# سربخ (س-ر-ب-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ر - ب - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والسين
دخمس:
الدَّخْمَسةُ: الخِبُّ يُدَخْمِسُ عليك ولا يُبَيِّنُ لك محنة ما يريد.
تقول: يُدَخْمِسُ علي.
دنخس: والدَّنْخَسُ: الجسيم، الشديد اللحم. والدَّنْخَسُ أيضا: الذي لا خير فيه خرمس: اخْرَمَّسَ أي: ذَلَّ وخَضَعَ، قال:
ودَخْدَخَ العَدُوُّ حتى اخْرمَّسَا
سربخ: السَّرْبَخُ: مفازة لا يهتدى فيها.
سخبر: السَّخْبَرُ: شجرة من شجر الثمام، له قضب مجتمع، وجرثومة، وعيدانه كالكراث في الكثرة، وكأن ثمرته مكاسح القصب أو أدق منها. ومكاسح القصب رؤوسها.
خنفس: الخُنْفَساءُ: دويبة سوداء تكون في أصول الحيطان.
يقال: هو ألح من الخُنْفَساء. لرجوعها إليك كلما رميت بها.
وثلاث خنفساوات، والجميع خَنافِسُ.
وفي لغة: خُنْفَساء وخُنْفَساءة واحدة، وثلاث خُنْفَساوات.
خنبس: أسد خُنابِسٌ، وحَنْبَسَةُ: ترارة وغلظة. ويقال: بل مشيته.
تسخن: التَّساخينُ: الخفاف، الواحد تَسْخانٌ وتَسْخَنٌ.
فرسخ: الفَرْسَخُ ثلاثة أميال ويقالُ للذي لا فُرْجَةَ فيه من الأشياء: ما فيها فَرْسَخُ خنسر: قرأت في كتاب: الخَناسِرةُ، واحدُهم: خِنْيسرٌ، وهم الذين يُشَيِّعُونَ الجنائز.
خلبس: والخَلابيسُ: الكذب.
والخَلابيسُ: أن تروى الإبل، ثم تذهب ذهابا شديدا حتى تعني الراعي.
سملخ: السَّمالِخيُّ من الطَّعام: ما لم يكن له طعم، ومن اللبن أيضاً.
والسَّماليخُ: أماصيخُ من النَّصيِّ مثل القضيب، يقال له: أُمصُوخةُ. وأَماصِيخُ الزَّخْرِط: ما سالَ من أنف النَّعجة.
خسفج: الخَيْسَفوج: حب القطن.

##### Türkçe

**الخاء** ve **السين**

دخمس:
**الدَّخْمَسةُ**: kurnaz olan (kimse) sana **يُدَخْمِسُ** eder ve sana, istediği şeyin mihnetini (sıkıntısını/çetinliğini) açıklamaz.
Dersin ki: bana **يُدَخْمِسُ** ediyor.

دنخس: ve **الدَّنْخَسُ**: iri yapılı, eti şiddetli (çok etli). Ve **الدَّنْخَسُ** ayrıca: kendisinde hayır olmayan.

خرمس: **اخْرَمَّسَ** yani: zelil oldu ve boyun eğdi; dedi ki:
ودَخْدَخَ العَدُوُّ حتى اخْرمَّسَا

سربخ: **السَّرْبَخُ**: içinde yol bulunmayan (yol gösterilmeden gidilemeyen) bir çöl.

سخبر: **السَّخْبَرُ**: **الثمام** ağacından bir ağaç; onun birleşik dalları, bir kök kütüğü (جرثومة) vardır; çubukları çoklukta pırasa gibidir; sanki meyvesi kamışın **مكاسح**’ları yahut onlardan daha incedir. Ve kamışın **مكاسح**’ları: başlarıdır.

خنفس: **الخُنْفَساءُ**: duvarların diplerinde bulunan siyah bir küçük hayvancık.
Denir ki: o, **الخُنْفَساء**’dan daha ısrarcıdır; çünkü sen onu her ne zaman onunla atsan, sana geri döner.
Ve üç **خنفساوات**; ve hepsi **خَنافِسُ**’tir.
Ve bir dilde: bir tane **خُنْفَساء** ve **خُنْفَساءة**; ve üç **خُنْفَساوات**.

خنبس: **خُنابِسٌ** (olan) bir aslan; ve **حَنْبَسَةُ**: gevreklik ve kalınlık. Ve denir ki: bilakis, onun yürüyüşüdür.

تسخن: **التَّساخينُ**: mestler; teki **تَسْخانٌ** ve **تَسْخَنٌ**.

فرسخ: **الفَرْسَخُ** üç mildir. Ve şeylerden içinde hiçbir boşluk olmayan şeye denir: onda **فَرْسَخُ** yoktur.

خنسر: bir kitapta okudum: **الخَناسِرةُ**; onların teki: **خِنْيسرٌ**; ve onlar, cenazeleri teşyi eden (uğurlayan) kimselerdir.

