# سدف (س-د-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AF%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - د - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والدال والفاء معهما
س د ف، ف س د، د س ف، س ف د مستعملات
سدف:
السَّدَفُ: ظَلامُ اللَّيْل، أو سَوادُ شَخصٍ تراه من بعيد.
والسُّدْفةُ طائفةٌ من اللَّيل، يقال أسدَف اللّيْلُ.
والسَّديف: شَحْمُ السَّنامِ.
والسُّدْفة: البابُ، وأنشَدَ لامرأة من قيسٍ تَهْجُو زَوُجَها: لا يرتدي مَراديَ الحريرِ ولا يُرَى بسُدْفةِ الأميرِ
دسف:
الدّسفانُ: الذي يطلُبُ الشَّيءَ شِبْهُ الرسُول، وجمعُه قال أمَيَّةُ: قال أمَيَّهُ: وأرسَلُوه يسُوفَ العَيثَ دُسْفانا
فسد:
الفَساد: نَقيضُ الصَّلاح، وفَسَدَ يفسُدُ، وأفْسَدُته.
سفد:
وسَفِدَها سِفْاداً، ولغة سَفَدَها سَفداً.
والسَّفافيدُ: جمع السُّفّودِ.

##### Türkçe

باب **السين** و**الدال** و**الفاء** معهما
**س د ف**، **ف س د**، **د س ف**، **س ف د** مستعملات

**سدف**:
**السَّدَفُ**: gecenin karanlığı; yahut uzaktan gördüğün bir şahsın karalığı.
**والسُّدْفةُ** geceden bir taifedir; “**أسدَف** gece” denir.
**والسَّديف**: hörgücün yağıdır.
**والسُّدْفة**: kapıdır; Kays’tan bir kadına, kocasını hicvederek, şu (beyit) okundu:
لا يرتدي مَراديَ الحريرِ ولا يُرَى بسُدْفةِ الأميرِ

**دسف**:
**الدّسفانُ**: elçi benzeri olarak şeyi isteyen kimsedir; çoğulu (şöyledir). Ümeyye dedi: Ümeyye dedi:
وأرسَلُوه يسُوفَ العَيثَ دُسْفانا

**فسد**:
**الفَساد**: **الصَّلاح**’ın zıddıdır; **فَسَدَ** bozulur, **يفسُدُ**; ve onu **أفْسَدُته** (bozdum).

**سفد**:
Ve onu **سَفِدَها** **سِفْاداً** (yaptı); ve bir lehçe: **سَفَدَها** **سَفداً**.
**والسَّفافيدُ**: **السُّفّودِ**’un çoğuludur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال الأصمعي: السَدْفَةُ والسُدْفَةُ في لغة نجد: الظلمةُ، وفي لغة غيرهم الضَوءُ؛ وهو من الأضداد. وكذلك السَدَفُ بالتحريك. وقال أبو عبيد: وبعضهم يجعل السُدْفَةَ اختلاطَ الضوءِ والظلمةِ معاً، كوقتِ ما بين طلوع الفَجْرِ إلى الإسفار. وقد أَسْدَفَ الليل، أي أظلمَ. ومنه قول العجاج:
وأَقْطَعُ الليلَ إذا ما أَسْدَفا
وأَسْدَفْتُ المرأةُ القِناعَ، أي أرسلتْه. والسَدَفُ: الليلُ. قال الشاعر:
نَزورُ العدوَّ على نَـأْيِهِ		بأَرْعَنَ كالسَدَفِ المُظْلِمِ
والسَدَفُ أيضاً: الصُبحُ وإقبالُه، ذكره الفراء، وأنشد لسعدِ القَرْقَرَةِ:
مِنَّا بركْضِ الوَدِيِّ أَعْلَمُـنـامِنَّا بركْضِ الجِيادِ في السَدَفِ
وأَسْدَفَ الصبحُ، أي أضاء. ويقال أَسْدِف البابَ، أي افتحْه حتّى يضيء البيت. وفي لغة هوازن: أَسْدَفوا، أي أَسْرَجوا من السِراج. والسَديفُ: السَنامُ. ومنه قول الشاعر:
تركناه واخترنا السَديفَ المُسَرْهَدا

##### Türkçe

قال الأصمعي: **السَدْفَةُ** ve **السُدْفَةُ**, Necd dilinde: karanlıktır; başkalarının dilinde ise ışıktır; ve o, zıt anlamlılardandır. Aynı şekilde harekeli olarak **السَدَفُ** da böyledir. وقال أبو عبيد: ve onların bazısı **السُدْفَةَ**yı ışığın ve karanlığın birlikte karışması kılar; fecrin doğuşu ile aydınlanma arasındaki vakit gibi. Ve gece **أَسْدَفَ** etti; yani karardı. Ve ondan el-Acçâc’ın sözü:
Ve geceyi keserim, ne zaman ki **أَسْدَفا** etti
Ve kadın **أَسْدَفْتُ** etti **القِناعَ**ı; yani onu salıverdi. Ve **السَدَفُ**: gecedir. Şair dedi ki:
Düşmanı, uzaklığı üzerine ziyaret ederiz		karanlık **السَدَفِ** gibi bir **أَرْعَنَ** ile
Ve **السَدَفُ** ayrıca: sabah ve onun gelişi; onu el-Ferrâ zikretti; ve Sa‘d **القَرْقَرَةِ**’den rivayet ederek okudu:
Bizden, vadinin koşturmasıyla, daha bilgilimiz		bizden, **السَدَفِ** içinde atların koşturmasıyla
Ve sabah **أَسْدَفَ** etti; yani aydınlandı. Ve denilir: kapıyı **أَسْدِف** et; yani evi aydınlatsın diye onu aç. Ve Hevâzin dilinde: **أَسْدَفوا**; yani kandilden olmak üzere **السِراج**dan kandil yaktılar. Ve **السَديفُ**: hörgüçtür. Ve ondan şairin sözü:
Onu bıraktık ve uykusuz bırakılmış **السَديفَ**i seçtik

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س د ف
سدف ، سفد ، فسد ، فدس ، دسف ، دفس : مستعمل .
سدف : أبو عُبيد عن أبي زيد : السُّدْفة في لُغة تميم : الظُّلْمة . قال : والسُّدْفة في لغة قيْس : الضَّوْء ، وكذلك قال أبو محمد اليزيديّ ، وأنشدنا للعجّاج :
وأَقطَع الليلَ إذا ما أَسْدَفَا
أي : أُظلم . قال : وبعضهم يَجعل السُّدفةَ اختلاط الضَّوء والظُّلمة معاً كوقتِ ما بين طلوع الفجر إلى أوّل الإسفار .
الحرّاني : عن ابن السكّيت قال : السَّدَفُ والسُّدفة : الظُّلْمة والضَّوء أيضاً .
ويقال : أَسدفِ السِّترَ ، أي : أرفَعه حتى يُضيءَ البيت . قال :
وقال عمارة : السدْفة ظُلمةٌ فيها ضوءٌ من أوّل الليل وآخره ، ما بين الظلمة إلى الشفق وما بين الفَجْر إلى الصلاة .
قلتُ : والصحيح ما قاله عمارة .
اللحياني : أتيتُه بسُدْفةٍ من الليل ، وشُدْفة وشَدْفة وهو السَّدَف والشَدَف .
وقال أبو عُبَيْد : أَسدَفَ الليلُ وأَشْدَفَ : إذا أَرخَى سُتورَه وأَظلَم .
قال : والإسدافُ من الأضداد .
يقال : أَسدِفْ لنا ، أي : أضِيءْ لنا .
قال : وقال أبو عَمْرو : إذا كان رجلٌ قائمٌ بالباب قلتَ له : أسدِف ، أي : تَنَحَّ عن الباب حتى يُضيءَ لنا البيتُ .
وقال الفرّاء : السَّدَف والشَّدَف : الظُّلْمة والسَّدَف أيضاً : الصُّبْح وإقبالُه ، وأنشد :
بِيضٌ جِعادٌ كأنَّ أعيُنَهُمْ
يكْحَلُها في المَلاحِمِ السَّدَفُ
يقول : سوَادُ أعينهم في الملاحم باقٍ ، لأنّهم أَنجادٌ لا تَبرقُ أعينُهم من الفَزَع فيغيب سَوادُها .
ويقال : سَدَفْتُ الحجابَ ، أي : أرخيتُه . وحجاب مَسدوف ؛ قال الأعشى :
بحِجابٍ مِن دُونِنا مَسْدُوفِ
ورواه الرُّواة : مَصْدوف بالصاد ، وفسّروه أنه المَسْتُور .
وفي حديث أمِّ سَلَمة أنها قالت لعائشة لمّا أرادت الخُروجَ إلى البَصْرة : تَرَكْت عُهَّيْدَى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وَوجَّهْتِ سِدَافَتَه .
أَرادت بالسِّدَافة الحِجابَ ، وتوجيهُها كشفُها .
ويقال : وجّه فلانٌ سِدافته : إذا ترَكها وخرج منها .
وقيل للسِّتْر : سِدافة ، لأنه يُسْدَف ، أي : يُرخى عليه .
وقال الليثُ : السُّدْفةُ : اللباب وأنشد لامرأةٍ من قيسٍ تهجو زَوْجَها :
لا يَرْتَدِي بِرَادِيَ الحريرِ
ولا يُرَى بسُدْفة الأميرِ
أبو عُبَيد : السَّدِيف : شَحْمُ السَّنام ، ومنه قول طَرَفة :
ويُسعى علينا بالسَّدِيفِ المُسَرْهَدِ
وقال غيره : السُّدوف والشدُوف : الشُّخوص تراها من بُعْد ، وقال الهُذَلِيّ :
مُوَكَّلٌ بشُدُوفِ الصَّوْم يَنْظُرُها
من المغارِبِ مَخْطوفُ الحشَا زَرِمُ
أبو العباس عن عمرو عن أبيه : يقال : أسْدَف الرجلُ وأَزْرَفَ وأغْدَف : إِذا نام .
وقال ابن شُميل : أَسدَف الليلُ وأَزْدَف : إذا أظلَم .
سفد : أبو عُبيد عن الأصمعي : يقال للسِّباع : كلها سَفَدَ أُنْثاه يسفِدُها سِفاداً ، والتَّيْسُ والثَّوْرُ مِثلُها .
وقال أبو زيد نحوَه .
وقال الأصمعي : إذا ضَرَب الجملُ الناقَة قيل : فَقَا وقَاعَ ، وسَفِد يَسفَد .
وأجازَ غيرُه : سَفَد يَسفِد . والسَّفُّود معروف ، وجمعُه سفافِيد .
ثعلب عن ابن الأعرابي : استسفد فلان بعيره : أتاه من خلفه فركبه .
وقال أبو زيد : أتاه فتسفَّده ، وتعرقبه مثله .
دسف : ثعلب عن ابن الأعرابي : أدْسفَ الرجل إذا صارَ مَعاشُه من الدُّسْفة ، وهي القِيادة ، وهو الدُّسْفان .
وقال الليث : والدُّسْفانُ : شِبْه الرَّسول يطلبُ الشيءَ .
وقال أميّة :
وأَرْسَلُوه يسوفُ الغَيْثَ دُسْفانَا
دفس : ثعلب عن ابن الأعرابي : أدفس الرَّجلُ : إذا اسوَدَّ وجهُه من غير عِلَّة .
قلتُ : لم أسمَع هذا الحرفَ لغيره .
فدس : قال ابن الأعرابيّ : أفْدَسَ الرجلُ : إذا صارَ في إنائه الفِدَسة ، وهي العَناكِبُ .
عمرو عن أبيه : الفُدْسُ : العنكبوت .
قلتُ : ورأيتُ بالخَلْصاء دَحْلاً يُعْرَف بالفِدَسيّ ، ولا أدري إلى أيّ شيء نُسِبَ .
فسد : قال الليث : الفَساد : نقيضُ الصَّلاح ، والفعل فَسَد يَفْسُدُ فساداً .
قلتُ : ولغة أخرى : فَسُد فُسُوداً .
وقولُ الله جلّ وعزّ : ( وَيَسْعَوْنَ فِى الاَرْضِ فَسَاداً ) ( المائدة : 33 ) ، نصب ( فساداً ) لأنه مفعول له ، كأنّه قال : يَسعَوْن في الأرض للفساد .
ويقال : أفسَدَ فلانٌ المالَ يُفسِدُه إفساداً وفساداً ) وَاللَّهُ لاَ يُحِبُّ الْفَسَادَ ) ( البقرة : 205 ) وفَسَّد الشيءَ : إذا أَبارَه .
وقال أبو جُنْدَب :
وقلتُ لهمْ قد أدركَتْكُمْ كتِيبَةٌ
مُفَسَّدةُ الأدْبارِ ما لَمْ تُخَفّرِ
أي : إذا شَدَّتْ على قوم قَطَّعَتْ أدبارهم ما لم تُخفَّر الأدبار ، أي : ما لم تُمنَع .
واستسفد السلطان قائده : إذا ساء إليه حتى استعصى عليه .

