# سخل (س-خ-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AE%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - خ - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والسين واللام معهما
خ س ل، خ ل س، س خ ل، س ل خ مستعملات
خسل:
المَخْسُول والمَحْسُول: المرذول.
خلس: الخَلْسُ والاختلاسُ: أخذ الشيء مكابرة، تقول: اختلستُه اختلاساً واجتذابا.
والخَلْسُ والاختلاسُ: النهزة، والاختلاسُ أَوْحاهما وأَخَصُّهما. والخُلْسَةُ: النهزة.
والقِرْنان يتخالسان، أيهما يقدر على صاحبه ويناهز كل واحد منهما قتل صاحبه .
والخَلْس في القتال والصِّراع. والرجل المخالسُ: الشجاع والحذر.
والخَليسُ: النبات الهائج، بعضه أصفر، وبعضه أخضر.
وأَخْلَسَتْ لحيته، أي: اختلط فيها البياض بالسّواد نصفين، وأَخْلَسَ الرجل كذلك.
والخِلاسيُّ: الولد من أبيض وسوداء، أو أسود وبيضاء. والخِلاسيُّ من الديكة: بين الدجاج الهندية والفارسية.
سخل: السَخْل: ولد الشاة، ذكرا كان أو أنثى، والسَّخْلَةُ: الواحدة، والجميع: السَّخْل والسِّخال.
ويقال للأوغاد من الرجال: سُخَّل وسُخّال، لا يفرد منه واحد.
سلخ: السَّلْخُ: كشط الإهاب عن ذيه ، الإهاب نفسه. ومِسْلاخُ الحية: قشرها الذي يَنْسَلِخ منها.
والإنسان إذا مَحَشَهُ الحر، قيل: قد سَلَخ الحر جلده فانْسَلَخَ، وقد تَسَلَّخ جلده من داء. وسَلَخَتِ المرأة درعها: نزعته. قال:
إذا سَلَخَتْ عنها أمامة درعهـا		وأعجبها رابي المجسة مشرف
وسَلَخْتُ الشهر: خرجت منه، فصرت في آخر يوم منه، وانسلخ الشهر.
والسّالخ: جرب يكون بالجمل؛ سلخ فهو مَسْلوخٌ، وكذلك الظليم إذا أصاب ريشة داء.
والمَسْلوخةُ: اسم للشاة المَسْلوخة نفسها، بلا بطون ولا جزارة.
وانْسَلَخَ النهار من الليل: خرج منه خروجا لا يبقى معه شيء من ضوئه، لأن النهار مكور على الليل فإذا انْسَلَخَ منه ضوؤه بقي الليل غاسقا قد غشي الناس، قال الله عز ذكره: "وآيةٌ لهم اللَّيْلُ نَسْلَخُ منْهُ النّهار" .. والسّليخةُ: شيء من العطر كأنه قشر مُنْسَلِخٌ ذو شعب.
والسّالخُ من الحيات: الشّديدُ السواد.. والنبات إذا سَلَخَ، ثم عاد فاحضر كله فهو سالخٌ، من الحمض وغيره.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve**السين** ve**اللام**’ın ikisiyle birlikte olduğu bab
**خ س ل**، **خ ل س**، **س خ ل**، **س ل خ** kullanımdadır

**خسل**:
**المَخْسُول** ve**المَحْسُول**: rezil (aşağı) olan.

**خلس**: **الخَلْسُ** ve**الاختلاسُ**: bir şeyi zorbalıkla almak; dersin ki: onu **اختلستُه** **اختلاساً** ve çekip alma olarak.
Ve**الخَلْسُ** ve**الاختلاسُ**: ani kapma; **الاختلاسُ** ikisinin daha hafifi ve ikisinin daha hususîsidir. Ve**الخُلْسَةُ**: ani kapma.
Ve iki boynuzlu hayvan **يتخالسان**; yani hangisi arkadaşına güç yetirir ve her biri arkadaşını öldürmeye yaklaşır.
Ve**الخَلْس** savaşta ve güreşte. Ve**الرجل المخالسُ**: yiğit ve sakınan.
Ve**الخَليسُ**: coşmuş bitki; onun bir kısmı sarı, bir kısmı yeşildir.
Ve sakalı **أَخْلَسَتْ**; yani onda beyazlık siyahlıkla yarı yarıya karıştı; adam da böyle **أَخْلَسَ**.
Ve**الخِلاسيُّ**: beyaz bir (erkek) ile siyah bir (dişi)den; yahut siyah bir (erkek) ile beyaz bir (dişi)den olan çocuk. Ve horozlardan **الخِلاسيُّ**: Hint tavukları ile Farsî (tavuklar) arasında olan.

**سخل**: **السَخْل**: koyunun yavrusu; erkek de olsa dişi de olsa. Ve**السَّخْلَةُ**: bir tanesi; toplu: **السَّخْل** ve**السِّخال**.
Ve erkeklerden aşağı kimselere denir: **سُخَّل** ve**سُخّال**; ondan bir tekil yapılmaz.

**سلخ**: **السَّلْخُ**: deriyi onun üzerinden soymak; **الإهاب**ın kendisi. Ve yılanın **مِسْلاخُ**u: ondan **يَنْسَلِخ** olan kabuğu.
Ve insanı sıcak kavurursa, denir ki: sıcak onun derisini **سَلَخ** etti de o **فانْسَلَخَ**; ve bir hastalıktan derisi **تَسَلَّخ** etti. Ve kadın zırhını **سَلَخَتِ**: onu çıkardı. Dedi ki:
إذا **سَلَخَتْ** عنها أمامة درعهـا		وأعجبها رابي المجسة مشرف
Ve ayı **سَلَخْتُ**: ondan çıktım; böylece onun son gününde oldum; ve ay **انسلخ** etti.
Ve**السّالخ**: devede olan bir uyuzdur; **سلخ** etti, o hâlde o **مَسْلوخٌ**dur; ve aynı şekilde devekuşu, tüyüne bir hastalık isabet edince.
Ve**المَسْلوخةُ**: karınlar ve kasaplık olmaksızın, bizzat yüzülmüş koyunun kendisine isimdir.
Ve gündüz geceden **انْسَلَخَ**: ondan bir çıkışla çıktı ki onun ışığından hiçbir şey kalmaz; çünkü gündüz gece üzerine dürülmüştür; ondan ışığı **انْسَلَخَ** edince, gece karanlık olarak kaldı, insanları bürüdü. Aziz ve yüce Allah dedi ki: "**وآيةٌ لهم اللَّيْلُ نَسْلَخُ منْهُ النّهار**".. Ve**السّليخةُ**: kokudan bir şey; sanki dalları olan, **مُنْسَلِخٌ** bir kabuk gibidir.
Ve yılanlardan **السّالخُ**: şiddetli siyah olan.. Ve bitki **سَلَخَ** edince, sonra dönüp bütünüyle yeşerirse o **سالخٌ**tur; **الحمض** ve başkasından.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو زيد: يقال لأولاد الغنم ساعةَ تضعه من الضأن والمعز جميعاً، ذكراً كان أو أنثى: سَخْلَةٌ، وجمعه سضخْلٌ وسِخالٌ. والسُخَّلُ: الضُعفاءُ من الرِجال، لا واحد له. وأهل المدينة يسمُّون الشيصَ منا لتمر: السُخَّلُ. وقد سَخَّلَتِ النخلةُ تَسْخيلاً. ويقال أيضاً: سَخَّلْت الرجل، إذا عِبْتَه وضَعَّفْتَهُ؛ وهي لغة هذيل. وكواكبُ مَسْخولَةٌ، أي مجهولةٌ. وقال:
وأنتم كواكبُ مَسْـخـولةٌ		تُرى في السماء ولا تُعْلَمُ