خلبس: ve **الخَلابيسُ**: yalan.
Ve **الخَلابيسُ**: develerin sulanması, sonra çobana eziyet edecek derecede şiddetli bir gidişle gitmesidir.

سملخ: yemekten **السَّمالِخيُّ**: tadı olmayan şey; sütten de (böyledir).
Ve **السَّماليخُ**: **النَّصيِّ**’den, çubuk gibi, **أماصيخُ**’tur; ona **أُمصُوخةُ** denir. Ve **أَماصِيخُ الزَّخْرِط**: koyunun burnundan akan şeydir.

خسفج: **الخَيْسَفوج**: pamuk tohumu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَرْبَخُ: الأرض الواسعة. قال عمرو بن معدي كرب:
وأَرْضٍ قد قَطَعْتُ بها الهَواهيمن الجِنَّانِ سَرْبَخُهـا مَـلـيعُ

##### Türkçe

**السَرْبَخُ**: geniş yer. Amr b. Ma‘dî Kerib dedi:
Ve bir yer ki onda **الهَواهيمن** **الجِنَّانِ**’ı kestim; onun **سَرْبَخُ**’u doludur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّرْبَخُ: الأَرض الواسعة؛ وقيل: هي الأَرض البعيدة؛ وقيل: هي المَضِلَّة التي لا يُهْتَدَى فيها لطريق؛ وفي حديث جُهَيْشٍ: وكائنْ قَطَعْنا إِليك من دَويَّة سَرْبَخٍ أَي مفازة واسعة بعيدة الأَرجاء؛ قال عمرو بن معديكرب:
وأَرض قد قَطَعْتُ بها القَواهِي
من الجِنَّانِ، سَرْبَخُها مَلِيعُ
(* قوله «قطعت بها القواهي» كذا بالأصل بالقاف، ولعله جمع قاه، وهو الحديد الفؤاد. وقوله من الجنان: بيان له جمع جان كحائط وحيطان، والذي في الصحاح الهواهي، بهاءين).
وقال أَبو دُواد:
أَسْأَدَتْ ليْلةً ويوماً، فلما
دَخَلَتْ في مُسَرْبَخٍ مَرْدُونِ
قال: المَرْدُون المنسوج بالسراب. والرَّدَنُ: الغَزْلُ. والسَّرْبَخَة: الخِفَّة والنَّزَقُ.
وفي النوادر: ظَلِلْتُ اليومَ مُسَرْبَخاً ومُسَنْبَخاً أَي ظَلِلْتُ أَمشي في الظهيرة.

##### Türkçe

**السَّرْبَخُ**: geniş arazi; ve denildi ki: o uzak arazidir; ve denildi ki: o, içinde yola hidayet olunmayan şaşkınlık yeridir; ve **جُهَيْشٍ** hadîsinde: “Ve nice (kere) sana doğru **دَويَّة** **سَرْبَخٍ**’tan kestik (geçtik)” yani uçları uzak, geniş, uzak bir çöl; dedi **عمرو بن معديكرب**:

Ve bir arazi ki onda **القَواهِي**’yi kestim (geçtim)
**الجِنَّانِ**’dan; onun **سَرْبَخُ**’u geniştir

(* Onun sözü “onda **القواهي**’yi kestim”: asılda **القاف** ile böyledir; ve belki o, **قاه**’ın cem‘idir; o da katı yürektir. Ve onun sözü **من الجنان**: onun için bir beyandır; **جان**’ın cem‘idir; **حائط** ve **حيطان** gibi. Ve **الصحاح**’ta olan **الهواهي**’dir; iki **هاء** ile).

Ve dedi **أَبو دُواد**:

Bir geceyi ve bir günü bana kararttı; sonra,
**مُسَرْبَخٍ** **مَرْدُونِ**’a girdiği vakit

Dedi: **المَرْدُون** serap ile dokunmuş olandır. Ve **الرَّدَنُ**: iplik eğirme. Ve **السَّرْبَخَة**: hafiflik ve ataklık.

Ve **النوادر**’de: “Bugün **مُسَرْبَخاً** ve **مُسَنْبَخاً** olarak gölgelendim” yani “öğle vaktinde yürür halde kaldım.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السربخ كجعفر: الأرض الواسعة، وقيل: هي البعيدة، وقيل: هي المضلة، بفتح الميم وكسر الضاد، وهي التي لا يهتدى فيها لطريق. وفي حديث جهيش: وكائن قطعنا إليك من دوية سربخ، أي مفازة واسعة الأرجاء. والسربخة: الخفة والنزق، محركة. والمشي الرويد، والمشي في الظهيرة. وفي النوادر: يقال ظللت اليوم مسربخا ومسنبخا، أي ظللت أمشي في الظهيرة. ومهمة سرباخ، بالكسر: واسع الأرجاء ومهمة مسربخ، كمسرهد: بعيد واسع، قال أبو دواد:
  أسأدت ليلة ويوما فلـمـا                      دخلت في مسربخ مردون قال: المردون: المنسوج بالسراب. والردن: الغزل.

