# سخو — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%88/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AE%D9%88/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%88.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: سخو

سخو and سخى

سَخَا
1 سَخَا ذ , aor. يَسْخُو; (S, Msb, K;) and سَخَى, aor. يَسْخَى; (K;) and سَخِىَ, aor. يَسْخَى; and سَخُوَ, aor. يَسْخُو; (S, Msb, K;) inf. n. سَخَآءٌ, (S, * M, Msb, * K, TA,) of the first verb, (M, Msb, * TA,) and of the second, (TA,) and سُخُوٌّ, (M, K, TA, [in the CK سَخْو,]) of the first verb, (M, TA,) or of the last, (TA,) and سُخُوَّةٌ, (M, K, TA,) of the first verb, (M, TA,) or of the third, (TA,) and سَخًى, (Msb, K, TA,) of the third verb, (Msb, TA,) and سَخَاوَةٌ, of the last verb; (S, Msb, TA;) He was, or became, liberal, bountiful, munificent, or generous; or he affected, or constrained himself, to be generous; (S, * Msb, * K, * TA;) syn. جَادَ, and تَكَرَّمَ; (TA;) the inf. ns. signifying جُودٌ (S, Msb) and كَرَمٌ (Msb) [or تَكَرُّمٌ]. And سَخَتْ نَفْسُهُ His mind was, or became, liberal, &c. (Msb.)
[Accord. to J,] the saying of 'Amr Ibn-Kulthoom, [relating to wine,]
اـِذَا مَا المَآءُ خَالَطَهَا سَخِينَا
means [When the water mixes with it, and we drink it,] we are, or become, liberal, or bountiful, with our riches; and the assertion that سخينا is from السُّخُونَةُ, in the accus. case as a denotative of state, is a mistake: (S:) the former is the saying of AA; and the latter, of As: but IB says, on the authority of IKtt, that the right explanation is that which J disallows; and Es- Safadee says the like. (TA.) [See also 5.] ― -b2- [Hence,] سَخِيَتْ نَفْسِى عَنِ الشَّىْءِ I left, or relinquished, the thing. (S.) And سَخَا بِنَفْسِهِ عَنْهُ He left, or relinquished, it; (TA:) or he held himself far from it; or withdrew his heart from it; as also نَفْسَهُ عَنْهُ ↓ سَخَّى and سخّى بِنَفْسِهِ عَنْهُ: (MA:) or نَفْسِى عَنْ هٰذَا الشَّىْءِ ↓ سَخَّيْتُ and سخّيت بِنَفْسِى عَنْهُ I left, or relinquished, this thing, and my soul did not strive with me to incline me to it. (JK.) And سَخَا قَلْبِى عَلَيْكَ [perhaps a mistranscription for عَنْكَ] I endured with patience the being debarred from thee. (JK.) -A2- سَخَا, (K,) aor. يَسْخُو, inf. n. سَخْوٌ, (TA,) He (a man) rested from his state of motion: (K:) from ISd. (TA.) -A3- سَخَا النَّارَ, aor. يَسْخُو, inf. n. سَخْوٌ; (AA, S, K;) and سَخِيَهَا, aor. يَسْخَى, inf. n. سَخْىٌ; (AA, S;) and سَخَاهَا, aor. يَسْخَى, inf. n. سَخْىٌ; (Sgh, K;) He made an opening in the live and extinct coals of the fire which had become collected together after it had been kindled: (T, S:) or he made a way [or vent] for the fire, beneath the cooking-pot: (M, K:) or سَخَا النَّارَ signifies فَتَحَ عَيْنَهَا [i. e. he made an opening in the live coals of the fire, that had become collected together, (as expl. in the TK in art. صخو,) i. e., that had become compacted; in order that it might burn up well]; as also صَخَاهَا: or, as some say, he cleared, or swept, away the live, or burning, coals of the fire; as also with ح: (TA: [see سَحَا:]) and النَّارَ ↓ سَخَّيْتُ, inf. n. تَسْخِيَةٌ, I opened the heart of the place where the fire was kindled, in order that it might burn up well. (JK.) And one says, اِسْخَ نَارَكَ meaning Make thou a place upon which to kindle thy fire. (S.) ― -b2- And سَخَا القِدْرَ, (K,) aor. يَسْخُو, inf. n. سَخْوٌ, (TA,) He made a way [or vent] for the fire beneath the cooking-pot; (K;) mentioned by ISd, who adds that one says also, سَخَا الجَمْرَ مِنْ تَحْتِ القِدْرِ: (TA:) or the former phrase, [and app. the latter also,] he put aside the live coals from beneath the cooking-pot; (JK, TA;) as also ↓ سَخَّاهَا. (JK.) -A4- سَخِىَ, aor. يَسْخَى, inf. n. سَخًا, said of a camel, (S, K,) and of a young weaned camel, (S,) He became affected with a limping, or halting, (S, K,) having leaped with a heavy load, in consequence of which a flatus had intervened between the skin and the shoulderblade: (S:) the epithet applied to the animal in this case is ↓ سَخٍ, (S, K,) mentioned by Yaakoob, (S,) and ↓ سَخِىٌّ, (JK, K,) this latter mentioned by Sgh, and anomalous, being of a measure proper to an epithet from a verb of the measure فَعُلَ, with damm to the medial radical; (TA;) and the pl. of this latter epithet is سَخَايَا and سَخَاوَى. (JK.)

