden olduğunu sanmıyorum. Katı şeye **سَخْتٌ** ve**سِخْتيتٌ** derler. Sonra derler: iş **مِسخاتٌ**([11]); zayıfladığı ve gittiği zaman. Bu ikisi farklıdır; bundan dolayı dedik ki: babın kendisi, bir asıl değildir. Şu var ki, **أبي زيد**’den naklettiler: yara **اسْخَاتّ** etti; şişliği gitti. Ama **ثعلب**’den kitabının sonunda zikrettiğimiz **السُّخْت** ise, denildi ki o **السُّخْد**’dur([12]). O da buna göre şüpheli olandandır.

--------------ـــــ
([1]) **ثعلب**’in **الفصيح** kitabının sonunda metni 98: “Ve denir: ona, çift tırnaklılardan **السخت** ve**السخد**.”
([2]) Asılda: “**الناقة**”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان**’dandır.
([3]) Asılda: “**الراكب**”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان**’dandır ve bağlamın gerektirdiğidir.
([4]) İki beyit daha önce (2: 182)’de (**خسل**) maddesinde “**كواكب مخسولة** denir” diye okunmuştu.
([5]) Okunuşu böyle geldi; **اللسان**’da (**سخم**) (maddesinde) **جندل بن المثنى الطهوي**’ye nispetiyle:
* قطن سخام بأيادي غزل *
([6]) Asılda: “**قوم**”.
([7]) Beyit, **خداش بن زهير العامري**’nindir; **العمدة**: (1: 46) ve**حماسة ابن الشجري** 31’de olduğu gibi. **قريش**’i “**سخينة**” diye lakaplandıran ilk odur.
([8]) **اللسان**’da onun müfredinin fetha ile “**التسخان**” olduğu ve Farsça “**تَشْكَنْ**”den muarreb olduğu zikredildi; o, baş örtülerinden bir örtünün adıdır; âlimler ve mecûsî din adamları onu, başkaları dışında özellikle başlarına alırlardı; ve Araplardan lugatçılar, onu mest diye tefsirde hata ettiler.
([9]) **المجمل**’de: “**الفلاة**”.
([10]) Asılda: “**السخوة**”; doğrusu **المجمل**’dendir.
([11]) Bu kelimeyi **المقاييس**’ten başka bir yerde bulmadım.
([12]) **السخت**, damme ile, ve**السخد** de böyledir: çocuğun başı üzerinde olan sudur.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السُّخْتُ: أَوّلُ ما يَخْرُجُ من بَطْنِ ذي الخُفِّ ساعةَ تَضَعُه أُمُّه، قبل أَن يَأْكُلَ، والعِقْيُ من الصبي ساعة يولَدُ، وهو من الحافر الرَّدَجُ. والسُّخْتُ من السَّلِيل: بمنزلة الرَّدَج، يَخْرُجُ أَصْفَر في عِظَم النَّعْل.
واسْخاتَّ الجُرْحُ اسْخِيتاتاً: سَكَنَ ورَمُه.
وشيء سَخْتٌ وسِخْتِيتٌ: صُلْبٌ دقيقٌ، وأَصله فارسي. والسِّخْتِيتُ: دُقاقُ التراب، وهو الغُبار الشديدُ الارتفاع؛ أَنشد يعقوب: جاءَتْ مَعاً،واطَّرَقَتْ شَتِيتَا،
وهي تُثِيرُ الساطِعَ السِّخْتِيتَا
ويروى: الشِّخْتِيتَا، وسيأْتي ذكره؛ وقيل: هو دُقاق السَّويق؛ وقيل: هو السَّويقُ الذي لا يُلَتُّ بالأُدْم. الأَصمعي: يسمى السَّويقُ الدُّقاقُ السِّخْتِيتَ، وكذلك الدَّقِيقُ الحُوَّارى: سِخْتِيتٌ. وكَذِبٌ سِخْتِيتٌ: خالص؛ قال رؤْبة:
هل يُنْجِيَنِّي كَذِبٌ سِخْتِيتُ،
أَو فِضَّةٌ، أَو ذَهَبٌ كِبْريتُ؟
أَبو عمرو وابن الأَعرابي: سِخْتِيتٌ، بالكسر، أَي شديد؛ وأَنشد لرؤْبة: هل يُنْجِيَنِّي حَلِفٌ سِخْتِيتُ
قال أَبو علي: سِخْتِيتٌ من السَّخْتِ، كزِحْلِيلٍ من الزَّحْلِ. والسَّخْتُ: الشديد. اللحياني: يقال هذا حَرٌّ سَخْتٌ لَخْتٌ أَي شديد، وهو معروف في كلام العرب،وهم ربما استعملوا بعض كلام العجم، كما قالوا للمِسْحِ بِلاسٌ. أَبو عمرو: السِّخْتِيتُ الدقيق من كل شيء؛ وأَنشد: ولو سَبَخْتَ الوَبَر العَمِيتَا،
وبِعْتَهم طَحِينَك السِّخْتِيتَا،
إِذَنْ رَجَوْنا لكَ أَن تَلُوتَا
اللَّوْتُ: الكِتمانُ. والسَّبْخُ: سَلُّ الصُّوفِ والقُطْنِ. التهذيب في النوادر: نَخَتَ فلانٌ لفلانٍ، وسَخَتَ له إِذا اسْتَقْصَى في القول.

