# سخل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AE%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سخل

السَّخْلَةُ: ولد الشاة من المَعَز والضَّأْن، ذكراً أَو أُنثى، والجمع سَخْلٌ وسِخَالٌ وسِخَلةٌ؛ الأَخيرة نادرة، وسُخْلانٌ؛ قال الطِّرِمَّاح:
تُراقِبُه مُسْتَشِبَّاتُها،
وسُخْلانُها حَوْلَه سارِحَه
أَبو زيد: يقال لولد الغنم ساعة تَضَعه أُمُّه من الضأْن والمَعَز جميعاً، ذكراً كان أَو أُنثى، سَخلة، ثم هي البَهْمة للذكر والأُنثى، وجمعها بَهْمٌ. وفي الحديث: كأَنِّي بجَبَّار يَعْمِد إِلى سَخْلي فيَقْتُله؛ السَّخْل: المولود المُحَبَّب إِلى أَبويه، وهو في الأَصل ولد الغنم. ورجال سُخَّل وسُخَّال: ضعفاء أَرذال؛ قال أَبو كبير:
فَلَقَدْ جَمَعْتُ من الصِّحاب سَريَّةً،
خُدْباً لِدَاتٍ غَيْرَ وَخْشٍ سُخَّل
قال ابن جني: قال خالد واحدهم سَخْلٌ، وهو أَيضاً ما لم يُتَمَّم من كل شيء. التهذيب: ويقال للأَوغاد من الرجال سُخَّلٌ وسُخَّالٌ، قال: ولا يُعْرف منه واحد.
وسَخَلَهم: نَفَاهم كخَسَلهم. والمَسْخُول: المَرْذُول كالمَخْسول. والسُّخَّل: الشِّيص. وسَخَّلَت النخلةُ: ضَعُف نواها وتمرُها، وقيل: هو إِذا نَفَضَتْه. الفراء: يقال للتمر الذي لا يشتدُّ نَواه الشِّيصُ، قال: وأَهل المدينة يُسَمُّونه السُّخَّل. وفي الحديث: أَنه خَرَج إِلى يَنْبُع حين وادَعَ بني مُدْلِجٍ فأَهْدَت إِليه امرأَة رُطَباً سُخَّلاً فقَبِلَه؛ السُّخَّل، بضم السين وتشديد الخاء: الشِّيصُ عند أَهل الحجاز، يقولون: سَخَّلَتِ النخلةُ إِذا حَمَلَت شِيصاً؛ ومنه الحديث: أَن رجلاً جاء بكَبائس من هذه السُّخَّل، ويروى بالحاء المهملة، وقد تقدم. ويقال: سَخَّلْت الرجُلَ إِذا عِبْتَه وضعَّفْته، وهي لغة هُذَيْل. وأَسْخَل الأَمرَ: أَخَّره. والسِّخَال: موضع أَو مواضع؛ قال الأَعشى:
حَلَّ أَهْلي ما بَيْنَ دُرْنَى فبادَوْ
لى، وحَلَّتْ عُلْوِيَّةً بالسِّخَال
والسِّخَالُ: جَبَلٌ مما يلي مَطلَع الشمس يقال له خِنْزير؛ قال الجعدي: وقُلْتُ: لَحَى اللهُ رَبُّ العباد
جَنُوبَ السِّخالِ إِلى يَتْرَبِ
والسَّخْلُ: أَخْذُ الشيء مُخاتَلةً واجْتِذاباً؛ قال الأَزهري: هذا حرف لا أَحفظه لغير الليث ولا أُحِقُّ معرفته إِلا أَن يكون مقلوباً من الخَلْسِ كما قالوا جَذَبَ وجَبَذَ وبَضَّ وضَبَّ. وكواكِبُ مَسْخُولةٌ أَي مَجْهولة؛ قال:
ونَحْنُ الثُّرَيَّا وجَوْزاؤُها،
ونَحْنُ الذِّراعانِ والمِرْزَمُ
وأَنتم كواكبُ مَسْخُولةٌ،
تُرَى في السماء ولا تُعْلَمُ
ويروى مَخْسولة، وقد تقدم ذكره في حرف الخاء.

### Türkçe

**السَّخْلَةُ**: keçiden ve koyundan olan koyunun yavrusu; erkek yahut dişi.
Çoğulu **سَخْلٌ** ve **سِخَالٌ** ve **سِخَلةٌ**’dir; sonuncusu nadirdir; ve **سُخْلانٌ**. Şöyle dedi **الطِّرِمَّاح**:

Onu, onun ergenleşenleri gözetler,
ve onun **سُخْلانُها**’sı onun etrafında otlayan(lar)dır.

