# سخل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AE%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سخل

السخلة: ولد الشاة ما كان، من المعز والضأن، ذكرا كان أو أنثى، قال أبو زيد: ساعة تضعها، هكذا في المحكم، وقيل: تختص بأولاد الضأن، وبه جزم عياض في المشارق، والرافعي في شرح المسند، وقل: تختص بأولاد المعز، وبه جزم ابن الأثير في النهاية، ج: سخل، وسخال، بالكسر، وسخلان، بالضم، وسخلة، كعنبة، وهذه نادرة، وقال ابن الأعرابي: السخل المولود المحبب إلى أبويه، ومنه الحديث: كأني بجبار يعمد إلى سخلي فيقتله، وهو في الأصل: ولد الغنم، قال الطرماح:
  تراقبه مستشـبـاتـهـا                      وسخلانها حوله سارحه ورجال سخل وسخال، كسكر ورمان: ضعفاء أرذال، قال أبو كبير:
  فلقد جمعت من الصحاب سرية                      خدبا لدات غير وخش سخـل

  قال ابن جني: قال خالد: الواحد سخل، بالفتح، قال: والسخل أيضا: ما لم يتمم من كل شيء. وقال الأزهري: السخل، والسخال: الأوغاد، ولا واحد لهما. وسخلهم، كمنع، سخلا: نفاهم، كخسلهم. وسخل الشيء: أخذه مخاتلة، واجتذابا، قال الأزهري: هذا حرف لا أحفظه لغير الليث، ولا أحق معرفته، إلا أن يكون مقلوبا من الخلس، كما قالوا: جذب وجبذ، وبض وضب. وسخلهم تسخيلا: عابهم، وضعفهم، وهي لغة هذيل. وسخلت النخلة: ضعفت نواها وتمرها، أو إذا نفضته، ولغة الحجاز: سخلت، إذا حملت الشيص وسخل الرجل النخلة: نفضها. وأسخله، أي الأمر: أخره. والمسخول: المرذول، كالمخسول. وأيضا: المجهول، يقال: كواكب مسخولة، أي مجهولة، قال:
  ونحن الثريا وجوزاؤهـا                      ونحن الذراعان والمرزم
  وأنتم كواكب مسـخـولة                      ترى في السماء ولا تعلم ويروى: مخسولة، وقد تقدم ذكره في موضعه. والسخال، ككتاب: ع، قال الأعشى:
  حل أهلي ما بين درنى فبادو                      لي وحلت علوية بالسخـال وقيل: هو جبل مما يلي مطلع الشمس، يقال له: خنزير، قال الجعدي:
  وقلت لحا الله رب العباد                      جنوب السخال إلى يترب والسخل، كسكر: الشيص، بلغة المدينة، وهو الذي لا يشتد نواه، وقال عيسى بن عمر: إذا اقترثت البسرتان والثلاث في مكان واحد سمي السخل. الاقتراث الاجتماع، ودخول بعضها في بعض، وفي الحديث: أنه خرج إلى ينبع حين وادع بني مدلج، فأهدت إليه امرأة رطبا سخلا، فقبله، وفي حديث آخر: أن رجلا جاء بكبائس من هذه السخل، ويروى بالحاء أيضا. والسخالة، بالضم: النفاية، كما في العباب. ومما يستدرك عليه: أبو سخيلة، كجهينة: تابعي، عن علي، وعنه خضر بن قواس البجلي. وأم سخل: جبل لبني غاضرة، قاله ياقوت.

### Türkçe

**السخلة**: koyunun yavrusu; keçiden ve koyundan olan (yavrular), erkek de olsa dişi de olsa. Ebû Zeyd dedi: onu doğurduğu saat; **المحكم**’de böyledir. Ve denildi: koyun yavrularına mahsustur; **المشارق**’ta İyâz ve **شرح المسند**’de er-Râfi‘î bununla kesin hüküm verdi. Ve denildi: keçi yavrularına mahsustur; **النهاية**’de İbnü’l-Esîr bununla kesin hüküm verdi. Çoğulu: **سخل** ve **سخال** (kesre ile) ve **سخلان** (damme ile) ve **سخلة** ( **عنبة** gibi); bu nadirdir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السخل** doğmuş olup anne-babasına sevimli gelen (yavru)dur. Ondandır hadis: “Sanki bir zorbanın benim **سخلي**’me yönelip onu öldürdüğünü görüyorum.” Aslında: koyun (cinsi) yavrusu. et-Tırimmâh dedi:
  Onu, onun süt verenleri gözetler;
  ve onun **سخلان**’ı onun etrafında otlayan (hâldedir).

