# سخف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AE%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سخف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سخف

السخف، بالفتح: رقة العيش، عن أبي عمرو. السخف، بالضم، عنه أيضا، والفتح، عن غيره. السخفة: كقرصة، والسخافة، مثل سحابة: رقة العقل، وغيره، وقيل: هي الخفة التي تعتري الإنسان إذا جاع.
 وقد سخف الرجل، ككرم، سخافة: فهو سخيف، ويقال: السخفة: ضعف العقل، وقيل: نقصانه. وسخفة الجوع، بالفتح، ويضم: رقته وهزاله، يقال: به سخفة من جوع، وبه فسر حديث أبي ذر الغفاري، رضي الله عنه، أنه قال:) دخلت بين الكعبة وأستارها، فلبثت بها ثلاثين من بين يوم وليلة، ومالى بها طعام إلا ماء زمزم، فسمنت حتى تكسرت عكن بطني، وما وجدت على كبدي سخفة جوع(.
 وثوب سخيف: قليل الغزل وقيل: رقيق النسج، بين السخافة.
 ورجل سخيف العقل: نزق خفيف، قال المغيرة بن جبناء يهجو أخاه صخرا:
  وأمك حين تنسب أم صدق                      ولكن ابنها طبع سخـيف

  أو كل مارق فقد سخف، ولا يكادون يستعملون السخف بالضم، إلا في رقة العقل خاصة والسخافة في كل شيء، كالسحاب، والسقاء، والعشب، والثوب، وغيرها، قال ابن شميل: أرض مسخفة، كمحسنة: قليلة الكلإ، أخذ من الثوب السخيف.
 وساخفه، مساخفة: مثل حامقه.
 والسخف: ع، عن ابن دريد، وقد صحفه المصنف، فذكره في الجيم أيضا.
 وسخف السقاء، ككرم، سخفا، بالضم: إذا وهي وتغير وبلى: وقد مر قريبا من قول الليث: إن السخف مخصوص في العقل، والسخافة عام في كل شيء، فالمناسب أن يكون مصدر سخف السقاء سخافة، ككرامة، فتأمل.
 ومما يستدرك عليه: أسخف الرجل: قل ماله ورق، قال رؤبة:
  إن تشكيت من الإسخاف وقالوا: ما أسخفه، قال سيبويه: وقع التعجب فيه ما أفعله، وإن كان كالخلق، لأنه ليس بلون ولا بخلقة فيه، وإنما هو من نقصان العقل وقد ذكر ذلك في باب الحمق.
 وسحاب سخيف: رقيق، وعشب سخيف، كذلك.
 ونصل سخيف: طويل عريض، عن أبي حنيفة.
 وسخفه الجوع، تسخيفا، كما في الأساس.

### Türkçe

**السخف**, fetih ile: geçimin inceliği, Ebû Amr’dan. **السخف**, damme ile, ondan da; fetih (ile) ise başkasından. **السخفة**: **قرصة** gibi; ve **السخافة**, **سحابة** misali: aklın inceliği, ve başkası; ve denildi ki: o, insan acıkınca ona arız olan hafifliktir.

Ve adam **سخف** etti, **كرم** gibi, **سخافة** (olarak): artık o **سخيف**tir; ve denilir: **السخفة**: aklın zayıflığıdır; ve denildi ki: onun eksilmesidir. Ve açlığın **سخفة**si, fetih ile, ve damme de edilir: onun inceliği ve zayıflığıdır; denilir: onda açlıktan bir **سخفة** vardır; ve bununla Ebû Zer el-Gıfârî’nin, Allah ondan razı olsun, hadisi tefsir edilmiştir; onun dediği (şudur): “**الكعبة** ile onun örtüleri arasına girdim; onda, bir gün ve geceden otuz (gün) arasında kaldım; ve orada benim için **زمزم** suyundan başka yiyecek yoktu; şişmanladım, ta ki karnımın kıvrımları kırılıp parçalandı; ve ciğerim üzerinde açlık **سخفة**si bulmadım.”

Ve **سخيف** elbise: ipliği az; ve denildi ki: dokuması ince; **السخافة**si açık.

Ve aklı **سخيف** adam: atılgan, hafif; el-Muğîre b. Cebnâ, kardeşi Sahr’ı hicvederek dedi ki:
  Annen, nisbet edildiğinde, doğru bir annedir;                      fakat onun oğlu tabiatça **سخيف**tir

Ve her **مارق** mutlaka **سخف** etmiştir; ve onlar, damme ile **السخف**i, ancak aklın inceliğinde özellikle, neredeyse kullanmazlar; **السخافة** ise her şeyde (kullanılır): bulut gibi, kırba gibi, ot gibi, elbise gibi ve başkaları. İbn Şümeyl dedi ki: **مسخفة** yer, **محسنة** gibi: otu az; **سخيف** elbiseden alınmıştır.

Ve onunla **ساخفه**, **مساخفة** (olarak): **حامقه** gibi.

Ve **السخف**: bir yer adıdır, İbn Düreyd’den; ve musannif onu tashîf etti de onu **الجيم**de de zikretti.

Ve kırbanın **سخف**i, **كرم** gibi, **سخفا** (olarak), damme ile: gevşediği, değiştiği ve eskidiği zaman; ve Leys’in sözünden az önce geçti: “**السخف** akılda tahsis edilmiştir, **السخافة** ise her şeyde geneldir”; öyleyse uygun olan, kırbanın **سخف**inin masdarı **سخافة**, **كرامة** gibi, olmasıdır; öyleyse düşün.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: adam **أسخف** etti: malı azaldı ve inceldi; Rü’be dedi ki:
  Eğer **الإسخاف**tan şikâyet ettiysen ve “Onu ne kadar **أسخف**!” dedilerse, Sîbeveyh dedi ki: onda taaccüb, **ما أفعله** (kalıbı) ile vâki olmuştur; her ne kadar **الخلق** gibi ise de; çünkü o ne bir renktir ne de onda bir yaratılıştır; ancak o, aklın eksilmesindendir; bunu **الحمق** bâbında zikretmiştir.

**سخيف** bulut: ince; ve **سخيف** ot, aynı şekilde.

**سخيف** ok ucu: uzun, geniş; Ebû Hanîfe’den.

Ve açlık onu **سخفه** etti, **تسخيفا** (olarak), **الأساس**’ta olduğu gibi.
