# سرب (س-ر-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Uzakta su gibi görünen düzlüktür

- Harfler: س - ر - ب
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 4 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَرَابًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَالًا | Serap | 1 | 1 | [78:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/ayet/78:20.md) |
| [سَرَبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Uzağa gitmek | 1 | 1 | [18:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/ayet/18:61.md) |
| [كَسَرَابٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8D.md) | كَفَعَالٍ | Serap gibi | 1 | 1 | [24:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/ayet/24:39.md) |
| [وَسَارِبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%90%D8%A8%D9%8C.md) | وَفَاعِلٌ | Ve dolaşan | 1 | 1 | [13:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/ayet/13:10.md) |

## Mücavir kökler — 30 mücavir (40 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Geniş arazi
2. [ظمأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%85%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Susamak
3. [حوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Balık demektir
4. [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…
5. [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Çabuk
6. [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Gezerler
7. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
8. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Çadırın kurulduğu yer demektir
9. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dağ anlamındadır
10. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bahr deniz demektir
11. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
12. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su
13. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
14. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İş ayakkabısı
15. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
16. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
17. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su birikintisidir
18. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
19. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
20. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
21. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Biribirini kesen yoldur
22. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
23. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
24. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
25. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
26. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
27. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
28. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
29. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
30. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سرب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md), [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md), [سيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD.md) |
| Zıt Kök | [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Akışkanın sızması, canlının açık arazide veya kendi yolunda serbestçe, kesintisizce akıp gitmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Görünürde var sanılanın akıp kaybolması, suyun veya yolcunun gizli/açık bir kanaldan akarak uzaklaşması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık zannedilen vehimlerin dağılması, sistem içinde serbest akış ve kontrol edilebilirlik imkânı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca serap yanılsamasına veya sadece yer altı tüneline indirgeyerek dinamik akış ve gidiş anlamını yitirmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Bir şeyin içte, derinde, örtülü veya pürüzsüz biçimde akıp gitmesi; gizlilik, içsel akışkanlık ve çözülme ([سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md), [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md), [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md), [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md)) | ب | İki harfli çekirdeğin taşıdığı içsel ve akıcı hareket, kap veya sınır bildiren harfin etkisiyle bir açıklıktan sızma, bir mecrada yol alma veya arazide yayılma biçiminde somut bir sızıntı ve güzergâha dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bir hattan destek alarak kayma, pürüzsüz bir hat boyu tutunup ilerleme hareketi. |
| ر | İnsan başı | Belirli bir istikamete yönelme, öne düşme, yolun başını tutup gitme iradesi. |
| ب | Ev, çadır | Bir kabın, mekânın veya sınırın içi; hareketin bir muhafazadan çıkması ya da bir boşluğa akması. |
| سرب | Çadırın veya kabın içinden yön bularak akıp giden hat | Bir mahfaza veya sınırdan baş alıp çıkan, kesintisiz ve akışkan bir doğrultuda uzaklaşan hareket. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Su tulumunun dikiş yerlerinden suyun sızıp akması (سَرَبَ الماءُ), davarın veya develerin otlamak üzere arazide serbestçe yayılıp gitmesi (السَّرْبُ) ve yer altındaki dar geçit veya hayvan ini (المَسْرَب). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rimme bir beytinde tulumun dikiş yerlerinden sızan suyu şu şekilde tasvir eder: مَا بَالُ عَيْنِكَ مِنْهَا المَاءُ يَنْسَكِبُ / كَأَنَّهُ مِنْ كُلَى مَفْرِيَّةٍ سَرَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönem öncesi ve erken bedevi dilinde boşanma kinayesi olarak söylenen «اذهبي فلا أنده سربك» (Git, artık otlağa giden develerini geri çevirmem; yolun açık olsun) ifadesi ve kişinin güvende olmasını niteleyen «آمن في سربه» (kendi yolunda/iç dünyasında güvende) deyimi. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Zü’r-Rimme Dîvânı.

### Sami etimolojik katman

Arapça سرب kökü, Sami dil ailesinde dar bir kanaldan akma, sızma, yerde oyuk açarak ilerleme ve sürü halinde yayılma anlam alanıyla örtüşür. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı fonetik dizilim sınırlı olmakla birlikte, kökün süzülme ve sürüklenme bildiren semitik köklerle yakın teması bulunur. Süryanicede s-r-b biçimi bazı türevlerde suyun akması, sızması veya yavaşça kayması bağlamında izlenir. Arapça bu kökte üç temel fiziksel görünümü birleştirmiştir: sıvının delikten sızması (hidrolik akış), canlının yerde kanal veya çığır açarak ilerlemesi (morfolojik hareket) ve sıcak havada ışığın yerde su gibi akıcı bir dalga oluşturması (optik yanılsama; serap). Kökün Afro-Asyatik katmandaki ilksel çekirdeği bir kabın veya sınırın yarılmasıyla başlayan sürekli kaçış ve akıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Tulumdan suyun sızması, hayvanın inine girmesi veya arazide yayılması | Suyun dikiş arasından sızıp gitmesi fiziksel asıldır; buradan yola çıkılarak gündüz ortalıkta serbestçe dolaşan kimseye ve çölde su gibi akan ışığa ad olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice sızma/akma bildiren paralel biçimler | Dar bir yarıktan sıvının akması veya hayvanın oyuğa girmesi anlamı Sami havzasında ortak bir kök eyleme dayanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı dil ailelerinde doğrudan soydaşlık kuracak güvenilir ses denkliği tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سرب | Anlamlı | Sızmak, serbestçe akıp gitmek | Sıvının sızması, canlının kendi yolunda ilerlemesi, serap. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [سبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B1.md) | Anlamlı | Derinliğini ölçmek, yoklamak | Yaranın derinliğini mil ile ölçmek, bir işin iç yüzünü denemek. | Kur'an'da geçmez; içe doğru girme ortaklığı taşır. |
| [رسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%A8.md) | Anlamlı | Dibe çökmek, tortulaşmak | Sıvı içindeki ağır maddenin tabana inip yerleşmesi. | Kur'an'da geçmez; akışın aksine durulma ve çökmedir. |
| [ربس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B3.md) | Anlamlı | Şiddetle bastırmak, tutmak | Bir şeyi zorla hapsetmek, sıkıştırmak. | Kur'an'da geçmez; akışın zıddı yönde hapsediştir. |
| [بسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B1.md) | Anlamlı | Vaktinden önce davranmak, asık surat | Ham meyve, bir işi olgunlaşmadan aceleyle yapmak, yüzü ekşitmek. | Kur'an'da geçer; erken davranma payı içerir. |
| [برس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B3.md) | Anlamlı | Yumuşak yer, pamuk | Arazinin yumuşak kumlu kısmı, işlenmiş pamuk lifi. | Kur'an'da geçmez; zeminin akışkanlığı ile uzaktan ilişkilidir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سرب | Merkez | Akışkan ve sürekli gidiş | Bir kanaldan, çığırdan veya arazide kendi mecrasında sızarcasına, serbestçe ilerlemek. | Sıvının sızması, gündüz işine gidiş ve uzaktaki yanıltıcı su görüntüsü. |
| [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md) | Komşu | Salıverme, yayılma | سرب kendi doğrultusunda akıp gitmeyi bildirirken, [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md) sürüyü sabah otlağa genişçe salıvermeyi vurgular. | Bağın çözülmesi ve engelin kalkması ön plandadır. |
| [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) | Komşu | Geceleyin yol alma | سرب gündüzün aydınlığında veya kanalda ilerlemeyi içerirken, [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) özellikle gece yürüyüşünü ifade eder. | Vaktin örtücülüğü esastır. |
| [سيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD.md) | Komşu | Yeryüzünde akma, dolaşma | سرب bir kanaldan veya kendi seyrinde gidiş iken, [سيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD.md) suyun taşarak yüzeyde genişçe yayılmasıdır. | Taşma ve sınırsızca yüzeye dağılma farkı vardır. |
| [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) | Zıt | Alıkoyma, hapsetme | سرب kökünün serbest akışı ve kendi yolunda gitmesine karşılık, [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) hareketi durdurup sınırlamayı bildirir. | Akışın engellenmesi ve hareketin tamamen kesilmesidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سرب | Akıp gitmek, sızmak, serap | Hem fiziksel sızıntıyı ve kanal hareketini hem de optik yanılsamayı kapsar. | Kesin |
| Latince | Meare, manare, miragium | Sızarak akmak, geçmek, yanılsama | Manare sızıntıyı, meare bir mecrada akıp gitmeyi karşılar; serap anlamı Latinceye sonradan optik terim olarak girmiştir. | Güçlü |
| İngilizce | To seep, to flow freely, mirage | Sızmak, serbestçe akmak, serap | Seep sızıntıyı, flow freely arazideki akışı, mirage ise serap ismini karşılar; tek bir İngilizce kelime kökün tüm veçhelerini birleştirmez. | Güçlü |
| Almanca | Sickern, dahingleiten, Luftspiegelung | Sızmak, süzülüp gitmek, serap | Sickern suyun sızmasını, dahingleiten canlının akıp gitmesini, Luftspiegelung yanılsamayı verir. | Güçlü |
| Fransızca | S'infiltrer, mirage, cheminement | Sızmak, serap, hat boyu ilerleme | S'infiltrer dikişten sızmayı, mirage çöldeki ışık kırılmasını karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَرَبًا | Yarıp geçilen yol, tünel, kanal | Balığın denizde suyun birbirine kavuşmadığı bir kemer veya kanal açarak akıp gitmesi bağlamında; Kehf [18:61](https://lisan.digital/tr/ayet/18:61.md). |
| سَارِبٌ | Gündüzün açıklığında serbestçe yoluna giden | Geceleyin gizlenen ile gündüzün meydanda kendi işinde gücünde dolaşan insanın Allah'ın ilminden kaçamayacağı bağlamında; Ra'd [13:10](https://lisan.digital/tr/ayet/13:10.md). |
| كَسَرَابٍ | Çöldeki susuzun su zannettiği yanıltıcı parıltı | İnkâr edenlerin amellerinin hiçbir hakikate dayanmadığını, kıyamette yokluğa çıkacağını anlatan temsil bağlamında; Nûr [24:39](https://lisan.digital/tr/ayet/24:39.md). |
| سَرَابًا | Toz gibi dağılıp yok olan, asılsız kalan dağlar | Kıyamet gününde dağların yerinden sökülüp katı kütle olma vasfını yitirerek bir serap gibi dağılması bağlamında; Nebe' [78:20](https://lisan.digital/tr/ayet/78:20.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Amellerin boşa çıkması ve adem (yokluk) meselesi | Kâfirlerin iyi amellerinin serap gibi olması, amelin zatî bir varlık taşısa bile ilahî rıza ve iman temeli bulunmadığında ahirette sıfıra indirgenmesi tartışması. | Hakikatsiz görünüş, ontolojik dayanağı olmayan yanılsama. |
| Fıkıh | Talak kinayeleri ve kamu yolunda serbestlik | Cahiliye ve erken dönem fıkhında «اذهبي فلا أنده سربك» lafzının bain talak sayılıp sayılmayacağı ve kamuya açık yolda (mesreb) seyrüsefer serbestisi. | Engellemenin kalkması, kişinin kendi tasarrufunda serbest bırakılması. |
| Tefsir | Kehf suresindeki balık kıssası ve Ra'd 10. ayet | Balığın denizde açtığı yolun donup bir tünel gibi kalması mucizesi ile gündüz işine gidenin gizlenenle bir tutulduğu ilahî ihata. | Akış me الهî kanal ve açıkta serbest dolaşım. |
| Hadis | Kulun nefis emniyeti ve hidayet akışı | Kişinin «kendi nefsinde/ailesinde güvende» sabahlamasını niteleyen «آمِنًا فِي سِرْبِهِ» hadis-i şerifi. | İçsel sükûnet, sürü ve maişet güvenliği. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve amel bütünlüğü | Amelin ihlas zeminine oturması | Yanılsamayı hakikatten ayırma | İmandan yoksun ameller, uzaktan su gibi görünen fakat yaklaşıldığında hiçbir ontolojik karşılığı bulunmayan bir seraptır. | Kesin |
| İlmi | Gözlem ve fenomenoloji | Algı ile hakikat arasındaki kırılma | Veriyi vehimden ayıklama | Işığın sıcaklık farkıyla kırılması sonucu oluşan serap, zihnin görüneni gerçek sanma eğilimini deneyle denetleme gereğini öğretir. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hareketlilik ve asayiş | Bireyin gündüz dolaşım emniyeti | Güvenli seyrüsefer hakkı | Bir nizamın adaleti, yurttaşın gece gizlenmeye mecbur kalmadan gündüz kendi yolunda (سارب) serbestçe ve emniyetle akabilmesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Sermayenin ve emtianın akışı | Likidite ve serbest dolaşım | Pazarın tıkanmasını önleme | Develerin otlağa yayılması (سرب المال) gibi, servetin hapsedilmeyip meşru kanallarda akması, suni kâr beklentilerinin serap gibi sönmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kılcallık, sızıntı hidroliği ve optik kırılma (refraksiyon) | Sıvının geçirgen gözeneklerden sızarak kanal açması (perkolasyon) ve yoğunluk farkı olan hava tabakalarında ışığın kırılarak zemin üzerinde yanıltıcı dalga boyu üretmesi olgusuyla birebir örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal dolaşım ve kitle yanılsaması (illüzyon) | Toplumdaki bireylerin baskı altında olmadan kendi mecralarında serbestçe hareket edebilmesi ile ideolojik kurguların uzaktan kurtarıcı görünmesi fakat pratiğe gelindiğinde boş çıkması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سرب kökünü yalnızca çöldeki görsel yanılsamaya (serap) indirgemek veya Kehf suresindeki lafzı sadece yer altı beton tüneli gibi düşünmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem bir sıvının veya canlının bir yarıktan/kanaldan akıp gitmesini, hem açık arazide serbestçe seyretmeyi, hem de uzaktan bakıldığında var sanılan akıcı parıltının yakınına varıldığında yokluğa çıkışını kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr 39'daki kâfir amelleri temsilinin derin fiziksel ve psikolojik akış boyutu kavranamaz; Ra'd 10'daki «سَارِبٌ بِالنَّهَارِ» ifadesi salt «yürüyen» denilerek kökün serbestçe kendi mecrasında akma nüansı gözden kaçırılır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik hakikat ile zihinsel vehim arasındaki ayrımı ortaya koyuş biçimini (serap metaforu) ve varlıkların açık ya da gizli kanallardan Allah'ın mutlak ilmi ve kudreti altında nasıl akıp gittiğini kavramak için merkezîdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâfirlerin amellerinin akıbetini tasvir eden ayetlerde (Nûr [24:39](https://lisan.digital/tr/ayet/24:39.md)), kıyamet sahnesinde dağların çözülüşünde (Nebe' [78:20](https://lisan.digital/tr/ayet/78:20.md)), Hızır ile Musa kıssasındaki gaybî ve fiziksel yolculukta (Kehf [18:61](https://lisan.digital/tr/ayet/18:61.md)) ve Allah'ın gece-gündüz ihata ilmini bildiren ayetlerde (Ra'd [13:10](https://lisan.digital/tr/ayet/13:10.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati olmayan amellerin zahirî parlaklığına aldanmayı engeller; serap kelimesini salt soyut bir hayal sanmak yerine, zeminde su gibi akan optik bir yanıltıcı olarak doğru konumlandırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir sıvının dar bir delikten sızması, hayvanın veya insanın arazide açtığı yoldan serbestçe akıp gitmesi.
- Soyut anlam: Zahirde var ve akıcı zannedilen bir şeyin hakikat eşiğinde sıfırlanması; varlığın kendi güzergâhında durdurulamaz bir seyre girmesi.
- Sistematik karşılık: Varlık alanındaki görünürlük (fenomen) ile öz (hakikat) arasındaki mesafenin sıfırlanması, akışkanın kontrolsüz dağılmayıp bir kanaldan hedefine yönelmesi.
- LaTeX modeli: $$\lim_{x \to x_0} f(x) = 0 \quad \text{iken} \quad \lim_{d \to \infty} \tilde{f}(d) = \alpha > 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\tilde{f}(d)$, gözlemcinin uzakta ($d \to \infty$) iken algıladığı parlak ve su gibi akan serap görüntüsünü ($\alpha > 0$) temsil eder; $f(x)$ ise hakikat noktasına ($x \to x_0$) yaklaşıldığında fonksiyonun gerçek değerinin sıfıra düşmesini, yani amelin veya nesnenin hakikatte hiçbir karşılığının bulunmayıp yok olmasını gösterir.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Rad 13:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/ayet/13:10.md) — وَسَارِبٌ

سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ

Meal (IK): Aranızdan birisi; ister sözü gizlesin, ister açığa vursun, ister geceye bürünerek gizlensin, ister gündüzün ortaya çıksın; hiç fark yoktur.

### [Kehf 18:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/ayet/18:61.md) — سَرَبًا

فَلَمَّا بَلَغَا مَجْمَعَ بَيْنِهِمَا نَسِيَا حُوتَهُمَا فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا

Meal (IK): İkisi, iki denizin birleştiği yere gelince; balıklarını unuttular. O, bir delikten kayıp denizi boyladı.

### [Nur 24:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/ayet/24:39.md) — كَسَرَابٍ

وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Küfredenlere gelince; onların amelleri, engin çöllerde serap gibidir. Susayan kimse onu, su sanır. Fakat yanına vardığı zaman hiç bir şey bulamaz. Kendi yanında Allah’ı bulur ve O da hesabını tastamam görür. Allah hesabı çabucak görendir.

### [Nebe 78:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/ayet/78:20.md) — سَرَابًا

وَسُيِّرَتِ الْجِبَالُ فَكَانَتْ سَرَابًا

Meal (IK): Dağlar yürütülmüş, serab olmuştur.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Uzakta su gibi görünen düzlüktür.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والراء والباء معهما
س ر ب، س ب ر، ب س ر، ب ر س، ر س ب، ر ب س  مستعملات
سرب:
السَّرْبُ: مال القوم، والجميع السُّرُبُ، قال:
لعلَّ الخَيْلَ تُعجِلُ سَرْبَ تَيْمٍ
وفلانٌ آمِنُ السِّربِ أي لا تُغزَى نَعَمُه من عزِّهِ.
وقول اللهِ -عزَّ وجلَّ-: وساربٌ بالنهار أي ساعٍ في أموره نهاراً يَسرُبُ في حَوائجه بالنّهار سُروباً.
ويُرادُ بآمِن السِّرْبِ آمِنَ القَلْب.
والسِّربُ: قطيعٌ من الظِّباءِ والجَواري والقَطَا.
والسُّرْبةُ: الطائفة من السِّربِ، قال ذو الرُمّة:
سِوَى ما أصابَ الذِّئبُ منه وسُرْبةٌ		أَطافَتْ به من أمَّهاتِ الجَـوازِلِ
يصف بقيَّةَ ماءٍ في الحَوْض.
وفلانٌ مُنْساحُ السِّرْب يُرادُ به شَعر صدره وبَدَنِه.
والمَسْرَبُ: الموضِعُ الذي يَسْرُبُ فيه الظِّباءُ والوَحشُ لمراعيها.
والماءُ يَسرَب أي يجري فهو سَرِب أي قاطِرٌ من خُرَزِ السِّقاء، وسَرِبَ سَرَباً.
والمَسْرُبة: شَعَراتٌ تَنْبُتُ في وَسَط الصدر إلى أصل السُّرَّةِ كقَضيب.
ومَسارِبُ الدَّوابِّ: مَراقُّها من حَوالَي بطونِها وأرفاغِها وآباطِها.
والسَّرابُ الآلُ.
وسَرَبْتُ سَرَباً وهو المحفور سُفْلاً لا نَفاذَ له، وإِنَّما انسَرَبَ الماءُ في موضعٍ سَرْبٍ اي قَطْعٍ.
وسَرِّبْ قِرْبتَكَ حتى تُعيبها أي تتبَع عُيوبَها فتُذهبَها حتى تكتُمَ الماءَ.
وقوله تعالى: "فاتَّخَذَ سَبيلَه في البَحر سَرَباً" أي دخولاً في الماء.
رسب:
الرُّسُوبُ: الذَّهابُ في الماء سُفْلاً، والفعل: رَسَبَ يرسُبُ.
وسَيْفٌ رَسُوبٌ: يغيب في الضَّريبة ماضياً.
وبَنُو راسبٍ: حَيٌّ من العَرَب، وبنو راسب: اسْمُ ذي الحَيَّتَين وهو الضَّحّاك.
بسر:
البَسْرُ الاِعجال، وبَسَرَ الفَحْلُ قَلوصاً أي ضَرَبَها قبل حِينها.
والباسِرُ: القاهِرُ بَسراً أي قَهراً.
وابتَسَرَ الفَحْلُ الناقة أي قَهَرها على نفسِها حتى يَنُزو عليها.
والبُسُورُ: العُبُوس، ويَبْسُرُ فهو باسِرٌ من هَمٍّ أو فِكرٍ.
والبُسْرُ من التَّمْر قبلَ أن يُرْطِبَ، والواحدة بُسرةٌ، وأبْسَرَ النَّخْل صارَ بُسْراً بعدَ ما كان بَلَحاً، وفي الحديث: لا تَبسُروا أي لا تَخلِطُوا البُسْر بالتَّمْر للنَّبيذ، وقد بَسَر بَسْراً.
والبُسْرةُ: ما قد ارتَفَعَ من النَّبات عن وجه الأرض شيئاً ولم يَطُلُ، وهو غَضٌّ أَطَيبُ ما يكون، وقيل: البُسْرَةٌ البُهْمَى خاصّة تخرج في فَرْعها في وَسَط الربيع ثمَّ يُمسِكْها البَرْد فتَصمَع تلك البُسْرةُ ثم تَتَفَقَّاًُ عن السَّفَى الذي يكون للبُسْرة، قال ذو الرمّة:
رَعَتْ بأرضَ البُهمَمى حميماً وبُسْرةً
والبَياسرةُ: قوم من أهل السِّند يُؤاجِرُون أنفُسَهم من أهل السُّفُن لمُحاربةِ عدوِّهم، وهو رجلٌ بَيْسَريُّ.
والبِسارَ: مطرٌ يُصيبُ أهلَ السِّنْد أيّامَ الصَّيف لا يُقلِعُ عنهم ساعةً قتلك أيّام البِسار.
والباسور مُعَرَّبةٌ.
سبر:
السَّبْرُ: التَّجرِبةُ، وسَبَرَ ما عنده أي جَرَّبَه.
سَبَرَ: الجُرْحَ بالمِسنبار أي نَظَرَ ما مقداره.
والسِّبارُ: فَتيلةٌ تُجْعَلُ في الجُرْحِ، قال:
تَرُدُّ على السابِريِّ السِّبارا
والسَّبْرُ: الأسَدُ.
والسَّبزَة: الغَداة الباردةُ، ومنه إِسباغُ الوُضوءِ في السَّبَراتِ والسُّبَرُ: طائر دونَ الصَّقْر، قال:
حتى تَعاوَرَه العِقْبانُ والسُّبَرُ
ربس:
الرَّبْسُ منه الارتِباس، يقال: عُنقُود مُرْتَبِس، ومعناه انِهضامُ حَبِّه وتَداخُلُ بعضِه في بعض.
وكبْش رَبيس ورَبيزٌ أي مُكْتَنِزٌ أَعْجَز.
وارتَبَسَ الأمر أي اختَلَطَ بعضه ببعض.
والرِّيباس مُعرَّب.
برس:
البُرْسُ: القُطن، وهو قُطن البَرديِّ قال:
سَبائِخٌ من بُرُسٍ وطُوطِ

##### Türkçe

باب **السين** ve **الراء** ve **الباء** onlarla birlikte
**س ر ب**، **س ب ر**، **ب س ر**، **ب ر س**، **ر س ب**، **ر ب س**  kullanılagelenlerdir.

**سرب**:
**السَّرْبُ**: kavmin malı; çoğulu **السُّرُبُ**’dur. Dedi ki:
Belki atlar **تَيْمٍ**’in **سَرْبَ**’ini acele ettirir.
Ve falan **آمِنُ السِّربِ**’dir; yani izzetinden dolayı onun davarına baskın yapılmaz.
Ve Allah’ın sözü -aziz ve celil-: “**وساربٌ بالنهار**” yani gündüz işlerinde koşan; gündüz ihtiyaçlarında **يَسرُبُ** eder, gündüz **سُروباً** (sürûben) (koşup gider).
Ve **آمِن السِّرْبِ** ile kastedilen **آمِنَ القَلْب**’tir.
Ve **السِّربُ**: ceylanlardan, cariyelerden ve **القَطَا**’dan bir sürüdür.
Ve **السُّرْبةُ**: **السِّربِ**’den bir taife. ذو الرُمّة dedi ki:
Kurtun ondan aldığı ve bir **سُرْبةٌ** dışında,
**أمَّهاتِ الجَـوازِلِ**’den bir **سُرْبةٌ** onun etrafında dolaştı.
Bir havuzdaki suyun kalıntısını vasfeder.
Ve falan **مُنْساحُ السِّرْب**; bununla göğsünün ve bedeninin kılı kastedilir.
Ve **المَسْرَبُ**: ceylanların ve yabanın otlaklarına doğru içinde **يَسْرُبُ** ettikleri yer.
Ve su **يَسرَب** eder, yani akar; o hâlde o **سَرِب**’dir, yani kırbanın boncuklarından damlayan; ve **سَرِبَ سَرَباً**.
Ve **المَسْرُبة**: göğsün ortasında göbek köküne kadar bir çubuk gibi biten kıllardır.
Ve **مَسارِبُ الدَّوابِّ**: karınlarının çevresinden, uyluk diplerinden ve koltuk altlarından olan ince derileridir.
Ve **السَّرابُ**: **الآلُ**.
Ve **سَرَبْتُ سَرَباً**: o, aşağıya doğru kazılmış olup geçidi olmayan şeydir; ancak su, **سَرْبٍ** bir yerde, yani bir kesitte **انسَرَبَ** etti.
Ve “**سَرِّبْ قِرْبتَكَ** حتى تُعيبها” yani ayıplarını takip edip onları gideresin diye, suyu gizleyinceye kadar.
Ve O’nun sözü: “**فاتَّخَذَ سَبيلَه في البَحر سَرَباً**” yani suya bir giriş.

**رسب**:
**الرُّسُوبُ**: suda aşağıya doğru gitmektir; fiil: **رَسَبَ يرسُبُ**.
Ve **سَيْفٌ رَسُوبٌ**: darbede kaybolur, keskin olarak ilerler.
Ve **بَنُو راسبٍ**: Araplardan bir kabiledir; ve **بنو راسب**: iki yılanın sahibi olanın adı; o da **الضَّحّاك**’tır.