Ve **رجال سخل وسخال** ( **سكر** ve **رمان** gibi): zayıf, aşağılık kimseler. Ebû Kebîr dedi:
  Andolsun, yoldaşlardan bir bölük topladım;
  kambur (develer) — doğuranlar —, **سخل** (gibi) kaba ve sert olmayan.

İbn Cinnî dedi: Hâlid dedi: tekili **سخل** (fetha ile). Dedi: ve **السخل** ayrıca: her şeyden tamamlanmamış olan (şey)dir. el-Ezherî dedi: **السخل** ve **السخال**: aşağılık kimselerdir; ikisinin de tekili yoktur. Ve **سخلهم** ( **منع** gibi), **سخلا**: onları sürdü/kovdu; **كخسلهم** gibi. Ve **سخل الشيء**: onu hileyle ve çekip alma ile aldı. el-Ezherî dedi: bu, Leys’ten başkası için hatırlamadığım bir harftir; onu bilmeye hakkım yoktur; ancak **الخلس**’ten çevrilmiş (maklûb) olması müstesna; nitekim “**جذب** ve **جبذ**”, “**بض** ve **ضب**” dediler. Ve **سخلهم تسخيلا**: onları ayıpladı ve zayıf saydı; bu Hüzeyl’in dilidir. Ve **سخلت النخلة**: çekirdeği ve hurması zayıfladı; yahut onu silkelediğinde. Hicaz dili: **سخلت**; **الشيص** taşıdığında. Ve **سخل الرجل النخلة**: onu silkeledi. Ve **أسخله** — yani iş: onu erteledi. Ve **المسخول**: aşağılık (kimse); **كالمخسول** gibi. Ve ayrıca: meçhul (olan); denilir: **كواكب مسخولة**; yani meçhul. Dedi:
  Biz **الثريا** ve onun **جوزاؤها**’sıyız;
  ve biz **الذراعان** ve **المرزم**’iz.
  Ve siz **كواكب مسخولة**’sınız;
  gökte görülürsünüz de bilinmezsiniz.

Ve **مخسولة** diye de rivayet edilir; onun zikri yerinde daha önce geçti. Ve **السخال** ( **كتاب** gibi): bir yer adı, **ع**. el-A‘şâ dedi:
  Ehlim **درنى** ile **بادو** arasına indi;
  ve **علوية** **السخال**’da indi.

Ve denildi: doğan güneşin doğduğu tarafa bitişik bir dağdır; ona **خنزير** denilir. el-Ca‘dî dedi:
  Ve dedim: kulların Rabbi Allah kahretsin
  **السخال**’ın güneylerini, **يترب**’e kadar.

Ve **السخل** ( **سكر** gibi): **الشيص**’tır; Medine diliyle; o, çekirdeği sertleşmeyen (hurma)dır. Îsâ b. Ömer dedi: iki ve üç **بسرة** bir yerde **اقترثت** olursa ona **السخل** denir. **الاقتراث**: toplanma ve bazısının bazısına girmesidir. Hadiste: Benî Müdlic ile vedalaştığında **ينبع**’a çıktığı; bir kadının ona **رطبا سخلا** hediye ettiği; onun da kabul ettiği (vardır). Başka bir hadiste: bir adamın bu **السخل**’dan **بكبائس** ile geldiği (vardır); **بالحاء** ile de rivayet edilir. Ve **السخالة** (damme ile): süprüntü/atık; **العباب**’da olduğu gibi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أبو سخيلة** ( **جهينة** gibi): tâbiî; Ali’den (rivayet eder); ondan da Hadr b. Kavvâs el-Becelî (rivayet etti). Ve **أم سخل**: Benî Gâdıra’ya ait bir dağdır; Yâkût bunu söyledi.