##### Türkçe

س د ف
**سدف** ، **سفد** ، **فسد** ، **فدس** ، **دسف** ، **دفس** : kullanımdadır.

**سدف** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Temîm dilinde **السُّدْفة**: karanlıktır. Dedi ki: Kays dilinde **السُّدْفة**: ışıktır; Ebû Muhammed el-Yezîdî de böyle söyledi; ve bize el-Accecc’e ait olarak okuttu:
وأَقطَع الليلَ إذا ما أَسْدَفَا
Yani: karardı. Dedi ki: Bazıları **السُّدفة**yi, fecrin doğuşu ile ilk aydınlanmanın başlangıcı arasındaki vakit gibi, ışık ile karanlığın birlikte karışması yapar.

el-Harrânî: İbn es-Sikkît’ten, dedi: **السَّدَفُ** ve **السُّدفة**: karanlık ve ışık da.

Ve denilir: **أَسدفِ السِّترَ**; yani: onu kaldır ki ev aydınlansın. Dedi ki:

Ve Umâre dedi: **السدْفة**: içinde ışık bulunan bir karanlıktır; gecenin başı ve sonunda; karanlık ile şafak arası ve fecr ile namaz arası.

Dedim: Doğru olan, Umâre’nin söylediğidir.

el-Lihyânî: Ona geceden bir **سُدْفة** ile geldim; ve **شُدْفة** ve **شَدْفة**; o da **السَّدَف** ve **الشَدَف**tir.

Ebû Ubeyd dedi: **أَسدَفَ** gece ve **أَشْدَفَ**: perdelerini salıverip karardığı zaman.

Dedi ki: **الإسدافُ** zıt anlamlılardandır.

Denilir: **أَسدِفْ لنا**; yani: bize ışık ver.

Dedi ki: Ebû Amr dedi: Bir adam kapıda ayakta olursa ona: **أسدِف** dersin; yani: kapıdan çekil ki ev bize aydınlansın.

el-Ferrâ dedi: **السَّدَف** ve **الشَّدَف**: karanlıktır; ve **السَّدَف** ayrıca: sabah ve onun gelişi; ve okudu:
بِيضٌ جِعادٌ كأنَّ أعيُنَهُمْ
يكْحَلُها في المَلاحِمِ السَّدَفُ
Der ki: savaşlarda gözlerinin siyahlığı kalıcıdır; çünkü onlar yiğitlerdir; korkudan gözleri parlamaz da siyahlığı kaybolmaz.

Ve denilir: **سَدَفْتُ الحجابَ**; yani: onu salıverdim. Ve **حجاب مَسدوف**; el-A‘şâ dedi ki:
بحِجابٍ مِن دُونِنا مَسْدُوفِ
Râviler onu **مَصْدوف** (ص ile) diye rivayet ettiler ve onu, örtülü olan diye açıkladılar.

Ümmü Seleme hadîsinde: Âişe’ye, Basra’ya çıkmak istediğinde, dedi ki: “Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) **عُهَّيْدَى**sını bıraktın ve onun **سِدَافَتَه**sini yönelttin.”

**السِّدَافة** ile perdeyi kastetti; onu yöneltmesi, onu açmasıdır.

Ve denilir: Falan kimse **سِدافته**sini yöneltti: onu bırakıp ondan çıktığı zaman.

Ve perdeye **سِدافة** denildi; çünkü **يُسْدَف**; yani: üzerine salıverilir.

el-Leys dedi: **السُّدْفة**: öz; ve Kays’tan bir kadına ait olarak, kocasını hicvederken, okudu:
لا يَرْتَدِي بِرَادِيَ الحريرِ
ولا يُرَى بسُدْفة الأميرِ

Ebû Ubeyd: **السَّدِيف**: hörgücün yağıdır; ve ondan Tarafe’nin sözü:
ويُسعى علينا بالسَّدِيفِ المُسَرْهَدِ

Başkası dedi: **السُّدوف** ve **الشدُوف**: uzaktan gördüğün siluetlerdir; ve Huzelî dedi ki:
مُوَكَّلٌ بشُدُوفِ الصَّوْم يَنْظُرُها
من المغارِبِ مَخْطوفُ الحشَا زَرِمُ

Ebû’l-Abbâs, Amr’dan, o da babasından: Denilir: Adam **أسْدَف** etti ve **أَزْرَفَ** etti ve **أغْدَف** etti: uyuduğu zaman.

İbn Şümeyl dedi: **أَسدَف** gece ve **أَزْدَف**: karardığı zaman.

**سفد** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: Yırtıcı hayvanlara denilir: hepsi dişisini **سَفَدَ** eder; onu **يسفِدُها** **سِفاداً**; teke ve boğa da onun gibidir.

Ebû Zeyd de onun benzerini söyledi.

el-Asma‘î dedi: Deve, dişi deveyi vurduğu zaman **فَقَا** ve **قَاعَ** denilir; ve **سَفِد** **يَسفَد**.

Başkası **سَفَد** **يَسفِد**i caiz gördü. Ve **السَّفُّود** bilinir; çoğulu **سفافِيد**dir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Falan kimse devesini **استسفد** etti: ona arkasından geldi de ona bindi.

Ebû Zeyd dedi: Ona geldi de onu **تسفَّده**; ve **تعرقبه** de onun gibidir.

**دسف** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أدْسفَ** etti: geçimi **الدُّسْفة**den olduğu zaman; o da pezevenkliktir; ve o, **الدُّسْفان**dır.

el-Leys dedi: ve **الدُّسْفانُ**: bir şeyi isteyen, elçi benzeri.

Ümeyye dedi ki:
وأَرْسَلُوه يسوفُ الغَيْثَ دُسْفانَا

**دفس** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أدفس** etti: bir hastalık olmaksızın yüzü karardığı zaman.

Dedim: Bu harfi ondan başkasına ait olarak işitmedim.

**فدس** : İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **أفْدَسَ** etti: kabında **الفِدَسة** olduğu zaman; o da örümceklerdir.

Amr, babasından: **الفُدْسُ**: örümcektir.

Dedim: el-Halsâ’da **الفِدَسيّ** diye bilinen bir oyuk gördüm; neye nisbet edildiğini bilmiyorum.

**فسد** : el-Leys dedi: **الفَساد**: **الصَّلاح**ın zıddıdır; fiil: **فَسَد** **يَفْسُدُ** **فساداً**.

Dedim: başka bir dil: **فَسُد** **فُسُوداً**.

Yüce ve aziz Allah’ın sözü: ( وَيَسْعَوْنَ فِى الاَرْضِ فَسَاداً ) ( المائدة : 33 ) ; ( **فساداً** )ı nasbetti; çünkü o, onun için mef‘ûldür; sanki şöyle dedi: yeryüzünde bozgunculuk için koşarlar.

Ve denilir: Falan kimse malı **أفسَدَ** eder; onu **يُفسِدُه** **إفساداً** ve **فساداً**; ( وَاللَّهُ لاَ يُحِبُّ الْفَسَادَ ) ( البقرة : 205 ) ; ve şeyi **فَسَّد** etti: onu bozduğu zaman.

Ebû Cündeb dedi ki:
وقلتُ لهمْ قد أدركَتْكُمْ كتِيبَةٌ
مُفَسَّدةُ الأدْبارِ ما لَمْ تُخَفّرِ
Yani: bir kavme saldırdığı zaman, **الأدبار** engellenmedikçe **أدبار**larını parçalar; yani: engellenmedikçe.

Sultan, kumandanını **استسفد** etti: ona kötü davrandığı zaman; ta ki ona karşı başkaldırıp boyun eğmez oldu.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والدال وما يثلثهما)
(سدر) السين والدال والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على شِبه الحَيْرة واضطراب الرأي. يقولون: السادر المتحيِّر. ويقولون سَدِرَ بصرُهُ يَسْدَر، وذلك إذا اسمدَّ وتحيَّرَ. ويقولون: السَّادر هو الذي لا يبالي ما صَنَعَ، ولا يهتمُّ بشيء. قال طرفة:
سادراً أحْسَِب غَيِّي رَشَداً *** فتناهَيتُ وقد صَابَتْ بقُرّْ([1])فأمَّا قولهم: سَدَرت المرأة شعرها، فهو من باب الإبدال، مثل سدلتُ، وذلك إذا أرسلَتْه. وكذلك قولهم: "جاء يضربُ أسدرَيْه"، وهو من الإبدال، والأصل فيه الصاد، وقد ذُكر.
(سدع) السين والدال والعين ليس بأصلٍ يُعوَّل عليه ولا يقاس عليه، لكنَّ الخليل ذكر الرجل المِسْدَع، قال: وهو الماضي لوجهه. فإن كان كذا فهو من الإبْدال؛ لأنَّه من صَدَعت، كأَنَّه يصدع الفلاةَ صدعاً. وحكى أنَّ قائلاً قال: "سَلامَةً لك من كلِّ نكبة وسَدْعَةٍ([2])"، وقال: هي شبه النَّكبة. هذا شيء لا أصل [له].
(سدف) السين والدال والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على إرسال شيءٍ على شيء غِطَاءً لـه. يقال أَسْدَفَت القناعَ: أرسلتْه. والسُّدْفَة: اختلاط الظَّلام. والسَّديف: شحمُ السَّنام، كأنَّه مُغَطٍّ لما تحته؛ وجمع السُّدْفة سُدَف. قال:
نحن بغَرس الوَدِيِّ  أعلمُنا  *** مِنَّا بركض الجيادِ في السُّدَفِ([3])وحكى ناسٌ: أسْدَف الفجر: أضاء، في لغةِ هَوَازنَ، دونَ العرب. وهذا ليس بشيء، وهو مخالفٌ القياس.
(سدك) السين والدال والكاف كلمةٌ واحدة لا يقاس عليها. تقول: سَدِك به، إِذَا لزِمَه.
(سدس) السين والدال والسين أصلٌ في العدد، وهو قولهم السُّـدُْس: جزءٌ من ستَّة أجزاء. وإزارٌ سَدِيس، أي سُداسيّ. والسِّدْس من الوِرد في أظماء الإِبل: أن تنقطع الإبل عن الوِرد خمسةَ أيام وتَرِدَ السّادس. وأسدَسَ البعير، إذا ألَقى السّنّ بعد الرُّباعِيَة، وذلك في السنة الثامنة. فأمّا الستة فمن هذا أيضاً غير أنَّها مُدْغمة، كأنَّها سِدْسَة.
ومما شذَّ عن هذا السُّدُوس: الطَّيلَسان. واسم الرّجل سَدُوس. قال ابن الكلبيّ: سَدوس في شيبان بالفتح، والذي في طيٍّ بالضمّ.
(سدل) السين والدال واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نزول الشيء من عُلْوٍ  إلى سُفْلٍ ساتراً لـه. يقال منه([4]) أرخى اللَّيل سُدُولَه، وهي سُتُرُه. والسَّدْل: إرخاؤك الثّوب في الأرض. وشَعْر مُنْسَدلٌ على الظَّهْر. والسِـُّدْل: السِّتْر. والسِّدْل: السِّمط من الجواهر، والجمع سُدُول.  والقياس في ذلك كلِّه واحد.
(سدم) السين والدال والميم أصلٌ في شيءٍ لا يُهتدَى لوجهه. يقال رَكِيَّةٌ سُدُم، إذا ادَّفَنَتْ. ومن ذلك البعير الهائج يسمَّى سَدِماً، أنَّه إذا هاجَ لم يَدرِ من حاله * شيئاً، كالسَّكران الذي لا يَهتدي  لوجهٍ. ومن ذلك قول القائل:
يا أيُّها السّدِم المَلَوِّي رأسَه *** ليقودَ مِنْ أهل الحجازِ بَريمَا([5])(سدن) السين والدال والنون أصلٌ واحد لشيء مخصوص. يقال إنَّ  الـِسَّدانة الحِجابة. وسَدَنة البيت: حَجبَتُه. ويقولون: السَّدَن([6]) السِّتر. فإنْ كان صحيحاً فهو من باب الإِبدال، والأصل السُِّدْل.
(سدو) السين والدال والواو أصلٌ واحد يدلُّ على إِهمال وذَهابٍ على وجه. من ذلك السَّدْو، وهو ركوبُ الرأس في السَّير. ومنه قولُهُ جلَّ ثناؤه:﴿أيَحْسَبُ الإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدَىً﴾ [القيامة 36]، أي مُهْمَلاً لا يؤمر ولا يُنْهَى. قال الخليل:  زَدْوُ الصِّبيان بالجوز إنَّما هو السَّدو. فإن كان هذا صحيحاً فهو من الباب؛ لأنَّه يخلّيه من يده. ومن الباب: أسْدَى النّخلُ، إذا استرخت ثَفاريقُه([7])، وذلك يكون كالشَّيء المخلَّى من اليَدِ، والواحدة من ذلك السَّـدِية. وكان أبو عمرو يقول: هو السَّداء ممدود، الواحدة سَداءة. قال أبو عبيد: لا أحفظ الممدود. والسَّدَى: النَّدَى؛ يقال سَدِيَتْ ليلتُنا، إذا كثُر نَداها. وهو من ذاك، لأن السحاب يُهمِله ويُهمَل به.
ومن الباب السَّدَى، وهو ما يُصطنع من عُرْف؛ يقال أسدى فلانٌ إلى فلان معروفاً. ومن الباب: تسدَّى فلانٌ أَمَتَه، إذا أخذها من فَوقها؛ كأنه رمى بنفسه عليها. قال:
فَلَمَّا دَنَوْتُ تسدَّيتُها *** فثوباً نسيتُ وثوباً أجُرّْ([8])وقال آخر:([9])
تَسَدَّى مع النَّوم تِمثالُها  ***  دُنُوَّ الضَّبَابِ بطلٍّ زُلالِ([10])(سدج) السين والدال والجيم، يقولون إنَّ المستعمَل منه حرفٌ واحد، وهو التسدُّج، يقال [رجلٌ] سدّاجٌ، إذا قال الأباطيل وألّفها.
(سدح) السين والدال والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على بسطٍ على الأرض، وذلك كَسَدْح القِربة المملوءة، إذا طَرَحَها بالأرض. وبها يشبَّه القتيل. قال أبو النَّجم يصف قتيلاً:
* مُشَدّخَ الهامةِ أو مسدُوحا([11]) *
فأما رواية المفضَّل:
بينَ الأراكِ وبين النّخل تَشدخُهم *** زُرق الأسنّة في أطرافِها شَبَمُ([12])فيقال إنَّه تصحيف، وإنَّما هو "تسدحُهم". والسَّدحُ: الصَّرْع بَطْحاً على الوجه وعلى الظهرِ، لا يقع قاعداً ولا متكوِّراً.
وأمَّا قولُهم فلانٌ سادحٌ، أي مُخصِب، فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّه إذا أخصب انسدحَ مستلقياً. وهو مَثَلٌ.
(سدخ) السين والدال والخاء لا أصلَ لـه في كلام العرب. ولا معنى لقول من قال: انسدخَ مثل انسدح، إذا استلقى عند الضرب أو انبطح. والله أعلم.
---------------------ـ
([1]) البيت في اللسان (سدر) بدون نسبة. وهو في ديوان طرفة 75.
([2]) في اللسان: "نقذاً لك من كل سدعة" أي سلامة لك من كل نكبة.
([3]) لسعد القرقرة، كما في اللسان (سدف)، وهو من شواهد النحو في الجمع بين إضافة أفعل وبين من. انظر العيني (4: 55).
([4]) في الأصل: "له".
([5]) البيت لليلى الأخيلية، كما سبق في (1: 232). وانظر التحقيق هناك.
([6]) ضبط في المجمل بسكون الدال، وفي اللسان والقاموس بفتحها.
([7]) الثفاريق: جمع ثفروق، كعصفور، وهو قمع البسرة. في الأصل: "تفاريقه"، صوابه بالثاء المثلثة.
([8]) البيت في اللسان (سدا) بدون نسبة أيضاً. وهو لامرئ القيس في ديوانه 9. ويروى: "فثوب نسيت وثوب". وللنحاة في الرواية الأخيرة كلام.
([9]) لم يرو في اللسان. وهو لأمية بن أبي عائذ الهذلي، من قصيدة لـه في شرح السكري للهذليين180 ونسخة الشنقيطي 79.
([10]) الزلال: البارد الصافي. والرواية في المصدرين السابقين: "مع الليل".
([11]) قبله، كما في اللسان (سدح):
* ثم يبيت عنده مذبوحا *.
([12]) البيت لخداش بن زهير، كما في اللسان (سدح).

