# سدل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%AF%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سدل

سَدَلَ الشَّعْرَ والثوبَ والسِّتْرَ يَسْدِلُه ويَسْدُله سَدْلاً وأَسْدَله: أَرْخاه وأَرْسَلَه. وفي حديث علي، كرَّم الله وجهه: أَنه خَرَج فرأَى قوماً يُصَلُّون قد سَدَلوا ثيابَهم فقال: كأَنَّهم اليهودُ خَرَجوا من فُهْرِهم؛ قال أَبو عبيد: السَّدْل هو إِسْبال الرجل ثوبَه من غير أَن يَضُمَّ جانبيه بين يديه، فإِن ضَمَّه فليس بسَدْلٍ، وقد رُوِيت فيه الكراهةُ عن النبي، صلى الله عليه وسلم. وفي حديث عائشة: أَنها سَدَلَتْ طَرَف قِناعها على وجهها وهي مُحْرِمة أَي أَسْبَلَتْه. وفي الحديث: نُهِي عن السَّدْل في الصلاة؛ هو أَن يَلْتَحِف بثوبه ويدخل يديه من داخل فيركع ويسجد وهو كذلك، وكانت اليهود تفعله فنُهُوا عنه، وهذا مطَّرد في القميص وغيره من الثياب؛ وقيل: هو أَن يضع وسَطَ الإِزار على رأْسه ويُرْسل طَرَفيه عن يمينه وشماله من غير أَن يجعلهما على كتفيه، قال سيبويه: فأَما قولهم يَزْدُلُ ثوبه فعلى المُضارَعة، لأَن السين ليست بمُطْبَقة وهي من موضع الزاي فحَسُنَ إِبدالُها لذلك، والبيان فيها أَجْوَد إِذ كان البيان في الصاد أَكثر من المُضارَعة مع كون المُضارَعة في الصاد أَكثر منها في السين. وشَعر مُنْسَدِلٌ: مسترسلٌ، قال الليث: شعر مُنْسَدِلٌ ومُنْسَدِرٌ كثير طويل قد وقع على الظَّهر. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قَدِم المدينةَ وأَهل الكتاب يَسْدِلُون أَشعارهم والمشركون يَفْرُقون فسَدَل النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، شعره ثم فَرَقَه، وكان الفَرْق آخر الأَمرين؛ قال ابن شميل: المُسَدَّل من الشَّعر الكثيرُ الطويل، يقال: سَدَّلَ شَعرَه على عاتقيه وعنقه وسَدَلَه يَسْدِله. والسَّدْل: الإِرسال ليس بمَعْقوف ولا مُعَقَّد. وقال الفراء: سَدَلْت الشَّعَر وسَدَنْته أَرخيته. الأَصمعي: السُّدُولُ والسُّدُون، باللام والنون، ما جُلِّل به الهَوْدج من الثياب، والسَّدِيلُ: ما أُسْبِلَ على الهودج، والجمع السُّدُول والسَّدائل والأَسدال. والسَّدِيل: شيء يُعَرَّض في شُقَّة الخِباء، وقيل: هو سِتْر حَجَلة المرأَة. والسِّدْل والسُّدْل: السِّتْر، وجمعه أَسدال وسُدُول؛ فأَما قول حُمَيد ابن ثور:
فَرُحْنَ وقد زايَلْنَ كُلَّ ظَعِينةٍ
لَهُنَّ، وباشَرْنَ السُّدُول المُرَقَّما
فإِنه لما كان السُّدُول على لفظ الواحد كالسُّدوس لضرب من الثياب وصَفَه بالواحد، قال: وهكذا رواه يعقوب رحمه الله،ورواه غيره: السَّدِيل المُرَقَّما؛ قال: وهو الصحيح لأَن السَّدِيل واحد. ابن الأَعرابي: سَوْدَل الرجلُ إِذا طال سَوْدَلاه أَي شارباه. والسِّدل: السِّمْط من الجوهر، وفي المحكم: من الدُّرِّ يطول إِلى الصدر، والجمع سُدُولٌ؛ وقال حاجب المزني:كَسَوْنَ الفارِسِيَّةَ كُلَّ قَرْنٍ،
وزَيَّنَّ الأَشِلَّةَ بالسُّدُول
ويروى:
كَسَوْنَ القادِسِيَّة كل قَرْنٍ
والسَّدَلُ: المَيَل. وذَكَرٌ أَسْدَلُ: مائل. وسَدَلَ ثوبَه يَسْدِلُه: شَقَّه.
والسَّدِيلُ: موضع. والسِّدِلَّى، على فِعِلَّى: معرَّب وأَصله بالفارسية سِهْدِلَّه كأَنه ثلاثة بُيُوت في بَيْت كالحارِيِّ بكُمَّيْن.