##### Türkçe

**السُّخْتُ**: **ذي الخُفِّ**’ün karnından, anası onu doğurduğu anda, yemeden önce çıkan ilk şey; ve **العِقْيُ** çocuğun doğduğu anda (çıkan şey)dir; ve **الحافر**den olanı **الرَّدَجُ**’dur. Ve **السُّخْتُ** **السَّلِيل**’den: **الرَّدَج** menzilesindedir; **النَّعْل** büyüklüğünde sarı olarak çıkar.

Ve **اسْخاتَّ** yara **اسْخِيتاتاً**: şişiği sakinleşti.

Ve bir şey **سَخْتٌ** ve **سِخْتِيتٌ**: ince, sert; aslı Farsçadır. Ve **السِّخْتِيتُ**: toprağın ince kırıntılarıdır; o, yükselişi pek şiddetli olan tozdur; Yakub inşad etti:
جاءَتْ مَعاً،واطَّرَقَتْ شَتِيتَا،
وهي تُثِيرُ الساطِعَ السِّخْتِيتَا
Ve şöyle rivayet olunur: **الشِّخْتِيتَا**; zikri gelecektir; ve denildi: o, **السَّويق**’in ince kırıntılarıdır; ve denildi: o, **الأُدْم** ile yoğrulmayan **السَّويق**’tir. **الأَصمعي**: ince kırıntı olan **السَّويق**’e **السِّخْتِيتَ** denir; aynı şekilde **الحُوَّارى** olan ince un: **سِخْتِيتٌ**. Ve **كَذِبٌ سِخْتِيتٌ**: halis; Rü’be dedi:
هل يُنْجِيَنِّي كَذِبٌ سِخْتِيتُ،
أَو فِضَّةٌ، أَو ذَهَبٌ كِبْريتُ؟
**أَبو عمرو** ve **ابن الأَعرابي**: **سِخْتِيتٌ**, kesre ile; yani şiddetli; ve Rü’be’den inşad etti:
هل يُنْجِيَنِّي حَلِفٌ سِخْتِيتُ
**أَبو علي** dedi: **سِخْتِيتٌ**, **السَّخْتِ**’ten, **زِحْلِيلٍ**’in **الزَّحْلِ**’den olması gibi.