##### Türkçe

أبو زيد: Koyunun yavrularına, koyun ve keçiden ikisinin de onu doğurduğu vakitte, erkek olsun dişi olsun: **سَخْلَةٌ** denir; çoğulu **سضخْلٌ** ve **سِخالٌ**dur. Ve **السُخَّلُ**: erkeklerden zayıflar; onun tekili yoktur. Ve Medine ehli, hurmadan bizim için **الشيصَ**ı: **السُخَّلُ** diye adlandırırlar. Ve hurma ağacı **سَخَّلَتِ**; **تَسْخيلاً** (yaptı). Ve ayrıca: **سَخَّلْت** adamı, onu ayıpladığın ve onu zayıf saydığın zaman, denir; bu Hüzeyl’in bir dilidir. Ve **كواكبُ مَسْخولَةٌ**, yani bilinmeyen. Ve dedi ki:
وأنتم كواكبُ مَسْـخـولةٌ		تُرى في السماء ولا تُعْلَمُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ س ل
خسل ، خلس ، سلخ ، سخل : مستعملة .
خسل : أهمله الليث .
ورَوَى ابن حبيب _ عن ابن الأعرابي :
الْحُسَالَةُ والخُسَالَةُ : الرَّدِيءُ من كل شيء .
وقال الأصمعيُّ : المَحْسُولُ والْمَخْسُول :
الْمَرْذُولُ ، والْمُحَسَّل والْمخَسَّلُ : مثلُهُ ،
وقال العجَّاج :
ذِي رَأْيِهِمْ وَالْعَاجزِ الْمُخَسَّلِ
خلس : قال الليث : الْخَلْسُ : في القتال
والصِّرَاع وهو رجلٌ مُخَالِسٌ _ أي : شُجَاعٌ
حَذِرٌ .
قال : والْخَلِيسُ : النَّبَاتُ الْهَائِجُ بعضُه
أصفَرُ وبعضُه أخضَرُ ، وكذلك الخَلِيطُ
يُسَمَّى خَلِيساً .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ : أَخْلَسَ رَأْسُهُ
فهو مُخْلِسٌ وخَلِيسٌ _ إذا ابْيَضَّ بَعضُهُ ،
فإذا غَلَبَ بَيَاضُهُ سوادَه فهو أغْثَمُ .
وسمِعْتُ العربَ تقولُ للغلام _ إذا كانت
أُمُّهُ سَوْدَاءَ ، وأبُوهُ عَرَبِيٌّ ، فَجَاءَتْ بِوَلَدٍ
أَخَذَ من سَوَادِها وبَيَاضِه _ : غلامٌ
خِلاَسِيٌّ ، وجاريةٌ خِلاَسِيَّةٌ .
وقال الليث : الْخِلاَسِيُّ من الدِّيَكَةِ ما يَتَوَلَّدُ
بين الدَّجاجَةِ الهِنْدِيَّةِ والدِّيك الفارسي .
قال : والخُلْسَةُ : النُّهْزَةُ والاخْتِلاسُ أَوْحَى
من الْخلْسِ وأَخَصُّ ، والْقِرْنَانِ إذا تَبارَزَا :
يَتَخالسانِ أنفُسَهُما ، يُناهِزُ كلُّ واحدٍ منهما
قَتْلَ صاحِبه .
قال أبو ذُؤَيْبٍ :
فَتَخَالَسَا نَفْسَيْهِمَا بِنَوافِذٍ
كَنَوَافِذِ العُبُطِ الَّتي لا تُرْفَعُ
وطَعْنَةٌ خَلْسٌ _ إذا اختلسها الطاعِنُ
بجِذْقِهِ ، ومُخَالِسٌ : اسمُ حصانٍ _ من خَيْلِ
العرب _ معروف ، ولِحْيَةٌ خَلِيسٌ : فيها
سوادٌ وَشَيْبٌ .
سلخ : قال الليث : السَّلْخُ كَشْطُ الإهابِ عن
ذِيهِ ، والمِسْلاَخُ : الإِهابُ نفسه ، ومِسْلاخُ
الحَيّةِ قِشْرُها الَّذِي يَنْسَلِخ منها ، وكلُّ شيء
يَنْفَلِقُ عن قِشْرِه ، يقال : انْسَلخ ، والإنسانُ
إذا مَحَشَهُ الحَرُّ يقال : قد سَلخ الحَرُّ جِلْدَهُ
وسلختِ المرأةُ دِرْعها عنها _ إذا خلعْته .
ويقال : سلختُ الشَّهْرَ _ إذا خرجْتَ منه
فصرْتَ في أخرِ يومٍ منه ، وانْسَلخ الشهر .
وقل أبو الهيثم _ في قول الله جلّ وعزّ :
) وءَايَةٌ لَّهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُم
مُظْلِمُونَ ( [ يس : 37 ] .
يقال : ) ( سَلَخْنَا الشهرَ ) ( _ أي : خرجْنا منه ،
فَسَلَخْنَا كلَّ ليلةٍ منه عن أنفسنا جُزْءاً من
ثلاثين جزءاً ، حتى تكاملتْ لَياليه فَسَلَخْنَاهُ
عن أَنْفُسِنا كُلَّه .
قال : وأهللْنَا هِلال شهر كذا _ أي دخَلْنَا
فيه ولبِسْنَاه ، فنحن نَزْدادُ _ كلَّ ليلة منه إلى
مُضِيِّ نِصْفِه _ لِبَاساً منه ، ثم نَسْلُخه عن
ألفُسنا بعد تَكامُلِ النِّصْف جزءاً فجزءاً ،
حتى نَسلخَهُ عن أنفُسنا كلَّه .
ومنه قول الشاعر :
إذَا مَا سَلَخْتُ الشَّهْرَ أَهْلَلْتُ مِثْلَهُ
كَفَى قَاتِلاً سَلْخِي الشُّهُورَ وَإِهْلاَلِي
وقال لَبِيدٌ :
حَتَّى إذَا سَلخَا جُمادَى سِتَّةٍ
جَزْءاً فَطَالَ صِيَامُهُ وصيامُها
قال : ) ( وجُمادَى سِتَّةٍ ) ( : هي جُمَادَى
الآخرةُ ، وهي تمام سِتَّةِ أشْهُرٍ من أَوَّل
السنة .
وقال الليث : السَّالخ جَرَبٌ يكون بالجمل
يُسْلَخُ منه ، وكذلك الظَّليمُ _ إذا أصاب
رِيشَهُ داءٌ .
قال : والمَسْلُوخةُ اسمٌ يلْزَمُ الشَّاةَ
المَسْلُوخةَ نفْسَها بلا بُطُونٍ ولا جُزارَةٍ .
قال : والسَّلِيخةُ شيءٌ من العِطْر ، كأنَّه قِشْرٌ
مُنْسَلخ ذو شُعَبٍ ، والسَّالخ : الأسودُ من
الحَيَّاتِ _ شديدُ السَّواد ، والنَّباتُ إذا سَلَخ
ثم عادَ فاخضَرَّ كلُّه فهو سَالخ من الحمْضِ
وغيرْه .
قلتُ : والعرب تقولُ للرِّمْث والْعرْفَج _ إذا
لم يبْق فيهما مرعًى للماشية _ : ما بقي
منهما إلاَّ سليخةٌ .
أبو عبيد _ عن الأحمر _ سَلِيخٌ مَلِيخٌ _ أي :
لا طَعْمَ له .
قال : وقال الفرّاء : المِسْلاخُ من النَّخِيلِ :
الَّتي يَنْتَثِرُ بُسْرُها ، وهو أَخضَرُ .
ابن شميل : اسْلَخَّ الرجُل _ إذا اضطجع ،
وقد اسْلَخَخْتُ _ أي اضطجَعْتُ . وأنشد :
إِذَا غَدَا القَوْمُ أَبَى فاسْلَخَّا
وسَلِيخَةُ البَانِ دُهْنُ ثَمَرِهِ قبل أن يُرَبَّبَ
بأَفَاوِيه الطِّيبِ ، فإذا رُبِّبَ ثَمرُه بالمسك
والعنبَر ، ثم اعتُصِرَ فهو مَنْشُوشٌ وقد نُشَّ
نَشّاً ، وكذلك سَلِيخَةُ السِّمْسِمِ : عَصيرُه قبلَ
أن يُرَبَّبَ .
سخل : قَال الليث : السَّخْلُ : أولادُ الشَّاة ،
والسَّخْلَةُ : الواحدُ والوحدةُ ، ذكَراً كان أو
أُنثى ، والجميعُ : السِّخَالُ والسَّخْلُ .
ويقال للأَوْغَادِ من الرِّجال : سُخَّلٌ
وسُخَّالٌ ، ولا يُعْرَفُ منه واحد .
أبُو عُبَيْد _ عن الفرَّاء _ يقال للتَّمْرِ الذي
لا يشتدُّ نَوَاهُ : الشِّيصُ .
قال : وأهلُ المدينة يسمُّونه السُّخَّلَ وقد
سَخَّلَتِ النَّخلةُ .
قال : وقال الأصمعي : رجالٌ سُخَّلٌ ، وهم
الضعفاء ، وسَخَّلَتِ النخلةُ _ إذا ضَعُفَ
نَواها .
أبو عبيد _ عن أبي زيد _ يُقال لوَلَدِ الغَنَم
ساعةَ تَضَعُه أُمُّه من الضَّأْنِ والْمَعْزِ جميعاً ،
ذكراً كان أو أنثى : سَخْلَةٌ ، وجمعُها
سِخَالٌ ، ثمَّ هي البَهْمَةُ _ للذكَر والأنثى
وجَمعُها بَهْمٌ .
وقَال الليث : السَّخْلُ أَخْذُ الشيء مُخَاتَلَةً
واجْتِذاباً .
قلتُ لا أعرفُ السَّخْلَ بهذا المعنى إلا أن
يكون مَقْلُوباً من الْخَلْسِ _ كما قالوا :
جَذَبَ وجَبَذ ، وبَضَّ وضَبَّ .