ـ

##### Türkçe

(سîn, **الدال** ve ikisini üçleyen(=üçüncü harf olarak onlara eklenen) şeyler bâbı)

(**سدر**) **السين** ve **الدال** ve **الراء** tek bir asıldır; şaşkınlığa benzer bir hâle ve görüşün karışmasına delâlet eder. Derler ki: **السادر** şaşkın olan(=mütehayyir)dir. Ve derler ki: **سَدِرَ بصرُهُ يَسْدَر**; bu, kızarıp(=**اسمدَّ**) şaşırdığı zaman olur. Ve derler ki: **السَّادر** o kimsedir ki ne yaptığını umursamaz ve hiçbir şeye önem vermez. Tarafe dedi ki:
سادراً أحْسَِب غَيِّي رَشَداً *** فتناهَيتُ وقد صَابَتْ بقُرّْ([1])
Ama onların “**سَدَرت المرأة شعرها**” sözüne gelince, o, ibdâl bâbındandır; **سدلتُ** gibi; bu, onu salıverdiği zaman olur. Yine onların “**جاء يضربُ أسدرَيْه**” sözü de ibdâldendir; aslında onda **الصاد** vardır ve zikredilmiştir.

(**سدع**) **السين** ve **الدال** ve **العين** dayanılacak ve kıyas edilecek bir asıl değildir; lâkin Halîl **الرجل المِسْدَع**’ı zikretti; dedi ki: o, yüzüne doğru giden(=yüzünü ileri süren)dir. Eğer böyle ise, o ibdâldendir; çünkü **صَدَعت**’tendir; sanki o, çölü yarar(=**يصدع الفلاةَ**) bir yarma ile. Ve bir söyleyenin şöyle dediğini nakletti: “**سَلامَةً لك من كلِّ نكبة وسَدْعَةٍ**([2])”; ve dedi ki: o, musibete benzer bir şeydir. Bu, aslı olmayan bir şeydir.

(**سدف**) **السين** ve **الدال** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyin üzerine, ona örtü olarak bir şey salıvermeye delâlet eder. Denir: **أَسْدَفَت القناعَ**: onu salıverdi. Ve **السُّدْفَة**: karanlığın karışmasıdır. Ve **السَّديف**: hörgücün yağıdır; sanki altındakine örtüdür; **السُّدْفة**’nin çoğulu **سُدَف**’tir. Dedi ki:
نحن بغَرس الوَدِيِّ  أعلمُنا  *** مِنَّا بركض الجيادِ في السُّدَفِ([3])
Ve birtakım kimseler nakletti: **أسْدَف الفجر**: aydınlattı; Hevâzin’in dilinde, Arapların dışında. Bu bir şey değildir ve kıyasa aykırıdır.

(**سدك**) **السين** ve **الدال** ve **الكاف** tek bir kelimedir; ona kıyas edilmez. Dersin: **سَدِك به**; ona yapıştığı zaman.

(**سدس**) **السين** ve **الدال** ve **السين** sayıda bir asıldır; onların **السُّـدُْس** sözü: altı parçadan bir parçadır. Ve **إزارٌ سَدِيس**; yani altılı(=**سُداسيّ**). Ve develerin susuzluk günlerinde suya gelişindeki **السِّدْس**: develerin suya gelişten beş gün kesilip altıncı gün suya gelmesidir. Ve **أسدَسَ البعير**: **الرُّباعِيَة**’den sonra dişi attığı zaman; bu sekizinci yıldadır. Ama **الستة** da bundan(=bu kökten)dır; ancak o idğamlıdır; sanki o **سِدْسَة**’dir.
Ve bundan şâz olan **السُّدُوس**: **الطَّيلَسان**’dır. Ve erkeğin adı **سَدُوس**’tur. İbnü’l-Kelbî dedi ki: Şeybân’da **سَدوس** fetha iledir; Tayy’da olan ise damme iledir.

(**سدل**) **السين** ve **الدال** ve **اللام** tek bir asıldır; bir şeyin yukarıdan aşağıya, onu örterek inmesine delâlet eder. Ondan denir: **أرخى اللَّيل سُدُولَه**; o, onun perdeleridir. Ve **السَّدْل**: elbiseyi yere salıverişindir. Ve sırt üzerine sarkmış **شَعْر مُنْسَدلٌ**. Ve **السِـُّدْل**: perdedir. Ve **السِّدْل**: mücevherden dizidir; çoğulu **سُدُول**’dür. Bunun hepsinde kıyas birdir.

(**سدم**) **السين** ve **الدال** ve **الميم** yüzü(=yönü) bulunmayan bir şeyde asıldır. Denir: **رَكِيَّةٌ سُدُم**; dolduğu(=toprakla dolup kapandığı, **ادَّفَنَتْ**) zaman. Ve bundan: azgın deveye **سَدِماً** denir; çünkü azdığı zaman hâlinden hiçbir şey bilmez; yüzü(=yönü) bulmayan sarhoş gibi. Ve bundan söyleyenin sözü:
يا أيُّها السّدِم المَلَوِّي رأسَه *** ليقودَ مِنْ أهل الحجازِ بَريمَا([5])

(**سدن**) **السين** ve **الدال** ve **النون** tek bir asıldır; özel bir şey içindir. Denir ki: **الـِسَّدانة** **الحِجابة**’dır. Ve **سَدَنة البيت**: onun kapıcıları(=örtüp engelleyenleri)dir. Ve derler ki: **السَّدَن**([6]) perdedir. Eğer sahih ise, o ibdâl bâbındandır; aslı **السُِّدْل**’dir.

(**سدو**) **السين** ve **الدال** ve **الواو** tek bir asıldır; bir yüz üzere ihmal ve gitmeye delâlet eder. Bundan: **السَّدْو**; o, yürüyüşte başı(=başını) sürmektir. Ve ondan, O’nun (cellet senâuhu) sözü: ﴿أيَحْسَبُ الإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدَىً﴾ [القيامة 36]; yani emredilmeyen ve yasaklanmayan, ihmal edilmiş. Halîl dedi ki: **زَدْوُ الصِّبيان بالجوز** ancak **السَّدو**’dur. Eğer bu sahih ise, o bâbdandır; çünkü onu elinden salıverir. Ve bâbdan: **أسْدَى النّخلُ**; **ثَفاريقُه**([7]) gevşediği zaman; bu, elden salıverilmiş şey gibi olur; bunun bir tanesi **السَّـدِية**’dir. Ebû Amr derdi ki: o, uzatılmış **السَّداء**’dır; bir tanesi **سَداءة**. Ebû Ubeyd dedi ki: uzatılmışı ezberimde tutmuyorum. Ve **السَّدَى**: çiydir; denir: **سَدِيَتْ ليلتُنا**; çiyi çoğaldığı zaman. O da ondandır; çünkü bulut onu ihmal eder ve onunla ihmal olunur.
Ve bâbdan **السَّدَى**: **عُرْف**’tan yapılan şeydir; denir: **أسدى فلانٌ إلى فلان معروفاً**. Ve bâbdan: **تسدَّى فلانٌ أَمَتَه**; onu üstünden aldığı zaman; sanki kendini onun üzerine atmıştır. Dedi ki:
فَلَمَّا دَنَوْتُ تسدَّيتُها *** فثوباً نسيتُ وثوباً أجُرّْ([8])
Ve bir başkası dedi ki:([9])
تَسَدَّى مع النَّوم تِمثالُها  ***  دُنُوَّ الضَّبَابِ بطلٍّ زُلالِ([10])

(**سدج**) **السين** ve **الدال** ve **الجيم**; derler ki: ondan kullanılan bir harf(=bir şekil) vardır; o da **التسدُّج**’dür. Denir: [**رجلٌ**] **سدّاجٌ**; bâtılları söylediği ve onları uydurduğu zaman.