2 ١َ٢َّ٣َ see above, in four places.

تسخّى
5 تسخّى ذ He affected, or constrained himself, to be liberal, bountiful, munificent, or generous, (S, K,) عَلَى أَصْحَابِهِ [over and above his companions]. (S.)

سَخْوٌ مِنْ كَلَامٍ
سَخْوٌ مِنْ كَلَامٍ ذ Somewhat of speech. (JK.)

سَخٍ
سَخٍ ذ : see سَخِىٌّ: -A2- and see also 1, last sentence.

سَخِىٌّ
سَخِىٌّ ذ Liberal, bountiful, munificent, or generous; (S, * Msb, K;) as also ↓ سَاخٍ and ↓ سَخٍ: (Msb, TA:) fem. of the first with ة: pl. masc. أَسْخِيَآءُ and سُخَوَآءُ: and pl. fem. سَخِيَّاتٌ and سَخَايَا. (K.) ― -b2- [Hence,] one says, اـِنَّهُ لَسَخِىُّ النَّفْسِ عَنْهُ [Verily he is content to leave, or relinquish, it]. (TA.) -A2- See also 1, last sentence.

سَخَآءٌ
سَخَآءٌ ذ A certain plant of the [season called] رَبِيع: n. un. with ة: (JK:) the latter, of which the former is [said to be] the pl., signifies a certain herb, or leguminous plant, (K, TA,) rising upon a stem, having what resembles in form an ear of wheat, in which are grains like those of the يَنْبُوت [which is variously explained], and a heart, or kernel, (لُبَاب,) the grain of which is a remedy for wounds: it is also called صَخَآءَةٌ; but the more approved pronunciation is with س. (TA in art. صخو.)

سَخْوَآءُ
سَخْوَآءُ ذ : see the next paragraph.

سَخَاوِىٌّ
سَخَاوِىٌّ ذ applied to a place, and سَخَاوِيَّةٌ applied to a land (أَرْضٌ), Soft in the earth [thereof]; (S, TA;) to which is added in the S, وَهِىَ مَنْسُوبَةٌ [and it is rel. n.]; but in the handwriting of Aboo-Zekereeyà وَهِىَ مُسْتَوِيَةٌ [i. e. and such as is even, or level]: (TA:) or the former is pl. [or rather coll. gen. n.] of the latter, which signifies land soft in the earth [thereof]: or wide, or ample: as also ↓ سَخْوَآءُ: (K:) or this last signifies a soft, or plain, and wide, or ample, land: (S:) and its pl. is سَخَاوَى and سَخَاوِى [or rather سَخَاوٍ, when indeterminate]: (S, K: [in the former, these two pls. are correctly written with the article السَّخَاوَى and السَّخَاوِى:]) or, accord. to AA, سَخَاوِىُّ signifies land, or lands, [for the explanation is ambiguous, app. meaning the latter,] in which is nothing; and in like manner سَخَاوِيَّةٌ [but app. as a n. un.]: accord. to As and A'Obeyd, land; but correctly lands: (TA:) or width, or wide extent, (JK, TA,) so some say, (TA,) of a desert, or waterless desert, and vehemence of heat thereof. (JK.)