##### Türkçe

**السربخ** (جعفر gibi): geniş yer; ve denildi ki: o uzaktır; ve denildi ki: o gölgeliktir; **الميم**’in fethası ve **الضاد**’ın kesrası ile; ve o, içinde yola hidayet olunmayan (yol bulunmayan) şeydir. **جهيش** hadîsinde: “Ve nice (kere) sana doğru **دوية سربخ**’tan kestik (aştık)”; yani uçları (yönleri) geniş bir çöl. Ve **السربخة**: hafiflik ve ataklık; harekeli. Ve yavaş yürüyüş; ve öğle vaktinde yürüyüş. **النوادر**’de: denilir: “Bugün **مسربخا** ve **مسنبخا** gölgelendim”; yani öğle vaktinde yürür halde kaldım. Ve **مهمة سرباخ** (kesra ile): uçları geniş; ve **مهمة مسربخ** (مسرهد gibi): uzak, geniş; **أبو دواد** dedi ki:
  “Bir gece ve bir gün **أسأدت** ettim; sonra, **مسربخ مردون**’a girince...” dedi: **المردون**: serap ile dokunmuş olan. Ve **الردن**: iplik eğirme.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَرْبَخْتُ فِى المَشْىِ
Q. 1 سَرْبَخْتُ فِى المَشْىِ ذ , inf. n. سَرْبَخَةٌ, I walked, or marched, an hour, or a while: (JK:) [or in the middle of the day: and gently, or in a leisurely manner: for] ― -b2- سَرْبَخَةٌ signifies The walking, or marching, in the middle of the day. (K.) And The walking, or marching, gently, or in a leisurely manner. (JK, K.) ― -b3- And The being light, or agile, or active; light in any work or action, or unsteady or lightwitted, or so on an occasion of anger, or hasty, with foolishness or ignorance; syn. خِفَّةٌ and نَزَقٌ. (K.)

سَرْبَخٌ
سَرْبَخٌ ذ A wide, or spacious, land: (S, K:) or one far extending: (TA:) and a land in which one cannot find his way. (K, * TA.)

مَهْمَهُ سِرْبَاخٌ
مَهْمَهُ سِرْبَاخٌ ذ A desert, or waterless desert, wide, or spacious, (K, TA,) in the sides: (TA:) and ↓ مَهْمَهٌ مُسَرْبَخٌ a desert, or waterless desert, far extending, (K, * TA,) wide, or spacious: so in a verse of Aboo-Duwلd cited voce مَرْدُونٌ, q. v. (TA.)

مُسَرْبَخٌ
مُسَرْبَخٌ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

**سَرْبَخْتُ فِى المَشْىِ**
Q. 1 **سَرْبَخْتُ فِى المَشْىِ** ذ, mastar ismi **سَرْبَخَةٌ**, bir saat, yahut bir müddet yürüdüm, yahut yürüyüş yaptım: (JK:) [yahut günün ortasında: ve yumuşakça, yahut ağır ağır bir tarz üzere: zira] ― -b2- **سَرْبَخَةٌ** günün ortasında yürümeyi, yahut yürüyüş yapmayı ifade eder. (K.) Ve yumuşakça, yahut ağır ağır bir tarz üzere yürümeyi, yahut yürüyüş yapmayı. (JK, K.) ― -b3- Ve hafif olmayı, yahut çevik olmayı, yahut faal olmayı; herhangi bir işte yahut fiilde hafif olmayı; yahut dengesiz olmayı yahut hafif akıllı olmayı; yahut öfke hâlinde böyle olmayı; yahut ahmaklık yahut cehalet ile aceleci olmayı; eş anlamlısı **خِفَّةٌ** ve **نَزَقٌ**. (K.)

**سَرْبَخٌ**
**سَرْبَخٌ** ذ geniş, yahut ferah bir arazi: (S, K:) yahut çok uzaklara uzanan: (TA:) ve içinde kişinin yolunu bulamadığı bir arazi. (K, * TA.)

**مَهْمَهُ سِرْبَاخٌ**
**مَهْمَهُ سِرْبَاخٌ** ذ yanlar itibarıyla geniş, yahut ferah, bir çöl, yahut susuz çöl: (K, TA,) (TA:) ve ↓ **مَهْمَهٌ مُسَرْبَخٌ** uzaklara uzanan, (K, * TA,) geniş, yahut ferah, bir çöl, yahut susuz çöl: **مَرْدُونٌ** maddesinde zikredilmiş olan Ebû-Duwلd’un bir beytinde böyledir; ona bak. (TA.)

**مُسَرْبَخٌ**
**مُسَرْبَخٌ** ذ: bir önce geçen şeye bak.