(**سدح**) **السين** ve **الدال** ve **الحاء** tek bir asıldır; yerde yaymaya delâlet eder; bu, dolu kırbayı yaymak(=**كَسَدْح القِربة المملوءة**) gibidir; onu yere attığı zaman. Öldürülen kimse ona benzetilir. Ebû’n-Necm, bir öldürülmüşü vasfederek dedi ki:
* مُشَدّخَ الهامةِ أو مسدُوحا([11]) *
Mufaddal’ın rivayetine gelince:
بينَ الأراكِ وبين النّخل تَشدخُهم *** زُرق الأسنّة في أطرافِها شَبَمُ([12])
denir ki: o tashîftir; ancak “**تسدحُهم**”dür. Ve **السَّدحُ**: yüzüstü ve sırtüstü, düz olarak devirmedir; oturur hâlde ve büzülmüş hâlde düşmez.
Ama onların “**فلانٌ سادحٌ**” sözü; yani bereketli(=muhsib)dir; bu da bundandır; çünkü bereketli olunca sırtüstü uzanır(=**انسدحَ مستلقياً**). O bir meseldir.

(**سدخ**) **السين** ve **الدال** ve **الخاء** Arapların sözünde aslı yoktur. Ve “**انسدخَ** tıpkı **انسدح** gibi; vurma sırasında sırtüstü uzandığı veya yüzükoyun yattığı zaman” diyenin sözüne mânâ yoktur. Allah daha iyi bilir.

---------------------ـ
([1]) Beyit Lisân’da (**سدر**) nisbesizdir. Tarafe Dîvânı’nda 75’tedir.
([2]) Lisân’da: “**نقذاً لك من كل سدعة**” yani her musibetten sana selâmet.
([3]) Sa‘d el-Qarqara’nındır; Lisân’da (**سدف**) böyledir; “**أفعل**”in izâfesi ile “**من**”in bir araya getirilmesinde nahiv şâhidlerindendir. Bk. el-‘Aynî (4: 55).
([4]) Asılda: “**له**”.
([5]) Beyit Leylâ el-Ahîliyye’nindir; daha önce (1: 232)’de geçti. Oradaki tahkike bak.
([6]) **الدال**’ın sükûnu ile el-Mücmel’de ضبط edilmiştir; Lisân ve Kâmûs’ta fetha iledir.
([7]) **الثفاريق**: **ثفروق**’un çoğuludur; **عصفور** gibi; o, hurma tanesinin hunisidir. Asılda: “**تفاريقه**”; doğrusu üç noktalı **الثاء** iledir.
([8]) Beyit Lisân’da (**سدا**) yine nisbesizdir. İmru’ül-Kays’ın Dîvânı’nda 9’dadır. Şöyle de rivayet edilir: “**فثوب نسيت وثوب**”. Nahivcilerin son rivayet hakkında sözü vardır.
([9]) Lisân’da rivayet edilmemiştir. Ümeyye b. Ebî ‘Âiz el-Hüzelî’nindir; es-Sukkerî’nin Hüzelîler şerhinde 180 ve eş-Şınkîtî nüshasında 79’da ona ait bir kasidedendir.
([10]) **الزلال**: soğuk, duru. Önceki iki kaynakta rivayet: “**مع الليل**”.
([11]) Ondan önce, Lisân’da (**سدح**):
* ثم يبيت عنده مذبوحا *.
([12]) Beyit Hudâş b. Zuheyr’indir; Lisân’da (**سدح**) böyledir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س د ف
أسدفـت المـرأة‏:‏ أرخت قناعها‏.‏
والجفان مكللة بالسديف وهو قطع السنام‏.‏
وكلتمتني من وراء سدافتها أي ستارتها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أسدف الليل‏:‏ أظلم‏.‏
وجاء فلان في السدف والسدفة ومنه رأيت سدفه أي شخصه من بعيد كما تقول‏:‏ رأيت سواده‏.‏
وقال ابن دريد هو بالشين‏.‏

##### Türkçe

س د ف
**أسدفـت المـرأة**: örtüsünü salıverdi.
Ve çanaklar **بالسديف** ile taçlandırılmıştır; o, hörgüç parçalarıdır.
Ve beni, **سدافتها**sının, yani perdesinin arkasından konuşturdu.
Mecazdan: **أسدف الليل**: karardı.
Ve falan kimse **في السدف** ve **السدفة** içinde geldi; ondan: uzaktan **سدفه**sini, yani şahsını gördüm; nitekim şöyle dersin: karalığını gördüm.
İbn Düreyd dedi: o, **بالشين** iledir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّدَفُ، بالتحريك: ظُلْمة الليل؛ وأَنشد ابن بري لحُمَيْد الأَرْقط:
وسَدَفُ الخَيْطِ البَهِيم ساتِرُه
وقيل: هو بَعْدَ الجُنْحِ؛ قال:
ولقد رَأَيْتُك بالقَوادِمِ مَرَّةً،
وعَليَّ مِنْ سَدَفِ العَشِيِّ لِياحُ
والجمع أَسْدافٌ؛ قال أَبو كبير:
يَرْتَدْنَ ساهِرَةً، كأَنَّ جَمِيمَها
وعَمِيمَها أَسْدافُ لَيْلٍ مُظْلِم
والسُّدْفةُ والسَّدْفةُ: كالسَّدَف وقد أَسْدَفَ؛ قال العجاج: أَدْفَعُها بالرَّاحِ كيْ تَزَحْلَفا،
وأَقْطَعُ الليلَ إذا ما أَسْدَفا
أَبو زيد: السُّدْفةُ في لغة بني تَميم الظُّلْمة. قال: والسُّدْفةُ في لغة قَيْس الضَّوْء. وحكى الجوهري عن الأَصمعي: السُّدْفةُ والسَّدْفةُ في لغة نجد الظلمة، وفي لغة غيرهم الضَّوْء، وهو من الأَضْداد؛ وقال في قوله:
وأَقْطَعُ الليل إذا ما أَسدفا
أَي أَظلَم، أَي أَقطع الليل بالسير فيه؛ قال ابن بري: ومثله للخَطَفى جَدّ جرير:
يَرْفَعْنَ بالليلِ، إذا ما أَسْدَفا،
أَعْناقَ جِنَّانٍ، وهاماً رُجَّفا
والسَّدْفةُ والسُّدْفةُ: طائفة من الليل. والسَّدْفةُ: الضوء، وقيل: اختِلاطُ الضوء والظلمةِ جميعاً كوقت ما بين صلاة الفجر إلى أَوّل الإسْفار. وقال عمارة: السُّدْفةُ ظلمة فيها ضوء من أَول الليل وآخره، ما بين الظلمة إلى الشَّفَق، وما بين الفجر إلى الصلاة. قال الأَزهري: والصحيح ما قال عمارة. اللحياني: أَتيته بِسَدْفةٍ من الليل وسُدْفةٍ وشُدْفةٍ، وهو السَّدَفُ.
وقال أَبو عبيدة: أَسْدَفَ الليلُ وأَزْدَفَ وأَشْدَفَ إذا أَرْخَى سُتُورَه وأَظلم، قال: والإسْدافُ من الأَضْداد، يقال: أَسْدِفْ لنا أَي أَضِئْ لنا. وقال أَبو عمرو: إذا كان الرجل قائماً بالباب قلت له: أَسْدِفْ أَي تَنَحَّ عن الباب حتى يُضيءَ البيتُ. الجوهري: أَسْدَفَ الصبحُ أَي أَضاء. يقال: أَسْدِفِ البابَ أَي افْتَحْه حتى يُضيء البيتُ، وفي لغة هوزان أَسْدِفُوا أَي أَسْرِجُوا من السِّراج.
الفراء: السَّدَفُ والشَّدَفُ الظلمة، والسَّدَفُ أَيضاً الصُّبح وإقْبالُه؛ وأَنشد الفراء لسَعْدٍ القَرْقَرَةِ، قال المفَضّل: وسعدٌ القَرْقَرةُ رجل من أَهل هَجَرَ وكان النعمان يضحك منه، فدعا النُّعْمان بفرسه اليَحْمُوم وقال لسعدٍ القرقرَة: ارْكبه واطْلُب عليه الوحش، فقال سعد: إذاً واللّه أُصْرَعُ، فأَبى النعمانُ إلا أَنْ يركبه، فلما ركبه سعد نظر إلى بعض ولده قال: وابِأَبي وُجُوهُ اليتامى ثم قال:
نحنُ، بَغَرْسِ الوَدِيِّ، أَعلَمُنا
مِنَّا بِرَكْضِ الجِيادِ في السَّدَفِ
والوَدِيُّ: صِغار النخل، وقوله أَعلمُنا منا جَمعَ بين إضافةِ أَفْعَلَ وبين مِن، وهما لا يجتمعان كما لا تجتمع الأَلف واللام ومن في قولك زيدٌ الأَفضلُ من عمرو، وإنما يجيء هذا في الشعر على أَن تُجعل من بمعنى في كقول الأعشى:
ولَسْتُ بالأَكْثَرِ منهم حَصًى
أَي ولست بالأَكثر فيهم، وكذا أَعلمنا مِنّا أَي فينا؛ وفي حديث وفد تميم:
ونُطْعِمُ الناسَ؛ عِندَ القَحْطِ، كلَّهُمُ
من السَّديفِ، إذا لم يُؤنَسِ القَزَعُ
السَّدِيفُ: لَحم السَّنامِ، والقَزَعُ: السحابُ، أَي نطعم الشحْم في المَحْل؛ وأَنشد الفراء أَيضاً:
بِيضٌ جِعادٌ كأَنَّ أَعْيُنَهُم
يَكْحَلُها، في المَلاحِمِ، السَّدَفُ
يقول: سوادُ أَعينهم في المَلاحِمِ باقٍ لأَنهم أَنجادٌ لا تَبْرُقُ أَعينهم من الفَزَع فيغيب سوادها. وأَسْدَفَ القومُ: دخلوا في السُّدفة. وليل أَسْدَفُ: مظلم؛ أَنشد يعقوب:
فلما عَوَى الذِّئبُ مُسْتَعْقِراً،
أَنِسْنا به، والدُّجَى أَسْدَفُ
وشرح هذا البيت مذكور في موضعه. والسَّدَفُ: الليلُ؛ قال الشاعر: نَزُورُ العَدوَّ، على نَأْيه،
بأَرْعَنَ كالسَّدَفِ المُظْلِمِ
وأَنشد ابن بري للهذلي:
وماءٍ وَرَدْتُ على خِيفَةٍ،
وقد جَنَّه السَّدَفُ المُظلِمُ
وقول مُلَيْحٍ:
وذُو هَيْدَبٍ يَمْرِي الغَمامَ بِمُسْدِفٍ
من البَرْقِ، فيه حَنْتَمٌ مُتَبَعِّجُ
مُسْدِفٌ هنا: يكون المُضيء والمظلم، وهو من الأَضداد. وفي حديث علقمةَ الثَّقفي: كان بلال يأَتينا بالسَّحور ونحن مُسْدِفونَ فيَكْشِفُ القُبَّة فيَسْدفُ لنا طعامنا؛ السُّدْفةُ تَقَعُ على الضِّياء والظلمة، والمراد به في هذا الحديث الإضاءةُ، فمعنى مُسْدِفون داخلون في السُّدفةِ، ويُسْدِفُ لنا أَي يضيء، والمراد بالحديث المبالغة في تأْخير السحور. وفي حديث أَبي هريرة: فَصَلِّ الفجر إلى السَّدَفِ أَي إلى بياض النهار. وفي حديث عليّ: وكُشِفَتْ عنهم سُدَفُ الرِّيَبِ أَي ظُلَمُها. وأَسْدَفُوا: أَسْرَجُوا، هَوْزَنيّةٌ أَي لغة هَوازِنَ. والسُّدفةُ: البابُ؛ قالت امرأَة من قَيْسٍ تهجو زوجها:
لا يَرْتَدِي مَرادِيَ الحَرِيرِ،
ولا يُرى بِسُدْفَةِ الأَميرِ
وأَسْدَفَتِ المرأَةُ القِناعَ أَي أَرسلته. ويقال: أَسْدِفِ السِّتْرَ أَي ارْفَعْه حتى يُضيء البيت. وفي حديث أُمّ سلمةَ أَنها قالت لعائشة لما أَرادت الخروج إلى البصرة: تَرَكْتِ عُهَّيْدَى النبي، صلى اللّه عليه وسلم، ووجَّهْتِ سِدافَتَه؛ أَرادتْ بالسِّدافة الحجاب والسِّتْر وتَوْجِيهُها كَشفُها. يقال: سَدَفْتُ الحجاب أَي أَرْخَيْتُه، وحِجاب مَسْدوف؛ قال الأَعشى:
بِحِجابٍ من بَيْننا مَسْدُوفِ
قالت لها: بِعَيْنِ اللّه مَهْواكِ وعلى رسوله تَرِدينَ قد وجَّهْتِ سِدافَتَه، أَي هَتَكْتِ الستر أَي أَخذْتِ وجهها، ويجوز أَنها أَرادت بقولها سدافته أَي أَزَلْتِها من مكانها الذي أُمِرْتِ أَن تَلْزَمِيه وجعلتِها أَمامك. والسُّدُوفُ والشُّدُوفُ: الشُّخوص تراها من بُعْد. أَبو عمرو: أَسْدَفَ وأَزْدَفَ إذا نام. ويقال: وجَّه فلان سِدافته إذا تركها وخرج منها، وقيل للسِّتر سِدافة لأَنه يُسْدَفُ أَي يُرْخَى عليه. والسَّدِيف: السَّنامُ المُقَطَّعُ، وقيل شَحْمُه؛ ومنه قول طرفة: ويُسْعَى علينا بالسَّدِيفِ المُسَرهدِ
وفي الصحاح: السَّديفُ السَّنامُ؛ ومنه قول المُخَبَّل السَّعْدِي (*
قوله «قول المخبل إلخ» تقدم في مادة خصف وقال ناشرة بن مالك يرد على المخبل:
إذا ما الخصيف العوبثانيّ ساءنا) :
إذا ما الخَصِيفُ العَوْبَثانيُّ ساءنا،
تَرَكْناه واخْتَرْنا السَّدِيفَ المُسَرهدا
وجمع سَدِيفٍ سَدائفُ وسِدافٌ أَيضاً؛ قال سُحَيم عبد بني الحَسْحاسِ: قد أَعْقِرُ النابَ ذاتَ التَّلِيـ
ـلِ، حتى أُحاوِلَ منها السديفا
قال ابن سيده: يحتمل أَن يكون جمع سُدْفةٍ وأَن يكون لغة فيه. وسدَّفه: قَطَّعَه؛ قال الفرزدق:
وكلَّ قِرَى الأَضْيافِ نَقْرِي من القنا،
ومُعْتَبَط فيه السَّنامُ المُسَدَّفُ
وسَدِيفٌ وسُدَيْفٌ: اسمانِ.