**بسر**:
**البَسْرُ**: acele ettirmedir; ve **بَسَرَ الفَحْلُ قَلوصاً** yani vaktinden önce onu aşmıştır.
Ve **الباسِرُ**: zorla, yani kahırla kahreden.
Ve **ابتَسَرَ الفَحْلُ الناقة**: onu kendisine karşı zorladı, ta ki üzerine sıçrayıp aşsın.
Ve **البُسُورُ**: surat asmadır; ve o, bir gamdan veya düşünceden dolayı **يَبْسُرُ** eder; o hâlde o **باسِرٌ**’dir.
Ve **البُسْرُ**: rutubetlenmeden önce hurmadandır; teki **بُسرةٌ**’dir. Ve **أبْسَرَ النَّخْل**: daha önce **بَلَحاً** iken **بُسْراً** oldu. Ve hadiste: “**لا تَبسُروا**” yani nebiz için **البُسْر**’ü **التَّمْر** ile karıştırmayın; ve o, **بَسَر بَسْراً** etmiştir.
Ve **البُسْرةُ**: bitkiden yer yüzünden biraz yükselmiş olup uzamamış olan şeydir; o tazedir, olabildiğince en hoş olanıdır. Ve denildi ki: **البُسْرَةٌ** özellikle **البُهْمَى**’dır; ilkbaharın ortasında dalında çıkar, sonra soğuk onu tutar da o **البُسْرةُ** sertleşir; sonra **البُسْرة** için olan **السَّفَى**’dan yarılıp açılır. ذو الرمّة dedi ki:
**البُهمَمى** toprağında sıcak ot ve bir **بُسْرةً** otladı.
Ve **البَياسرةُ**: **السِّند** ehlinden bir kavimdir; düşmanlarıyla savaşmak için gemi ehline kendilerini ücretle kiraya verirler; o, **بَيْسَريُّ** bir adamdır.
Ve **البِسارَ**: yaz günlerinde **السِّنْد** ehline isabet eden, onlardan bir saat bile kesilmeyen yağmurdur; “seni öldürsün, **أيام البِسار**” (bisâr günleri).
Ve **الباسور**: Arapçalaştırılmıştır.

**سبر**:
**السَّبْرُ**: tecrübedir; ve **سَبَرَ ما عنده** yani ondakini denedi.
**سَبَرَ**: yarayı **بالمِسنبار** ile, yani miktarının ne olduğuna baktı.
Ve **السِّبارُ**: yaraya konulan bir fitildir. Dedi ki:
**تَرُدُّ على السابِريِّ السِّبارا**
Ve **السَّبْرُ**: aslandır.
Ve **السَّبزَة**: soğuk sabah vaktidir; bundan dolayı **السَّبَراتِ**’te ve **السُّبَرُ**: şahinden aşağı bir kuştur. Dedi ki:
**حتى تَعاوَرَه العِقْبانُ والسُّبَرُ**

**ربس**:
**الرَّبْسُ**: ondan **الارتِباس** (karışma)dır. Denir ki: **عُنقُود مُرْتَبِس**; manası: tanesinin ezilip iç içe girmesi, bir kısmının bir kısmına karışmasıdır.
Ve **كبْش رَبيس ورَبيزٌ** yani kalçaları dolgun, iri.
Ve **ارتَبَسَ الأمر**: iş, bir kısmı bir kısmına karıştı.
Ve **الرِّيباس**: Arapçalaştırılmıştır.

**برس**:
**البُرْسُ**: pamuktur; o, **البَرديِّ** pamuğudur. Dedi ki:
**سَبائِخٌ من بُرُسٍ وطُوطِ**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السارب: الذاهب على وجهه في الأرض. قال الشاعر:
أَنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سَروبوتُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قـريبِ
وسَرَبَ الفحلُ يَسْرُبُ سُروباً، إذا توجه للرَعْي. قال الأخفش التغلبي:
وكُلُّ أُناسٍ قارَبوا قَيْدَ فَجْلِهِمْونحن خَلَعْنا قَيدَهُ فهو سارِبُ
ومنه قوله تعالى: "وَمَنْ هو مُسْتَخْفٍ باللَيلِ وسارِبٌ بالنهارِ"، أي ظاهرٌ. والسَّرْبُ، بالفتح: الإبل وما رَعى من المال، ومنه قولهم: اذْهَبْ فلا أَنْدَهُ سَرْبَكَ، أي لا أَرُدُّ إِبِلِك، تذهبُ حيث شاءَتْ؛ أي لا حاجة لي فيك. وكانوا في الجاهلية يقولون في الطلاق: اذْهَبي فَلا أَنْدَهُ سَرْبَكِ فتُطَلَّقُ بهذه الكلمة. والسَّرْبُ أيضاً: الطريقُ، يقال: خَلّ له سَرْبَهُ. قال ذو الرُمَّة:
خَلَّى لها سَرْبَ أولاها وَهَيَّجَهـامِنْ خَلْفِها لاحِقُ الصُقْلَينِ هِمْهيمُ
وفلان آمَنٌ في سِرْبِه، بالكسر، أي في نفسه. وفلانٌ واسع السِرْبِ، أي رَخِيُّ البالِ. ويقال أيضاً: مَرَّ بي سِرْبٌ من قَطاً وظِباءٍ ووَحْشٍ ونِساءٍ، أي قطيعٌ. وتقول: مَرَّ بي سُرْبَةٌ بالضم، أي قطعةٌ من قَطاً وخيلٍ وحُمُرٍ وظِباءٍ. قال ذو الرمَّة يصف ماءً:
سِوى ما أصابَ الذِئْبَ منه وسُرْبَةٍأَطافَتْ به من أُمَّهاتِ الجَـوازِلِ
ويقال أيضاً: فلانٌ بعيدُ السُرْبَةِ، أي بعيدُ المذهبِ. قال الشَنفَرى:
غَدَوْنا من الوادي الذي بين مِشْعَلٍوبين الحشا هيهاتَ أَنْسَأْتُ سُرْبَتي
والسَّرَبُ، بالتحريك: الماء السائل من المَزادة ونحوِها. قال ذو الرمَّة:
ما بالُ عينيكَ منها الماءُ يَنْسَكِبُكأنّه من كُلى مَفْرِيَّةٍ سَـرَبُ
قال أبو عبيد: ويروى بكسر الراء. يقال منه سَرِبَتِ المَزادَةُ بالكسر تَسْرَبُ سَرَباً فهي سَرِبَةٌ، إذا سالَتْ. والسَّرَبُ أيضاً: بيتٌ في الأرض. تقول: انْسَرَبَ الوَحْشِيُّ في سَرِبِهِ. وانْسَرَبَ الثَعلب في جُحْرِهِ وتَسَرَّبَ، أي دخَل. وتقول: سَرِّبْ عليَّ الإبِلَ، أيْ أَرْسِلْها قِطعةً قطعةً. ويقال: سَرِّبْ عليه الخيلَ، وهو أن يبعث عليه الخيلَ سُرْبَةً بعد سُرْبَةٍ. وتَسْريبُ الحافِرِ: أَخْذُهُ في الحَفْرِ يَمْنَةً ويَسْرَةً. وتقول أيضاً: سَرَّبْتُ القِرْبَةَ، إذا صَبَبْت فيها الماء لِتَبْتَلَّ عُيونُ الخُرَزِ فتَنْسَدَّ. والمَسْرُبَةُ بضم الراء: الشَعَرُ المُسْتَدِقُّ الذي يَأخُذُ من الصدر إلى السُرَّةِ. قال الذُّهْليُّ:
الآنَ لَمَّا ابْيَضَّ مَسْـرُبَـتـيوَعَضَضْتُ من نابي على جِذمِ
والمَسْرَبَةُ، بالفتح: واحدة المسارِبِ، وهي المراعي. والسَّرابُ: الذي تراه نِصْفَ النهار كأنه ماءٌ.

##### Türkçe

**السارب**: yeryüzünde kendi yönü üzere giden. Şair dedi ki:
Nerede **سَرَبْتِ**; hâlbuki sen **سَروب** değildin
Ve düşleri yaklaştırır; yakın olmayanı