##### Türkçe

خ س ل
**خسل** , **خلس** , **سلخ** , **سخل** : kullanımdadır.
**خسل** : onu Leys ihmal etti.
İbn Habîb rivayet etti _ İbnü’l-A‘râbî’den:
**الْحُسَالَةُ** ve **الخُسَالَةُ** : her şeyin kötüsü.
Asma‘î dedi: **المَحْسُولُ** ve **الْمَخْسُولُ** :
**الْمَرْذُولُ**; ve **الْمُحَسَّل** ve **الْمخَسَّلُ** : onun gibidir,
ve ‘Accâc dedi:
ذِي رَأْيِهِمْ وَالْعَاجزِ الْمُخَسَّلِ

**خلس** : Leys dedi: **الْخَلْسُ** : savaşta
ve güreşte; ve o **مُخَالِسٌ** bir adamdır _ yani: cesur,
sakınan.
Dedi: ve **الْخَلِيسُ** : coşmuş bitkidir; onun bir kısmı
sarı, bir kısmı yeşildir; ve كذلك **الخَلِيطُ**
**خَلِيساً** diye adlandırılır.
Ebû ‘Ubeyd _ Ebû Zeyd’den _ : **أَخْلَسَ** onun başı
böylece o **مُخْلِسٌ** ve **خَلِيسٌ**’tir _ bir kısmı beyazladığı zaman;
beyazı siyahına galip gelince o **أغْثَمُ**’dur.
Ve Arapları işittim, oğlana derler _ eğer
annesi siyah, babası Arap olup da bir çocuk getirirse,
onun siyahlığından ve onun beyazlığından almış olarak _ : **غلامٌ خِلاَسِيٌّ** , ve cariye: **جاريةٌ خِلاَسِيَّةٌ**.
Leys dedi: **الْخِلاَسِيُّ** horozlardan, doğan şeydir
Hint tavuğu ile Fars horozu arasında.
Dedi: ve **الخُلْسَةُ** : hamle ve kapıp alma; **الاخْتِلاسُ** **الْخلْسِ**’ten daha gizlidir ve daha özeldir; ve iki rakip, karşı karşıya çıktıklarında:
kendi nefislerini **يَتَخالسانِ**; her biri,
arkadaşını öldürmeye yaklaşır.
Ebû Züeyb dedi:
فَتَخَالَسَا نَفْسَيْهِمَا بِنَوافِذٍ
كَنَوَافِذِ العُبُطِ الَّتي لا تُرْفَعُ
Ve **طَعْنَةٌ خَلْسٌ** : eğer onu vuran,
mızrağının gövdesiyle onu kapıp alırsa. Ve **مُخَالِسٌ** : bir atın adıdır _ Arap atlarından _ bilinen. Ve **لِحْيَةٌ خَلِيسٌ** : onda
siyahlık ve aklık vardır.

**سلخ** : Leys dedi: **السَّلْخُ** deriyi,
kendisinden sıyırmaktır; ve **المِسْلاَخُ** : derinin kendisidir; ve yılanın **مِسْلاخُ**’ı, ondan soyulan kabuğudur; ve her şey
kabuğundan yarılıp ayrılır; denir: **انْسَلخ**. Ve insan,
sıcak onu yakıp aşındırdığında denir: sıcak onun derisini **سَلخ** etti.
Ve kadın zırhını kendinden **سلخت** _ onu çıkardığı zaman.
Ve denir: ayı **سلختُ** _ ondan çıktığın zaman,
onun son gününde olursun; ve ay **انْسَلخ**.
Ebû’l-Heysem dedi _ Allah’ın جلّ وعزّ sözü hakkında:
) وءَايَةٌ لَّهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ فَإِذَا هُم
مُظْلِمُونَ ( [ يس : 37 ] .
Denir: ) ( ayı **سَلَخْنَا** ) ( _ yani: ondan çıktık;
böylece her gecede, kendimizden, otuz parçadan bir parçayı
soymuş olduk; nihayet geceleri tamamlandı da onu
kendimizden bütünüyle soyduk.
Dedi: ve falan ayın hilalini **أهللْنَا** _ yani ona girdik
ve onu giydik; böylece biz artarız _ onun her gecesinde, yarısının
geçişine kadar _ ondan bir giyim olarak; sonra yarının tamamlanmasından sonra onu
kendimizden parça parça soyarız,
ta ki onu kendimizden bütünüyle soyuncaya kadar.
Ve ondan şairin sözü:
إذَا مَا سَلَخْتُ الشَّهْرَ أَهْلَلْتُ مِثْلَهُ
كَفَى قَاتِلاً سَلْخِي الشُّهُورَ وَإِهْلاَلِي
Lebîd dedi:
حَتَّى إذَا سَلخَا جُمادَى سِتَّةٍ
جَزْءاً فَطَالَ صِيَامُهُ وصيامُها
Dedi: ) ( **وجُمادَى سِتَّةٍ** ) ( : o, **جُمَادَى الآخرةُ**’dır; ve o, yılın başından
altı ayın tamamıdır.
Leys dedi: **السَّالخ** devede olan bir uyuzdur;
ondan soyulur; ve كذلك devekuşu _ eğer
tüyüne bir hastalık isabet ederse.
Dedi: ve **المَسْلُوخةُ** adı,
karnı yarılmaksızın ve kasaplık yapılmaksızın, bizzat soyulmuş koyuna yapışıp kalan bir addır.
Dedi: ve **السَّلِيخةُ** kokudan bir şeydir; sanki o,
dallanıp budaklanan, soyulmuş bir kabuktur. Ve **السَّالخ** :
yılanlardan siyah olanıdır _ şiddetli siyahlık. Ve bitki,
**سَلَخ** edip sonra dönüp bütünüyle yeşerirse, o,
**سَالخ**’tır; **الحمْضِ**’dan ve başkasından.
Dedim: ve Araplar **الرِّمْث** ve **الْعرْفَج** için derler _
içlerinde hayvan için otlak kalmadığı zaman _ : onlardan
**سليخةٌ**’den başka bir şey kalmadı.
Ebû ‘Ubeyd _ el-Ahmer’den _ : **سَلِيخٌ مَلِيخٌ** _ yani:
onun tadı yoktur.
Dedi: ve Ferrâ dedi: hurmadan **المِسْلاخُ** :
**بُسْرُها**’sı dökülen (hurma)dır; ve o yeşildir.
İbn Şümeyl: adam **اسْلَخَّ** etti _ uzandığı zaman;
ve ben **اسْلَخَخْتُ** ettim _ yani uzandım. Ve okudu:
إِذَا غَدَا القَوْمُ أَبَى فاسْلَخَّا
Ve **سَلِيخَةُ البَانِ** : meyvesinin yağıdır; **بأَفَاوِيه الطِّيبِ** ile terbiye edilmeden önce; meyvesi misk ve amber ile terbiye edilip sonra sıkılınca o **مَنْشُوشٌ**’tur; ve **نُشَّ** ile **نَشّاً** edilmiştir. Ve كذلك **سَلِيخَةُ السِّمْسِمِ** : terbiye edilmeden önce onun sıkılmış suyudur.