سَاخٍ
سَاخٍ ذ : see سَخِىٌّ.

أَسْخَى
أَسْخَى ذ [More, and most, liberal, bountiful, munificent, or generous]: see an ex. voce لَافِظٌ.

مَسْخَى النَّارِ
مَسْخَى النَّارِ ذ The place that is widened [or hollowed], in the fire, beneath the cooking-pot, in order that it may be able to burn up well: and hence, some say, is derived السَخَآءُ meaning الجُودُ; because the bosom becomes expanded on the occasion of giving. (TA.)

### Türkçe

سخو and سخى

**سَخَا**
1 **سَخَا** ذ , muzâri‘i **يَسْخُو**; (S, Msb, K;) ve **سَخَى**, muzâri‘i **يَسْخَى**; (K;) ve **سَخِىَ**, muzâri‘i **يَسْخَى**; ve **سَخُوَ**, muzâri‘i **يَسْخُو**; (S, Msb, K;) mastar ismi **سَخَآءٌ**, (S, * M, Msb, * K, TA,) birinci fiilin, (M, Msb, * TA,) ve ikinci fiilin, (TA,) ve **سُخُوٌّ**, (M, K, TA, [CK’de **سَخْو**,]) birinci fiilin, (M, TA,) yahut sonuncunun, (TA,) ve **سُخُوَّةٌ**, (M, K, TA,) birinci fiilin, (M, TA,) yahut üçüncünün, (TA,) ve **سَخًى**, (Msb, K, TA,) üçüncü fiilin, (Msb, TA,) ve **سَخَاوَةٌ**, sonuncu fiilin; (S, Msb, TA;) O, cömert, bol veren, ihsan sahibi, yahut eli açık oldu veya oldu; yahut cömert olmayı yaptı, yahut kendini cömert olmaya zorladı; (S, * Msb, * K, * TA;) eşanlamlısı **جَادَ**, ve **تَكَرَّمَ**; (TA;) mastarlar **جُودٌ** (S, Msb) ve **كَرَمٌ** (Msb) [yahut **تَكَرُّمٌ**] mânâsını ifade eder. Ve **سَخَتْ نَفْسُهُ** Onun nefsi cömert oldu, vb. (Msb.)

