# سدد — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AF%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: سدد

التَسْديدُ: التوفيقُ للسداد، وهو الصوابُ والقصدُ من القول والعمل. ورجلٌ مُسَدَّدٌ، إذا كان يعمل بالسداد والقصد. والمُسَدَّدُ: المُقَوَّمُ. وسَدَّدَ رمحَهُ، وهو خلاف قولك: عَرَّضَهُ. وسَدَّ قولُهُ يَسِدُّ بالكسر، أي صار سَديداً. وإنه لَيُسِدُّ في القول فهو مُسِدٌّ، إذا كان يصيب السَدادَ، أي القصدَ. ويقال للرجل: أَسْدَدْتَ ما شئتَ، إذا طلب السَدادَ والقصدَ. وأَمْرٌ سَديدٌ وأَسَدُّ، أي قاصدٌ. وقد اسْتَدَّ الشيءُ، أي استقام. وقال الشاعر:
أُعَلِّمُهُ الرِمايَةَ كُـلَّ يَوْمٍفلما اسْتَدَّ ساعِدُهُ رَماني
والسَدادُ بالفتح: الاستقامةُ والصوابُ. وكذلك السَدَدُ مقصورٌ منه. قال الأعشى:
ماذا عَلَيها وماذا كانَ يَنْقُصُهايَوْمَ التَرَحُّلِ لو قالتْ لنا سَدَدا
فحذف الألف. تقول منه: أَمْرُ بني فلان يجرِي على السَدادِ. وقد قال سَداداً من القول. وأما سِدادُ القارورة وسِدادُ الثَغْرِ فبالكسر لا غير. قال العَرْجِيُّ:
أَضاعوني وأَيَّ فَتىً أَضاعوالِيَوْمِ كَريهَةٍ وسِدادِ ثَـغْـرِ
وهو سَدُّهُ بالخيل والرجال. وأما قولهم: فيه سِدَادٌ من عَوَزٍ، وأصَبْتُ به سِدَاداً من عيشٍ، أي ما تُسَدُّ به الخَلَّةُ، فيُكْسَرُ ويُفْتَحُ، والكسر أفصحُ. وسددْت الثُلْمَةَ ونحوَها أَسُدُّها سَدَّاً: أصلحْتُها وأوثقتها. والسَدُ والسُدُّ: الجبلُ، والحاجز. وصَبَبْتُ في القربة ماء فاسْتَدَّتْ عيون الخُرَزِ وانْسَدَّتْ، بمعنىً. وأرضٌ بها سَدَدَةٌ، وهي أودية فيها حجارةٌ وصخور، يبقى الماء فيها زماناً؛ الواحد سُدٌّ بالضم، ويقال أيضاً: جاءنا جرادٌ سُدٌّ بالضم، إذا سَدَّ الأُفُقَ من كثرته. قال العجاج:
سَيْلُ الجَرادِ السُدِّ يَرْتادُ الخُضَرْ
والسُدُّ أيضاً: واحد السُدودِ، وهي السحائِبُ السودُ. والسُّدَّةُ: داءٌ يأخذ بالأنف يمنع نسيم الريح. وكذلك السُدَادُ. والسُدَّةُ: باب الدار. تقول: رأيته قاعداً بسُدَّةِ بابه. وفي الحديث: "الشُعْثُ الرُءوسِ الذي لا تُفتَح لهم السُدَدُ". قال أبو الدرداء: مَنْ يَغْشَ سُدَدَ السلطان يَقُمْ ويقعدْ. والسَدُّ بالفتح: واحدُ الأسِدَّةِ، وهي العيوب مثال العمى والصَمَم والبَكَم؛ جمع على غير قياس، وكان قياسه سُدوداً. ومنه قولهم: لا تجعلنَّ بجنْبك الأسِدَّةَ، أي لا يضيقنَّ صدرُك فتسكتَ عن الجوابِ كمن به صممٌ وبكَمٌ. قال الكميت:
وما بِجَنْبِيَ من صَفْحٍ وعـائِدةٍ		عند الأَسِدَّةِ إنَّ العِيَّ كَالعَضَبِ
يقول: ليس بي عِيٌّ ولا بكمٌ عن جواب الكاشحِ، ولكنِّ أصفح عنه؛ لأن العِيَّ عن الجواب كالعَضْبِ، وهو قطعُ يدٍ أو ذَهاب عضوٍ. والعائدةُ: العطفُ. والسَدُّ أيضاً: شيءٌ يُتَّخذ من قُضبانٍ له أطباقٌ.