##### Türkçe

**السَّدَفُ**, harekeli olarak: gecenin karanlığı; İbn Berrî, **حُمَيْد الأَرْقط**’a ait olarak inşad etti:
وسَدَفُ الخَيْطِ البَهِيم ساتِرُه
Ve denildi ki: o, **الجُنْح**’tan sonradır; dedi ki:
ولقد رَأَيْتُك بالقَوادِمِ مَرَّةً،
وعَليَّ مِنْ سَدَفِ العَشِيِّ لِياحُ
Çoğulu **أَسْدافٌ**’dur; **أَبو كبير** dedi ki:
يَرْتَدْنَ ساهِرَةً، كأَنَّ جَمِيمَها
وعَمِيمَها أَسْدافُ لَيْلٍ مُظْلِم
**السُّدْفةُ** ve **السَّدْفةُ**: **السَّدَف** gibidir; ve **أَسْدَفَ** (fiili) olmuştur; **العجاج** dedi ki:
أَدْفَعُها بالرَّاحِ كيْ تَزَحْلَفا،
وأَقْطَعُ الليلَ إذا ما أَسْدَفا
**أَبو زيد**: **السُّدْفةُ**, Benî Temîm’in dilinde karanlıktır. Dedi ki: ve **السُّدْفةُ**, Kays’ın dilinde ışıktır. Cevherî, Asmaî’den nakletti: **السُّدْفةُ** ve **السَّدْفةُ**, Necd dilinde karanlıktır; başkalarının dilinde ise ışıktır; ve o, zıt anlamlılardandır; ve şu sözü hakkında dedi:
وأَقْطَعُ الليل إذا ما أَسدفا
Yani: karardı; yani: içinde yürümekle geceyi keserim; İbn Berrî dedi ki: bunun benzeri, **الخَطَفى**’ya, Cerîr’in dedesine aittir:
يَرْفَعْنَ بالليلِ، إذا ما أَسْدَفا،
أَعْناقَ جِنَّانٍ، وهاماً رُجَّفا
**السَّدْفةُ** ve **السُّدْفةُ**: geceden bir taifedir. **السَّدْفةُ**: ışıktır; ve denildi ki: ışık ile karanlığın ikisinin birlikte karışmasıdır; sabah namazı ile ilk **الإسْفار** arasındaki vakit gibi. Umâre dedi ki: **السُّدْفةُ**, gecenin başı ve sonunda, karanlık ile **الشَّفَق** arası ve fecr ile namaz arası, içinde ışık bulunan bir karanlıktır. Ezherî dedi ki: doğru olan, Umâre’nin dediğidir. Lihyânî: ona geceden bir **سَدْفةٍ** ile ve **سُدْفةٍ** ile ve **شُدْفةٍ** ile geldim; ve o, **السَّدَفُ**’tur.

**أَبو عبيدة** dedi ki: gece, perdelerini salıverip karardığı zaman **أَسْدَفَ** ve **أَزْدَفَ** ve **أَشْدَفَ** olur; dedi ki: ve **الإسْدافُ** zıt anlamlılardandır; denilir: bize **أَسْدِفْ**; yani: bize ışık ver. **أَبو عمرو** dedi ki: adam kapıda ayakta duruyorsa ona: **أَسْدِفْ** dersin; yani: kapıdan çekil ki ev aydınlansın. Cevherî: sabah **أَسْدَفَ**; yani: aydınlandı. Denilir: **أَسْدِفِ البابَ**; yani: onu aç ki ev aydınlansın. Ve Hevâzin dilinde: **أَسْدِفُوا**; yani: kandilden (ışık) yakın, yani: Hevâzin’in dili.

Ferrâ: **السَّدَفُ** ve **الشَّدَفُ** karanlıktır; ve **السَّدَفُ** ayrıca sabah ve onun gelişi (yaklaşması)dır; Ferrâ, **سَعْدٍ القَرْقَرَةِ**’ye ait olarak inşad etti; Mufaddal dedi ki: ve Sa‘d el-Karkara, Hecer halkından bir adamdı; Nu‘mân ondan gülerdi; Nu‘mân, atı **اليَحْمُوم**’u çağırdı ve Sa‘d el-Karkara’ya dedi ki: ona bin ve onun üzerinde vahşi hayvanı ara; Sa‘d dedi ki: o hâlde, vallahi devrilirim; Nu‘mân, ona binmesinden başka bir şeye razı olmadı; Sa‘d ona binince, çocuklarından bir kısmına baktı, dedi ki: “Babamın hakkı için, yetimlerin yüzleri!” sonra dedi ki:
نحنُ، بَغَرْسِ الوَدِيِّ، أَعلَمُنا
مِنَّا بِرَكْضِ الجِيادِ في السَّدَفِ
Ve **الوَدِيُّ**: küçük hurma fidanlarıdır. Ve “**أَعلَمُنا منا**” sözü: **أَفْعَلَ**’ın izafesini ve **مِن**’i bir araya getirmiştir; ikisi bir araya gelmez; tıpkı “Zeyd, Amr’dan daha faziletlidir” sözünde **الأَلف واللام** ile **مِن**’in bir araya gelmemesi gibi; ancak bu, şiirde, **مِن**’in “içinde” manasına kılınması üzere gelir; A‘şâ’nın sözü gibi:
ولَسْتُ بالأَكْثَرِ منهم حَصًى
Yani: onların içinde en çok çakıl sahibi değilim; ve aynı şekilde **أَعلمنا مِنّا** yani: bizim içimizde; Temîm heyeti hadîsinde:
ونُطْعِمُ الناسَ؛ عِندَ القَحْطِ، كلَّهُمُ
من السَّديفِ، إذا لم يُؤنَسِ القَزَعُ
**السَّدِيفُ**: hörgüç etidir; **القَزَعُ**: buluttur; yani: kıtlıkta yağı yediririz; Ferrâ ayrıca inşad etti:
بِيضٌ جِعادٌ كأَنَّ أَعْيُنَهُم
يَكْحَلُها، في المَلاحِمِ، السَّدَفُ
Der ki: savaşlarda gözlerinin siyahlığı kalıcıdır; çünkü onlar yiğitlerdir; korkudan gözleri parlamaz da siyahlığı kaybolmaz. Ve **أَسْدَفَ القومُ**: **السُّدفة**’ye girdiler. Ve **ليل أَسْدَفُ**: karanlık; Ya‘kûb inşad etti:
فلما عَوَى الذِّئبُ مُسْتَعْقِراً،
أَنِسْنا به، والدُّجَى أَسْدَفُ
Ve bu beytin şerhi, yerinde zikredilmiştir. Ve **السَّدَفُ**: gecedir; şair dedi ki:
نَزُورُ العَدوَّ، على نَأْيه،
بأَرْعَنَ كالسَّدَفِ المُظْلِمِ
İbn Berrî, Huzelî’ye ait olarak inşad etti:
وماءٍ وَرَدْتُ على خِيفَةٍ،
وقد جَنَّه السَّدَفُ المُظلِمُ
Ve **مُلَيْحٍ**’in sözü:
وذُو هَيْدَبٍ يَمْرِي الغَمامَ بِمُسْدِفٍ
من البَرْقِ، فيه حَنْتَمٌ مُتَبَعِّجُ
Burada **مُسْدِفٌ**: aydınlık olan da olur, karanlık olan da; ve o, zıt anlamlılardandır. Alkame es-Sekafî hadîsinde: Bilâl bize sahurla gelirdi, biz **مُسْدِفونَ** iken; kubbeyi açar da bize yemeğimizi **يَسْدفُ** ederdi; **السُّدْفةُ** ışığa da karanlığa da vâki olur; bu hadîste murad edilen aydınlatmadır; o hâlde **مُسْدِفون**’un manası: **السُّدفة**’ye girenlerdir; ve **يُسْدِفُ لنا** yani: aydınlatır; hadîsle murad: sahuru geciktirmede mübalağadır. Ebû Hureyre hadîsinde: fecri **السَّدَفِ**’e kadar kıl; yani: gündüzün beyazlığına kadar. Ali hadîsinde: onlardan **سُدَفُ الرِّيَبِ** açıldı; yani: onun karanlıkları. Ve **أَسْدَفُوا**: kandil yaktılar; Hevâzinîdir, yani Hevâzin dili. Ve **السُّدفةُ**: kapıdır; Kays’tan bir kadın, kocasını hicvederek dedi ki:
لا يَرْتَدِي مَرادِيَ الحَرِيرِ،
ولا يُرى بِسُدْفَةِ الأَميرِ
Ve kadın, örtüyü salıverdiği zaman: **أَسْدَفَتِ المرأَةُ القِناعَ**. Ve denilir: **أَسْدِفِ السِّتْرَ**; yani: onu kaldır ki ev aydınlansın. Ümmü Seleme hadîsinde: Âişe’ye, Basra’ya çıkmak istediğinde dedi ki: Peygamberin (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) **عُهَّيْدَى**’sını terk ettin ve onun **سِدافَتَه**’sini yönelttin; **السِّدافة** ile perdeyi ve örtüyü kastetti; onu yöneltmesi, onu açmasıdır. Denilir: **سَدَفْتُ الحجاب**; yani: onu saldım; ve **حِجاب مَسْدوف**; A‘şâ dedi ki:
بِحِجابٍ من بَيْننا مَسْدُوفِ
Ona dedi ki: Allah’ın gözü önünde, düşüşün; ve Resulü üzerine gidiyorsun; onun **سِدافَتَه**’sini yönelttin; yani: örtüyü yırttın; yani: onun yüzünü aldın; ve caizdir ki, “**سدافته**” sözüyle: onu, emrolunduğun ve bağlı kalman gereken yerinden kaldırdın ve onu önüne koydun, demek istemiş olsun. Ve **السُّدُوفُ** ve **الشُّدُوفُ**: uzaktan gördüğün siluetlerdir. Ebû Amr: **أَسْدَفَ** ve **أَزْدَفَ**, uyuduğu zaman (denir). Ve denilir: falan kimse **سِدافته**’sini yöneltti; yani: onu terk etti ve ondan çıktı. Ve örtüye **سِدافة** denildi; çünkü o, üzerine **يُسْدَفُ** edilir; yani: salınır.