Ve **سَرَبَ** erkek deve **يَسْرُبُ** **سُروباً**, otlamaya yöneldiği zaman. **الأخفش التغلبي** dedi ki:
Ve her bir insanlar, onların **فَجْل** bağının kaydına yaklaştılar
Ve biz onun kaydını çıkardık; artık o **سارِب**tir
Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: "وَمَنْ هو مُسْتَخْفٍ باللَيلِ وسارِبٌ بالنهارِ", yani açık olan. Ve **السَّرْبُ**, fetha ile: develer ve maldan otlayan şey; ve ondan onların sözü: git, ben senin **سَرْب**ini **أَنْدَهُ** etmem; yani senin develerini geri çevirmem; dilediği yere gider; yani sana ihtiyacım yok. Ve onlar cahiliye devrinde boşamada derlerdi: git, ben senin **سَرْب**ini **أَنْدَهُ** etmem; böyle bir kelimeyle boşanırdı. Ve **السَّرْبُ** ayrıca: yol; denir: ona **سَرْب**ini bırak. **ذو الرُمَّة** dedi ki:
Ona, ilkinin **سَرْب**ini bıraktı ve onu kışkırttı
Arkasından, iki cilalının **لاحِق**i, **هِمْهيم**
Ve falan, kesra ile, **سِرْب**inde emindir; yani kendi nefsinde. Ve falan **السِرْب**i geniştir; yani gönlü rahattır. Ve ayrıca denir: bana **سِرْب** geçti; **قَطاً**dan ve ceylanlardan ve yaban(î hayvan)dan ve kadınlardan; yani sürü. Ve dersin: bana damme ile **سُرْبَةٌ** geçti; yani **قَطاً**dan ve atlardan ve eşeklerden ve ceylanlardan bir parça. **ذو الرمَّة** bir suyu vasfederek dedi ki:
Ondan kurdun isabet ettiği şey ve bir **سُرْبَةٌ** dışında
Onun etrafında, **الجَـوازِل** annelerinden dolaştı
Ve ayrıca denir: falan **السُرْبَة**si uzak; yani mezhebi uzak. **الشَنفَرى** dedi ki:
**مِشْعَل** ile **الحشا** arasındaki vadiden sabahladık; heyhat, ben **سُرْبَتي**mi geciktirdim
Ve **السَّرَبُ**, hareke ile: **المَزادة** ve benzeri şeyden akan su. **ذو الرمَّة** dedi ki:
Gözlerinin hâli ne ki, onlardan su dökülüyor
Sanki yarılmış bir böbrekten **سَـرَب** gibidir
**أبو عبيد** dedi: ve **الراء**ın kesriyle rivayet olunur. Ondan denir: **سَرِبَتِ** **المَزادَةُ** kesra ile, **تَسْرَبُ** **سَرَباً**; o hâlde o **سَرِبَةٌ**dir; aktığı zaman. Ve **السَّرَبُ** ayrıca: yerde bir ev. Dersin: yabanî hayvan **سَرِب**ine **انْسَرَبَ**. Ve tilki **جُحْر**üne **انْسَرَبَ** ve **تَسَرَّبَ**; yani girdi. Ve dersin: bana develeri **سَرِّبْ**; yani onları parça parça sal. Ve denir: ona atları **سَرِّبْ**; o, ona atları **سُرْبَةً** ardından **سُرْبَةً** göndermendir. Ve **تَسْريبُ** **الحافِرِ**: onun kazmada sağa ve sola almasıdır. Ve ayrıca dersin: **سَرَّبْتُ** **القِرْبَةَ**; içine su döktüğün zaman; **الخُرَز** gözleri ıslansın da tıkansın diye. Ve **المَسْرُبَةُ** **الراء**ın dammesiyle: göğüsten göbeğe doğru alan ince saç. **الذُّهْليُّ** dedi ki:
Şimdi, ancak **مَسْـرُبَـتي** beyazladı
Ve azı dişimle bir kökün parçasını ısırdım
Ve **المَسْرَبَةُ**, fetha ile: **المسارِب**in bir tanesi; ve onlar meralardır. Ve **السَّرابُ**: gün ortasında gördüğün, sanki suymuş gibi olan şey.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ر ب
سرب ، سبر ، رسب ، ربس ، بسر . برس .
رسب : قال الليث : الرُّسوبُ : الذَّهابُ في الماء سفْلاً . والفعل رَسب يَرْسب .
قال : والسيف الرَّسوبُ : الماضي في الضريبة ، الغائبُ فيها .
وقال غيره : كان لخالد بن الوليد سيفٌ سمَّاه مِرْسباً ، وفيه يقول :
ضَربتُ بالمِرْسَب رأسَ البِطرِيْقِ
بصارمٍ ذي هَبَّةٍ فَتِيق
وأنشد ابن الأعرابي :
قُبِّحْتَ من سالفةٍ ومِن قَفَا
عبدٌ إذا ما رَسَب القومُ طَفَا
قال أبو العبّاس : معناه : أن الحُكَماء إذا ما تَرزَّنوا في مَحافِلهم طَفَا هو بجَهْله ، أي : نَزا بجهله .
وقال ابن الأعرابي : المرسب : الأواسِي . والرَّسُوب : الحكيم . وفي ( النّوادر ) : الرَّوْسَب والرَّوْسَم : الداهية .
ربس : قال الليث : الرَّبْسُ منه الارتباس ؛ يقال : عُنقودٌ مرتَبس ، ومعناه : انهضامُ حَبِّه وتداخُلُ بعضِه في بعض ، وكبشٌ رِبيس ورَبِيز ، أي : مكتنزٌ أَعجَر .
ابن السكيت : الرَّبِيس من الرِّجال : الشُجاع .
وأَنشَد :
ومِثْلِي لُزَّ بالحَمِيسِ الرَّبيسِ
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : جاء بمالٍ ربيس ، أي : كثير . وجاء بالدِّبْس والرَّبْس وهما الداهية . وقال أبو زيد : جئت بأمورٍ دُبْس وبأمورٍ رُبْس ، وهي الدّواهي بالدال والراء .
أبو عُبيد عن الأمويّ : اربَسَّ الرجلُ اربساساً ، أي : ذَهب في الأرض .
وقال ابن الأعرابي : ارْبسّ : إذا غَدا في الأرض .
برس : ثعلب عن سَلَمة عن الفرّاء ، وأبو عُبيد عن الأَصْمَعِي : البُرْسُ : القُطْن ، وقال الليث : هو قُطن البَرْدِيّ .
وأَنشَد :
كنَدِيفِ البِرْسِ فوقَ الجُماحْ
وبَرْبَسْتُ فلاناً ، أي : طَلَبتُه .
وأَنشَد :
وبَرْبَسْتُ في تَطْلابِ أرضِ ابن مالكٍ
فأعجَزَني والمرءُ غيرُ أَصيلِ
ابن السكيت : يقال جاء فلان يَتبربس ، أي : يمشي مشياً خفيّاً .
وقال دُكين :
فصبَحَتْه سَلِقٌ تبربس
أي : يمشي مشياً خفيّاً .
وقال أبو عمرو : جاءنا فلان بتبربس : إذا جاء متبختراً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : البِرْباسُ : البئرُ العَمِيقة . قال : والبَرْس : حَذاقَة الدَّليل . وبرَسَ : إِذا تَشدَّد على غريمه .
سبر : الحرّاني عن ابن السكيت : السَّبْرُ : مَصدرُ سَبَرْت الجرْحَ أسبُره سَبْراً : إذا قِسْتَه لتَعرِف غَوْرَه ، ويقال : إنه لحَسَن السِّبْر : إذا كان حَسَن السَّحَناء والهَيْئة ، والسَّحْناء اللّون ، وجمعُه أَسْبار .
وفي الحديث : ( يَخرُج رجلٌ من النار قد ذَهَب حِبْرُه وسِبْرُه ) ، أي : هيئته .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : السَّبْر : استخراج كُنْه الأَمْر . والسَّبْر : حُسْن الوَجه ، ومنه الحديث : ( قد ذهب حِبْرُه وسِبرهُ ) . والمَسْبور : الحَسْن السبْر . وفي حديث الزُّبير أنّه قيل له : مُرْبَنِيك فليتزوّجوا في الغَرانب ، فقد غَلَب عليهمْ سِبْرُ أبي بكر ونُحولُه .
قال ابن الأعرابي : السِّبر ههنا الشَّبَه . قال : وكان أبو بكر دقيقَ المحاسن نحيف البَدَن ، فأمَرَه الرجُل أن يزوجوهم الغرائبَ ليجتمع لهم حُسنُ أبي بكر وشدّة غيره .
وقال أبو زَيد : السِّبر : ما عرفت به لؤمَ الدابة أو كرمها أو لونها من قِبَل أبيها . والسبْرُ أيضاً : معرفتك الدابة بخِصب أو جَدْب .
ويقال : عرفتُه بسبر أبيه ، أي : بهَيْئته
وشَبَهِه وقال الشاعر :
أَنا ابْنُ المَضْرَحِيِّ أبي شليل
وهَلْ يَخفَى عَلَى النّاسِ النَّهارُ
علينا سبْرُهُ ولِكلّ فَحْلٍ
على أولادِه منه نِجارُ
ثعلب عن ابن الأعرابي : السُّبْرة : طائر : تصغيرُه سُبَيرة .
وقال في موضع آخَر : السُّبَر والنُّهس : طائران .
وقال الليث : السُّبَر : طائرٌ دونَ الصَّقر . وأَنشَد :
حتّى تَعاوَرَه العِقْبانُ والسُّبُر
قال : والسَّبر : من أَسماء الأَسَد . ولم أسمعه لغير الليث . وقال المؤرّج في قول الفرزدق :
بجَنْبَيْ خِلال يَدفَع الضَّيم منهمو
خَوادِرُ في الأخْياسِ ما بينها سِبْرُ
قال : معناه : ما بينَها عداوة . قال : والسِّبر : العداوة ، وهذا غريب .
وقال اللّيث : السبر : التجربة ، ويقال : اسْبرُه ما عندَ فلان ، أي : ابلُه . قال : والمِسبار : ما يُقدَّر به غَوْر الجِراحات ، قال : والسِّبار : فَتيلةٌ تُجعَل في الجُرح .
وأَنشَد :
ترُدُّ على السّابرِين السِّبارَا
وحدثنا عبدالله بن عروة قال : حدثنا هارون بن إسحاق الهمداني ، قال : حدثنا المحاربي عن مسافر العجلي عن الحسن عن أنس قال : لم يخرج رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم في سفر قطّ إلا قال حين ينهض من جلوسه : ( اللّهم بك ابتسرْت ، وإليك توجهت ، وبك اعتصمت ، أنت ربي ورجائي . اللّهم اكفني ما أهمني وما لم أهتم به ؛ وما أنت أعلم به مني . وزودني التقوى ، واغفر لي ذنبي ، ووجهني للخير حيث توجهت ) ثم يخرج .
قوله صلى الله عليه وآله : ( ابتسرت ) ، أي : ابتدأت سفري . وكلّ شيء أخذتَه غضاً فعد بسرته .
ومنه قول لبيد :
بسرتُ نداه لم تُسَرّب وحوشه
والبَسْرُ : الماء الطري ساعة ينزل من المزن .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذَكَر فضلَ إسباغِ الوضوء في السَّبرَات .
قال أبو عُبيد : السَّبْرة : شِدّة البَرْد .
وأَنشَد قولَ الحطيئة يصف الإبل :
عِظامُ مَقِيل الهامِ غُلْبٌ رِقابُها
يُباكِرْنَ حَدَّ الماء في السبراتِ
يعني شدّه بَرْد الشّتاء والسَّنة .
بسر : قال الله جل وعز : ( ) نَاظِرَةٌ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ ) ( القيامة : 24 ) .
وقال تعالى : ( نَظَرَ ثُمَّ عَبَسَ ) ( المدثر : 22 ) .
قال أبو العباس : ( بَسَر ) ، أي : نظر بكراهية شديدة . وقوله عز وجل : ( ) نَاظِرَةٌ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ ( ، أي : مقطِّبةٌ قد أيقنَتْ أن العذاب نازِلٌ بها .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : إذا ضُرِبت الناقةُ على غير ضَبَعةٍ فذلك البَسَر ، وقد بَسَرها الفحلُ فهي مَبْسورة .
قال شمر : ومنه يقال : بَسَرْتُ غَريمي : إذا تقاضيته قبل محلّ المال . وبَسَرْت الدُّمُّل : إذا عَصَرْتَه قبل أن يتقيّح ، وكأن البَسْر منه .
أبو عبيدة : إذا همت الفرس بالفحل وأرادت أن تستودق ، فأول وداقها المباسرة وهي مباسِرة ، ثم تكون وديقاً . والمباسِرَةُ : التي همت بالفحل قبل تمام وداقها : فإذا ضربها الحصان في تلك الحال فهي مبسورة .
قال شمر : وبَسَرْت النباتَ أبسرُه بَسْراً : إذا رعيتَه غَضّاً وكنتَ أوّلَ من رَعاه .
وقال لَبيدٌ يصف غَيْثاً رَعاه أُنُفاً :
بَسَرْتُ نَداهُ لم تُسَرَّبْ وُحوشُه
بغَرْبٍ كجِذْعِ الهاجريِّ المشَّذَّبِ
سَلَمةَ عن الفرّاءِ قال : البُسْرُ : الماءُ الطريّ ساعةَ يَنزل من المُزْن ، والبَسْرُ : حَفْرُ الأنهار إذا عَرا الماءُ أوطانَه .
قلتُ : وهو التبسّر ؛ قال الراعي :
إذا احْتَجَبَتْ بناتُ الأرض عنه
تبسَّرَ يَبْتَغِي فيها البِسارَا
قال ابن الأعرابي : بَنَاتُ الأرض الأنهارُ الصِّغار ، وهي الغُدْرانُ فيها بَقايا الماء ، ويقال للشمس بُسْرَة : إذا كانت حَمْراء لم تَصْفُ ؛ وقال البَعِيثُ يذكرها :
فَصَبَّحَه والشمسُ حَمْراءُ بُسْرَةٌ
بِسائغةِ الأنْقَاءِ مَوْتٌ مُغَلِّسٌ
وقال أَبو عُبيدة : إذا همّت الفَرسُ بالفحْل ولم تَسْتَوْدِق فهو مباسَرة ، ثم تكون وَدِيقاً ؛ فإذا سفِدَها الحِصان في تلك الحال قيل : تَبَسَّرَها وبَسَرَها .
ورُوِيَ عن الأشجع العَبْدِيّ أنه قال : لا تَبْسُروا ولا تَثْجُروا ؛ فأما البَسْرُ فهو خَلْطُ البُسْر بالرُّطَب وانْتِبَاذُهُما مَعاً . والثَّجْرُ : أن يُؤْخَذ ثَجِيرُ البُسْر فيُلْقَى مع التَّمر ، وكرِه هذا حِذار الخليطين ؛ لنهي النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عنهما . والبُسْر : ما لَوَّنَ ولم يَنضَج ، وإذا نَضِجَ فقد أَرْطَب .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : إذا اخْضَرَّ حَبُّه واستدار فهو جَدالٌ ، فإذا عَظُمَ فهو البُسْرُ ، فإذا احْمَرَّت فهي شِقْحَةٌ .
الليث : البسرَة من النّبات ما قد ارتفع عن وَجْه الأرض ولَم يَطُل وهو غَضٌّ أطيَب
ما يكون ، وأَنشد :
رَعَتْ بارِضَ الْبُهْمَى جَمِيماً وبُسْرَةً
وصَمْعَاءَ حتى آنَفَتْهَا فِصالْها
والبَيَاسِرَةُ : جِيلٌ من السِّنْد يستأجرهم أهلُ السُّفُن لمحاربة عدوّهم ، ورجُلٌ بَيْسرِي . والبِسَارُ : مَطَرٌ يَدُوم على أَهْلِ السِّنْد في الصَّيف لا يُقلِع عنهم ساعةً ، فتلك أيَّامُ البِسار .
والبَاسورُ : داءٌ مَعروفٌ ، وهو معرَّب ويُجْمَع البواسير .
ثعلب عن ابن الأعرابي : البسرةُ رأسُ قضيبِ الكلب ، والمبْسُور : طالبُ الحاجة في غير موضعِها . وبَسَر النهرَ : إذا حفر فيه بئراً وهو جافّ ؛ وأنشد :
تَبَسّرَ يَبْتَغِي فيها البِسَارَا
وقال : انبَسَر وبَسَرَ : إذا خَلَط البُسْرَ بالتمر أو الرطب فَنَبَذَهُما . وأَبْسرَ وبَسَرَ : إذا عَصَرَ الحِبْنَ قبل إقْرَافِه ، وأَبْسَرَ : إذا حَفَرَ في أرضٍ مَظْلومة .
سرب : قال الفرّاء في قول الله جل وعز : ( وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِالَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ ) ( الرعد : 10 ) ، قال : ساربٌ بالنهار أي ظاهرٌ بالنهار ؛ ونحو ذلك قال الزّجاج .
قال : ( وسارِبٌ بالنهار ) ظاهرٌ بالنهار في سِرْبِه ؛ يقال : خَلِّ له سِرْبَه ، أي : طَرِيقَه . فالمعنى : الظاهرُ في الطُّرُقات ، والمستخفِي في الظُّلُماتِ ، والجاهرُ بِنُطْقه ، والمُضْمِرُ في نفسه ، عِلْمُ الله تعالى فيهم سواء .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس قال : قال الأخفش في قوله عز وجل : ( وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِالَّيْلِ ( ، أي : ظاهر . والسارب : المتواري .
وقال أبو العبّاس : المستخفِي : المستتر . قال : والساربُ : الظاهر ، المعنى الظاهر والخفِيّ عنده واحِدٌ .
وقال قَتَادة في قوله : ( وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ ( : ظاهر ، ونحو ذلك رُوِيَ عن ابن عبَّاس .
وقال قُطْرُب : ( ساربٌ بالنّهار ) ومستتر ، يقال : انسَرَبَ الوحشُ : إذا دخلَ في كِنَاسِه .
قلت : تقول العَرَب : سَرَبَت الإبلُ تَسْرُبُ ، وسَرَبَ الفحلُ سُرُوباً ، أي : مضتْ في الأرض ظاهرة حيث شاءت . وقال الأخنس بن شهاب التّغْلبي :
وكلّ أُناسٍ قارَبوا قَيْدَ فَحْلِهِمْ
ونحن خَلَعْنَا قَيْدَه فهو سَارِبُ
وأمّا الانسِراب فهو الدخول في السّرَب كما قال . وفي الحديث : ( من أصبحَ آمناً في سِرْبِه ) أَخْبَرَني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : السِّرْبُ : النَّفْسُ ، بكسر السين . وفلانٌ آمِنٌ في سِرْبِه ، أي : في نَفْسِه ، وكذلك قال ابن السكّيت . قال : والسِّرْبُ أيضاً بالكَسْر : القَطيع من
الظِّبَاء والبَقَر والنِّساء .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : السِّرْب والسُّرْبة من القَطا والظِّباء والشَّاء : القَطِيعُ .
ويقال : فلانٌ وَاسِعُ السِّرْب ، أي : وَاسعُ الصَّدر ، بَطِيءُ الغَضَب . قال : وفلانٌ آمنٌ في سِرْبه بالكسر . وأما السَّرْبُ بالفتح فإن ابن السكّيت قال : السَّرْبُ : المالُ الرّاعي يقال : أَغير على مال سَرْب بني فلان ويقال للمرأة عند الطلاق : اذهبِي فلا أَنْدَهُ سَرْبَكِ . ونحو ذلك .
حَكَى أبو عُبَيْد عن الأصمعيّ قال : ومعناه : أني لا أَرُدُّ إبلك لتذهب حيث شاءت وأَصْلُ النَّدْه : الزَّجْرُ . وقال غيره : كان هذا من طَلاق أهلِ الجاهلية .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : خَلِّ سَرْبَ الرجل بالفتح ، أي : خَلِّ طريقَه قال : وقال أبو عمرو : خل سِرْبَ الرَّجُل بالكسر . وأنشد بيت ذي الرّمة :
خَلَّى لها سِرْبَ أُولاها وهَيَّجَهَا
مِنْ خَلْفِهَا لاحِقُ الصُّقْلَيْنِ هِمْهِيمُ
قال شمر : الرواية : خَلَّى لها سَرْبَ أُولاها بالفَتح .
قلتُ : وهكذا سمعتُ العَرَبَ تقول : خَلِّ سَرْبَه ، أي : طريقه .
وكان الأخفش يقول : أصبح فلانٌ آمِناً في سَرْبه بالفتح ، أي : في مَذْهبه ووَجْهه . والثِّقاتُ من أهل اللّغة قالوا : أصبح آمِناً في سِرْبه ، أي : في نَفْسِه .
وقال الأصمعيّ : يقال : سَرِّبْ عليَّ الإبل ، أي : أَرْسِلْها قطعةً قطعةً . قال : ويقال : خَرَج الماءُ سَرِباً ، وذلك إذا خرج من عُيون الخُرَز ؛ ويقال : سَرِّب قِرْبَتَك ، أي : اجعل فيها الماءَ حتّى تَنتفِخ عيونُ الخُرَز فتنسَدّ ؛ وأَنشد قول جرير :
نَعَمْ فانهَلَّ دَمْعُكَ غيرَ نَزْرٍ
كما عَيَّنْتَ بالسَّرَب الطِّبابَا
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : السرَب : الماءُ السائل .
قال : وقال الأموي : السَّرَب : الْخَرز . وأما قوله :
كأنه من كلِّي مَفْرِيَة سَرَبُ
فإن الرواة رووه بالفتح ، وقالوا : السَّرَبُ : الماء . والسربُ : السائل .
يقال : سَرِب الماءُ يَسرَبُ سَرَباً : إذا سال فهو سَرِب .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ سَرَباً ) ( الكهف : 61 ) ، قال : كان الحوت مالحاً ، فلمّا حَيِيَ بالماءِ الّذي أصابَه من العين فوَقَع في البحر جَمَد مَذْهَبُه في البحر ، فكان كالسَّرَب .
وقال أبو إسحاق : كانت فيما رؤيَ سَمَكةً مملوحةً ، وكانت آيةً لموسى في الموضع الّذي يَلقَى فيه الْخَضِر ، فاتّخذ سبيلَه في البحرَ سَرَباً ، أحيا الله تعالى السّمكةَ حتّى
سَرَبتْ في البحرَ قال : ( وسَرَبا ) منصوبٌ على جهتين : على المفعول ، كقولك : اتّخذتُ طريقي في السَّرَب ، واتّخذْتُ طريقي مكانَ كذا وكذا ، فيكون مفعولاً ثانياً ؛ كقولك : اتّخذت زيداً وكيلاً . قال : ويجوز أن يكون ( سَرَباً ) مصدراً يَدُلَّ عليه ( اتّخذ سبيلَه في البحر ) ؛ فيكون المعنى : نَسِيَا حُوتَهما . فجَعل الحوتُ طريقَه في البحر ، ثم بيّن كيف ذلك ، فكأنّه قال : سَرِب الحوتُ سَرَباً .
وقال المُعْترِض الظَّفرى في السَّرب وجعله طريقاً :
تركنا الضَّبع ساريةً إليهم
تنوب اللحمَ في سَرَب المَخِيم
قيل : تنوبه ، تأتيه . والسَّربُ : الطريق . والمَخِيمُ : اسم واد ؛ وعلى هذا معنى الآية : ( فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ ) ( الكهف : 61 ) ، أي : سبيل الحوت طريقاً لنفسه ، لا يحيد عنه . المعنى : اتخذ الحوت سبيله الذي سلكه طريقاً اطّرقه .
وأخبرني المنذريّ عن ابن اليزيديّ عن أبي حاتم في قوله : ( فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ سَرَباً ( قال : أظنّه يريد ذَهاباً يَسرُب سَرَباً ؛ كقولك : يَذهَب ذَهاباً .
وقال شمِر : الأَسراب من الناس : الأَقاطيع ، واحدُها سِرْب . قال : ولم أَسمَع ( سِرْبَ ) في الناس إلا للعجّاج :
ورَبِّ أَسْرابِ حَجيجٍ كُظَّمِ
وقال أبو الهَيْثَم : سُمّي السَّراب سَراباً لأنّه يَسرُب سَرْباً ، أي : يَجرِي جَرْياً ؛ يقال : سَرَب الماءُ يَسرُب سُروباً .
سلَمة عن الفرّاء قال : السراب : ما لَصِقَ بالأرض ، والآلُ : الّذي يكون ضُحًى كالمُلاَء بين السَّماء والأرض .
وقال ابن السكّيت : السراب : الّذي يَجرِي على وَجْه الأرض كأنّه الماء ، وهو يكون نِصفَ النهار ، وهو الّذي يَلصِق بالأرض ؛ وفي صفة النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان دقيقَ المَسْرُبَة ؛ قال أبو عبيد : المَسرُبة : الشَّعْرُ النابت وَسطَ الصَّدْر إلى البَطْن ؛ وأَنشَد :
الآنَ لما ابيَضَّ مَسْرُبَتي
وعَضِضْتُ من نابي على جِذْم
أبو عُبيد عن أبي زيد : سُرِب الرجلُ فهو مَسروب سَرْباً ، وهو دُخان الفِضة يَدخُل خياشيمَ الإنسان وفمه ودُبُرَه فيأخذه حَصَرٌ عليه فرُبما أفرَق وربّما مات والاسم الأُسرُبُ .
وقال شمِر : الأُسرُبُ مخفف الباء ، وهو بالفارسيّة سُرْب .
قال أبو عبيد : مَسربةُ كلّ دابة : أعاليه من لدن عنقه إلى عَجْبه ، وأنشد :
جلال أبوه عمُّه وهو خاله
مساربه حُوٌّ وأقرابه زهرُ
قال : أقرابه : مَراقّ بطنه . قال الشيخ :
وفي الحديث في الاستنجاء بالحجارة يمسح صفحتيه بحجرين ، ويمسح بالثالث المَسْرُبة ، يريد أعلى الحلقة . وقال بعضهم : السُّربة : كالصُّفة بين الغرفة .
وقال أبو مالك : تسرّبْتُ من الماء ومن الشراب ، أي : تملأتُ منه .
وقال الأصمعيّ : يقال للرّجل إذا حَفَر : قد سرَّب : أي : أخَذَ يَميناً وشِمالاً . وإنه لبَعيد السرْبة : أي : بَعيد المَذْهب في الأرض .
وقال الشَّنْفَرَى ، وهو ابن أختِ تأبّط شَرّاً :
خَرجْنا من الوادِي الّذي بَيْنَ مِشْعَلٍ
وبَين الجَبَا هيهاتَ أَنشأْتُ سُرْبَتي
أي : ما أَبعدَ الموضعَ الّذي منه ابتدأتُ مَسيرِي .
الليث : فلانٌ آمِن السِّرْب ، أي : آمنُ القَلْب ، أي : لا يُغزَى مالُه ونعَمُه . . وفلان مُنساح السّرب ، يريدون شعر صدره . قال : ومَسَارِب الدّوابّ : مَراقُّها في بطونها وأرفاغِها ، ومَسارِب الحيّات : مواضعُ آثارِها إذا انسابت في الأرض على بطونها .
وقال ابن الأعرابيّ : السُّرْبةُ : جماعةٌ يَنسلُّون من العَسْكر فيُغِيرون ويَرجِعون . والسِّرْب : النَّفْس .
أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : السربة : السفر القريب ، والسبأة : السفر البعيد ، يقال : سبأته الشمس ، أي : لوّحته وغيرته . ويقال : إنك تريد سبأة ، أي : سفراً بعيداً .