[J’ye göre,] ‘Amr İbn-Kulthoom’un sözü, [şarapla ilgili olarak,]
اـِذَا مَا المَآءُ خَالَطَهَا سَخِينَا
şu mânâya gelir: [Su onunla karıştığında, ve biz onu içtiğimizde,] mallarımızla cömert oluruz yahut cömertleşiriz; ve **سخينا**’nın **السُّخُونَةُ**’dan olduğu, hâl bildiren olarak mansûb olduğu iddiası hatadır: (S:) birincisi AA’nın sözüdür; ikincisi ise As’ın: fakat IB, IKtt’nin rivayetine dayanarak, J’nin reddettiği açıklamanın doğru olduğunu söyler; Es-Safadee de bunun benzerini söyler. (TA.) [Bkz. ayrıca 5.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **سَخِيَتْ نَفْسِى عَنِ الشَّىْءِ** Şeyi bıraktım yahut terk ettim. (S.) Ve **سَخَا بِنَفْسِهِ عَنْهُ** Onu bıraktı yahut terk etti; (TA:) yahut kendini ondan uzak tuttu; yahut kalbini ondan çekti; bunun gibi **نَفْسَهُ عَنْهُ** ↓ **سَخَّى** ve **سخّى بِنَفْسِهِ عَنْهُ**: (MA:) yahut **نَفْسِى عَنْ هٰذَا الشَّىْءِ** ↓ **سَخَّيْتُ** ve **سخّيت بِنَفْسِى عَنْهُ** Bu şeyi bıraktım yahut terk ettim, ve nefsim beni ona meylettirmek için benimle çekişmedi. (JK.) Ve **سَخَا قَلْبِى عَلَيْكَ** [muhtemelen **عَنْكَ** yerine yanlış yazımdır] senden mahrum bırakılmaya sabrettim. (JK.) -A2- **سَخَا**, (K,) muzâri‘i **يَسْخُو**, mastar ismi **سَخْوٌ**, (TA,) O (adam) hareket hâlinden dinlendi: (K:) ISd’den. (TA.) -A3- **سَخَا النَّارَ**, muzâri‘i **يَسْخُو**, mastar ismi **سَخْوٌ**; (AA, S, K;) ve **سَخِيَهَا**, muzâri‘i **يَسْخَى**, mastar ismi **سَخْىٌ**; (AA, S;) ve **سَخَاهَا**, muzâri‘i **يَسْخَى**, mastar ismi **سَخْىٌ**; (Sgh, K;) O, yakıldıktan sonra bir araya toplanmış olan ateşin canlı ve sönmüş kömürlerinde bir açıklık yaptı: (T, S:) yahut tencerenin altında ateş için bir yol [yahut hava deliği] yaptı: (M, K:) yahut **سَخَا النَّارَ** şu mânâdadır: **فَتَحَ عَيْنَهَا** [yani ateşin, bir araya toplanmış olan canlı kömürlerinde bir açıklık yaptı, (TK’de صخو maddesinde açıklandığı üzere,) yani sıkışıp katılaşmış olanlarda; iyi yanıp tutuşsun diye]; bunun gibi **صَخَاهَا**: yahut bazılarına göre, ateşin canlı yahut yanan kömürlerini temizledi yahut süpürdü; bunun gibi ح ile: (TA: [bkz. **سَحَا:**]) ve **النَّارَ** ↓ **سَخَّيْتُ**, mastar ismi **تَسْخِيَةٌ**, ateşin yakıldığı yerin orta kısmını açtım, iyi yanıp tutuşsun diye. (JK.) Ve denir: **اِسْخَ نَارَكَ** yani Ateşini yakacağın bir yer yap. (S.) ― -b2- Ve **سَخَا القِدْرَ**, (K,) muzâri‘i **يَسْخُو**, mastar ismi **سَخْوٌ**, (TA,) tencerenin altında ateş için bir yol [yahut hava deliği] yaptı; (K;) ISd tarafından zikredilmiştir; o da şunu ekler: ayrıca şöyle de denir: **سَخَا الجَمْرَ مِنْ تَحْتِ القِدْرِ**: (TA:) yahut birinci ibare, [ve görünüşe göre ikincisi de,] tencerenin altından canlı kömürleri kenara itti; (JK, TA;) bunun gibi ↓ **سَخَّاهَا**. (JK.) -A4- **سَخِىَ**, muzâri‘i **يَسْخَى**, mastar ismi **سَخًا**, deve hakkında, (S, K,) ve sütten kesilmiş genç deve hakkında, (S,) O, topallama yahut aksama ile etkilendi; (S, K;) ağır bir yükle sıçramış olması sebebiyle, bunun sonucunda deri ile kürek kemiği arasına bir yel girmişti: (S:) bu durumda hayvana verilen sıfat ↓ **سَخٍ**, (S, K,) Yaakoob tarafından zikredilmiştir, (S,) ve ↓ **سَخِىٌّ**, (JK, K,) bu ikincisi Sgh tarafından zikredilmiş olup şâzdır; çünkü orta kökü dammeli olan **فَعُلَ** veznindeki fiilden sıfat için uygun olan bir vezin üzeredir; (TA;) ve bu ikinci sıfatın çoğulu **سَخَايَا** ve **سَخَاوَى**’dır. (JK.)

2 ١َ٢َّ٣َ yukarıya bak, dört yerde.

**تسخّى**
5 **تسخّى** ذ O, eli açık, bol veren, ihsan sahibi, yahut cömert olmayı yaptı yahut kendini buna zorladı, (S, K,) **عَلَى أَصْحَابِهِ** [arkadaşlarının üstüne/ötesine]. (S.)