**سخل** : Leys dedi: **السَّخْلُ** : koyunun yavruları;
ve **السَّخْلَةُ** : tek olan ve bir tanedir; erkek olsun
dişi olsun. Ve çoğulu: **السِّخَالُ** ve **السَّخْلُ**.
Ve erkeklerden aşağı kimselere denir: **سُخَّلٌ**
ve **سُخَّالٌ**; ondan bir tekil bilinmez.
Ebû ‘Ubeyd _ Ferrâ’dan _ : çekirdeği sertleşmeyen hurmaya denir: **الشِّيصُ**.
Dedi: ve Medine ehli ona **السُّخَّلَ** der; ve hurma ağacı
**سَخَّلَتِ**.
Dedi: ve Asma‘î dedi: **رجالٌ سُخَّلٌ**; ve onlar
zayıflardır. Ve hurma ağacı **سَخَّلَتِ** _ çekirdeği zayıf olduğu zaman.
Ebû ‘Ubeyd _ Ebû Zeyd’den _ : koyun yavrusuna denir, annesi onu doğurduğu saat, koyun ve keçiden ikisi birlikte,
erkek olsun dişi olsun: **سَخْلَةٌ**; onun çoğulu
**سِخَالٌ**. Sonra o, erkek ve dişi için **البَهْمَةُ**’dir;
ve onun çoğulu **بَهْمٌ**.
Leys dedi: **السَّخْلُ** bir şeyi, aldatma
ve çekip alma ile almaktır.
Dedim: bu anlamla **السَّخْلَ**’ü bilmiyorum; ancak
**الْخَلْسِ**’ten çevrilmiş olması müstesna _ onların dedikleri gibi:
**جَذَبَ** ve **جَبَذ** , ve **بَضَّ** ve **ضَبَّ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والخاء وما يثلثهما )
(سخد) السين والخاء والدال أصلٌ. فيه السَّخْد، وهو الماء الذي يخرج مع الولد. ولذلك يقال: أصبح فلان مُسْخَداً، إذا أصبح خاثِر النفس ثقيلاً. وربَّما قالوا للذي يخرج من بطن المولود قبل أن يأكل: السُّخْد. وهذا مُختلَف فيه، فمنهم من يقول سُخْد، ومنهم من يقول بالتاء سُخْت. وكذلك حُدِّثنا به عن ثَعْلب في آخر كتابه الذي أسماه الفصيح([1]). وقال بعض أهل اللُّغة: إنَّ السُّخْد الورَم، وهو ذلك القياس.
(سخر) السين* والخاء والراء أصلٌ مطّرد مستقيم يدلُّ على احتقار  واستذلال. من ذلك قولنا سَخَّر الله عزَّ وجَلَّ الشيء، وذلك إذا ذَلَّلَه لأمره وإرادته. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّموَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ﴾ [الجاثية 13]. ويقال رجل سُخْرةُ: يُسَخَّر في العمل، وسُخْرةٌ أيضاً، إذا كان يُسْخَر منه. فإن كان هو يفعل ذلك قلت سُخَرَة، بفتح الخاء والراء. ويقال سُفُنٌ سواخِرُ مَوَاخِرُ. فالسَّواخر: المُطِيعة الطيِّبة الرِّيح. والمواخر: التي تمخَر الماءَ تشُقّه. ومن الباب: سَخِرت منه، إذا هزئت به. ولا يزالون يقولون: سخِرت به، وفي كتاب الله تعالى: ﴿فإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُون﴾  [هود 38].
(سخف) السين والخاء والفاء أصلٌ مطَّرد يدلُّ على خفّة. قالوا: السُّخْفُ: الخفّة في كلِّ شيء، حتّى في السَّحاب. قال الخليل: السُّخْف في العقل خاصة، والسَّخافة عامّةٌ في كلِّ شيء. ويقال وجدت سَخْفَة من جوع، وهي خِفّـةٌ تعتري الإنسانَ إذا جاعَ.
(سخل) السين والخاء واللام أصلٌ مطرد صحيح ينقاس، يدلُّ على حَقَارة وضَعف. من ذلك السَّخْل من ولد الضّأن، وهو الصّغير الضَّعيف، والأنثى سَخلة. ومنه سَخّلتِ النَّخلة([2])، إذا كانت ذاتَ شِيص، وهو التَّمر الذي لا يشتدُّ نواه. والسُّخَّل: الرّجال الأراذل، لا واحد لـه من لفظه. ويقال كواكبُ مَسخُولة، إذا كانت مجهولة. وهو قول القائل:
ونحنُ الثُّرَيَّا وجَوزاؤُها *** ونحنُ الذّراعانِ والمِرْزمُ
وأنتم كواكبُ مسْخُولةٌ *** تُرَى في السماءِ ولا تعلمُ([3])وذكر بعضُهم أنَّ هذيلاً تقول: سخَلْت الرجلَ، إذا عبتَه.
(سخم) السين والخاء والميم أصلٌ مطَّرد مستقيم، يدلُّ على اللِّين والسواد. يقال شَعرٌ سُخَاميّ: أسود لَيِّن. كذا حُدِّثنا به عن الخليل. وحدّثني عليّ بن إبراهيم القطَّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، قال: قال الأصمعي: وأما الشَّعر السُّخام، فهو الليِّن الحَسن، وليس هو من السَّواد. ويقال للخمر سُخامِيَّة إذا كانت ليِّنة سَلِسَة. قال ابن السكِّيت: ثوب سُخَامٌ: ليِّن. وقطنٌ سُخامٌ([4]). قال:
* قطنٌ سُخامِيٌّ بأَيْدِي غُزَّلِ([5]) *
ومما شذَّ عن هذا الأصل السَّخيمة، وهي الموجدة في النَّفس. ويقال سَخَّم الله وجهه، وهو من السُّخام، وهو سواد القِدْر.
(سخن) السين والخاء والنون أصل صحيح مطَّرد منقاس، يدل على حرارةٍ في الشيء. من ذلك سخّنت الماء. وماءٌ سُخْن وسَخِينٌ. وتقول: يوم سُخْنٌ وساخن وسَُخْنانٌ، وليلة سُخْنة وسَُخْنَانة. وقد سَخُن يومُنا. وسخِنَتْ عينهُ بالكسر تَسخَن. وأسخن الله عينَه. ويقولون إنَّ دَمعة الغَمِّ تكون حارّة. واحتُجَّ بقولهم: أقرّ الله عينَه. وهذا كلامٌ لا بأس به. والمِسْخَنة: قُدَيرةٌ كأنَّهَا تَوْر. والسَّخينة: حَسَاءٌ يُتّخَذُ من دقيق. وقال: قريشٌ([6]) يعيَّرُون بأكل السَّخينة، ويُسَمَّون بذلك، وهو قولهم:
يا شَدَّةً ما شَدَدْنا  غيرَ كاذبةٍ  *** على سَخِينةَ لولا اللَّيْلُ والحَرَمُ([7])والتَّساخين: الخِفَاف([8]). وممكنٌ أن تكون سمِّيَت  بذلك لأنها تُسَخِّن على لُبسها القَدَم. وليس ببعيد.
(سخي) السين والخاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحد، يدلُّ على اتّساعٍ في شيءٍ وانفراج. الأصل فيه قولهم: سَخَيْتُ القِدر وسَخَوتُها، إذا جعلتَ لِلنارِ تحتها مَذْهباً.
ومن الباب: سَخَاوِيُّ الأرض، قال قوم: السَّخاويّ: سعة المفازة. وقول بعضهم "سَخَاوَِى الفلا"([9])، قال ابن الأعرابيّ: واحدةُ السخاوَِى سَخْواةٌ. وقال أيضاً: السَّخْواءُ([10]) الأرض السَّهلة. قال أهل اللغة: ومن هذا القياس: السّخاء:  الجُود؛ يقال سخا يسخُو سَخَاوةً وسَخَاء، يمدّ ويقصر. * والسَّخِيّ: الجواد.
ومما شذَّ عن الباب: السَّخا، مقصورٌ: ظَلْع يكون من أن يثِبَ البعيرُ بالحِمْل فتعترض ريحٌ بين جِلْدِهِ وكَتِفه، فيقال بعيرٌ سَخٍ.
(سخب) السين والخاء والباء كلمةٌ لا يقاس عليها. يقولون: السِّخاب: قِلاَدَةٌ من قَرنفُلٍ أو غيره، وليس فيها من الجواهر شيء، والجمع سُخُب.
(سخت) السين والخاء والتاء ليس أصلاً، وما أحسَِب الكلام الذي فيه من محض اللغة. يقولون للشيء الصُّلب سَخْتٌ وسِخْتيتٌ. ثم يقولون أمرٌ مِسخاتٌ([11]) إذا ضعُف وذهب. وهذان مختلفانِ، ولذلك قُلْنا إنَّ البابَ في نفسه ليس بأصل. على أنَّهم حكوا عن أبي زيد: اسْخَاتّ الجُرح: ذهب ورَمُه. فأمّا السُّخْت الذي ذكرناه عن ثعلب في آخر كتابه، فقد قيل إنَّه السُّخْد([12]). وهو على ذلك من المشكوك فيه.
--------------ـــــ
([1]) نص ثعلب في آخر كتاب الفصيح 98: "ويقال له من ذوات الخف السخت والسخد".
([2]) في  الأصل: "الناقة"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) في الأصل: "الراكب"، صوابه من المجمل واللسان وما يقتضيه السياق.
([4]) البيتان سبق إنشادهما في (2: 182) في مادة (خسل) على أنه يقال: "كواكب مخسولة".
([5]) كذا ورد إنشاده، وفي اللسان (سخم) مع نسبته إلى جندل بن المثنى الطهوي:
* قطن سخام بأيادي غزل *
([6])  في الأصل: "قوم".
([7]) البيت لخداش بن زهير العامري كما في العمدة : (1: 46)، وحماسة ابن الشجري 31. وهو أول من لقب قريشاً "سخينة".
([8]) ذكر في اللسان أن مفردها "التسخان" بالفتح، وأنه معرب من "تَشْكَنْ" الفارسية. وهو اسم غطاء من أغطية الرأس كان العلماء والموابذة  يأخذونه على رؤوسهم خاصة دون غيرهم، وأنَّ اللغويين من العرب أخطؤوا  في تفسيره بالخف.
([9]) في المجمل: "الفلاة".
([10]) في الأصل: "السخوة"، صوابه من المجمل.
([11]) هذه الكلمة لم أجدها في غير المقاييس.
([12]) السخت، بالضم، والسخد كذلك: الماء الذي يكون على رأس الولد.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الخاء** وما يثلثهما )
(**سخد**) **السين** ve**الخاء** ve**الدال** bir asıldır. Onda **السَّخْد** vardır; o, çocukla birlikte çıkan sudur. Bundan dolayı denir: “Falanca **مُسْخَداً** olarak sabahladı”; yani, nefsi pıhtılaşmış, ağır olarak sabahladı. Ve bazen, doğanın karnından, yemeden önce çıkan şeye: **السُّخْد** derler. Bu, hakkında ihtilaf edilmiştir; onlardan kimi **سُخْد** der, kimi de **التاء** ile **سُخْت** der. Bize, kitabının sonunda, ona **الفصيح** adını verdiği (kitabında) **ثَعْلب**’den böyle rivayet edildi. Dil ehlinden bazıları dedi ki: **السُّخْد** şişliktir; ve o, o kıyastır.