### Türkçe

**سَدَلَ** saçı, elbiseyi ve perdeyi **يَسْدِلُه** ve **يَسْدُله** (diye) **سَدْلاً** (olarak) (yaptı).

Ve **أَسْدَله**: onu salıverdi ve gönderdi. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: onun, çıktığı ve bir kavmi namaz kılıyor gördüğü, elbiselerini **سَدَلوا** (yapmış) oldukları; bunun üzerine dediği: Sanki onlar Yahudilerdir, **فُهْرِهم**’den çıkmışlardır; Ebû Ubeyd dedi: **السَّدْل** erkeğin elbisesini, iki yanını ellerinin arasında toplamaksızın sarkıtmasıdır; eğer onu toplarsa, **سَدْل** değildir. Ve onda, Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kerâhet rivayet edilmiştir. Âişe’nin hadîsinde: onun, ihramlı iken yüzü üzerine başörtüsünün ucunu **سَدَلَتْ** (yaptığı), yani onu **أَسْبَلَتْ** (sarkıttığı). Ve hadîste: namazda **السَّدْل**’den nehyedildi; o, elbisesiyle bürünmesi ve ellerini iç taraftan sokmasıdır; böylece rükû eder ve secde eder, o hâl üzere; Yahudiler onu yapardı, ondan nehyedildiler. Ve bu, gömlekte ve elbiselerin diğerinde süreklidir. Ve denildi: o, izarın ortasını başının üzerine koyması ve iki ucunu sağından ve solundan, onları iki omzu üzerine getirmeksizin salıvermesidir. Sîbeveyh dedi: onların “**يَزْدُلُ** elbisesini” sözüne gelince, o **المُضارَعة** üzerinedir; çünkü **السين** **بِمُطْبَقة** değildir ve o, **الزاي**’ın yerindendir; bundan dolayı onun değiştirilmesi güzel oldu. Ve onda açıklık daha iyidir; zira açıklık **الصاد**’da, **المُضارَعة**’dan daha çoktur; **المُضارَعة**’nın **الصاد**’da, **السين**’de olduğundan daha çok olmasıyla birlikte.

Ve **شَعر مُنْسَدِلٌ**: salıverilmiş. Leys dedi: **شعر مُنْسَدِلٌ** ve **مُنْسَدِرٌ**: çok, uzun; sırtın üzerine düşmüş. Ve hadîste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Medine’ye geldi; Ehl-i kitap saçlarını **يَسْدِلُون** (yapıyorlardı), müşrikler ise ayırıyorlardı; Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, saçını **سَدَل** (yaptı), sonra onu ayırdı; ve **الفَرْق** iki işin sonuncusuydu. İbn Şümeyl dedi: saçtan **المُسَدَّل** çok ve uzundur; denilir: saçını iki omzu ve boynu üzerine **سَدَّلَ** ve onu **سَدَلَه يَسْدِله**. Ve **السَّدْل**: ne kıvrılmış ne düğümlenmiş olarak salıvermedir. Ferrâ dedi: saçı **سَدَلْت** ve onu **سَدَنْته**: onu salıverdim. Asmaî: **السُّدُولُ** ve **السُّدُون**, **باللام والنون**, hevdicin üzerine elbiselerden örtülen şeydir. Ve **السَّدِيلُ**: hevdicin üzerine sarkıtılan şeydir. Çoğulu **السُّدُول** ve **السَّدائل** ve **الأَسدال**’dır. Ve **السَّدِيل**: çadırın bir parçasında enlemesine konulan bir şeydir; ve denildi: o, kadının **حَجَلة**’sinin perdesidir. Ve **السِّدْل** ve **السُّدْل**: perdedir; çoğulu **أَسدال** ve **سُدُول**’dür. Humeyd b. Sevr’ün sözüne gelince:

فَرُحْنَ وقد زايَلْنَ كُلَّ ظَعِينةٍ
لَهُنَّ، وباشَرْنَ السُّدُول المُرَقَّما

Şüphesiz o, **السُّدُول** tekil lafzı üzere, elbiselerden bir tür için **السُّدوس** gibi olduğundan, onu tekil ile niteledi. Dedi: Yakub, Allah ona rahmet etsin, onu böyle rivayet etti; başkası ise şöyle rivayet etti: **السَّدِيل المُرَقَّما**. Dedi: ve o doğrudur; çünkü **السَّدِيل** tektir.

İbnü’l-A‘râbî: adam **سَوْدَل** (yapar) — **سَوْدَلاه**’ı, yani iki bıyığı uzadığı zaman. Ve **السِّدل**: cevherden dizidir; **المحكم**’de: inciden, göğse kadar uzar; çoğulu **سُدُولٌ**’dür. Hâcib el-Müzenî dedi:

كَسَوْنَ الفارِسِيَّةَ كُلَّ قَرْنٍ،
وزَيَّنَّ الأَشِلَّةَ بالسُّدُول

Ve şöyle de rivayet edilir:

كَسَوْنَ القادِسِيَّة كل قَرْنٍ

Ve **السَّدَلُ**: meyildir. Ve **ذَكَرٌ أَسْدَلُ**: meyilli. Ve elbisesini **سَدَلَ** — **يَسْدِلُه**: onu yardı. Ve **السَّدِيلُ**: bir yerdir. Ve **السِّدِلَّى**, **على فِعِلَّى**: Arapçalaştırılmıştır; aslı Farsçada **سِهْدِلَّه**’dir; sanki bir ev içinde üç ev gibidir; iki kollu **الحارِيِّ** gibi.