**سَخْوٌ مِنْ كَلَامٍ**
**سَخْوٌ مِنْ كَلَامٍ** ذ Sözden bir miktar. (JK.)

**سَخٍ**
**سَخٍ** ذ : **سَخِىٌّ**’ye bak: -A2- ve ayrıca 1’in son cümlesine de bak.

**سَخِىٌّ**
**سَخِىٌّ** ذ Eli açık, bol veren, ihsan sahibi, yahut cömert; (S, * Msb, K;) bunun gibi ↓ **سَاخٍ** ve ↓ **سَخٍ**: (Msb, TA:) birincinin müennesi ة iledir: müzekker çoğulu **أَسْخِيَآءُ** ve **سُخَوَآءُ**: müennes çoğulu **سَخِيَّاتٌ** ve **سَخَايَا**. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **اـِنَّهُ لَسَخِىُّ النَّفْسِ عَنْهُ** [Şüphesiz o, onu bırakmaya yahut terk etmeye razıdır]. (TA.) -A2- Ayrıca 1’in son cümlesine bak.

**سَخَآءٌ**
**سَخَآءٌ** ذ [mevsim denilen] **رَبِيع**’in bir bitkisi: tekili ة iledir: (JK:) bu ikincisi—ki birincinin onun çoğulu olduğu [söylenir]—şu mânâdadır: sap üzerinde yükselen, şekilce buğday başağına benzeyen bir şeye sahip olan, içinde **يَنْبُوت**’unkilere benzer taneler bulunan, ve bir iç/öz ( **لُبَاب** ) bulunan belirli bir ot yahut baklagil bitkisi; bunun tanesi yaralara devadır: ayrıca **صَخَآءَةٌ** diye de adlandırılır; fakat daha tercih edilen telaffuz س iledir. (TA, صخو maddesinde.)

**سَخْوَآءُ**
**سَخْوَآءُ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**سَخَاوِىٌّ**
**سَخَاوِىٌّ** ذ bir yere nispetle, ve **سَخَاوِيَّةٌ** bir araziye ( **أَرْضٌ** ) nispetle: Onun toprağında yumuşak; (S, TA;) S’de buna şu eklenmiştir: **وَهِىَ مَنْسُوبَةٌ** [ve o nispet ismidir]; fakat Aboo-Zekereeyà’nın yazısında **وَهِىَ مُسْتَوِيَةٌ** [yani ve o düzdür, yahut seviyelidir]: (TA:) yahut birincisi ikincinin çoğuludur [yahut daha doğrusu cins çoğuludur]; ikincisi, toprağında yumuşak arazi mânâsınadır: yahut geniş, yahut ferah: bunun gibi ↓ **سَخْوَآءُ**: (K:) yahut bu sonuncusu, yumuşak yahut düz, ve geniş yahut ferah bir arazi mânâsınadır: (S:) ve bunun çoğulu **سَخَاوَى** ve **سَخَاوِى** [yahut daha doğrusu nekre iken **سَخَاوٍ**]: (S, K: [birincide, bu iki çoğul doğru olarak tarifli **السَّخَاوَى** ve **السَّخَاوِى** şeklinde yazılmıştır:]) yahut AA’ya göre, **سَخَاوِىُّ** içinde hiçbir şey olmayan arazi yahut araziler mânâsınadır, [çünkü açıklama müphem olup görünüşe göre ikincisini kasteder,] ve aynı şekilde **سَخَاوِيَّةٌ** [fakat görünüşe göre tekil isim olarak]: As ve A'Obeyd’e göre, arazi; fakat doğru olan arazilerdir: (TA:) yahut bir çölün yahut susuz çölün genişliği yahut geniş uzanımı, (JK, TA,) bazıları böyle der, (TA,) ve onun sıcağının şiddeti. (JK.)

**سَاخٍ**
**سَاخٍ** ذ : **سَخِىٌّ**’ye bak.

**أَسْخَى**
**أَسْخَى** ذ [Daha çok, ve en çok, eli açık, bol veren, ihsan sahibi, yahut cömert]: **لَافِظٌ** maddesinde bir örneğe bak.

**مَسْخَى النَّارِ**
**مَسْخَى النَّارِ** ذ Tencerenin altında, iyi yanıp tutuşabilsin diye, ateşte genişletilen [yahut oyulan] yer: ve bundan dolayı, bazıları der ki **السَخَآءُ** (yani **الجُودُ**) buradan türemiştir; çünkü verme sırasında göğüs genişler. (TA.)