Ve **السَّخْتُ**: şiddetli. **اللحياني**: “Bu **حَرٌّ سَخْتٌ لَخْتٌ**” denir; yani şiddetli; ve bu Arapların sözünde bilinir; onlar bazen Acem sözünün bir kısmını kullanmışlardır; **المِسْحِ** için **بِلاسٌ** dedikleri gibi. **أَبو عمرو**: **السِّخْتِيتُ** her şeyin ince olanıdır; ve inşad etti:
ولو سَبَخْتَ الوَبَر العَمِيتَا،
وبِعْتَهم طَحِينَك السِّخْتِيتَا،
إِذَنْ رَجَوْنا لكَ أَن تَلُوتَا
**اللَّوْتُ**: gizlemedir. Ve **السَّبْخُ**: yün ve pamuğu çekip çıkarmadır. **التهذيب**’de, **النوادر**’de: Falan, falan için **نَخَتَ** etti; ve ona **سَخَتَ** etti; sözde sonuna kadar araştırıp didiklediği zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س خ ت * * السَّخْتُ * بسكون الخاء الشديد وهو معروف في كلام العرب وهم ربما استعملوا بعض كلام العجم باتفاق وقع بين اللغتين كما قالوا للمِسْحِ بوزن الملح بلاس وللصخرة دشت

##### Türkçe

* س خ ت * * **السَّخْتُ** * **الخاء**’nın şeddesiyle sükûn üzere; ve o, Arapların كلامında bilinen bir şeydir. Onlar, iki dil arasında vuku bulan bir uyuşma ile, acemlerin كلامının bir kısmını bazen استعمال etmişlerdir; nitekim **المِسْحِ** için, **الملح** vezninde, **بلاس** demişlerdir; ve **الصخرة** için **دشت** (demişlerdir).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السخت: الشديد، قال اللحياني ويقال: هذا حر سخت لخت، أي: شديد، وهو معروف في كلام العرب، وهم ربما استعملوا بعض كلام العجم، كما قالوا للمسح: بلاس؛ كالسخيت، كأمير. وشيء سخت: صلب دقيق، وأصله فارسي. السخت بالضم أول ما يخرج من بطون ذوات الخف ساعة تضعه أمه قبل أن يأكل، ومن الصبيان: العقي ساعة الولادة، ومن ذوات الحافر الردج. والسخت من السليل، بمنزلة الردج يخرج أصفر في عظم النعل، وبما ذكرنا اندفع الإيراد الذي أورده شيخنا على عبارة المصنف. والسختيت: السحتيت، الحاء لغة في الخاء السختيت: دقاق التراب، وهو الغبار الشديد الارتفاع وأنشد يعقوب:
  جاءت معا واطرقت شتيتا
  وهي تثير الساطع السختيتا ويروى: الشختيتا، وسيأتي ذكره. وقيل: هو دقاق السويق، وقيل: هو السويق الذي لا يلت بالأدم. عن الأصمعي: السختيت: السويق الدقاق، وكذلك الدقيق الحوارى سختيت، قال:
  ولو سبخت الوبر العميتا
  وبعتهم طحينك السختيتا
  إذا رجونا لك أن تلوتـا السختيت، أيضا: الشديد، رواه أبو عمرو عن ابن الأعرابي، يقال كذب سختيت، أي: شديد، وأنشد لرؤبة:
  هل ينجيني حلف سختيت قال أبو علي: السختيت من السخت، كزحليل من الزحل، قلت: فلو أشار المصنف في أول المادة بقوله كالسخيت والسختيت، كان أحسن. والمسخوت: الأملس، يقال: خرق مسخوت: أي أملس مطمئن. والسختيان، بالكسر، ويفتح وحكى قوم فيه التثليث، وجزم شراح البخاري بأن الفتح هو الأكثر الأفصح واقتصر الشهاب في شرح الشفاء على كسر السين، وحكي في التاء الفتح والكسر، واقتصر ابن التلمساني في حواشي الشفاء على ضم السين وحكاية الوجهين في التاء، وقال: إنه يقال بالخاء والجيم. قال شيخنا: وأغرب الضبط فيه ما قاله التلمساني، ولا سيما حكاية الجيم، فإنها لا تعرف. وهو: جلد الماعز إذا دبغ، وهو على الصحيح معرب من فارسي، صرح به غير واحد من الأئمة. وقال صاحب الناموس: هو فارسي، أو مشترك، وفيه تأمل. ومنه أيوب السختياني، كذا في النسخ، وفي أخرى زيادة علامة الدال، أي وبلد، منه أيوب. وهو أبو بكر أيوب بن أبي تميمة كيسان عن أنس والحسن، وعنه الثوري وشعبة. قال الحسن: أيوب سيد شباب أهل البصرة، روى عن مالك، ومات سنة إحدى وثلاثين ومائة. وقال ابن الأثير: نسبه إلى عمل السختيان وبيعه، وهو الجلود العنابية، ليست بأدم. وذكر أيضا في هذه الترجمة أبا إسحاق عمران بن موسى بن مجاشع السختياني، محدث جرجان، ثقة عن أبي الربيع الزهراني. وهدبة بن خالد، وعنه أبو بكر الإسماعيلي وابن عدي والحاكم، مات بجرجان سنة 305. قلت: وأحمد بن عبد الله السختياني روى عن السري بن يحيى، وعنه أبو طاهر المخلص. وسختان، كسحبان، وسخيت، كزبير: محدثان. وأبو عبد الله محمد بن سختيان الشيرازي المعدل، محدث، روى عن أحمد بن عبد الجبار العطاردي، ويعقوب بن سفيان الفسوي، وعنه أبو القاسم الطبراني. ومما يستدرك عليه: اسخات الجرح، اسخيتاتا: سكن ورمه. وكذب سختيت: خالص، قال رؤبة:
  هل ينجيني كذب سختيت
  أو فضة أو ذهب كبريت هكذا رووه، والصواب في الرواية:
  هل يعصمني حلف سختيت
  وفضة وذهب كبـربـت