##### Türkçe

س ر ب
**سرب** , **سبر** , **رسب** , **ربس** , **بسر** . **برس** .

**رسب** : Leys dedi: **الرُّسوبُ**: suda aşağıya doğru gitmektir. Fiil: **رَسب يَرْسب**.
Dedi: **والسيف الرَّسوبُ**: darbede (vuruşta) ilerleyip geçen, onun içinde kaybolandır.
Başkası dedi: Hâlid b. Velîd’in **مِرْسباً** diye adlandırdığı bir kılıcı vardı; onun hakkında şöyle der:
**ضَربتُ بالمِرْسَب رأسَ البِطرِيْقِ**
**بصارمٍ ذي هَبَّةٍ فَتِيق**
İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
**قُبِّحْتَ من سالفةٍ ومِن قَفَا**
**عبدٌ إذا ما رَسَب القومُ طَفَا**
Ebû’l-‘Abbâs dedi: Manası: hikmet sahipleri meclislerinde ağırbaşlılaştıklarında o, cehliyle yüzeye çıkar; yani cehliyle sıçradı.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **المرسب**: **الأواسِي**. **الرَّسُوب**: hikmet sahibi. **( النّوادر )**’de: **الرَّوْسَب** ve **الرَّوْسَم**: dehâ (musibet, belâ).

**ربس** : Leys dedi: **الرَّبْسُ** ondan **الارتباس**tır; şöyle denir: **عُنقودٌ مرتَبس**; manası: tanesinin ezilip sindirilmesi ve bir kısmının bir kısmına girmesi. Ve **كبشٌ رِبيس ورَبِيز**: yani yığılmış, **أَعجَر**.
İbnü’s-Sikkît: erkeklerden **الرَّبِيس**: yiğit.
Ve şu beyti okudu:
**ومِثْلِي لُزَّ بالحَمِيسِ الرَّبيسِ**
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **جاء بمالٍ ربيس** dedi; yani çok. Ve **جاء بالدِّبْس والرَّبْس** dedi; ikisi de dehâdır. Ebû Zeyd dedi: **جئت بأمورٍ دُبْس وبأمورٍ رُبْس**; bunlar **بالدّواهي**dir; **بالدال والراء** ile.
Ebû ‘Ubeyd, el-Umevî’den: **اربَسَّ الرجلُ اربساساً**; yani yerde (yeryüzünde) gitti.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ارْبسّ**: yerde sabahladığında (yola koyulduğunda).

**برس** : Sa‘leb, Seleme’den, el-Ferrâ’dan; ve Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **البُرْسُ**: pamuk. Leys dedi: o, **قُطن البَرْدِيّ**dir.
Ve şu beyti okudu:
**كنَدِيفِ البِرْسِ فوقَ الجُماحْ**
Ve **بَرْبَسْتُ فلاناً**: yani onu aradım.
Ve şu beyti okudu:
**وبَرْبَسْتُ في تَطْلابِ أرضِ ابن مالكٍ**
**فأعجَزَني والمرءُ غيرُ أَصيلِ**
İbnü’s-Sikkît: **جاء فلان يَتبربس** denir; yani gizli bir yürüyüşle yürür.
Dukeyn dedi:
**فصبَحَتْه سَلِقٌ تبربس**
Yani gizli bir yürüyüşle yürür.
Ebû ‘Amr dedi: **جاءنا فلان بتبربس**: böbürlenerek geldiğinde.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **البِرْباسُ**: derin kuyu. Dedi: **والبَرْس**: kılavuzun mahareti. Ve **برَسَ**: borçlusuna karşı sertleştiğinde.