(**سخر**) **السين** ve**الخاء** ve**الراء** düzgün, istikrarlı bir asıldır; hakir görmeye ve zelil kılmaya delalet eder. Bundan: “Allah عزّ وجلّ şeyi **سَخَّرَ** etti” sözümüzdür; bu, onu emrine ve iradesine boyun eğdirdiği zamandır. Allah جلّ ثناؤه dedi: ﴿**وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّموَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ**﴾ [الجاثية 13]. Ve denir: adam **سُخْرةُ**; işte çalıştırılır. Ve yine **سُخْرةٌ**; eğer onunla alay ediliyorsa. Şayet bunu yapan kendisi ise, **سُخَرَة** dersin; **الخاء** ve**الراء**’yı fetha ile. Ve denir: gemiler **سواخِرُ مَوَاخِرُ**. **السَّواخر**: itaatkâr, rüzgârı hoş olan(lar)dır. **المواخر**: suyu yaran, onu delen(ler)dir. Ve babdan: “ondan **سَخِرت** ettim”; yani onunla alay ettim. Ve hâlâ derler: “onunla **سخِرت** ettim”; ve Allah تعالى’nın kitabında: ﴿**فإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُون**﴾ [هود 38].
(**سخف**) **السين** ve**الخاء** ve**الفاء** istikrarlı bir asıldır; hafifliğe delalet eder. Dediler ki: **السُّخْفُ**: her şeyde hafifliktir; bulutta bile. **الخليل** dedi: **السُّخْف** özellikle akıldadır; **السَّخافة** ise her şeyde geneldir. Ve denir: açlıktan bir **سَخْفَة** buldum; o, insan acıktığında ona arız olan bir hafifliktir.
(**سخل**) **السين** ve**الخاء** ve**اللام** ölçüye vurulan, sahih, istikrarlı bir asıldır; hakirliğe ve zayıflığa delalet eder. Bundan: koyun yavrusundan **السَّخْل**; o, küçük zayıftır; dişisi **سَخلة**’dir. Ondan: **سَخّلتِ النَّخلة**; yani **شِيص** sahibi olduğunda; o, çekirdeği sertleşmeyen hurmadır. Ve **السُّخَّل**: rezil adamlar; onun lafzından bir tekili yoktur. Ve denir: **كواكبُ مَسخُولة**; eğer meçhul iseler. O, söyleyenin sözüdür:
ونحنُ الثُّرَيَّا وجَوزاؤُها *** ونحنُ الذّراعانِ والمِرْزمُ
وأنتم كواكبُ مسْخُولةٌ *** تُرَى في السماءِ ولا تعلمُ([3])و bazılarının zikrettiğine göre **هذيل** der ki: “adamı **سخَلْت** ettim”; yani onu ayıpladım.
(**سخم**) **السين** ve**الخاء** ve**الميم** düzgün, istikrarlı bir asıldır; yumuşaklığa ve siyahlığa delalet eder. Denir: **شَعرٌ سُخَاميّ**; siyah, yumuşak. Bize **الخليل**’den böyle rivayet edildi. Ve bana **عليّ بن إبراهيم القطَّان**, **علي بن عبد العزيز**’den, **أبي عُبيد**’den rivayet etti; dedi ki: **الأصمعي** dedi: “Ama **الشَّعر السُّخام**, o yumuşak güzel olandır; siyahlıktan değildir.” Ve şaraba **سُخامِيَّة** denir; eğer yumuşak, akıcı ise. **ابن السكِّيت** dedi: elbise **سُخَامٌ**: yumuşak. Ve pamuk **سُخامٌ**([4]). Dedi ki:
* قطنٌ سُخامِيٌّ بأَيْدِي غُزَّلِ([5]) *
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **السَّخيمة**; o, nefisteki kin/öfkedir. Ve denir: “Allah onun yüzünü **سَخَّم** etsin”; o, **السُّخام**’dandır; o da tencerenin karalığıdır.
(**سخن**) **السين** ve**الخاء** ve**النون** sahih, istikrarlı, ölçüye vurulan bir asıldır; şeyde bir hararete delalet eder. Bundan: suyu **سخّنت** ettim. Ve su **سُخْن** ve**سَخِينٌ**dur. Ve dersin: gün **سُخْنٌ** ve**ساخن** ve**سَُخْنانٌ**; gece **سُخْنة** ve**سَُخْنَانة**. Ve günümüz **سَخُن** oldu. Ve gözü, kesre ile, **سخِنَت**; **تَسخَن**. Ve Allah onun gözünü **أسخن** etsin. Ve derler ki: keder gözyaşı sıcak olur. Ve “Allah onun gözünü **أقرّ** etsin” sözleriyle delil getirildi. Bu, sakıncası olmayan bir sözdür. Ve **المِسْخَنة**: bir küçük tencere; sanki o bir leğendir. Ve **السَّخينة**: undan yapılan bir çorbadır. Ve dedi ki: **قريش**([6]) **السَّخينة** yemeleriyle ayıplanır ve bununla adlandırılırlar; o, onların sözüdür:
يا شَدَّةً ما شَدَدْنا  غيرَ كاذبةٍ  *** على سَخِينةَ لولا اللَّيْلُ والحَرَمُ([7])والتَّساخين: mestlerdir([8]). Ve mümkündür ki, onunla adlandırılmıştır; çünkü onu giymek üzere ayağı ısıtır. Ve uzak değildir.
(**سخي**) **السين** ve**الخاء** ve illetli harf tek bir asıldır; bir şeyde genişliğe ve açılmaya delalet eder. Aslı, onların sözüdür: “tencereyi **سَخَيْتُ** ettim ve onu **سَخَوتُ** ettim”; yani altındaki ateş için bir geçit yaptığında.
Ve babdan: yerin **سَخَاوِيُّ**’si. Bir kavim dedi: **السَّخاويّ**: çölün genişliğidir. Ve bazılarının “**سَخَاوَِى الفلا**” sözü. **ابن الأعرابيّ** dedi: **السخاوَِى**’nin bir tanesi **سَخْواةٌ**’dır. Ve yine dedi: **السَّخْواءُ**([10]) yer, düz/kolay yerdir. Dil ehli dedi: Ve bu kıyastandır: **السّخاء**: cömertlik; denir: **سخا** **يسخُو** **سَخَاوةً** ve**سَخَاء**; uzatır ve kısaltır. * Ve **السَّخِيّ**: cömerttir.
Ve babdan şâz olan şeylerden: **السَّخا**, maksûr: deve yükle sıçradığında, derisi ile küreği arasında bir rüzgârın araya girmesinden olan bir topallıktır; bu sebeple “deve **سَخٍ**” denir.
(**سخب**) **السين** ve**الخاء** ve**الباء** kıyas olunmayan bir kelimedir. Derler: **السِّخاب**: karanfilden veya başkasından bir gerdanlıktır; onda cevherlerden hiçbir şey yoktur; çoğulu **سُخُب**’dur.
(**سخت**) **السين** ve**الخاء** ve**التاء** bir asıl değildir; ve onda olan sözün, sırf dilden olduğunu sanmıyorum. Sert şeye **سَخْتٌ** ve**سِخْتيتٌ** derler. Sonra derler: iş **مِسخاتٌ**([11]); zayıfladığında ve gittiğinde. Bu ikisi farklıdır; bundan dolayı dedik ki: babın kendisi bir asıl değildir. Şu var ki, **أبي زيد**’den naklettiler: yara **اسْخَاتّ** etti; şişliği gitti. Ama kitabının sonunda **ثعلب**’den zikrettiğimiz **السُّخْت**’a gelince: onun **السُّخْد** olduğu söylenmiştir([12]). O da buna göre şüpheli olandandır.
--------------ـــــ
([1]) **ثعلب**’in **الفصيح** kitabının sonunda (98) metni: “Ve ona, çift tırnaklılardan: **السخت** ve**السخد** denir.”
([2]) Asılda: “**الناقة**”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان**’dandır.
([3]) Asılda: “**الراكب**”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان**’dandır ve bağlamın gerektirdiğidir.
([4]) İki beyit daha önce (2: 182)’de (**خسل**) maddesinde, “**كواكب مخسولة** denir” diye okunmuştu.
([5]) Okunuşu böyle gelmiştir; **اللسان** (**سخم**)’de, **جندل بن المثنى الطهوي**’ye nispetle:
* قطن سخام بأيادي غزل *
([6]) Asılda: “**قوم**”.
([7]) Beyit, **خداش بن زهير العامري**’nindir; **العمدة**: (1: 46) ve**حماسة ابن الشجري** 31’de olduğu üzere. **قريش**’e “**سخينة**” lakabını takan ilk odur.
([8]) **اللسان**’da, onun müfredinin fetha ile “**التسخان**” olduğu ve Farsça “**تَشْكَنْ**”den muarreb olduğu zikredildi. O, baş örtülerinden bir örtünün adıdır; âlimler ve mecûsî din adamları onu özellikle başlarına alırlardı, başkaları değil; ve Araplardan lugatçılar onu mest diye tefsirde hata ettiler.
([9]) **المجمل**’de: “**الفلاة**”.
([10]) Asılda: “**السخوة**”; doğrusu **المجمل**’dendir.
([11]) Bu kelimeyi, **المقاييس**’ten başka bir yerde bulmadım.
([12]) **السخت**, damme ile, ve**السخد** de böyledir: çocuğun başı üzerinde bulunan sudur.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س خ ل
ما الكباش اكالسخال‏.‏
وسخلت النخلة‏:‏ أتت بالسخل وهو الشيص‏.‏