  وعن أبي عمرو: السختيت، بالكسر الدقيق من كل شيء. وفي التهذيب، عن النوادر: نخت فلان بفلان، وسخت له: إذا استقصى في القول. وأبو عمرو ومحمد بن عمرو بن سختويه السختوي الكندي، محدث روى عن سعد بن الصامت، وعنه محمد بن شاذان. والسختوية بيت من المحدثين بسرخس، يقال لكل واحد منهم سختوي، منهم أبو الحسن علي بن عبد الرحمن بن علي، الليثي، وغيره.

##### Türkçe

**السخت**: şiddetli. el-Lihyânî dedi ve denilir: “Bu **حر سخت لخت**tir”, yani: şiddetli; ve o, Arapların كلامında bilinen bir şeydir; onlar bazen Acemlerin bazı sözlerini kullanmışlardır; nitekim **المسح** için **بلاس** dedikleri gibi; **السخيت** gibi, **أمير** gibi. Ve “şey’ **سخت**”: sert, ince; ve aslı Farsçadır. **السخت** (ضم ile): ذوَاتُ الخُفّin karınlarından, annesi onu doğurduğu saatte, yemeden önce, ilk çıkan şeydir; ve çocuklardan: doğum saatinde **العقي**; ve ذوَاتُ الحافر’den **الردج**.

Ve **السخت** **السليل**dendir; **الردج** menzilesinde; **النعل** kemiğinde sarı olarak çıkar; ve bizim zikrettiğimizle, şeyhimizin musannifin ibaresi üzerine irad ettiği itiraz defoldu. Ve **السختيت**: **السحتيت**; **الحاء** **الخاء**da bir lugattır. **السختيت**: toprağın ince kırıntılarıdır; ve o, çok yükselen tozdur. Ya‘kūb inşad etti:
  Geldi birlikte ve başını eğdi, dağınık dağınık,
  Ve o, parlayan **السختيت**i kaldırıp savuruyor.

Ve rivayet olunur: **الشختيتا**; ve onun zikri gelecektir. Ve denildi: o, **السويق**in ince kırıntılarıdır; ve denildi: o, **الأدم** ile yoğrulmayan **السويق**tir. el-Asma‘î’den: **السختيت**: ince **السويق**tir; ve كذلك, ince beyaz un **الدقيق الحوارى** da **سختيت**tir. Dedi:
  Ve eğer **الوبر**i, **العميتا**yı, **سبخت** etseydin,
  Ve onlara senin **طحين**ini, **السختيت**i satsaydın,
  Eğer sana, **تلوتـا** ettiğini ummuş olsaydık.