Ve **السَّدِيف**: parçalanmış hörgüçtür; ve denildi ki: onun yağıdır; bundan, Tarafe’nin sözü:
ويُسْعَى علينا بالسَّدِيفِ المُسَرهدِ
Ve **الصحاح**’ta: **السَّديفُ** hörgüçtür; bundan, **المُخَبَّل السَّعْدِي**’nin sözü:
(*
“**قول المخبل إلخ**” sözü, **خصف** maddesinde geçti; ve Nâşire b. Mâlik, Muhabbel’e cevap olarak dedi:
إذا ما الخصيف العوبثانيّ ساءنا) :
إذا ما الخَصِيفُ العَوْبَثانيُّ ساءنا،
تَرَكْناه واخْتَرْنا السَّدِيفَ المُسَرهدا
**سَدِيفٍ**’in çoğulu **سَدائفُ** ve ayrıca **سِدافٌ**’dır; Süheym, Benî el-Hasḥâs’ın kölesi, dedi ki:
قد أَعْقِرُ النابَ ذاتَ التَّلِيـ
ـلِ، حتى أُحاوِلَ منها السديفا
İbn Sîde dedi ki: **سُدْفةٍ**’nin çoğulu olması da muhtemeldir; onda bir dil (varyantı) olması da muhtemeldir. Ve **سدَّفه**: onu parçaladı; Ferazdak dedi ki:
وكلَّ قِرَى الأَضْيافِ نَقْرِي من القنا،
ومُعْتَبَط فيه السَّنامُ المُسَدَّفُ
Ve **سَدِيفٌ** ve **سُدَيْفٌ**: iki isimdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السدفة: بالفتح، ويضم الظلمة، تميمية، وفي الصحاح: قال الأصمعي: هي لغة نجد: السدفة أيضا، بلغتيه: الضوء، قيسية، وفي الصحاح: وفي لغة غيرهم: الضوء، والذي نقله المصنف هو قول أبي زيد في نوادره، ضد، صرح به الجوهري وغيره وفي شرح شيخنا، قلت: لا تضاد مع اختلاف اللغتين، كما قاله جماعة، وأجيب بأن التضاد باعتبار استعمالنا، إذ لا حجر علينا، على أن العربي قد يتكلم بلغة غيره، إذا لم تكن خطأ، فتأمل، أو سميا باسم، لأن كلا يأتي على الآخر، كالسدف، محركة، نقله الجوهري وهو أيضا من الأضداد، والجمع: أسداف، قال أبو كبير الهذلي:
  يرتدن ساهرة كأن جميمها                      وعميمها أسداف ليل مظلم أو السدفة: اختلاط الضوء والظلمة معا، كوقت ما بين طلوع الفجر إلى أول الإسفار، حكاه أبو عبيد، عن بعض اللغويين، ونقله الجوهري، وقال عمارة: السدفة: ظلمة فيها ضوء من أول الليل وآخره، ما بين الظلمة إلى الشفق، وما بين الفجر إلى الصلاة، قال الأزهري: والصحيح ما قاله عمارة. السدفة، والسدفة: الطائفة من الليل، وقال اللحياني: أتيته بسدفة، أي: في بقية من الليل.
 السدفة، بالضم: ألباب، ومنه قول امرأة من قيس تهجو زوجها.

  لا يرتدي مرادى الحرير
  ولا يرى بسدفة الأمير أو سدته: قيل: هي سترة، أو شبيهة بالسترة، تكون بالباب، أي: عليه، تقيه من المطر، ولو قال: تقيه المطر، لكان أخصر. والسدف، محركة: الصبح وبه فسر أبو عمرو قول ابن مقبل:
  وليلة قد جعلت الصبح موعـدهـا                      بصدرة العنس حتى تعرف السدفا قال: أي أسير حتى الصبح، وقال الفراء، السدف: إقباله، أي: الصبح، وأنشد لسعد القرقرة:
  نحن بغرس الودي أعلمـنـا                      منا بركض الجياد في السدف

  قال المفضل: سعد القرقرة: رجل من أهل هجر، وكان النعمان يضحك منه، فدعا النعمان بفرسه اليحموم وقال له: اركبه، واطلب الوحش، فقال سعد: إذن والله أصرع، فأبى النعمان إلا أن يركبه، فلما ركبه سعد نظر بعض ولده، وقال: وابأبى وجوه اليتامى، ثم قال البيت، والودى: صغار النخل، ومنا: أي فينا. وفي حديث أبي هريرة - رضي الله عنه -:) فصل الفجر إلى السدف، أي إلى بياض النهار. السدف أيضا: سواد الليل، كالسدفة، بالضم، وهذا تقدم، وأنشد ابن بري لحميد الأرقط:
  وسدف الخيط البهيم ساتره. وقيل: هو بعد الجنح، قال:
  ولقد رأيتك بالقـوادم مـرة                      وعلى من سدف العشى لياح قال ابن عباد: النعجة من الضأن تسمى السدف، وهي التي لها سواد كسواد الليل، وتدعى للحلب بسدف: سدف.
 وكزبير، سديف بن إسماعيل ابن ميمون، شاعر.
 والسدوف، بالضم: الشخوص تراها من بعيد، وقال الصاغاني: الصواب بالشين المعجمة، كما سيأتي، قلت: والصحيح أنهما لغتان.
 والأسدف: الأسود المظلم، وأنشد يعقوب.

  فلما عوى الذئب مستعقرا                      أنسنا به والدجى أسدف السدافة، ككتابة: الحجاب، ومنه قول أم سلمة لعائشة رضي الله تعالى عنهما، لما أرادت الخروج إلى البصرة: تركت عهيدي النبي صلى الله عليه وسلم، وبعين الله مهواك، وعلى رسوله تردين، قد وجهت سدافته: أرادت بالسدافة الحجاب والستر، وتوجيهها: كشفها، أي: هتكت الستر، أي أخذت وجهها، ويقال: وجه فلان سدافته: إذا تركها وخرج منها،وقيل للستر: سدافة، لأنه يسدف، أي: يرخى عليه، وقيل: أرادت: أزلتها عن مكانها الذي أمرت أن تلزميه، وجعلتها أمامك، ويروى: سجافته بالجيم، وقد مرت الإشارة إليه.
 السديف، كأمير: شحم السنام وفي الصحاح: السنام، وزاد غيره: المقطع، وأنشد الجوهري للشاعر - وهو المخبل السعدي -:
  إذا ما الخصيف العوبثاني ساءناتركناه واخترنا السديف المسرهدا وأنشد الصاغاني لطرفة:
  فظل الإماء يمتللن حوارهاويسعى علينا بالسديف المسرهد قال أبو عمرو: أسدف، وأغدف، وأزدف: نام، وقال أبو عبيدة: أسدف الليل، وأزدف، وأشدف: إذا أرخى ستوره وأظلم، قال العجاج:
  وأقطع الليل إذا ما أسدفا نقله الجوهري، وقال ابن بري: ومثله للخطفى جد جرير:
  يرفعن بالليل إذا ما أسدفا
  أعناق جنان وهاما رجفا أسدف الفجر: أضاء، نقله الجوهري، ونصه: أسدف الصبح، وقال أبو عبيدة: الإسداف من الأضداد، أسدف: تنحى قال أبو عمرو إذا كان الرجل قائما بالباب، قلت له: أسدف، أي: تنح عن الباب، حتى يضيء البيت.
 وأسدف الستر: رفعه، قلت: وهو من الأضداد أيضا، لأنه تقدم: أسدف الستر: أرخاه.
 أسدف الرجل: أظلمت عيناه من جوع أو كبر، وهو مجاز. في لغة هوازن: أسدف: أسرج، من السراج، نقله الجوهري.
 ومما يستدرك عليه: أسدف القوم: دخلوا في السدفة، والسدف، محركة: الليل، نقله الجوهري، وأنشد:

  نزور العدو على نـأيه                      بأرعن كالسدف المظلم وأنشد ابن برى للهذلي: وماء وردت على خيفة وقد جنه السدف المظلم وقول مليح:
  وذو هيدب يمرى الغمام بمسدف                      من البرق فيه حنتم متبـعـج مسدف هنا: يكون المضىء والمظلم، وهو من الأضداد.
 وفي حديث علقمة الثقفي: كان بلال يأتينا بالسحور ونحن مسدفون، فيكشف القبة، فيسدف لنا طعامنا أي يضيء، ومعنى مسدفين: داخلين في السدفة، والمراد المبالغة في تأخير السحور. وجمع السدفة: سدف، ومنه قول على رضى الله عنه: وكشفت عنهم سدف الليل أي: ظلمها. وأسدفت المرأة القناع: أرسلته، كما في الصحاح.
 وسدفت الحجاب: أرخيته، وحجاب مسدوف، قال الأعشى:
  بحجاب من بيننا مسدوف ويقال: وجه فلان سدافته: إذا تركها وخرج منها وجمع السديف: سدائف، وسداف.
 وسدفه تسديفا: قطعه، قال الفرزدق:
  وكل قرى الأضياف نقرى من القنا                      ومعتبط فيه السنام الـمـسـدف وقد سموا: سديفا، كأمير، ومسدفا، كمحسن.
 ويقال: رأيت سدفه: شخصه من بعد، كرأيت سواده، وهو مجاز.

##### Türkçe

**السدفة**: fetha ile; ve zulmet (karanlık) ile de damme yapılır; Temîm lehçesidir. Ve Sıhâh’ta: el-Asma‘î dedi: o Necd dilidir: **السدفة** da, iki lehçesiyle: **الضوء** (ışık), Kays lehçesidir. Ve Sıhâh’ta: ve başkalarının dilinde: **الضوء**. Müellifin naklettiği ise Ebû Zeyd’in Nevâdir’inde söylediğidir; zıddıdır; bunu el-Cevherî ve başkaları açıkça belirtmiştir. Şeyhimizin şerhinde: dedim: iki dilin farklılığıyla birlikte zıtlık yoktur; bir cemaatin dediği gibi. Ve şu cevap verildi: zıtlık, bizim استعمالımız (kullanımımız) itibarıyladır; zira bize yasak yoktur. Şu da var ki Arap, hata olmadıkça başkasının diliyle konuşabilir; öyleyse düşün. Yahut isimlendirilmiştir; çünkü her biri ötekine gelir; tıpkı **السدف** gibi, harekeli; el-Cevherî nakletti; o da zıtlar cümlesindendir. Çoğulu: **أسداف**. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:

  يرتدن ساهرة كأن جميمها                      وعميمها أسداف ليل مظلم

Veya **السدفة**: ışık ile karanlığın birlikte karışmasıdır; fecrin doğuşu ile ilk aydınlanmanın başlangıcı arasındaki vakit gibi. Bunu Ebû Ubeyd, bazı lugavîlerden hikâye etti; el-Cevherî de nakletti. ‘Umâre dedi: **السدفة**: gecenin başı ve sonunda içinde ışık bulunan karanlıktır; karanlık ile şafak arası; fecr ile namaz arası. el-Ezherî dedi: doğru olan ‘Umâre’nin dediğidir. **السدفة** ve **السدفة**: geceden bir taifedir. el-Lihyânî dedi: ona **بسدفة** geldim; yani geceden bir kalıntı içinde.

**السدفة** damme ile: akıllar (lubb’lar). Ondan, Kays’tan bir kadının kocasını hicvettiği sözü:

  لا يرتدي مرادى الحرير
  ولا يرى بسدفة الأمير

Veya **سدته**: denildi ki o bir perde; yahut perdeye benzer bir şeydir; kapıda olur; yani onun üzerindedir; onu yağmurdan korur. “Onu yağmur korur” deseydi daha kısa olurdu. Ve **السدف** (harekeli): sabah; Ebû ‘Amr bununla İbn Mukbil’in sözünü tefsir etti:

  وليلة قد جعلت الصبح موعـدهـا                      بصدرة العنس حتى تعرف السدفا

Dedi: yani sabaha kadar yürürüm. el-Ferrâ dedi: **السدف**: onun gelişi; yani sabah. Sa‘d el-Karkara’ya ait olarak şu okundu:

  نحن بغرس الودي أعلمـنـا                      منا بركض الجياد في السدف

el-Mufaddal dedi: Sa‘d el-Karkara: Hecer ehlinden bir adamdır; Nu‘mân ondan gülerdi. Nu‘mân, **اليحموم** adlı atını getirtti ve ona dedi: “Ona bin ve vahşi hayvanı ara.” Sa‘d dedi: “Öyleyse vallahi düşerim.” Nu‘mân, ona bindirmekten başka bir şeye razı olmadı. Sa‘d binince, çocuklarından birine baktı ve dedi: “Vâ ebî, yetimlerin yüzleri!” Sonra beyti söyledi. **الودى**: küçük hurma fidanlarıdır. **منا**: yani “bizde”. Ebû Hureyre hadîsinde - Allah ondan razı olsun -: “Fecri **السدف**’e kadar ayır.” yani gündüzün beyazlığına kadar. **السدف** ayrıca: gecenin siyahlığıdır; **السدفة** (damme ile) gibi; bu geçti. İbn Berrî, Humeyd el-Arkat için şu beyti okudu:

  وسدف الخيط البهيم ساتره

Ve denildi ki: o, **الجنح**’tan sonradır. Dedi:

  ولقد رأيتك بالقـوادم مـرة                      وعلى من سدف العشى لياح

İbn ‘Abbâd dedi: koyundan dişi kuzuya **السدف** denir; gecenin siyahlığı gibi siyahlığı olan odur. Sağım için **بسدف** diye çağrılır: **سدف: سدف**.