**أَبو زيد**: Denir ki, koyunun yavrusuna, annesi onu koyundan ve keçiden ikisinden de doğurduğu saat, erkek olsun yahut dişi olsun, **سَخلة** (denir); sonra o, erkek ve dişi için **البَهْمة**’dir; onun çoğulu **بَهْمٌ**’dur. Hadiste: “Sanki ben, bir zorbanın benim **سَخْلي**’me yönelip onu öldürdüğünü (görür gibiyim).”
**السَّخْل**: anne-babasına sevimli olan doğan; aslında koyun yavrusudur. Ve **سُخَّل** ve **سُخَّال** adamlar: zayıf, aşağılık kimseler; **أَبو كبير** dedi:

Andolsun, arkadaşlardan bir seriyye topladım,
kambur, doğurgan, kaba olmayan, **سُخَّل**.

**ابن جني** dedi: Hâlid dedi ki: onların bir teki **سَخْلٌ**’dür; o, ayrıca her şeyden tamamlanmamış olan şeydir. **التهذيب**: Ve erkeklerden aşağılık kimselere **سُخَّلٌ** ve **سُخَّالٌ** denir; dedi ki: ondan bir tekil bilinmez.

Ve **سَخَلَهم**: onları sürdü/uzaklaştırdı; **خَسَلهم** gibi. Ve **المَسْخُول**: aşağılanan; **المَخْسول** gibi.
Ve **السُّخَّل**: **الشِّيص**. Ve hurma ağacı **سَخَّلَت**: çekirdeği ve hurması zayıfladı; ve denildi ki: o, onu silkip döktüğü zamandır. **الفراء**: Çekirdeği sertleşmeyen hurmaya **الشِّيصُ** denir; dedi ki: Medine halkı ona **السُّخَّل** adını verir. Hadiste: “O, Benî Müdlij ile vedalaştığı zaman Yenbu‘a çıktı; bir kadın ona **سُخَّلاً** taze hurma hediye etti; o da onu kabul etti.”
**السُّخَّل** — sîn’in dammesiyle ve hâ’nın şeddelenmesiyle: Hicaz halkı yanında **الشِّيصُ**’tur; derler ki: hurma ağacı **سَخَّلَتِ**; **شِيصاً** taşıdığı zaman. Ondandır hadiste: “Bir adam, bu **السُّخَّل**’den kübâislerle geldi”; ve **بالحاء المهملة** ile rivayet olunur; ve daha önce geçti. Ve denir ki: “Ben adamı **سَخَّلْت**”; onu ayıpladığın ve onu zayıf saydığın zaman; bu, Hüzeyl’in bir dilidir. Ve **أَسْخَل** işi: onu erteledi.
Ve **السِّخَال**: bir yer yahut yerler; **الأَعشى** dedi:

Ailem, Durnâ ile Bâdevlî arasına kondu,
ve Ulviyye, **بالسِّخَال**’de kondu.

Ve **السِّخَالُ**: güneşin doğduğu tarafa bitişik olan bir dağdır; ona **خِنْزير** denir; **الجعدي** dedi:

Ve dedim: kulların Rabbi, Allah kahretsin
**جَنُوبَ السِّخالِ**’i, Yetreb’e kadar.

Ve **السَّخْلُ**: şeyi, hileyle ve çekip alma ile almak; **الأَزهري** dedi: Bu, Lays’ten başkası için hatırlamadığım bir harftir; ve onu bilmeye hak iddia etmem; ancak **الخَلْسِ**’ten çevrilmiş (maklûb) olması müstesna; nitekim “**جَذَبَ**” ve “**جَبَذَ**”, “**بَضَّ**” ve “**ضَبَّ**” dedikleri gibi.
Ve **كواكِبُ مَسْخُولةٌ**: yani meçhul; şöyle dedi:

Biz Süreyyâ ve onun Cevzâ’sıyız,
ve biz iki zırâ‘ ve Mirzem’dir.
Ve siz **كواكبُ مَسْخُولةٌ**’sınız,
gökte görülür de bilinmez.

Ve **مَخْسولة** diye rivayet olunur; ve onun zikri **حرف الخاء**’da daha önce geçti.
