# سخل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AE%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سخل

باب الخاء والسين واللام معهما
خ س ل، خ ل س، س خ ل، س ل خ مستعملات
خسل:
المَخْسُول والمَحْسُول: المرذول.
خلس: الخَلْسُ والاختلاسُ: أخذ الشيء مكابرة، تقول: اختلستُه اختلاساً واجتذابا.
والخَلْسُ والاختلاسُ: النهزة، والاختلاسُ أَوْحاهما وأَخَصُّهما. والخُلْسَةُ: النهزة.
والقِرْنان يتخالسان، أيهما يقدر على صاحبه ويناهز كل واحد منهما قتل صاحبه .
والخَلْس في القتال والصِّراع. والرجل المخالسُ: الشجاع والحذر.
والخَليسُ: النبات الهائج، بعضه أصفر، وبعضه أخضر.
وأَخْلَسَتْ لحيته، أي: اختلط فيها البياض بالسّواد نصفين، وأَخْلَسَ الرجل كذلك.
والخِلاسيُّ: الولد من أبيض وسوداء، أو أسود وبيضاء. والخِلاسيُّ من الديكة: بين الدجاج الهندية والفارسية.
سخل: السَخْل: ولد الشاة، ذكرا كان أو أنثى، والسَّخْلَةُ: الواحدة، والجميع: السَّخْل والسِّخال.
ويقال للأوغاد من الرجال: سُخَّل وسُخّال، لا يفرد منه واحد.
سلخ: السَّلْخُ: كشط الإهاب عن ذيه ، الإهاب نفسه. ومِسْلاخُ الحية: قشرها الذي يَنْسَلِخ منها.
والإنسان إذا مَحَشَهُ الحر، قيل: قد سَلَخ الحر جلده فانْسَلَخَ، وقد تَسَلَّخ جلده من داء. وسَلَخَتِ المرأة درعها: نزعته. قال:
إذا سَلَخَتْ عنها أمامة درعهـا		وأعجبها رابي المجسة مشرف
وسَلَخْتُ الشهر: خرجت منه، فصرت في آخر يوم منه، وانسلخ الشهر.
والسّالخ: جرب يكون بالجمل؛ سلخ فهو مَسْلوخٌ، وكذلك الظليم إذا أصاب ريشة داء.
والمَسْلوخةُ: اسم للشاة المَسْلوخة نفسها، بلا بطون ولا جزارة.
وانْسَلَخَ النهار من الليل: خرج منه خروجا لا يبقى معه شيء من ضوئه، لأن النهار مكور على الليل فإذا انْسَلَخَ منه ضوؤه بقي الليل غاسقا قد غشي الناس، قال الله عز ذكره: "وآيةٌ لهم اللَّيْلُ نَسْلَخُ منْهُ النّهار" .. والسّليخةُ: شيء من العطر كأنه قشر مُنْسَلِخٌ ذو شعب.
والسّالخُ من الحيات: الشّديدُ السواد.. والنبات إذا سَلَخَ، ثم عاد فاحضر كله فهو سالخٌ، من الحمض وغيره.

### Türkçe

باب **الخاء** ve**السين** ve**اللام**’ın ikisiyle birlikte olduğu bab
**خ س ل**، **خ ل س**، **س خ ل**، **س ل خ** kullanımdadır

**خسل**:
**المَخْسُول** ve**المَحْسُول**: rezil (aşağı) olan.

**خلس**: **الخَلْسُ** ve**الاختلاسُ**: bir şeyi zorbalıkla almak; dersin ki: onu **اختلستُه** **اختلاساً** ve çekip alma olarak.
Ve**الخَلْسُ** ve**الاختلاسُ**: ani kapma; **الاختلاسُ** ikisinin daha hafifi ve ikisinin daha hususîsidir. Ve**الخُلْسَةُ**: ani kapma.
Ve iki boynuzlu hayvan **يتخالسان**; yani hangisi arkadaşına güç yetirir ve her biri arkadaşını öldürmeye yaklaşır.
Ve**الخَلْس** savaşta ve güreşte. Ve**الرجل المخالسُ**: yiğit ve sakınan.
Ve**الخَليسُ**: coşmuş bitki; onun bir kısmı sarı, bir kısmı yeşildir.
Ve sakalı **أَخْلَسَتْ**; yani onda beyazlık siyahlıkla yarı yarıya karıştı; adam da böyle **أَخْلَسَ**.
Ve**الخِلاسيُّ**: beyaz bir (erkek) ile siyah bir (dişi)den; yahut siyah bir (erkek) ile beyaz bir (dişi)den olan çocuk. Ve horozlardan **الخِلاسيُّ**: Hint tavukları ile Farsî (tavuklar) arasında olan.

**سخل**: **السَخْل**: koyunun yavrusu; erkek de olsa dişi de olsa. Ve**السَّخْلَةُ**: bir tanesi; toplu: **السَّخْل** ve**السِّخال**.
Ve erkeklerden aşağı kimselere denir: **سُخَّل** ve**سُخّال**; ondan bir tekil yapılmaz.

**سلخ**: **السَّلْخُ**: deriyi onun üzerinden soymak; **الإهاب**ın kendisi. Ve yılanın **مِسْلاخُ**u: ondan **يَنْسَلِخ** olan kabuğu.
Ve insanı sıcak kavurursa, denir ki: sıcak onun derisini **سَلَخ** etti de o **فانْسَلَخَ**; ve bir hastalıktan derisi **تَسَلَّخ** etti. Ve kadın zırhını **سَلَخَتِ**: onu çıkardı. Dedi ki:
إذا **سَلَخَتْ** عنها أمامة درعهـا		وأعجبها رابي المجسة مشرف
Ve ayı **سَلَخْتُ**: ondan çıktım; böylece onun son gününde oldum; ve ay **انسلخ** etti.
Ve**السّالخ**: devede olan bir uyuzdur; **سلخ** etti, o hâlde o **مَسْلوخٌ**dur; ve aynı şekilde devekuşu, tüyüne bir hastalık isabet edince.
Ve**المَسْلوخةُ**: karınlar ve kasaplık olmaksızın, bizzat yüzülmüş koyunun kendisine isimdir.
Ve gündüz geceden **انْسَلَخَ**: ondan bir çıkışla çıktı ki onun ışığından hiçbir şey kalmaz; çünkü gündüz gece üzerine dürülmüştür; ondan ışığı **انْسَلَخَ** edince, gece karanlık olarak kaldı, insanları bürüdü. Aziz ve yüce Allah dedi ki: "**وآيةٌ لهم اللَّيْلُ نَسْلَخُ منْهُ النّهار**".. Ve**السّليخةُ**: kokudan bir şey; sanki dalları olan, **مُنْسَلِخٌ** bir kabuk gibidir.
Ve yılanlardan **السّالخُ**: şiddetli siyah olan.. Ve bitki **سَلَخَ** edince, sonra dönüp bütünüyle yeşerirse o **سالخٌ**tur; **الحمض** ve başkasından.