**سبر** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **السَّبْرُ**: **سَبَرْت الجرْحَ أسبُره سَبْراً**’nın masdarıdır; yani derinliğini bilmek için onu ölçtüğünde. Ve denir ki: **إنه لحَسَن السِّبْر**: yani **حَسَن السَّحَناء والهَيْئة** olduğunda; **السَّحْناء** renk, çoğulu **أَسْبار**.
Hadiste: **( يَخرُج رجلٌ من النار قد ذَهَب حِبْرُه وسِبْرُه )**; yani heyeti (görünüşü).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السَّبْر**: işin künhünü çıkarma. Ve **السَّبْر**: yüz güzelliği; ondan hadis: **( قد ذهب حِبْرُه وسِبرهُ )**. **المَسْبور**: güzel **السبْر** sahibi. Zübeyr hadîsinde: ona denildi ki: **مُرْبَنِيك**; öyleyse **الغَرانب** içinde evlensinler; çünkü onların üzerine Ebû Bekir’in **سِبْرُه**’u ve zayıflığı galip geldi.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Buradaki **السِّبر**: benzerliktir. Dedi: Ebû Bekir ince güzellikli, zayıf bedenli idi; adam ona, onlara yabancıları evlendirmesini emretti ki Ebû Bekir’in güzelliği ile başkasının sertliği birleşsin.
Ebû Zeyd dedi: **السِّبر**: binek hayvanının alçaklığını yahut soyluluğunu yahut rengini babası tarafından bildiğin şeydir. Ve **السبْر** ayrıca: binek hayvanını bollukla yahut kıtlıkla tanımandır.
Ve denir: **عرفتُه بسبر أبيه**; yani heyetiyle
ve benzerliğiyle. Şair dedi:
**أَنا ابْنُ المَضْرَحِيِّ أبي شليل**
**وهَلْ يَخفَى عَلَى النّاسِ النَّهارُ**
**علينا سبْرُهُ ولِكلّ فَحْلٍ**
**على أولادِه منه نِجارُ**
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السُّبْرة**: bir kuş; küçültmesi **سُبَيرة**.
Başka bir yerde dedi: **السُّبَر** ve **النُّهس**: iki kuş.
Leys dedi: **السُّبَر**: şahinden aşağı bir kuş. Ve şu beyti okudu:
**حتّى تَعاوَرَه العِقْبانُ والسُّبُر**
Dedi: **والسَّبر**: aslanın adlarındandır. Bunu Leys’ten başkası için işitmedim. el-Muerric, el-Ferazdak’ın şu sözü hakkında dedi:
**بجَنْبَيْ خِلال يَدفَع الضَّيم منهمو**
**خَوادِرُ في الأخْياسِ ما بينها سِبْرُ**
Dedi: manası: aralarında düşmanlık yoktur. Dedi: **والسِّبر**: düşmanlıktır; bu gariptir.
Leys dedi: **السبر**: tecrübedir. Ve denir: **اسْبرُه ما عندَ فلان**; yani onu dene. Dedi: **والمِسبار**: yaraların derinliğinin ölçüldüğü şeydir. Dedi: **والسِّبار**: yaraya konulan fitildir.
Ve şu beyti okudu:
**ترُدُّ على السّابرِين السِّبارَا**
Bize Abdullah b. ‘Urve haber verdi; dedi: bize Hârûn b. İshâk el-Hemdânî haber verdi; dedi: bize el-Muhâribî, Müsâfir el-‘Aclî’den, o Hasan’dan, o Enes’ten haber verdi; dedi: Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم hiçbir yolculuğa çıkmadı ki oturuşundan kalktığında şöyle demesin: **( اللّهم بك ابتسرْت ، وإليك توجهت ، وبك اعتصمت ، أنت ربي ورجائي . اللّهم اكفني ما أهمني وما لم أهتم به ؛ وما أنت أعلم به مني . وزودني التقوى ، واغفر لي ذنبي ، ووجهني للخير حيث توجهت )** sonra çıkar.
Onun صلى الله عليه وآله sözünün: **( ابتسرت )**; yani yolculuğuma başladım. Ve her şey ki onu taze olarak aldın, artık onunla **بسرته** sayılır.
Bundan Lebîd’in sözü:
**بسرتُ نداه لم تُسَرّب وحوشه**
Ve **البَسْرُ**: buluttan indiği anda taze sudur.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: **السَّبرَات** içinde abdestin tam yapılmasının faziletini zikretti.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **السَّبْرة**: şiddetli soğuktur.
Ve el-Hutay’e’nin develeri vasfederken sözünü okudu:
**عِظامُ مَقِيل الهامِ غُلْبٌ رِقابُها**
**يُباكِرْنَ حَدَّ الماء في السبراتِ**
Kışın ve senenin şiddetli soğuğunu kastediyor.

**بسر** : Allah جل وعز dedi: **( ) نَاظِرَةٌ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ )** **( القيامة : 24 )**.
Ve تعالى dedi: **( نَظَرَ ثُمَّ عَبَسَ )** **( المدثر : 22 )**.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: **( بَسَر )**; yani şiddetli bir hoşnutsuzlukla baktı. Ve عز وجل sözünün: **( ) نَاظِرَةٌ وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ ( **; yani kaşlarını çatmış, azabın ona ineceğini kesin bilmiştir.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: deve, **ضَبَعة** dışında bir yere vurulursa bu **البَسَر**dır; erkek deve onu **بَسَرها** etmiştir; o da **مَبْسورة**dur.
Şemmer dedi: Bundan dolayı denir: **بَسَرْتُ غَريمي**: paranın vadesinden önce ondan alacağını istediğimde. Ve **بَسَرْت الدُّمُّل**: irinlenmeden önce onu sıktığımda; sanki **البَسْر** ondandır.
Ebû ‘Ubeyde: kısrak erkeğe heveslenip kızgınlığa girmek istediğinde, kızgınlığının başı **المباسرة**dır; o **مباسِرة**dir; sonra **وديقاً** olur. **والمباسِرَةُ**: kızgınlığının tamamlanmasından önce erkeğe heveslenendir; eğer aygır o halde onu vurursa o **مبسورة**dur.
Şemmer dedi: **وبَسَرْت النباتَ أبسرُه بَسْراً**: onu taze iken otlattığımda ve onu otlatanların ilki olduğumda.
Lebîd, yeni otlatılmış bir yağmuru vasfederken dedi:
**بَسَرْتُ نَداهُ لم تُسَرَّبْ وُحوشُه**
**بغَرْبٍ كجِذْعِ الهاجريِّ المشَّذَّبِ**
Seleme, el-Ferrâ’dan dedi: **البُسْرُ**: buluttan indiği anda taze sudur. **والبَسْرُ**: su yurtlarını terk ettiğinde nehirleri kazmaktır.
Dedim: o, **التبسّر**dür; er-Râ‘î dedi:
**إذا احْتَجَبَتْ بناتُ الأرض عنه**
**تبسَّرَ يَبْتَغِي فيها البِسارَا**
İbnü’l-A‘râbî dedi: **بَنَاتُ الأرض** küçük nehirlerdir; onlar, içinde su kalıntıları bulunan gölcüklerdir. Ve güneşe **بُسْرَة** denir: kırmızı olup berrak olmadığında. el-Ba‘îth onu anarak dedi:
**فَصَبَّحَه والشمسُ حَمْراءُ بُسْرَةٌ**
**بِسائغةِ الأنْقَاءِ مَوْتٌ مُغَلِّسٌ**
Ebû ‘Ubeyde dedi: kısrak erkeğe heveslenip kızgınlığa girmemişse bu **مباسَرة**dir; sonra **وَدِيقاً** olur; aygır o halde onu aşarsa **تَبَسَّرَها** ve **بَسَرَها** denir.
el-Eşca‘ el-‘Abdî’den rivayet edildi: dedi ki: **لا تَبْسُروا ولا تَثْجُروا**; **البَسْرُ** ise **البُسْر**’ü **بالرُّطَب** ile karıştırmak ve ikisini birlikte nebîz yapmaktır. **والثَّجْرُ**: **ثَجِيرُ البُسْر** alınır da hurma ile birlikte atılır. Bu, iki karışım korkusuyla mekruh görüldü; Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) ikisini yasaklaması sebebiyle. **والبُسْر**: renklenip olgunlaşmamış olandır; olgunlaşınca **أَرْطَب** olmuştur.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: tanesi yeşerip yuvarlaklaşırsa o **جَدالٌ**dır; büyürse o **البُسْرُ**dur; kızarırsa o **شِقْحَةٌ**dır.
Leys: bitkiden **البسرَة**: yer yüzünden yükselmiş, uzamamış, taze iken en hoş olanıdır. Ve şu beyti okudu:
**رَعَتْ بارِضَ الْبُهْمَى جَمِيماً وبُسْرَةً**
**وصَمْعَاءَ حتى آنَفَتْهَا فِصالْها**
**والبَيَاسِرَةُ**: Sind’den bir nesildir; gemi sahipleri onları düşmanlarıyla savaşmak için ücretle tutarlar. Ve **رجُلٌ بَيْسرِي**. **والبِسَارُ**: yazın Sind halkının üzerine devam eden, bir an bile onlardan kesilmeyen yağmurdur; işte onlar **أيَّامُ البِسار**dır.
**والبَاسورُ**: bilinen bir hastalıktır; Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **البواسير**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **البسرةُ**: köpeğin kamışının başıdır. **والمبْسُور**: ihtiyacı yerinde olmayan yerde isteyen. Ve **بَسَر النهرَ**: kuru iken onda kuyu kazdığında. Ve şu beyti okudu:
**تَبَسّرَ يَبْتَغِي فيها البِسَارَا**
Ve dedi: **انبَسَر وبَسَرَ**: **البُسْر**’ü hurma yahut yaş hurma ile karıştırıp ikisini nebîz yaptığında. Ve **أَبْسرَ وبَسَرَ**: **الحِبْن**’i kabuk bağlamasından önce sıktığında. Ve **أَبْسَرَ**: zulme uğramış bir arazide kazı yaptığında.