**السختيت**, ayrıca: şiddetli. Ebû ‘Amr, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti. Denilir: “**كذب سختيت**”, yani: şiddetli. Ve Ru’be için inşad etti:
  Beni kurtarır mı **حلف سختيت**?

Ebû ‘Alî dedi: **السختيت**, **السخت**tendir; **زحليل**in **الزحل**den olduğu gibi. Dedim: musannif, maddenin başında “**كالسخيت والسختيت**” sözüyle işaret etseydi, daha iyi olurdu. Ve **المسخوت**: pürüzsüzdür. Denilir: “**خرق مسخوت**”, yani pürüzsüz, yatışık.

Ve **السختيان**, kesre ile; ve fetha da yapılır; bir kavim onda üçlü harekeyi nakletti. Buhârî şârihleri, fethanın en çok, en fasih olduğuna kesin hükmettiler. Şihâb, **الشفاء** şerhinde **السين**in kesresiyle yetindi. Ve **التاء**da fetha ve kesre nakledildi. İbnü’t-Tilimsânî, **الشفاء** hâşiyelerinde **السين**in zammıyla ve **التاء**da iki vecih nakliyle yetindi; ve dedi: onun **الخاء** ve **الجيم** ile söylendiği. Şeyhimiz dedi: onda ضبطın en garibi, Tilimsânî’nin söylediğidir; özellikle **الجيم**i nakletmesi; çünkü o bilinmez.

Ve o: دبغ edildiğinde keçi derisidir; ve sahih olana göre Farsçadan mu‘arrebdir; bunu imamların birden fazlası açıkça söyledi. **الناموس** sahibı dedi: o Farsçadır, yahut müşterektir; ve onda teemmül vardır. Ve ondan: Eyyûb **السختياني**; nüshalarda böyle; bir başkasında **الدال** alâmetinin ziyadesi vardır; yani “ve bir belde”; ondan Eyyûb. O, Ebû Bekr Eyyûb b. Ebî Temîme Keysân’dır; Enes ve Hasan’dan; ve ondan es-Sevrî ve Şu‘be. Hasan dedi: Eyyûb, Basra ehlinin gençlerinin efendisidir. Mâlik’ten rivayet etti; ve 131 yılında vefat etti.

İbnü’l-Esîr dedi: nisbesini **السختيان** işini yapmaya ve onu satmaya bağladı; ve o, **الجلود العنابية**dir; **أدم** değildir. Ve bu tercemede ayrıca Ebû İshâk ‘İmrân b. Mûsâ b. Mucâşi‘ **السختياني**yi zikretti; Cürcân muhaddisi; Ebû’r-Rabî‘ ez-Zehrânî’den sika. Ve Hedbe b. Hâlid; ve ondan Ebû Bekr el-İsmâ‘îlî, İbn ‘Adî ve el-Hâkim. Cürcân’da 305 yılında öldü. Dedim: ve Ahmed b. ‘Abdillâh **السختياني**, es-Serî b. Yahyâ’dan rivayet etti; ve ondan Ebû Tâhir el-Muhallis.

Ve **سختان**, **سحبان** gibi; ve **سخيت**, **زبير** gibi: iki muhaddistir. Ve Ebû ‘Abdillâh Muhammed b. **سختيان** eş-Şîrâzî el-Mu‘addil, muhaddistir; Ahmed b. ‘Abdilcebbâr el-‘Attâridî’den ve Ya‘kūb b. Sufyân el-Fesevî’den rivayet etti; ve ondan Ebû’l-Kâsım et-Taberânî.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: “**اسخات الجرح**”, “**اسخيتاتا**”: şişi sakinleşti. Ve “**كذب سختيت**”: hâlis. Ru’be dedi:
  Beni kurtarır mı **كذب سختيت**
  Yahut gümüş yahut altın **كبريت**

Böyle rivayet ettiler; ve rivayette doğrusu:
  Beni korur mu **حلف سختيت**
  Ve gümüş ve altın **كبـربـت**

Ve Ebû ‘Amr’dan: **السختيت**, kesre ile, her şeyin incesidir. Ve **التهذيب**de, **النوادر**den: “Falanca, falancaya **نخت** etti; ve ona **سخت** etti”: sözde istiksâ ettiğinde. Ve Ebû ‘Amr ve Muhammed b. ‘Amr b. **سختويه** **السختوي** el-Kindî, muhaddistir; Sa‘d b. es-Sâmit’ten rivayet etti; ve ondan Muhammed b. Şâzân.