### Türkçe

**التَسْديدُ**: sedd’e muvaffak kılma; o da söz ve amelden olan doğruluk ve kasıttır. Ve **رجلٌ مُسَدَّدٌ**, eğer sedd ve kasıt ile amel ediyor ise. Ve **المُسَدَّدُ**: doğrultulmuş olan. Ve **سَدَّدَ رمحَهُ**, ve o, senin “**عَرَّضَهُ**” sözünün zıddıdır. Ve **سَدَّ قولُهُ يَسِدُّ** kesre ile; yani **سَديداً** oldu. Ve şüphesiz o, sözde **لَيُسِدُّ**; o hâlde o **مُسِدٌّ**’dir; eğer **السَدادَ**’ı, yani kasıtı isabet ettiriyor ise. Ve erkeğe denilir: **أَسْدَدْتَ ما شئتَ**, eğer sedd’i ve kasıtı talep etti ise. Ve **أَمْرٌ سَديدٌ** ve **أَسَدُّ**, yani kasıtlı. Ve muhakkak **اسْتَدَّ الشيءُ**, yani doğruldu. Şair dedi ki:
أُعَلِّمُهُ الرِمايَةَ كُـلَّ يَوْمٍفلما اسْتَدَّ ساعِدُهُ رَماني

Ve **السَدادُ** fetih ile: doğruluk ve isabet. Ve كذلك **السَدَدُ** ondan kısaltılmıştır. A‘şâ dedi ki:
ماذا عَلَيها وماذا كانَ يَنْقُصُهايَوْمَ التَرَحُّلِ لو قالتْ لنا سَدَدا
Böylece elif’i hazfetti. Ondan dersin: filân oğullarının işi **السَدادِ** üzere cereyan eder. Ve muhakkak sözden **سَداداً** dedi. Amma **سِدادُ القارورة** ve **سِدادُ الثَغْرِ** ise kesre iledir, başka değil. ‘Arcî dedi ki:
أَضاعوني وأَيَّ فَتىً أَضاعوالِيَوْمِ كَريهَةٍ وسِدادِ ثَـغْـرِ
Ve o, atlar ve adamlar ile onun kapatılmasıdır. Amma onların sözü: onda yoksulluktan bir **سِدَادٌ** vardır; ve onunla yaşayıştan bir **سِدَاداً** isabet ettirdim; yani onunla ihtiyaç kapatılan şey; böylece kesrelenir ve fethalanır; kesre daha fasîhtir. Ve **سددْت الثُلْمَةَ** ve benzerini **أَسُدُّها سَدَّاً**: onu ıslah ettim ve sağlamlaştırdım. Ve **السَدُ** ve **السُدُّ**: dağ ve engel. Ve kırbeye su döktüm de boncukların gözleri **فاسْتَدَّتْ** ve **انْسَدَّتْ**, aynı mânâda. Ve bir yer: onda **سَدَدَةٌ** vardır; ve o, içinde taşlar ve kayalar bulunan vadilerdir; su onda bir zaman kalır; tekili **سُدٌّ** zamme iledir. Ve ayrıca denilir: bize zamme ile **جرادٌ سُدٌّ** geldi; eğer çokluğundan ufku kapattı ise. ‘Accâc dedi ki:
سَيْلُ الجَرادِ السُدِّ يَرْتادُ الخُضَرْ

Ve **السُدُّ** ayrıca: **السُدودِ**’un bir tekidir; ve o, kara bulutlardır. Ve **السُّدَّةُ**: burunda olan, rüzgârın esintisini men eden bir hastalık. Ve كذلك **السُدَادُ**. Ve **السُدَّةُ**: evin kapısı. Dersin: onu kapısının **بسُدَّةِ**’sinde oturur gördüm. Ve hadiste: "**الشُعْثُ الرُءوسِ الذي لا تُفتَح لهم السُدَدُ**". Ebû’d-Derdâ dedi ki: **مَنْ يَغْشَ سُدَدَ السلطان يَقُمْ ويقعدْ**. Ve **السَدُّ** fetih ile: **الأسِدَّةِ**’nin bir tekidir; ve o, körlük, sağırlık ve dilsizlik misali ayıplardır; kıyasa aykırı olarak cem‘ edildi; onun kıyası **سُدوداً** idi. Ve ondan onların sözü: **لا تجعلنَّ بجنْبك الأسِدَّةَ**, yani göğsün daralmasın da cevap vermekten sükût etmeyesin; sağırlık ve dilsizlik olan kimse gibi. Kumeyt dedi ki:
وما بِجَنْبِيَ من صَفْحٍ وعـائِدةٍ		عند الأَسِدَّةِ إنَّ العِيَّ كَالعَضَبِ
Der ki: bende, düşmanlık güdenin cevabından acz ve dilsizlik yoktur; fakat ondan yüz çeviririm; çünkü cevaptan acz, **العَضْبِ** gibidir; ve o, bir elin kesilmesi yahut bir uzvun gitmesidir. Ve **العائدةُ**: meyil/şefkat. Ve **السَدُّ** ayrıca: çubuklardan yapılan, onun için tabakaları olan bir şeydir.