**سرب** : el-Ferrâ, Allah جل وعز sözünde: **( وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِالَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ )** **( الرعد : 10 )**; dedi: **ساربٌ بالنهار** yani gündüz açıkta olan; ez-Zeccâc da buna benzer söyledi.
Dedi: **( وسارِبٌ بالنهار )** gündüz, **سِرْبِه** içinde açıkta olandır; denir: **خَلِّ له سِرْبَه**; yani yolunu. Manası: yollarda açıkta olan, karanlıklarda gizlenen; sözünü açıkça söyleyen ve içinde gizleyen; Allah تعالى’nın ilmi onlarda eşittir.
Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan haber verdi; dedi: el-Ahfeş, عز وجل sözünde: **( وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِالَّيْلِ ( **; yani açıkta olan. **والسارب**: gizlenen.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: **المستخفِي**: örtünen. Dedi: **والساربُ**: açıkta olan; mana: açık ve gizli onun katında birdir.
Katâde, **( وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ ( ** sözünde: açıkta olan, dedi; buna benzer İbn Abbâs’tan rivayet edildi.
Kutrub dedi: **( ساربٌ بالنّهار )** ve gizlenen; denir: **انسَرَبَ الوحشُ**: inine girdiğinde.
Dedim: Araplar der ki: **سَرَبَت الإبلُ تَسْرُبُ** ve **سَرَبَ الفحلُ سُرُوباً**; yani dilediği yerde açıkça yeryüzünde yürüdü. el-Ahnes b. Şihâb et-Teğlibî dedi:
**وكلّ أُناسٍ قارَبوا قَيْدَ فَحْلِهِمْ**
**ونحن خَلَعْنَا قَيْدَه فهو سَارِبُ**
**وأمّا الانسِراب** ise, dediği gibi, **السّرَب**e girmektir. Hadiste: **( من أصبحَ آمناً في سِرْبِه )**. Münzirî bana Sa‘leb’den, o İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: **السِّرْبُ**: nefistir; sîn’in kesresiyle. **وفلانٌ آمِنٌ في سِرْبِه**: yani nefsinde (kendi canında) emindir; İbnü’s-Sikkît de böyle dedi. Dedi: **والسِّرْبُ** ayrıca kesre ile: ceylan, sığır ve kadınlardan sürüdür.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **السِّرْب** ve **السُّرْبة**: **القَطا**dan, ceylandan ve koyundan sürüdür.
Ve denir: **فلانٌ وَاسِعُ السِّرْب**; yani göğsü geniş, öfkesi yavaş. Dedi: **وفلانٌ آمنٌ في سِرْبه** kesre ile. **وأما السَّرْبُ** fetha ile: İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّرْبُ**: otlayan maldır; denir: **أَغير على مال سَرْب بني فلان**. Ve kadına boşamada denir: **اذهبِي فلا أَنْدَهُ سَرْبَكِ**; buna benzer.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den nakletti; dedi: manası: develerini dilediği yere gitsin diye geri çevirmem. **وأَصْلُ النَّدْه**: azarlamadır. Başkası dedi: bu, cahiliye ehlinin boşamasındandı.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **خَلِّ سَرْبَ الرجل** fetha ile; yani yolunu bırak. Dedi: Ebû ‘Amr dedi: **خل سِرْبَ الرَّجُل** kesre ile. Zü’r-Rumme’nin beytini okudu:
**خَلَّى لها سِرْبَ أُولاها وهَيَّجَهَا**
**مِنْ خَلْفِهَا لاحِقُ الصُّقْلَيْنِ هِمْهِيمُ**
Şemmer dedi: rivayet: **خَلَّى لها سَرْبَ أُولاها** fetha ile.
Dedim: Arapların şöyle dediğini işittim: **خَلِّ سَرْبَه**; yani yolu.
el-Ahfeş derdi: **أصبح فلانٌ آمِناً في سَرْبه** fetha ile; yani gidişinde ve yönünde. Dil ehlinin güvenilirleri dedi: **أصبح آمِناً في سِرْبه**; yani nefsinde.
el-Asma‘î dedi: **سَرِّبْ عليَّ الإبل**; yani onları parça parça sal. Dedi: ve denir: **خَرَج الماءُ سَرِباً**; bu, su boncuk gözlerinden çıktığında. Ve denir: **سَرِّب قِرْبَتَك**; yani içine su koy ki boncuk gözleri şişsin de tıkansın. Cerîr’in sözünü okudu:
**نَعَمْ فانهَلَّ دَمْعُكَ غيرَ نَزْرٍ**
**كما عَيَّنْتَ بالسَّرَب الطِّبابَا**
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **السرَب**: akan sudur.
Dedi: el-Umevî dedi: **السَّرَب**: boncuktur. Şu söz ise:
**كأنه من كلِّي مَفْرِيَة سَرَبُ**
Râviler onu fetha ile rivayet ettiler ve dediler: **السَّرَبُ**: sudur. **والسربُ**: akandır.
Denir: **سَرِب الماءُ يَسرَبُ سَرَباً**: aktığında; o halde o **سَرِب**dir.
el-Ferrâ, Allah جلّ وعزّ sözünde: **( فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ سَرَباً )** **( الكهف : 61 )**; dedi: balık tuzluydu; gözeden ona isabet eden suyla dirilince denize düştü; denizde gidiş yolu dondu; **كالسَّرَب** gibi oldu.
Ebû İshâk dedi: görülen şeyde tuzlanmış bir balıktı; Mûsâ için, **الْخَضِر** ile buluşacağı yerde bir âyetti; denizde yolunu **سَرَباً** edindi; Allah تعالى balığı diriltti, ta ki denizde **سَرَبتْ**. Dedi: **( وسَرَبا )** iki yönden mansuptur: mef‘ûl olarak; senin: “yolumu **السَّرَب** içinde edindim” demen gibi; ve “yolumu falan yer yaptım” demen gibi; böylece ikinci mef‘ûl olur; senin: “Zeyd’i vekil edindim” demen gibi. Dedi: **( سَرَباً )**’ın, **( اتّخذ سبيلَه في البحر )**’ın delalet ettiği bir masdar olması da caizdir; böylece mana: ikisi balıklarını unuttu; balık denizde yolunu yaptı; sonra bunun nasıl olduğunu açıkladı; sanki dedi ki: balık **سَرِب** etti, **سَرَباً**.
el-Mu‘terid ez-Zafarî, **السَّرب** hakkında ve onu yol yaparak dedi:
**تركنا الضَّبع ساريةً إليهم**
**تنوب اللحمَ في سَرَب المَخِيم**
Denildi: **تنوبه**: ona gelir. **والسَّربُ**: yoldur. **والمَخِيمُ**: bir vadinin adıdır. Buna göre âyetin manası: **( فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ )** **( الكهف : 61 )**; yani balığın, yürüdüğü yolu kendine bir yol edinmesi; ondan sapmaması. Mana: balık, girdiği yolu, kendisinin izlediği bir yol edindi.
Münzirî bana İbnü’l-Yezîdî’den, o Ebû Hâtim’den, şu söz hakkında haber verdi: **( فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ سَرَباً ( **; dedi: zannederim o, **ذَهاباً**ı kastediyor; **يَسرُب سَرَباً**; senin: “gider, gidiş olarak” demen gibi.
Şemmer dedi: insanlardan **الأَسراب**: bölüklerdir; tekili **سِرْب**. Dedi: insanlarda **( سِرْبَ )**ı ancak el-‘Accâc için işittim:
**ورَبِّ أَسْرابِ حَجيجٍ كُظَّمِ**
Ebû’l-Heysem dedi: **السَّراب**a **سَراباً** denildi; çünkü o **يَسرُب سَرْباً**; yani akışla akar. Denir: **سَرَب الماءُ يَسرُب سُروباً**.
Seleme, el-Ferrâ’dan dedi: **السراب**: yere yapışan şeydir. **والآلُ**: kuşluk vakti gökle yer arasında örtü gibi olan şeydir.
İbnü’s-Sikkît dedi: **السراب**: yer yüzünde su gibi akan şeydir; öğle vaktinde olur; yere yapışan odur. Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatında: **دقيقَ المَسْرُبَة** idi. Ebû ‘Ubeyd dedi: **المَسرُبة**: göğsün ortasından karna kadar biten kıllardır. Ve şu beyti okudu:
**الآنَ لما ابيَضَّ مَسْرُبَتي**
**وعَضِضْتُ من نابي على جِذْم**
Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **سُرِب الرجلُ فهو مَسروب سَرْباً**; bu, gümüş dumanıdır; insanın burun deliklerine, ağzına ve makatına girer; onu bir tıkanıklık yakalar; bazen boğulur, bazen ölür. Adı **الأُسرُبُ**tur.
Şemmer dedi: **الأُسرُبُ** bânın hafifletilmesiyle; Farsçada **سُرْب**tur.
Ebû ‘Ubeyd dedi: her hayvanın **مَسربة**si: boynundan sağrısına kadar olan üst taraflarıdır. Ve şu beyti okudu:
**جلال أبوه عمُّه وهو خاله**
**مساربه حُوٌّ وأقرابه زهرُ**
Dedi: **أقرابه**: karnının ince derileridir. Şeyh dedi:
Ve hadiste, taşlarla istincâda: iki taşla iki yanını siler, üçüncüyle **المَسْرُبة**yi siler; halka üstünü kastediyor. Bazıları dedi: **السُّربة**: oda ile sofaya benzer bir şeydir.
Ebû Mâlik dedi: **تسرّبْتُ من الماء ومن الشراب**; yani onunla dolup taştım.
el-Asma‘î dedi: adam kazdığında ona denir: **قد سرَّب**; yani sağa ve sola aldı (saptı). Ve o, **بَعيد السرْبة**dir; yani yeryüzünde gidişi uzaktır.
eş-Şenferâ, o, Teebbata Şerran’ın kız kardeşinin oğludur, dedi:
**خَرجْنا من الوادِي الّذي بَيْنَ مِشْعَلٍ**
**وبَين الجَبَا هيهاتَ أَنشأْتُ سُرْبَتي**
Yani yürüyüşüme başladığım yer ne kadar uzaktır.
Leys: **فلانٌ آمِن السِّرْب**; yani kalbi emindir; yani malına ve davarına baskın yapılmaz. Ve **فلان مُنساح السّرب**; göğüs kıllarını kastederler. Dedi: hayvanların **مَسَارِب**i: karınlarındaki ve koltuk altlarındaki ince derileridir. Yılanların **مَسارِب**i: yerde karınları üzerinde kayıp gittiklerinde izlerinin yerleridir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **السُّرْبةُ**: ordudan sıyrılıp baskın yapan ve dönen bir topluluktur. **والسِّرْب**: nefistir.
Münzirî bana Sa‘leb’den, o İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **السربة**: yakın yolculuktur. **والسبأة**: uzak yolculuktur. Denir: **سبأته الشمس**; yani onu esmerletti ve değiştirdi. Ve denir: **إنك تريد سبأة**; yani uzak bir yolculuk.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والراء وما يثلثهما)
(سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])(سرع) السين والراء والعين أصل صحيح يدلُّ على خلاف البطء. فالسَّريع: خلاف البطيء. وسَرْعَان([4]) النَّاس:  أوائِلهم الذين يتقدمون سِراعاً. وتقول العرب: لَسَرْعان([5]) ما صنعتَ كذا، أي ما أسرع ما صَنَعتَه. وأما السَِّرْع من قُضبان الكرْم، [فهو]  أسرعُ ما يطلُعُ  منه. ومثله السَّرَعْرَع، ثم يشبَّه به الإنسان الرَّطِيب الناعم.
(سرف) السين والراء والفاء * أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تعدِّي الحدّ والإِغفالِ  أيضاً للشيء. تقول: في الأمر سرَفٌ، أي مجاوزَةُ القدر. وجاء في الحديث: "الثالثة في الوضوء شَرف، والرَّابعة سَرف". وأمّا الإِغفال فقول القائل: "مررتُ بكم فَسرِفتكم"، أي أغفلتكم. وقال جرير:
أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])ويقولون إنَّ السَّرَف: الجهل. والسَّرِف: الجاهل. ويحتجُّون بقول طرفة:
إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])وهذا يرجع إلى بعض ما تقدَّم. والقياس واحد. ويقولون: إنَّ السَّرفَ أيضاً الضَّرَاوة. وفي الحديث: "إنَّ للحم سَرَفَاً كسَرف الخَمْر"، أي ضَرَاوة. وليس هذا بالبعيد من الكلمة الأولى.
ومما شذَّ عن الباب: السُّرْفة: دويْبَّة تأكل الخشَب. ويقال سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً، إذا أكلَتْ ورقها، والشجرةُ مسروفة. يقال إنَّها تبني لنفسها بيتاً حسناً. ويقولون في المثل: "أصنَعُ من سُرْفة([8]) ".
(سرق) السين والراء والقاف أصلٌ يدلُّ على أخْذ شيء في خفاء وسِتر. يقال سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً. والمسروق سَرَقٌ. واستَرَقَ السَّمع، إذا تسمَّع مختفياً. ومما شذَّ عن هذا الباب السَّرَق: جمعَ سَرَقة،  وهي القطعة من الحرير.
(سرو) السين والراء والحرف المعتل بابٌ متفاوت جداً، لا تكاد كلمتان منه تجتمعان في قياسٍ واحد. فالسَّرو: سخاءٌ في مروءَة؛ يقال سَرِي وقد سَرُو. والسَّرْو: محلّة حمير. قال ابن مقبل:
بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])والسَّرْو: كشْف الشّيءِ عن الشيء. سَرَوت عنّي الثوبَ أي كَشفتُهُ. وفي الحديث في الحَسَاء([10]): "يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم([11])" أي يكشف. وقال ابن هَرْمة:
سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ  *** وقَرَّبَ للبَينِ  الحبيبُ المزايلُ([12])ولذلك يقال سُرِّيَ عنه. والسِّروة: دويْبَّة([13])، يقال أرض مسرُوّة، من السِّروة إذا كثُرت بالأرض. والسَّاريَة: الأسطُوانة. والسُّرَى: سير اللَّيل، يقال سَرَيْت وأسريت. قال:
* أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) *
والسَّراء: شجرٌ. وسَرَاة الشيء: ظَهْره. وَسَراة النَّهار: ارتفاعُهُ. وهذا الذي ذكرناه بعيدٌ بعضُهُ من بعض، فلذلك لم نحمله على القياس.
وإذا همز كان أبعد، يقال سرأت الجرادة: ألقَتْ بيضَها. فإذا حان ذلك منها قيل: أسرأتْ.
(سرب) السين والراء والباء أصلٌ مطرد، وهو يدلُّ على الاتّساع والذهاب في الأرض. من ذلك السِّرْب والسُّرْبة، وهي القطيع من الظِّباء والشاء. لأنَّه ينسرب في الأرض راعياً. ثمَّ حُمل عليه السِّرب من النِّساء. قالوا: والسرْب بفتح السين، أصله في الإبل. ومنه تقول العرب للمطلَّقة: "اذهبي فلا أنْدَهُ سَرْبَك"،  أي لا أردُّ إبلَك، لتذهب حيث شاءت. فالسِّرب  في هذا الموضع: المال الرّاعي. وقال أبو زيد: يقال خلِّ سرْبه، أي طريقه يذهب حيث شاء. وقالوا: يقال أيضاً سِرْب بكسر السين. ويُنشَد بيت ذي الرّمّة:
* خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) *
وقال: يعني الطريق. ويقال انسرَبَ([16])  الوحشيُّ في سربه. ومن هذا الباب: السَّرَب والسَّرِب، وهو الماء السائل من المزادة، وقد سَرِبَ سَرَباً. قال ذو الرّمة:
ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])بفتح الراء وكسرها. ويقال : سَرَّبت القربةَ، إذا جعلتَ فيها ماءً حتى ينسدّ الخَرْز. والسَّرْب: الخَرْز؛ لأن الماء ينسرب منه، أي يخرج. والسارب: الذَّاهب في الأرض. وقد سَرَب سروباً. قال الله جلَّ ثناؤه:  ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. قال الشاعر:
أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])والمَسْرَبة: الشّعر النابت وسط الصدر،  وإنما سمِّي بذلك لأنَّه  كأنه سائل على الصدر جارٍ فيه. فأمّا قولهم:آمِنٌ في سِرْبِه، فهو بالكسر، قالوا: معناه آمنٌ في نفسه. وهذا صحيح ولكن في الكلام إضماراً، كأنه يقول: آمِنَة نفسه حيث سَرِب، أي سعى. وكذلك هو واسع السِّرب؛ أي الصدر. وهذا أيضاً بالكسر. قالوا: ويراد به أنّه بطيء الغضب. وهذا يرجع إلى الأصل الذي ذكرناه. يقولون: إنَّ الغضب لا يأخذ فيَقْلَق؛ وينسدّ عليه المذاهب.
(سرج) السين والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على الحسن والزّينة والجمال. من ذلك السِّراج، سمِّي لضيائه وحُسْنه. ومنه السرج للدّابّة. هو زينته. ويقال سَرَّج وجهَه، أي حَسَّنه، كأنه جعله له كالسِّراج. قال:
* وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) *
ومما يشذُّ عن هذا قولُهم للطَّريقة: سُرْجُوجَة.
(سرح) السين والراء والحاء أصلٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على الانطلاق. يقال منه أمر سريح، إذا لم يكن فيه تعويق ولا مَطْل. ثمَّ يحمل على هذا السَّراح وهو الطَّلاق؛ يقال سَرَّحت المرأةَ. وفي كتاب الله تعالى: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. والسُّرُح: النّاقة السريعة. ومن الباب المنْسرح، وهو العريانُ الخارج من ثيابه. والسَّرْح:  المال السَّائم. والسارح: الرَّاعي. ويقال السَّارح: الرجل الذي لـه السَّرْح. وأمَّا الشجرة العظيمة فهي السَّرْحة، ولعلَّه أن يكون شاذاً عن هذا الأصل. ويمكن أن تسمَّى سَرْحة لانسراح أغصانها وذَهابها في الجهات. قال عنترة:
بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])ومن الباب السِّرحانُ: الذِّئب، سمِّي به لأنَّه ينسرح في مَطالبه. وكذلك الأسدُ إذا سُمِّي سِرحانا.
وأما السَّريحة فقطعةٌ من الثِّياب.
(سرد) السين والراء والدال أصلٌ مطّرد منقاس، وهو يدلُّ على تَوالِي أشياء كثيرةٍ يتّصل بعضُها ببعض. من ذلك السَّرْد؛ اسمٌ جامعٌ للدروع وما أشبهها من عمل الحَِـلَق. قال الله جلَّ جلالُه، في شأن داود عليه السلام: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]، قالوا: معناه ليكنْ ذلك مقدَّراً، لا يكونُ الثَّقْب ضيّقاً والمِسمارُ غليظاً، ولا يكون المسمار دقيقاً والثقب واسعاً، بل يكون على تقدير. قالوا: والزّرَّاد إنّما هو السّرّاد. وقيل ذلك لقُرب الراء من السين. والمِسْرَد: المِخْرز: قياسُه صحيح.
--------------ـــــ
([1]) كذا. وصواب وزنه "فعلعال".
([2]) وهو المتنخل الهذلي كما في اللسان (سرط). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 89 ونسخة الشنقيطي 47.
([3]) جاء "سراطي" على لفظ النسب وليس بنسب، يقال سيف سراط وسراطي، كما يقال أحمر وأحمري.
([4]) يقال بفتح السين، وبالتحريك أيضاً.
([5]) يقال هذا بالفتح وبفتح فضم، وبالكسر.
([6]) ديوان جرير 389 واللسان (سرف).
([7]) ديوان طرفة 61 واللسان (سرف).
([8]) انظر الحيوان (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) سبق البيت في مادة (بول، بين).
([10]) في الأصل: "الحياء"، صوابه من اللسان (19: 105).
([11]) في اللسان: "إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم".
([12]) البيت في اللسان (سرا). قرب، أي قرب الرواحل. اللسان: "ووَدَّعَ".
([13]) هي الجرادة أول ما تكون وهي دودة.
([14]) لحسان بن ثابت في ديوانه 168 واللسان (19: 103). وصدره: * حي النضيرة ربة الخدر *
([15]) البيت بتمامه كما في الديوان 586 واللسان (سرب، همم):
خلّى لها سرب أولاها وهيجها  *** من خلفها لاحق الآطال همهيم
 ([16]) في الأصل: "السرب" صوابه من المجمل واللسان.
([17]) ديوان ذي الرمة ص 1 ـ وهو أول بيت في ديوانه ـ واللسان (سرب). وفي الأصل: "عينيك".
([18]) البيت لقيس بن الخطيم في ديوانه 5 واللسان (سرب).
([19]) للعجاج في ديوانه 8  واللسان (رسن، سرج). والمرسن، كمجلس ومنبر، أصله موضع الرسن من أنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مرسن الإنسان، أي أنفه.
([20]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