Ve **السختوية**, Serahs’ta muhaddislerden bir evdir; onların her birine **سختوي** denilir; onlardan Ebû’l-Hasan ‘Alî b. ‘Abdirrahmân b. ‘Alî, el-Leysî, ve başkası.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَخْتٌ
سَخْتٌ ذ , (S, K,) originally Pers., (TA,) Vehement, or intense; (S, K;) as also ↓ سَخِيتٌ (K) and ↓ سِخْتِيتٌ. (S, K.) One says, هٰذَا حَرٌّ سَخْتٌ, (Lh, S,) or سَخْتٌ لَخْتٌ, (TA,) This is vehement, or intense, heat; a phrase well known in the language of the Arabs, who use certain Pers., or foreign, words, as, for instance, بَلَاس for مِسْح. (Lh, S, TA. [See also سَحْتٌ.]) And حَلِفٌ ↓ سِخْتِيتٌ Vehement swearing. (S.) And كَذِبٌ ↓ سِخْتِيتٌ A vehement lie: and a pure, or an unmixed, lie. (TA.) ― -b2- Also, from the Pers., Anything hard and thin or fine. (TA.)

سَخِيتٌ
سَخِيتٌ ذ : see the preceding paragraph: ― -b2- and that here following.

سِخْتِيتٌ
سِخْتِيتٌ ذ : see the first paragraph, in three places. ― -b2- Also Dust rising very high: (S, K:) and ↓ سَخِيتٌ likewise signifies [the same, or] dust rising high; (TA in art. شخت;) as also شِخْتِيتٌ and شَخِيتٌ and شِخِّيتٌ; (K in that art.;) said to be arabicized words from the Pers. سَخْتْ: (TA in that art.:) and the first (سختيت [and app. the others also]), fine dust. (TA in the present art.) And Anything fine; as, for instance, flour, or meal. (AA, TA.) Fine سَوِيق [or meal of parched barley, &c.]: (As, TA:) or سويق that is not moistened with any seasoning, or savoury admixture: (S:) or سويق having little grease or gravy [mixed with it]; as also سِحْتِيتٌ and سُحْتُوتٌ. (K and TA in the present art. and in art. سحت.) And Fine حُوَّارَى [or white flour]. (As, K.)

سِخْتِيَانٌ
سِخْتِيَانٌ ذ and سَخْتيان (K, TA) and accord. to some سُخْتيان; the second of which is asserted by the expositors of Bkh to be the most common and most chaste; but Esh-Shiháb [El-Khafájee], in the “ Sharh esh-Shifà, ” mentions only the form with kesr to the س and fet-h and kesr to the ت; and Ibn-Et-Tilimsánee mentions only the form with damm to the س and fet-h and kesr to the ت, adding that it is also written with ج; MF, however, deems what this last says to be very strange, and more especially with respect to the word's being written with ج, which he affirms to be unknown; (TA;) [Morocco-leather; so in the present day;] tanned goat's skin; an arabicized word, (K,) from the Pers.: expl. by IAth as jujube-coloured [or dark dull red] skins (جُلُودٌ عُنَّابِيَّةٌ); not [such as from their red colour are termed] أُدْمٌ. (TA.)

سِخْتِيَانِىٌّ
سِخْتِيَانِىٌّ ذ A preparer and seller of سِخْتِيَان. (K, * TA.)