Ve (vezin olarak) **كزبير**: İsmâ‘îl b. Meymûn’un oğlu **سديف**; şairdir.

Ve **السدوف** (damme ile): uzaktan gördüğün siluetlerdir. es-Sâgânî dedi: doğrusu **بالشين المعجمة** iledir; ileride geleceği üzere. Dedim: doğru olan, ikisinin de iki dil oluşudur.

Ve **الأسدف**: kapkara, karanlık. Ya‘kûb okudu:

  فلما عوى الذئب مستعقرا                      أنسنا به والدجى أسدف

**السدافة** (vezin olarak **ككتابة**): örtü/perdedir. Ondan, Ümmü Seleme’nin Âişe’ye - Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun - Basra’ya çıkmak istediğinde sözü: “Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in ahdini terk ettin; düşüşün Allah’ın gözü önündedir; Resûlü üzerine dönüyorsun; **سدافته**’ni yönelttin.” **السدافة** ile örtüyü ve perdeyi kastetti. Onu yöneltmesi: onu açmasıdır; yani örtüyü yırttın; yani yüzünü aldın. Ve denir: “Falan **سدافته**’ni yöneltti”: onu bırakıp ondan çıktığında. Ve örtüye **سدافة** denildi; çünkü **يسدف**; yani üzerine salınır. Ve denildi ki: onu, yapışmanı emrolunduğun yerinden kaldırdı ve onu önüne koydu. Ve rivayet edilir: **سجافته** cim ile; ona işaret geçmişti.

**السديف** (vezin olarak **كأمير**): hörgüç yağıdır. Ve Sıhâh’ta: hörgüç. Başkası artırdı: kesilmiş parça. el-Cevherî şaire - o, el-Muhabbal es-Sa‘dî’dir - şu beyti okudu:

  إذا ما الخصيف العوبثاني ساءناتركناه واخترنا السديف المسرهدا

es-Sâgânî, Tarafe’ye ait olarak okudu:

  فظل الإماء يمتللن حوارهاويسعى علينا بالسديف المسرهد

Ebû ‘Amr dedi: **أسدف** ve **أغدف** ve **أزدف**: uyudu. Ebû ‘Ubeyde dedi: **أسدف الليل** ve **أزدف** ve **أشدف**: perdelerini salıp karardığında. el-‘Accâc dedi:

  وأقطع الليل إذا ما أسدفا

el-Cevherî nakletti. İbn Berrî dedi: bunun benzeri, el-Hatfâ’nın, Cerîr’in dedesi için:

  يرفعن بالليل إذا ما أسدفا
  أعناق جنان وهاما رجفا

**أسدف الفجر**: aydınlandı; el-Cevherî nakletti. Metni: **أسدف الصبح**. Ebû ‘Ubeyde dedi: **الإسداف** zıtlardandır. **أسدف**: uzaklaştı. Ebû ‘Amr dedi: adam kapıda ayakta ise ona “**أسدف**” dersin; yani kapıdan çekil; ta ki ev aydınlansın.

Ve **أسدف الستر**: onu kaldırdı. Dedim: o da zıtlardandır; çünkü daha önce geçti: **أسدف الستر**: onu saldı.

**أسدف الرجل**: açlıktan yahut yaşlılıktan gözleri karardı; bu mecazdır. Hevâzin dilinde: **أسدف**: eyerledi; **السراج**’dan; el-Cevherî nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أسدف القوم**: **السدفة**’ye girdiler. Ve **السدف** (harekeli): gece; el-Cevherî nakletti. Ve şu okundu:

  نزور العدو على نـأيه                      بأرعن كالسدف المظلم

İbn Berrî, Hüzelî için okudu:

  وماء وردت على خيفة وقد جنه السدف المظلم

Ve Melîh’in sözü:

  وذو هيدب يمرى الغمام بمسدف                      من البرق فيه حنتم متبـعـج

Burada **مسدف**: aydınlık da olur, karanlık da; o zıtlardandır.

‘Alkame es-Sekafî hadîsinde: Bilâl bize sahurla gelirdi, biz **مسدفون** iken; kubbeyi açar, bize yemeğimizi **يسدف** ederdi; yani aydınlatırdı. **مسدفين**’in manası: **السدفة**’ye girmiş kimseler. Murad: sahuru geciktirmede mübalağadır. **السدفة**’nin çoğulu: **سدف**. Ondan, Ali - Allah ondan razı olsun - sözü: “Onlardan gecenin **سدف**’ini açtım”; yani onun karanlıklarını. Ve Sıhâh’ta olduğu üzere: kadın **القناع**’ı **أسدفت** etti: onu saldı.

Ve **سدفت الحجاب**: onu saldım. Ve **حجاب مسدوف**. el-A‘şâ dedi:

  بحجاب من بيننا مسدوف

Ve denir: “Falan **سدافته**’ni yöneltti”: onu bırakıp ondan çıktığında. **السديف**’in çoğulu: **سدائف** ve **سداف**.

Ve **سدفه تسديفا**: onu kesti. el-Ferezdak dedi:

  وكل قرى الأضياف نقرى من القنا                      ومعتبط فيه السنام الـمـسـدف

Ve isimlendirdiler: **سديفا** (vezin olarak **كأمير**) ve **مسدفا** (vezin olarak **كمحسن**).

Ve denir: “Onun **سدفه**’ini gördüm”: uzaktan siluetini; “onun siyahlığını gördüm” gibi; bu mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سدّفهُ
2 سدّفهُ ذ , (M, TA,) inf. n. تَسْدِيفٌ, (TA,) He cut it in pieces; namely, a camel's hump. (M, TA.)

اسدف
4 اسدف ذ It (the night) became dark; (S, M, K;) accord. to some, after the جِنْح [app. as meaning the first part thereof; or about the half; or a great, or the greater, part]: (M:) or let down its curtains, and became dark: and ازدف and اسدف signify the same. (AO, TA.) ― -b2- And اسدف القَوْمُ The people, or party, entered upon the [period of the night called] سُدْفَة. (M.) ― -b3- And اسدف He slept; (AA, K, TA;) as also ازدف. (AA, TA.) ― -b4- And (tropical:) His eyes became dark by reason of hunger or age: (K, TA:) said of a man. (TA.) ― -b5- Also, said of the daybreak, or dawn, It shone: (S, K, TA:) [thus,] as AO says, it has two contr. significations. (TA.) ― -b6- And He lighted the lamp: (K:) or one says, in the dial. of Hawázin, أَسْدِفُوا, i. e. أَسْرِجُوا [Light ye a lamp, or with a lamp]; from السِّرَاجُ: (S, TA:) or one says in that dial., أَسْدَفُوا لَنَا, i. e. أَسْرَجُوا [They lighted for us a lamp, or with a lamp]. (M.) ― -b7- Also He moved away or aside [in order that the light might enter a place]. (K.) When a man is standing at a door or an entrance, one says to him, أَسْدِفْ, i. e. Move thou away or aside from the door, or entrance, in order that the chamber, or tent, may become light. (AA, TA. [See also the last sentence of this paragraph.]) ― -b8- [In all of these senses, perhaps excepting one, it is intrans.: in others, trans.] -A2- You say of a woman, اسدفت القِنَاعَ, (S, TA,) and الحِجَابَ, (TA,) She let down [the head-covering, and the veil, or curtain]. (S, TA.) ― -b2- And اسدف السِّتْرَ He raised [the veil, or curtain]. (K.) ― -b3- One says also, أَسْدِفِ البَابَ Open thou the door, or entrance, in order that the chamber, or tent, may become light. (S.)

سَدَفٌ
سَدَفٌ ذ : see سُدْفَةٌ, in three places. ― -b2- Also The night. (S, TA.) ― -b3- And The daybreak, or dawn: (AA, S, K:) and the advent thereof: (Fr, S, K:) and the whiteness of day. (TA.) -A2- Also A ewe: (Ibn-'Abbád, K:) or such as has a blackness like that of night. (TA.) ― -b2- And سَدَفْ سَدَفْ is A call to the ewe to be milked. (K.)

سَدْفَةٌ
سَدْفَةٌ ذ : see the next paragraph.

سُدْفَةٌ
سُدْفَةٌ ذ and ↓ سَدْفَةٌ i. q. ↓ سَدَفٌ, (As, S, M, K,) as meaning The darkness, (As, S, K,) in the dial. of Nejd, (As, S,) or of Temeem; (K;) or as meaning the darkness of night; or, as some say, after the جِنْح [which here app. means the first part of the night; or about the half; or a great, or the greater, part]: (M:) and also as meaning the light, (As, S, K, and M in explanation of the first word,) in the dial. of others, (As, S,) or of Keys: (K:) thus having two contr. significations; (S, K;) or the darkness and the light are called by one and the same name because each of them comes upon the other: (K:) or the first, (S, M, K,) and second, (K,) the commingling of the light and the darkness, (S, M, K,) as in the time between the rising of the dawn, (S,) or as in the time between the prayer of the dawn, (M,) and that when the sun becomes white, (S, M,) accord. to some, as is said by A 'Obeyd; (S;) or, as 'Omárah says, the first signifies darkness in which is light, of the former part of the night and of the latter part thereof, between the redness after sunset and the darkness and between the dawn and the prayer [of the dawn]; And Az says that this is the correct explanation: (TA:) and the first and second, a portion of the night: (M, K:) or the first, a remaining portion of the night: (Ibn- Habeeb, TA:) or the first of five divisions of the night: (TA in art. خدر: see خُدْرَةٌ, voce خَدَرٌ:) and the first, (K, TA,) i. e. with damm, (TA,) or the second, (CK,) as also ↓ سَدَفٌ, the blackness of night: (K:) the pl. of the first is سُدَفٌ; as in the saying of 'Alee, كَشَفْتُ عَنْهُمْ سُدَفَ اللَّيْلِ I removed from over them the darknesses of night: (TA:) and the pl. of ↓ سَدَفٌ is أَسْدَافٌ. (M, TA.) You say also, رَأَيْتُ سُدْفَةَ شَخْصِهِ مِنْ بُعْدٍ (tropical:) I saw the blackness of his body, or form, from a distance. (TA.) -A2- Also the first, A door, or an entrance: (M, K:) or its سُدَّة [i. e. vestibule, or porch, &c.]: (K:) and a sort of covering over a door to protect it from the rain. (K, * TA.)

سُدُوفٌ
سُدُوفٌ ذ [a pl. of which the sing. is app. سَدَفٌ, like شَدَفٌ,] The corporeal forms or figures or substances of men or other things which one sees from a distance: (K:) accord. to Sgh, (TA,) correctly with ش: (K, TA:) but the truth is, that they are two dial. vars. (TA.)

سَدِيفٌ
سَدِيفٌ ذ A camel's hump: (S:) or a camel's hump cut into pieces: (M, TA:) or pieces [or slices] of a camel's hump: (Ham p. 258:) or the fat of a camel's hump: (M, K, and Ham p. 257:) [or a very fat hump of a camel: (Freytag, from the Deewán of Jereer:)] pl. سَدَائِفُ and سِدَافٌ. (TA.)

سِدَافَةٌ
سِدَافَةٌ ذ A veil, or covering; a thing that veils, conceals, covers, or protects: whence the saying of Umm-Selemeh to 'Áïsheh, (O, K, TA,) when she desired to go forth to El-Basrah, (TA,) قَدْ وَجَّهْتِ سِدَافَتَهُ i. e. هَتَكْتِ السِّتْرَ i. e. أَخَذْتِ وَجْهَهَا [i. e. وَجْهَ سِدَافَتِهِ (JM in art. وجه) Thou hast rent open his veil, or covering, meaning the Prophet's, as is shown in the TA]: (O, K, TA:) or thou hast removed his veil, or covering: (O, TA:) or thou hast removed his veil, or covering, from its place, to which thou wast commanded to keep, and hast placed it before thee: (O, K, TA:) but the saying is also related otherwise, i. e. وَجَّهْتِ سِجَافَتَهُ, mentioned before [in art. سجف]. (TA.) One says also, وَجَّهَ فُلَانٌ سِدَافَتَهُ, meaning Such a one quitted his veil, or covering, and came forth from [behind] it. (TA.)

أَسْدَفُ
أَسْدَفُ ذ , as an epithet applied to night, Dark, (M, [as also مُسْدِفٌ,]) or black. (K.)