##### Türkçe

س خ ل
Koçlar, **السخال** gibi değildir.
Ve hurma ağacı **سخلت**: **السخل** ile geldi; o da **الشيص**’tir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّخْلَةُ: ولد الشاة من المَعَز والضَّأْن، ذكراً أَو أُنثى، والجمع سَخْلٌ وسِخَالٌ وسِخَلةٌ؛ الأَخيرة نادرة، وسُخْلانٌ؛ قال الطِّرِمَّاح:
تُراقِبُه مُسْتَشِبَّاتُها،
وسُخْلانُها حَوْلَه سارِحَه
أَبو زيد: يقال لولد الغنم ساعة تَضَعه أُمُّه من الضأْن والمَعَز جميعاً، ذكراً كان أَو أُنثى، سَخلة، ثم هي البَهْمة للذكر والأُنثى، وجمعها بَهْمٌ. وفي الحديث: كأَنِّي بجَبَّار يَعْمِد إِلى سَخْلي فيَقْتُله؛ السَّخْل: المولود المُحَبَّب إِلى أَبويه، وهو في الأَصل ولد الغنم. ورجال سُخَّل وسُخَّال: ضعفاء أَرذال؛ قال أَبو كبير:
فَلَقَدْ جَمَعْتُ من الصِّحاب سَريَّةً،
خُدْباً لِدَاتٍ غَيْرَ وَخْشٍ سُخَّل
قال ابن جني: قال خالد واحدهم سَخْلٌ، وهو أَيضاً ما لم يُتَمَّم من كل شيء. التهذيب: ويقال للأَوغاد من الرجال سُخَّلٌ وسُخَّالٌ، قال: ولا يُعْرف منه واحد.
وسَخَلَهم: نَفَاهم كخَسَلهم. والمَسْخُول: المَرْذُول كالمَخْسول. والسُّخَّل: الشِّيص. وسَخَّلَت النخلةُ: ضَعُف نواها وتمرُها، وقيل: هو إِذا نَفَضَتْه. الفراء: يقال للتمر الذي لا يشتدُّ نَواه الشِّيصُ، قال: وأَهل المدينة يُسَمُّونه السُّخَّل. وفي الحديث: أَنه خَرَج إِلى يَنْبُع حين وادَعَ بني مُدْلِجٍ فأَهْدَت إِليه امرأَة رُطَباً سُخَّلاً فقَبِلَه؛ السُّخَّل، بضم السين وتشديد الخاء: الشِّيصُ عند أَهل الحجاز، يقولون: سَخَّلَتِ النخلةُ إِذا حَمَلَت شِيصاً؛ ومنه الحديث: أَن رجلاً جاء بكَبائس من هذه السُّخَّل، ويروى بالحاء المهملة، وقد تقدم. ويقال: سَخَّلْت الرجُلَ إِذا عِبْتَه وضعَّفْته، وهي لغة هُذَيْل. وأَسْخَل الأَمرَ: أَخَّره. والسِّخَال: موضع أَو مواضع؛ قال الأَعشى:
حَلَّ أَهْلي ما بَيْنَ دُرْنَى فبادَوْ
لى، وحَلَّتْ عُلْوِيَّةً بالسِّخَال
والسِّخَالُ: جَبَلٌ مما يلي مَطلَع الشمس يقال له خِنْزير؛ قال الجعدي: وقُلْتُ: لَحَى اللهُ رَبُّ العباد
جَنُوبَ السِّخالِ إِلى يَتْرَبِ
والسَّخْلُ: أَخْذُ الشيء مُخاتَلةً واجْتِذاباً؛ قال الأَزهري: هذا حرف لا أَحفظه لغير الليث ولا أُحِقُّ معرفته إِلا أَن يكون مقلوباً من الخَلْسِ كما قالوا جَذَبَ وجَبَذَ وبَضَّ وضَبَّ. وكواكِبُ مَسْخُولةٌ أَي مَجْهولة؛ قال:
ونَحْنُ الثُّرَيَّا وجَوْزاؤُها،
ونَحْنُ الذِّراعانِ والمِرْزَمُ
وأَنتم كواكبُ مَسْخُولةٌ،
تُرَى في السماء ولا تُعْلَمُ
ويروى مَخْسولة، وقد تقدم ذكره في حرف الخاء.

##### Türkçe

**السَّخْلَةُ**: keçiden ve koyundan olan koyunun yavrusu; erkek yahut dişi.
Çoğulu **سَخْلٌ** ve **سِخَالٌ** ve **سِخَلةٌ**’dir; sonuncusu nadirdir; ve **سُخْلانٌ**. Şöyle dedi **الطِّرِمَّاح**:

Onu, onun ergenleşenleri gözetler,
ve onun **سُخْلانُها**’sı onun etrafında otlayan(lar)dır.

**أَبو زيد**: Denir ki, koyunun yavrusuna, annesi onu koyundan ve keçiden ikisinden de doğurduğu saat, erkek olsun yahut dişi olsun, **سَخلة** (denir); sonra o, erkek ve dişi için **البَهْمة**’dir; onun çoğulu **بَهْمٌ**’dur. Hadiste: “Sanki ben, bir zorbanın benim **سَخْلي**’me yönelip onu öldürdüğünü (görür gibiyim).”
**السَّخْل**: anne-babasına sevimli olan doğan; aslında koyun yavrusudur. Ve **سُخَّل** ve **سُخَّال** adamlar: zayıf, aşağılık kimseler; **أَبو كبير** dedi:

Andolsun, arkadaşlardan bir seriyye topladım,
kambur, doğurgan, kaba olmayan, **سُخَّل**.

**ابن جني** dedi: Hâlid dedi ki: onların bir teki **سَخْلٌ**’dür; o, ayrıca her şeyden tamamlanmamış olan şeydir. **التهذيب**: Ve erkeklerden aşağılık kimselere **سُخَّلٌ** ve **سُخَّالٌ** denir; dedi ki: ondan bir tekil bilinmez.

Ve **سَخَلَهم**: onları sürdü/uzaklaştırdı; **خَسَلهم** gibi. Ve **المَسْخُول**: aşağılanan; **المَخْسول** gibi.
Ve **السُّخَّل**: **الشِّيص**. Ve hurma ağacı **سَخَّلَت**: çekirdeği ve hurması zayıfladı; ve denildi ki: o, onu silkip döktüğü zamandır. **الفراء**: Çekirdeği sertleşmeyen hurmaya **الشِّيصُ** denir; dedi ki: Medine halkı ona **السُّخَّل** adını verir. Hadiste: “O, Benî Müdlij ile vedalaştığı zaman Yenbu‘a çıktı; bir kadın ona **سُخَّلاً** taze hurma hediye etti; o da onu kabul etti.”
**السُّخَّل** — sîn’in dammesiyle ve hâ’nın şeddelenmesiyle: Hicaz halkı yanında **الشِّيصُ**’tur; derler ki: hurma ağacı **سَخَّلَتِ**; **شِيصاً** taşıdığı zaman. Ondandır hadiste: “Bir adam, bu **السُّخَّل**’den kübâislerle geldi”; ve **بالحاء المهملة** ile rivayet olunur; ve daha önce geçti. Ve denir ki: “Ben adamı **سَخَّلْت**”; onu ayıpladığın ve onu zayıf saydığın zaman; bu, Hüzeyl’in bir dilidir. Ve **أَسْخَل** işi: onu erteledi.
Ve **السِّخَال**: bir yer yahut yerler; **الأَعشى** dedi:

Ailem, Durnâ ile Bâdevlî arasına kondu,
ve Ulviyye, **بالسِّخَال**’de kondu.

Ve **السِّخَالُ**: güneşin doğduğu tarafa bitişik olan bir dağdır; ona **خِنْزير** denir; **الجعدي** dedi:

Ve dedim: kulların Rabbi, Allah kahretsin
**جَنُوبَ السِّخالِ**’i, Yetreb’e kadar.

Ve **السَّخْلُ**: şeyi, hileyle ve çekip alma ile almak; **الأَزهري** dedi: Bu, Lays’ten başkası için hatırlamadığım bir harftir; ve onu bilmeye hak iddia etmem; ancak **الخَلْسِ**’ten çevrilmiş (maklûb) olması müstesna; nitekim “**جَذَبَ**” ve “**جَبَذَ**”, “**بَضَّ**” ve “**ضَبَّ**” dedikleri gibi.
Ve **كواكِبُ مَسْخُولةٌ**: yani meçhul; şöyle dedi:

Biz Süreyyâ ve onun Cevzâ’sıyız,
ve biz iki zırâ‘ ve Mirzem’dir.
Ve siz **كواكبُ مَسْخُولةٌ**’sınız,
gökte görülür de bilinmez.

Ve **مَخْسولة** diye rivayet olunur; ve onun zikri **حرف الخاء**’da daha önce geçti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س خ ل * يقال * السَّخْلةُ * لولد الغنم من الضأن والمعز ساعة وضعه ذكرا كان أو أنثى وجمعه * سَخْلٌ * بوزن فَلْس و * سِخَالٌ * بالكسر

##### Türkçe

* س خ ل * Denilir: **السَّخْلةُ**, koyun ve keçiden olan küçükbaşın, doğduğu anda yavrusu için (kullanılır); erkek de olsa dişi de olsa. Bunun çoğulu: **سَخْلٌ**, فَلْس vezninde; ve **سِخَالٌ**, kesre ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السخلة: ولد الشاة ما كان، من المعز والضأن، ذكرا كان أو أنثى، قال أبو زيد: ساعة تضعها، هكذا في المحكم، وقيل: تختص بأولاد الضأن، وبه جزم عياض في المشارق، والرافعي في شرح المسند، وقل: تختص بأولاد المعز، وبه جزم ابن الأثير في النهاية، ج: سخل، وسخال، بالكسر، وسخلان، بالضم، وسخلة، كعنبة، وهذه نادرة، وقال ابن الأعرابي: السخل المولود المحبب إلى أبويه، ومنه الحديث: كأني بجبار يعمد إلى سخلي فيقتله، وهو في الأصل: ولد الغنم، قال الطرماح:
  تراقبه مستشـبـاتـهـا                      وسخلانها حوله سارحه ورجال سخل وسخال، كسكر ورمان: ضعفاء أرذال، قال أبو كبير:
  فلقد جمعت من الصحاب سرية                      خدبا لدات غير وخش سخـل