##### Türkçe

سَخْتٌ
**سَخْتٌ** ذ , (S, K,) aslında Farsça, (TA,) şiddetli yahut yoğun; (S, K;) **سَخِيتٌ** (K) ve **سِخْتِيتٌ** (S, K.) da böyledir. Denir ki: هٰذَا حَرٌّ **سَخْتٌ**, (Lh, S,) yahut **سَخْتٌ** لَخْتٌ, (TA,) “Bu, şiddetli yahut yoğun bir sıcaktır;” Arapların dilinde iyi bilinen bir ibaredir; onlar bazı Farsça yahut yabancı kelimeleri kullanırlar; meselâ **بَلَاس**’ı **مِسْح** yerine. (Lh, S, TA. [Ayrıca **سَحْتٌ**’a da bak.]) Ve **سِخْتِيتٌ** حَلِفٌ: şiddetli yemin. (S.) Ve **سِخْتِيتٌ** كَذِبٌ: şiddetli bir yalan; ve saf yahut katışıksız bir yalan. (TA.) ― -b2- Yine, Farsçadan: sert ve ince yahut narin olan her şey. (TA.)

سَخِيتٌ
**سَخِيتٌ** ذ : önceki paragrafa bak: ― -b2- ve burada onu izleyene.

سِخْتِيتٌ
**سِخْتِيتٌ** ذ : birinci paragrafa, üç yerde, bak. ― -b2- Yine, çok yükseğe yükselen toz: (S, K:) ve **سَخِيتٌ** de aynı şekilde [aynısını yahut] yükseğe yükselen tozu ifade eder; (TA, شخت maddesinde;) ayrıca **شِخْتِيتٌ** ve **شَخِيتٌ** ve **شِخِّيتٌ** de; (K, o maddede;) Farsça **سَخْتْ**’tan Arapçalaştırılmış kelimeler olduğu söylenir: (TA, o maddede:) ve birincisi (**سختيت** [ve görünüşe göre ötekiler de]), ince toz. (TA, bu maddede.) Ve ince olan her şey; meselâ un yahut öğütülmüş şey. (AA, TA.) İnce **سَوِيق** [yahut kavrulmuş arpa vb. unu]: (As, TA:) yahut herhangi bir çeşni yahut lezzetli bir karışımla ıslatılmamış **سويق**: (S:) yahut içine az yağ yahut et suyu [karıştırılmış] **سويق**; **سِحْتِيتٌ** ve **سُحْتُوتٌ** da böyledir. (K ve TA, bu maddede ve سحت maddesinde.) Ve ince **حُوَّارَى** [yahut beyaz un]. (As, K.)

سِخْتِيَانٌ
**سِخْتِيَانٌ** ذ ve **سَخْتيان** (K, TA) ve bazılarına göre **سُخْتيان**; bunların ikincisinin, Bkh şârihleri tarafından en yaygın ve en fasih olduğu ileri sürülür; fakat Esh-Shiháb [El-Khafájee], “Sharh esh-Shifà”da, yalnızca **س**’e kesra ve **ت**’ye fetha ve kesra ile olan şekli zikreder; ve İbn-Et-Tilimsánee yalnızca **س**’e damme ve **ت**’ye fetha ve kesra ile olan şekli zikreder; bununla birlikte **ج** ile de yazıldığını ekler; MF ise, bu sonuncunun söylediğini, özellikle kelimenin **ج** ile yazılması hususunda, pek garip görür; bunun bilinmez olduğunu teyit eder; (TA;) [Fas derisi; günümüzde böyle;] tabaklanmış keçi derisi; Farsçadan Arapçalaştırılmış bir kelime, (K,) : IAth tarafından, hünnap renkli [yahut koyu mat kırmızı] deriler (**جُلُودٌ عُنَّابِيَّةٌ**) diye açıklanır; kırmızılıkları sebebiyle **أُدْمٌ** denilenlerden değil. (TA.)

سِخْتِيَانِىٌّ
**سِخْتِيَانِىٌّ** ذ **سِخْتِيَان** hazırlayan ve satan kimse. (K, * TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَخَتَ
سَخَتَ سُخْت 3 ,
a.  Dung.

##### Türkçe

**سَخَتَ**
**سَخَتَ** **سُخْت** 3 ,
a. Gübre.