مُسْدِفٌ
مُسْدِفٌ ذ Dark: [like أَسْدَفُ:] and also light: having two contr. significations. (M, TA.) ― -b2- And Entering upon the [period called] سُدْفَة. (TA.).

سَنَامٌ مُسَدَّفٌ
سَنَامٌ مُسَدَّفٌ ذ A camel's hump cut into pieces [or slices]. (M.)

حِجَابٌ مَسْدُوفٌ
حِجَابٌ مَسْدُوفٌ ذ A veil, or curtain, let down. (TA.)

##### Türkçe

**سدّفهُ**
2 **سدّفهُ** ذ , (M, TA,) mastar ismi **تَسْدِيفٌ**, (TA,) onu parçalara ayırdı; yani, bir devenin hörgücünü. (M, TA.)

**اسدف**
4 **اسدف** ذ O (gece) karardı; (S, M, K;) bazılarına göre, **جِنْح**’dan sonra [görünüşe göre bununla gecenin ilk kısmı; yahut yaklaşık yarısı; yahut büyük, yahut daha büyük kısmı kastedilerek]: (M:) yahut perdelerini salıverdi ve karardı: ve **ازدف** ve **اسدف** aynı manaya delâlet eder. (AO, TA.) ― -b2- Ve **اسدف القَوْمُ** Kavim, yahut topluluk, [gecenin] **سُدْفَة** denilen [vaktine] girdi. (M.) ― -b3- Ve **اسدف** Uyudu; (AA, K, TA;) **ازدف** da böyledir. (AA, TA.) ― -b4- Ve (mecazen:) Açlık veya yaşlılık sebebiyle gözleri karardı: (K, TA:) bir adam hakkında söylenir. (TA.) ― -b5- Yine, tan yeri, yahut şafak hakkında söylenir: Parladı: (S, K, TA:) [böylece,] AO’nun dediği üzere, onun iki zıt manası vardır. (TA.) ― -b6- Ve O, kandili yaktı: (K:) yahut Hevâzin lehçesinde **أَسْدِفُوا**, yani **أَسْرِجُوا** [bir kandil yakın, yahut kandille (aydınlatın)]; **السِّرَاجُ**’dan: (S, TA:) yahut o lehçede, **أَسْدَفُوا لَنَا**, yani **أَسْرَجُوا** [bizim için bir kandil yaktılar, yahut kandille (aydınlattılar)]. (M.) ― -b7- Yine O, [ışığın bir yere girmesi için] uzaklaştı yahut yana çekildi. (K.) Bir adam bir kapıda yahut girişte durduğunda ona **أَسْدِفْ**, yani: Odanın yahut çadırın aydınlanması için kapıdan yahut girişten uzaklaş yahut yana çekil, denir. (AA, TA. [Ayrıca bu paragrafın son cümlesine de bak.]) ― -b8- [Bu manaların hepsinde, biri müstesna belki, lâzımdır: diğerlerinde, müteaddîdir.] -A2- Bir kadın hakkında şöyle dersin: **اسدفت القِنَاعَ**, (S, TA,) ve **الحِجَابَ**, (TA,) O, [baş örtüsünü ve perdeyi] salıverdi. (S, TA.) ― -b2- Ve **اسدف السِّتْرَ** O, [perdeyi] kaldırdı. (K.) ― -b3- Yine şöyle denir: **أَسْدِفِ البَابَ** Odanın yahut çadırın aydınlanması için kapıyı yahut girişi aç. (S.)

**سَدَفٌ**
**سَدَفٌ** ذ : üç yerde, **سُدْفَةٌ**’ye bak. ― -b2- Yine: Gece. (S, TA.) ― -b3- Ve: Tan yeri, yahut şafak: (AA, S, K:) ve onun gelişi: (Fr, S, K:) ve gündüzün beyazlığı. (TA.) -A2- Yine: Bir koyun: (Ibn-'Abbád, K:) yahut geceninki gibi bir karalığı olan. (TA.) ― -b2- Ve **سَدَفْ سَدَفْ**, sağılmak üzere koyuna yapılan bir çağrıdır. (K.)

**سَدْفَةٌ**
**سَدْفَةٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**سُدْفَةٌ**
**سُدْفَةٌ** ذ ve ↓ **سَدْفَةٌ** i. q. ↓ **سَدَفٌ**, (As, S, M, K,) “karanlık” manasında, (As, S, K,) Necd lehçesinde, (As, S,) yahut Temîm’in; (K;) yahut gecenin karanlığı manasında; yahut, bazılarınca, **جِنْح**’dan sonra [ki burada görünüşe göre gecenin ilk kısmı; yahut yaklaşık yarısı; yahut büyük, yahut daha büyük kısmı demektir]: (M:) ve yine “ışık” manasında, (As, S, K, ve M ilk kelimenin açıklamasında,) başkalarının lehçesinde, (As, S,) yahut Kays’ın: (K:) böylece iki zıt manaya sahip olarak; (S, K;) yahut karanlık ve ışık, her birinin ötekine gelmesi sebebiyle tek bir adla adlandırılmıştır: (K:) yahut birincisi, (S, M, K,) ve ikincisi, (K,) ışık ile karanlığın karışmasıdır, (S, M, K,) şafağın doğuşu arasındaki vakitte olduğu gibi, (S,) yahut sabah namazı arasındaki vakitte olduğu gibi, (M,) ve güneşin beyazlaştığı vakte kadar, (S, M,) bazılarına göre, Ebû ‘Ubeyd’in söylediği üzere; (S;) yahut, ‘Umârah’ın dediği gibi, birincisi, gecenin önceki kısmının ve sonraki kısmının, güneş batımından sonraki kızıllık ile karanlık arasındaki ve şafak ile [sabah] namazı arasındaki, içinde ışık bulunan karanlığı ifade eder; ve Az bunun doğru açıklama olduğunu söyler: (TA:) ve birinci ve ikinci, gecenin bir parçasıdır: (M, K:) yahut birincisi, geceden kalan bir parçadır: (Ibn- Habeeb, TA:) yahut gecenin beş taksiminden birincisidir: (TA, md. **خدر**’de: **خُدْرَةٌ**’ye bak, **خَدَرٌ** maddesinde:) ve birincisi, (K, TA,) yani damme ile, (TA,) yahut ikincisi, (CK,) yine ↓ **سَدَفٌ** gibi, gecenin karalığıdır: (K:) birincinin çoğulu **سُدَفٌ**’dur; ‘Alî’nin şu sözünde olduğu gibi, **كَشَفْتُ عَنْهُمْ سُدَفَ اللَّيْلِ** “Onların üzerinden gecenin karanlıklarını kaldırdım”: (TA:) ve ↓ **سَدَفٌ**’ün çoğulu **أَسْدَافٌ**’dur. (M, TA.) Yine şöyle dersin: **رَأَيْتُ سُدْفَةَ شَخْصِهِ مِنْ بُعْدٍ** (mecazen:) Onun bedeninin yahut suretinin karalığını uzaktan gördüm. (TA.) -A2- Yine birincisi: Bir kapı, yahut bir giriş: (M, K:) yahut onun **سُدَّة**’si [yani, giriş holü, yahut sundurma, vb.]: (K:) ve bir kapının üstünde onu yağmurdan korumak için olan bir çeşit örtü. (K, * TA.)

**سُدُوفٌ**
**سُدُوفٌ** ذ [çoğuldur; onun tekili görünüşe göre **سَدَفٌ**, **شَدَفٌ** gibi,] uzaktan görülen insanların yahut başka şeylerin cisimleri yahut suretleri yahut maddeleridir: (K:) Sgh’ye göre, (TA,) doğru olarak ş ile: (K, TA:) fakat hakikat şudur ki, onlar iki lehçe varyantıdır. (TA.)

**سَدِيفٌ**
**سَدِيفٌ** ذ Bir devenin hörgücü: (S:) yahut parçalara ayrılmış bir deve hörgücü: (M, TA:) yahut bir deve hörgücünün parçaları [yahut dilimleri]: (Ham s. 258:) yahut bir deve hörgücünün yağı: (M, K, ve Ham s. 257:) [yahut devenin pek yağlı bir hörgücü: (Freytag, Cerîr’in Dîvânı’ndan:) ] çoğulu **سَدَائِفُ** ve **سِدَافٌ**. (TA.)

**سِدَافَةٌ**
**سِدَافَةٌ** ذ Bir örtü, yahut kaplama; örten, gizleyen, kapatan, yahut koruyan bir şey: buradan Ümmü Seleme’nin ‘Âişe’ye sözü, (O, K, TA,) o Basra’ya çıkmak istediğinde, (TA,) **قَدْ وَجَّهْتِ سِدَافَتَهُ** yani **هَتَكْتِ السِّتْرَ** yani **أَخَذْتِ وَجْهَهَا** [yani **وَجْهَ سِدَافَتِهِ** (JM md. **وجه**’de) Onun, yani Peygamber’in, örtüsünü yırttın; TA’da gösterildiği üzere]: (O, K, TA:) yahut onun örtüsünü kaldırdın: (O, TA:) yahut emrolunduğun üzere muhafaza edeceğin yerinden onun örtüsünü kaldırdın ve onu önüne koydun: (O, K, TA:) fakat söz başka türlü de rivayet edilmiştir; yani **وَجَّهْتِ سِجَافَتَهُ**, daha önce zikredildi [md. **سجف**’te]. (TA.) Yine şöyle denir: **وَجَّهَ فُلَانٌ سِدَافَتَهُ**, yani: falan kimse örtüsünü terk etti ve onun [arkasından] dışarı çıktı. (TA.)

**أَسْدَفُ**
**أَسْدَفُ** ذ , geceye sıfat olarak, Karanlık, (M, [**مُسْدِفٌ** da böyledir,]) yahut siyah. (K.)

**مُسْدِفٌ**
**مُسْدِفٌ** ذ Karanlık: [**أَسْدَفُ** gibi:] ve ayrıca aydınlık: iki zıt manaya sahip olarak. (M, TA.) ― -b2- Ve [**سُدْفَة** denilen] vakte girmiş olan. (TA.).

**سَنَامٌ مُسَدَّفٌ**
**سَنَامٌ مُسَدَّفٌ** ذ Parçalara [yahut dilimlere] ayrılmış bir deve hörgücü. (M.)

**حِجَابٌ مَسْدُوفٌ**
**حِجَابٌ مَسْدُوفٌ** ذ Salıverilmiş bir örtü, yahut perde. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَدَفَ
سَدَفَ أَسْدَفَ IV ,
a.  Was dark, gloomy; was dim.

b.  Raised; let down ( curtain ).

c.  Glimmered, shone ( dawn ).

d.  Lit ( lamp ).

e.  Opened ( door ).

f.  Slept.

g.  [ 'An ], Went away from.

سَدْفَة
سَدْفَة 1t ,
a.  Darkness; gloom, obscurity.

b.  Glimmering of the dawn.

سُدْفَة
سُدْفَة 3t , ( pl. سُدَف 9 ),
a.  see 1t (a) , ( b ).

c.  Door, entrance; curtain, hanging.

سَدَف
سَدَف 4 , ( pl. أَسْدَاْف 38 ),
a.  Darkness.

b.  Daybreak, dawn.

أَسْدَفُ
أَسْدَفُ 14 , ( pl. سُدْف 3 ),
a.  Black, dark.

سِدَاْفَة
سِدَاْفَة 23t ,
a.  Veil, covering.

سُدُوْف
سُدُوْف 27 ,
a.  Figures, shapes, outlines.

##### Türkçe

**سَدَفَ**
**سَدَفَ أَسْدَفَ** IV,
a. Karanlık oldu, kasvetli oldu; loş oldu.

b. Kaldırdı; indirdi (perdeyi).

c. Parıldadı, ışıldadı (tan).

d. Yaktı (lambayı).

e. Açtı (kapıyı).

f. Uyudu.

g. [‘An], -den uzaklaştı.

**سَدْفَة**
**سَدْفَة** 1t,
a. Karanlık; kasvet, belirsizlik.

b. Tanın parıltısı.

**سُدْفَة**
**سُدْفَة** 3t, (çoğ. **سُدَف** 9),
a. 1t (a), (b)’ye bak.

c. Kapı, giriş; perde, asma.

**سَدَف**
**سَدَف** 4, (çoğ. **أَسْدَاْف** 38),
a. Karanlık.

b. Gün doğumu, tan.

**أَسْدَفُ**
**أَسْدَفُ** 14, (çoğ. **سُدْف** 3),
a. Siyah, koyu.

**سِدَاْفَة**
**سِدَاْفَة** 23t,
a. Örtü, kaplama.

**سُدُوْف**
**سُدُوْف** 27,
a. Figürler, şekiller, hatlar.