  قال ابن جني: قال خالد: الواحد سخل، بالفتح، قال: والسخل أيضا: ما لم يتمم من كل شيء. وقال الأزهري: السخل، والسخال: الأوغاد، ولا واحد لهما. وسخلهم، كمنع، سخلا: نفاهم، كخسلهم. وسخل الشيء: أخذه مخاتلة، واجتذابا، قال الأزهري: هذا حرف لا أحفظه لغير الليث، ولا أحق معرفته، إلا أن يكون مقلوبا من الخلس، كما قالوا: جذب وجبذ، وبض وضب. وسخلهم تسخيلا: عابهم، وضعفهم، وهي لغة هذيل. وسخلت النخلة: ضعفت نواها وتمرها، أو إذا نفضته، ولغة الحجاز: سخلت، إذا حملت الشيص وسخل الرجل النخلة: نفضها. وأسخله، أي الأمر: أخره. والمسخول: المرذول، كالمخسول. وأيضا: المجهول، يقال: كواكب مسخولة، أي مجهولة، قال:
  ونحن الثريا وجوزاؤهـا                      ونحن الذراعان والمرزم
  وأنتم كواكب مسـخـولة                      ترى في السماء ولا تعلم ويروى: مخسولة، وقد تقدم ذكره في موضعه. والسخال، ككتاب: ع، قال الأعشى:
  حل أهلي ما بين درنى فبادو                      لي وحلت علوية بالسخـال وقيل: هو جبل مما يلي مطلع الشمس، يقال له: خنزير، قال الجعدي:
  وقلت لحا الله رب العباد                      جنوب السخال إلى يترب والسخل، كسكر: الشيص، بلغة المدينة، وهو الذي لا يشتد نواه، وقال عيسى بن عمر: إذا اقترثت البسرتان والثلاث في مكان واحد سمي السخل. الاقتراث الاجتماع، ودخول بعضها في بعض، وفي الحديث: أنه خرج إلى ينبع حين وادع بني مدلج، فأهدت إليه امرأة رطبا سخلا، فقبله، وفي حديث آخر: أن رجلا جاء بكبائس من هذه السخل، ويروى بالحاء أيضا. والسخالة، بالضم: النفاية، كما في العباب. ومما يستدرك عليه: أبو سخيلة، كجهينة: تابعي، عن علي، وعنه خضر بن قواس البجلي. وأم سخل: جبل لبني غاضرة، قاله ياقوت.

##### Türkçe

**السخلة**: koyunun yavrusu; keçiden ve koyundan olan (yavrular), erkek de olsa dişi de olsa. Ebû Zeyd dedi: onu doğurduğu saat; **المحكم**’de böyledir. Ve denildi: koyun yavrularına mahsustur; **المشارق**’ta İyâz ve **شرح المسند**’de er-Râfi‘î bununla kesin hüküm verdi. Ve denildi: keçi yavrularına mahsustur; **النهاية**’de İbnü’l-Esîr bununla kesin hüküm verdi. Çoğulu: **سخل** ve **سخال** (kesre ile) ve **سخلان** (damme ile) ve **سخلة** ( **عنبة** gibi); bu nadirdir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السخل** doğmuş olup anne-babasına sevimli gelen (yavru)dur. Ondandır hadis: “Sanki bir zorbanın benim **سخلي**’me yönelip onu öldürdüğünü görüyorum.” Aslında: koyun (cinsi) yavrusu. et-Tırimmâh dedi:
  Onu, onun süt verenleri gözetler;
  ve onun **سخلان**’ı onun etrafında otlayan (hâldedir).

Ve **رجال سخل وسخال** ( **سكر** ve **رمان** gibi): zayıf, aşağılık kimseler. Ebû Kebîr dedi:
  Andolsun, yoldaşlardan bir bölük topladım;
  kambur (develer) — doğuranlar —, **سخل** (gibi) kaba ve sert olmayan.

İbn Cinnî dedi: Hâlid dedi: tekili **سخل** (fetha ile). Dedi: ve **السخل** ayrıca: her şeyden tamamlanmamış olan (şey)dir. el-Ezherî dedi: **السخل** ve **السخال**: aşağılık kimselerdir; ikisinin de tekili yoktur. Ve **سخلهم** ( **منع** gibi), **سخلا**: onları sürdü/kovdu; **كخسلهم** gibi. Ve **سخل الشيء**: onu hileyle ve çekip alma ile aldı. el-Ezherî dedi: bu, Leys’ten başkası için hatırlamadığım bir harftir; onu bilmeye hakkım yoktur; ancak **الخلس**’ten çevrilmiş (maklûb) olması müstesna; nitekim “**جذب** ve **جبذ**”, “**بض** ve **ضب**” dediler. Ve **سخلهم تسخيلا**: onları ayıpladı ve zayıf saydı; bu Hüzeyl’in dilidir. Ve **سخلت النخلة**: çekirdeği ve hurması zayıfladı; yahut onu silkelediğinde. Hicaz dili: **سخلت**; **الشيص** taşıdığında. Ve **سخل الرجل النخلة**: onu silkeledi. Ve **أسخله** — yani iş: onu erteledi. Ve **المسخول**: aşağılık (kimse); **كالمخسول** gibi. Ve ayrıca: meçhul (olan); denilir: **كواكب مسخولة**; yani meçhul. Dedi:
  Biz **الثريا** ve onun **جوزاؤها**’sıyız;
  ve biz **الذراعان** ve **المرزم**’iz.
  Ve siz **كواكب مسخولة**’sınız;
  gökte görülürsünüz de bilinmezsiniz.

Ve **مخسولة** diye de rivayet edilir; onun zikri yerinde daha önce geçti. Ve **السخال** ( **كتاب** gibi): bir yer adı, **ع**. el-A‘şâ dedi:
  Ehlim **درنى** ile **بادو** arasına indi;
  ve **علوية** **السخال**’da indi.

Ve denildi: doğan güneşin doğduğu tarafa bitişik bir dağdır; ona **خنزير** denilir. el-Ca‘dî dedi:
  Ve dedim: kulların Rabbi Allah kahretsin
  **السخال**’ın güneylerini, **يترب**’e kadar.

Ve **السخل** ( **سكر** gibi): **الشيص**’tır; Medine diliyle; o, çekirdeği sertleşmeyen (hurma)dır. Îsâ b. Ömer dedi: iki ve üç **بسرة** bir yerde **اقترثت** olursa ona **السخل** denir. **الاقتراث**: toplanma ve bazısının bazısına girmesidir. Hadiste: Benî Müdlic ile vedalaştığında **ينبع**’a çıktığı; bir kadının ona **رطبا سخلا** hediye ettiği; onun da kabul ettiği (vardır). Başka bir hadiste: bir adamın bu **السخل**’dan **بكبائس** ile geldiği (vardır); **بالحاء** ile de rivayet edilir. Ve **السخالة** (damme ile): süprüntü/atık; **العباب**’da olduğu gibi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أبو سخيلة** ( **جهينة** gibi): tâbiî; Ali’den (rivayet eder); ondan da Hadr b. Kavvâs el-Becelî (rivayet etti). Ve **أم سخل**: Benî Gâdıra’ya ait bir dağdır; Yâkût bunu söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَخَلَهُمْ
1 سَخَلَهُمْ ذ , aor. سَخَلَ , (K,) inf. n. سَخْلٌ, (TA,) He drove away, repelled, or banished, them: (K, TA: [in the CK, نَقّاهُمْ is erroneously put for نَفَاهُمْ:]) and خَسَِلَهُمْ signifies the same. (TA.) ― -b2- And سَخَلَ الشَّىْءَ He took the thing by deceit (K, TA) and by seizure: but not known to Az except on the authority of Lth; and its correctness is doubted by him, unless it be formed by transposition from خَلَسَ, like as they said جَذَبَ and جَبَذَ, and بَضَّ and ضَبَّ. (TA.)

سخّلت النَّخْلَةُ
2 سخّلت النَّخْلَةُ ذ , inf. n. تَسْخِيلٌ, The palmtree bore dates such as are termed [سُخَّل, i. e.] شِيص: (S, TA:) so in the dial. of El-Hijáz: (TA:) or it was weak in its date-stones and its dates: or it shook off its dates. (K, TA.) ― -b2- And سخّل, (K,) or سخّل النَّخْلَةَ, (TA,) said of a man, He shook the palm-tree in order that its dates might fall off. (K, TA.) -A2- And سخّلهُ, (S,) or سخّلهُمْ, inf. n. as above, (K,) He attributed, or imputed, to him, or them, a vice, fault, or defect, (S, K, TA,) and reckoned him, or them, weak: of the dial. of Hudheyl. (S, TA.)

اسخلهُ
4 اسخلهُ ذ It (an affair, or event, TA) kept him, or held him, back; delayed him, or retarded him. (K, TA.)

سَخْلٌ
سَخْلٌ ذ : see سَخْلَةٌ. ― -b2- Also (assumed tropical:) An infant that is an object of love to his parents: (IAar, O, TA:) originally, the “ offspring of the sheep or goat ” [app. as a sing. as well as a coll. gen. n.]. (TA.) ― -b3- See also سُخَّلٌ, in two places.

سَخْلَةٌ
سَخْلَةٌ ذ A lamb, or kid, in whatever state it be; (K;) male or female: (TA:) or a lamb, or kid, when just born; male or female: (S, M, O, Msb, K:) or, accord. to some, peculiarly applied to a lamb; and this is affirmed by 'Iyád and Er-Ráfi'ee: accord. to some, peculiarly to a kid; and so affirms IAth: (TA:) [see also بَهْمٌ, in three places:] pl. ↓ سَخْلٌ, (S, O, Msb, K,) [or rather this is a coll. gen. n.] like as تَمْرٌ is of تَمْرَةٌ, (Msb,) [and is app. also used as a sing., (see the next preceding paragraph,)] and [the pl. properly so termed is] سِخَالٌ (S, O, Msb, K) and سِخَلَةٌ, which is extr. [as a pl. form, so much so that Sb holds it to be a quasi-pl. measure, not a broken pl. measure, as is said in the TA voce جِبَأَةٌ]. (K.)

سُخَّلٌ
سُخَّلٌ ذ (Az, S, O, K) and ↓ سُخَّالٌ, (Az, O, K,) applied to men, Weak; (S, O, K;) bad, vile, or base; (K;) or low, ignoble, mean, or sordid: (Az, O:) a pl. having no sing.: (Az, S, O:) or its sing. is ↓ سَخْلٌ: (K, TA: in the CK سُخَّلٌ [like the former pl.]:) so says Khálid. (IJ, TA.) ― -b2- Also سُخَّلٌ, (CK,) or ↓ سَخْلٌ, (TK,) [in the TA without any syll. signs,] Anything not completed. (IJ, K.) ― -b3- Also the former, (S, O, K,) in the dial. of the people of El-Medeeneh, (S, O,) The sort of dates termed شِيص, (S, O, K,) i. e. of which the stones do not become hard: (TA:) or, accord. to 'Eesà Ibn-'Omar, dates of which two or three grow together in one place, intermingling. (O, TA.)

سُخَالَةٌ
سُخَالَةٌ ذ Refuse; syn. نُفَايَةٌ. (JK, O, K, TA: in the CK نُقايَة.)

سُخَّالٌ
سُخَّالٌ ذ : see سُخَّلٌ.

مَسخُولٌ
مَسخُولٌ ذ Pronounced to be low, base, vile, mean, or contemptible: (K:) like مَخْسُولٌ. (TA.) ― -b2- Unknown: (S, O, K:) and so مَخْسُولٌ. (O.) A poet says,
تُرَى فِى السَّمَآءِ وَلَا تُعْلَمُ
وَأَنْتُمْ كَوَاكِبُ مَسْخُولَةٌ
[And ye are stars unknown, that are seen in the sky but not known]: or, as some relate it, مَخْسُولَةٌ. (S, O.)

##### Türkçe

سَخَلَهُمْ
1 **سَخَلَهُمْ** **ذ** , aor. **سَخَلَ** , (K,) inf. n. **سَخْلٌ**, (TA,) O, onları sürdü, defetti veya kovdu: (K, TA: [CK’de, **نَقّاهُمْ** yanlışlıkla **نَفَاهُمْ** yerine konulmuştur:]) ve **خَسَِلَهُمْ** aynı mânâya gelir. (TA.) ― -b2- Ve **سَخَلَ الشَّىْءَ** O, şeyi hile ile (K, TA) ve zorla ele geçirme ile aldı: fakat Az’a göre Lth’nin rivayeti dışında bilinmez; ve onun tarafından, **خَلَسَ**’dan yer değiştirme (harflerin yerini değiştirme) yoluyla yapılmış olmadıkça, doğruluğu şüpheli görülür; nitekim onların **جَذَبَ** ve **جَبَذَ**, ve **بَضَّ** ve **ضَبَّ** demeleri gibi. (TA.)

سخّلت النَّخْلَةُ
2 **سخّلت النَّخْلَةُ** **ذ** , inf. n. **تَسْخِيلٌ**, Hurma ağacı, [**سُخَّل** diye adlandırılan, yani] **شِيص** denilen türden hurmalar verdi: (S, TA:) Hicaz lehçesinde böyledir: (TA:) yahut çekirdeklerinde ve hurmalarında zayıf oldu: yahut hurmalarını silkip döktü. (K, TA.) ― -b2- Ve **سخّل**, (K,) yahut **سخّل النَّخْلَةَ**, (TA,) bir adam hakkında söylenir; O, hurmaları dökülsün diye hurma ağacını silkti. (K, TA.) -A2- Ve **سخّلهُ**, (S,) yahut **سخّلهُمْ**, yukarıdaki gibi inf. n. ile, (K,) O, ona yahut onlara bir ayıp, kusur veya noksanlık isnat etti, (S, K, TA,) ve onu yahut onları zayıf saydı: Huzeyl lehçesindendir. (S, TA.)

اسخلهُ
4 **اسخلهُ** **ذ** O (bir iş yahut olay, TA) onu geri tuttu; onu geciktirdi yahut onu yavaşlattı. (K, TA.)

سَخْلٌ
**سَخْلٌ** **ذ** : bk. **سَخْلَةٌ**. ― -b2- Ayrıca (mecazî sayılan:) Ana-babasına sevgi konusu olan bir bebek: (IAar, O, TA:) aslında “koyun veya keçinin yavrusu” [görünüşe göre tekil olarak da, cem‘î cins ismi olarak da]. (TA.) ― -b3- Ayrıca iki yerde **سُخَّلٌ**’e de bk.

سَخْلَةٌ
**سَخْلَةٌ** **ذ** Her hâl üzere bir kuzu veya oğlak; (K;) erkek veya dişi: (TA:) yahut yeni doğduğunda bir kuzu veya oğlak; erkek veya dişi: (S, M, O, Msb, K:) yahut bazılarına göre özellikle kuzuya uygulanır; ve bu, ‘Iyád ve Er-Ráfi‘ee tarafından doğrulanır: bazılarına göre özellikle oğlağa; ve IAth böylece doğrular: (TA:) [ayrıca üç yerde **بَهْمٌ**’e de bk.:] çoğulu ↓ **سَخْلٌ**, (S, O, Msb, K,) [yahut daha doğrusu bu bir cem‘î cins ismidir] tıpkı **تَمْرٌ**’ün **تَمْرَةٌ**’nin (cem‘î cins ismi) olması gibi, (Msb,) [ve görünüşe göre tekil olarak da kullanılır, (bir önceki paragrafa bk.,)] ve [asıl çoğul diye adlandırılan çoğul] **سِخَالٌ** (S, O, Msb, K) ve **سِخَلَةٌ**’dır; ki bu, nadirdir [bir çoğul kalıbı olarak; öyle ki Sb onu, TA’da **جِبَأَةٌ** maddesinde söylendiği üzere, kırık çoğul kalıbı değil, yarı-çoğul bir ölçü sayar]. (K.)

سُخَّلٌ
**سُخَّلٌ** **ذ** (Az, S, O, K) ve ↓ **سُخَّالٌ**, (Az, O, K,) insanlara uygulanır; Zayıf; (S, O, K;) kötü, aşağılık veya bayağı; (K;) yahut alçak, soysuz, değersiz veya pis: (Az, O:) tekili olmayan bir çoğuldur: (Az, S, O:) yahut onun tekili ↓ **سَخْلٌ**’dür: (K, TA: CK’de **سُخَّلٌ** [önceki çoğul gibi]:) Hâlid böyle der. (IJ, TA.) ― -b2- Ayrıca **سُخَّلٌ**, (CK,) yahut ↓ **سَخْلٌ**, (TK,) [TA’da harekesiz olarak,] Tamamlanmamış olan herhangi bir şey. (IJ, K.) ― -b3- Ayrıca birincisi, (S, O, K,) Medine halkının lehçesinde, (S, O,) **شِيص** denilen hurma türü: (S, O, K,) yani çekirdekleri sertleşmeyen: (TA:) yahut ‘Eesà İbn-‘Omar’a göre, bir yerde iki veya üçü birlikte biten, birbirine karışan hurmalar. (O, TA.)

سُخَالَةٌ
**سُخَالَةٌ** **ذ** Süprüntü; eş anlamlısı **نُفَايَةٌ**. (JK, O, K, TA: CK’de **نُقايَة**.)

سُخَّالٌ
**سُخَّالٌ** **ذ** : bk. **سُخَّلٌ**.

مَسخُولٌ
**مَسخُولٌ** **ذ** Alçak, bayağı, aşağılık, değersiz veya hakir olmakla nitelenmiş: (K:) **مَخْسُولٌ** gibi. (TA.) ― -b2- Bilinmeyen: (S, O, K:) ve **مَخْسُولٌ** da böyledir. (O.) Bir şair der ki,
تُرَى فِى السَّمَآءِ وَلَا تُعْلَمُ
وَأَنْتُمْ كَوَاكِبُ مَسْخُولَةٌ
[Ve siz, gökte görülen fakat bilinmeyen yıldızlarsınız]: yahut bazıları onu **مَخْسُولَةٌ** diye rivayet eder. (S, O.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَخَلَ
سَخَلَ A ( n. ac. سَخْل 1 ),
a.  Drove away.

b.  Snatched away, took by cunning.

سَخَّلَ
سَخَّلَ II ,
a.  Blamed, found fault with.

b.  Shook ( a palmtree ).

أَسْخَلَ
أَسْخَلَ IV ,
a.  Delayed, retarded.

سَخْل
سَخْل 1 , ( pl. سُخَّل 11 ,  سُخَّاْل 29 ),
a.  Weak, worthless.

b.  Anything incomplete.

سَخْلَة
سَخْلَة 1t , ( pl. سَخْل 1 ,  سِخَلَة 7t ,  سِخَاْل 23 ,  سُخْلَاْن 35 ),
a.  Lamb; kid.

##### Türkçe

**سَخَلَ**
**سَخَلَ** A (n. ac. **سَخْل** 1),
a. Sürdü, uzaklaştırdı.

b. Kapıp götürdü, kurnazlıkla aldı.

**سَخَّلَ**
**سَخَّلَ** II,
a. Ayıpladı, kusur buldu.

b. (Bir hurma ağacını) salladı.

**أَسْخَلَ**
**أَسْخَلَ** IV,
a. Geciktirdi, ağırlaştırdı.

**سَخْل**
**سَخْل** 1, (pl. **سُخَّل** 11, **سُخَّاْل** 29),
a. Zayıf, değersiz.

b. Eksik olan herhangi bir şey.

**سَخْلَة**
**سَخْلَة** 1t, (pl. **سَخْل** 1, **سِخَلَة** 7t, **سِخَاْل** 23, **سُخْلَاْن** 35),
a. Kuzu; oğlak.