##### Türkçe

(سîn, **الراء** ve ikisini üçleyen şeyler babı)
(**سرط**) **السين** ve **الراء** ve **الطاء** tek bir sahih asıldır; acı bir şeyde bir kayboluşa ve gidişe delâlet eder. Bundan: **سَرَطْتُ الطّعام**; onu yuttuğum zaman; çünkü o **سُرِطَ** edildiğinde kaybolur. Ve ilim ehlinden bazısı der ki: **السِّراط** bundan türemiştir; çünkü onda giden, yutulmuş yemeğin kayboluşu gibi kaybolur. Ve **السِّرِطْراط** **فِعِلاّل** üzere([1]): **الفالوذُ**; çünkü o yutturulur. Ve **السُّراطُ**: keskin, darbede işleyen kesici kılıç. Hüzeli([2]) bir kılıcı vasfederek dedi:
tuz rengi gibi; onu vuruşum ezicidir *** eti koparır; düşürücü, **سُراطِي**([3])
(**سرع**) **السين** ve **الراء** ve **العين** sahih bir asıldır; yavaşlığın zıddına delâlet eder. Öyleyse **السَّريع**: yavaşın zıddı. Ve **سَرْعَان**([4]) insanların: öne hızlıca geçen ilkleridir. Araplar der: **لَسَرْعان**([5]) ما صنعتَ كذا; yani ne çabuk yaptın onu. Ama asma çubuklarından **السَِّرْع**, [o] ondan çıkanın en çabuk olanıdır. Benzeri **السَّرَعْرَع**; sonra bununla taze, yumuşak insan benzetilir.
(**سرف**) **السين** ve **الراء** ve **الفاء** tek bir asıldır; hem haddi aşmaya hem de şeyde ihmale delâlet eder. Dersin: işte **سرَفٌ** vardır; yani miktarı aşma. Hadiste geldi: “abdestte üçüncü **شَرف**tir, dördüncü **سَرف**tir.” Ama ihmal, söyleyenin sözü: “**مررتُ بكم فَسرِفتكم**”; yani sizi ihmal ettim. Cerîr dedi:
Huneyde’ye verdiler; onu sekiz kişi sürer *** onların verişinde ne başa kakma vardır ne de **سَرَفُ**([6])
Ve derler ki **السَّرَف**: cehalettir. Ve **السَّرِف**: cahildir. Ve Tarafe’nin sözüyle delil getirirler:
Şüphesiz kalbi **سرِف** olan bir kişi görür *** kış bulutunun suyunda balı([7])
Ve bu, geçenlerin bir kısmına döner. Ve kıyas birdir. Ve derler ki: **السَّرف** ayrıca düşkünlüktür. Hadiste: “Şüphesiz et için, şarabın **سَرَف**i gibi bir **سَرَف** vardır”; yani düşkünlük. Bu, ilk kelimeden uzak değildir.
Babdan şâz olanlardandır: **السُّرْفة**: odun yiyen bir küçük canlı. Ve denir: **سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً**, yaprağını yediği zaman; ve ağaç **مسروفة**dır. Denir ki kendisi için güzel bir ev yapar. Ve meselde derler: “**أصنَعُ من سُرْفة**([8])”.
(**سرق**) **السين** ve **الراء** ve **القاف** bir asıldır; bir şeyi gizlilik ve örtü içinde almaya delâlet eder. Denir: **سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً**. Ve çalınan şey **سَرَقٌ**tur. Ve **استَرَقَ السَّمع**, gizlenerek dinlediği zaman. Bu babdan şâz olanlardandır **السَّرَق**: **سَرَقة**’nin çoğulu; o da ipekten bir parçadır.
(**سرو**) **السين** ve **الراء** ve illetli harf; çok farklı bir babdır; ondan iki kelime neredeyse tek bir kıyasta birleşmez. Öyleyse **السَّرو**: mürüvvette cömertliktir; denir: **سَرِي** ve **سَرُو** etti. Ve **السَّرْو**: Himyer’in bir mahallesi. İbn Mukbil dedi:
Himyer’in **بِسَرْوِ**’unda katırların sidikleri vardır *** nereden örtündün; zayıflık, o ayrılık bizi([9])
Ve **السَّرْو**: bir şeyi bir şeyden açığa çıkarmaktır. **سَرَوت عنّي الثوبَ**; yani onu açtım. Ve **الحَسَاء**([10]) hakkında hadiste: “**يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم**([11])”; yani açar. İbn Herme dedi:
Gençlik, salınarak, elbisesini senden açtı *** ve ayrılığa yaklaştırdı; uzaklaşan sevgili([12])
Bundan dolayı denir: **سُرِّيَ عنه**. Ve **السِّروة**: bir küçük canlıdır([13]); denir: **أرض مسرُوّة**, **السِّروة**’den; yerde çoğaldığı zaman. Ve **السَّاريَة**: sütun. Ve **السُّرَى**: gece yürüyüşü; denir: **سَرَيْت** ve **أسريت**. Dedi:
* Sana gece yürüdü; oysa gece yürümüyor idi([14]) *
Ve **السَّراء**: bir ağaçtır. Ve **سَرَاة** bir şeyin: sırtıdır. Ve **وَسَراة النَّهار**: onun yükselişidir. Bizim zikrettiğimiz bu şeyler, bazısı bazısından uzaktır; bu yüzden onu kıyasa hamletmedik.
Ve hemzelenirse daha uzaktır; denir: **سرأت الجرادة**: yumurtasını bıraktı. Ondan bu vakit gelince: **أسرأتْ** denir.
(**سرب**) **السين** ve **الراء** ve **الباء** muntazam bir asıldır; ve genişliğe ve yerde gidişe delâlet eder. Bundan **السِّرْب** ve **السُّرْبة**; o da ceylan ve koyun sürüsüdür. Çünkü yerde otlayarak sızıp gider. Sonra bunun üzerine kadınlardan **السِّرب** taşınmıştır. Dediler: ve **السَّرْب** (sîn’in fethiyle), aslı develerdedir. Ondan Araplar boşanmış kadına der: “Git; **سَرْبَك**’i ben geri çevirmeyeyim”; yani develerini geri çevirmem; dilediği yere gitsin. Öyleyse **السِّرب** bu yerde: otlayan maldır. Ebû Zeyd dedi: denir: **خلِّ سرْبه**; yani yolu; dilediği yere gitsin. Ve dediler: ayrıca sîn’in kesriyle **سِرْب** de denir. Zü’r-Rumme’nin beyti okunur:
* Ona ilklerinin **سرْبَ**ını serbest bıraktı([15]) *
Ve dedi: yani yol. Ve denir: **انسرَبَ**([16]) yabanî hayvan kendi **سرب**’inde. Bu babdandır: **السَّرَب** ve **السَّرِب**; o da kırbadan akan sudur; ve **سَرِبَ سَرَباً** etmiştir. Zü’r-Rumme dedi:
Ne oluyor gözüne; ondan su dökülüyor *** sanki yarılmış bir böbrekten **سَرَبُ**([17])
Râ’nın fethiyle ve kesriyle. Ve denir: **سَرَّبت القربةَ**; içine su koyduğun zaman, ta ki dikiş tıkansın. Ve **السَّرْب**: dikiştir; çünkü su ondan sızar; yani çıkar. Ve **السارب**: yerde giden. Ve **سَرَب سروباً** etmiştir. Allah yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. Şair dedi:
Nereye gittin; oysa sen giden değildin *** ve hayaller yaklaştırır; yakın olmayanı([18])
Ve **المَسْرَبة**: göğsün ortasında biten kıl; ancak bununla adlandırıldı; çünkü sanki göğüste akan, onda yürüyen bir şey gibidir. Ama onların sözü: **آمِنٌ في سِرْبِه**, o kesir iledir; dediler: manası, kendi nefsinde emindir. Bu doğrudur; fakat sözde bir hazif vardır; sanki der ki: nefsi emindir; **سَرِب** ettiği yerde; yani yürüdü. Aynı şekilde **واسع السِّرب**tir; yani göğüs. Bu da kesir iledir. Dediler: bununla, öfkesinin yavaş olduğu kastedilir. Bu, zikrettiğimiz asla döner. Derler ki: öfke almaz da çalkalatmaz; ve yollar ona kapanır.
(**سرج**) **السين** ve **الراء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; güzelliğe, süse ve cemâle delâlet eder. Bundan **السِّراج**; ışığı ve güzelliği için adlandırıldı. Ondan binek için **السرج**. O onun süsüdür. Ve denir: **سَرَّج وجهَه**; yani onu güzelleştirdi; sanki ona **السِّراج** gibi yaptı. Dedi:
* Kapkara olanı ve **مَِـرْسَِـنَاً** **مُسَرَّجا**([19]) *
Bundan şâz olanlardandır onların yola sözü: **سُرْجُوجَة**.
(**سرح**) **السين** ve **الراء** ve **الحاء** tek muntazam asıldır; ve salıverilmeye delâlet eder. Ondan denir: **أمر سريح**; içinde ne engelleme ne de geciktirme olmadığı zaman. Sonra bunun üzerine **السَّراح** taşınır; o da boşamadır; denir: **سَرَّحت المرأةَ**. Allah’ın kitabında: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. Ve **السُّرُح**: hızlı dişi devedir. Babdandır **المنْسرح**; o da elbiselerinden çıkmış çıplaktır. Ve **السَّرْح**: otlayan maldır. Ve **السارح**: çobandır. Ve denir: **السَّارح**: kendisinin **السَّرْح**ı olan adam. Ama büyük ağaç, o **السَّرْحة**dır; belki bu asıldan şâzdır. Ve dallarının salıverilmesi ve yönlere gitmesi sebebiyle **سَرْحة** diye adlandırılması mümkündür. Antere dedi:
Bir yiğit; sanki elbiseleri bir **سرحَة**dedir *** cumartesi ayakkabıları giydirilir; ikiz değildir([20])
Babdandır **السِّرحانُ**: kurt; onunla adlandırıldı; çünkü isteklerinde salınıp gider. Aynı şekilde aslan, **سِرحانا** diye adlandırıldığı zaman.
Ama **السَّريحة**: elbiselerden bir parçadır.
(**سرد**) **السين** ve **الراء** ve **الدال** kıyaslı, muntazam bir asıldır; birbirine bitişen birçok şeyin ardı ardına gelmesine delâlet eder. Bundan **السَّرْد**; zırhlar ve benzerleri için, halka işinden bir toplayıcı isimdir. Allah yüce celâliyle, Dâvûd عليه السلام hakkında dedi: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]; dediler: manası, o ölçülü olsun; delik dar ve çivi kalın olmasın; çivi ince ve delik geniş olmasın; bilakis bir ölçü üzere olsun. Dediler: **الزّرَّاد** ancak **السّرّاد**dır. Ve bu, **الراء**’nın **السين**’e yakınlığından dolayı söylenmiştir. Ve **المِسْرَد**: **المِخْرز**; kıyası sahihdir.
--------------ـــــ
([1]) Böyle. Ve vezninin doğrusu “فعلعال”.
([2]) O, lisân’da (سرط) olduğu üzere **المتنخل الهذلي**’dir. Kasidesi Hüzeli şairlerin şiirleri mecmuasının ikinci kısmında 89 ve Şınkîtî nüshasında 47’dedir.
([3]) “**سراطي**” nisbet lafzı üzere gelmiştir, nisbet değildir; **سيف سراط** ve **سراطي** denir; tıpkı **أحمر** ve **أحمري** denildiği gibi.
([4]) **السين**’in fethiyle denir; harekeleme ile de.
([5]) Bu, fetihle ve fetih sonra damme ile ve kesirle denir.
([6]) Cerîr divanı 389 ve lisân (سرف).
([7]) Tarafe divanı 61 ve lisân (سرف).
([8]) Hayvan’a bak (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) Beyit (بول، بين) maddesinde geçti.
([10]) Asılda: “**الحياء**”; doğrusu lisân’dan (19: 105).
([11]) Lisân’da: “Şüphesiz o, hüzünlünün gönlünü doyurur ve hastanın gönlünden açar.”
([12]) Beyit lisân’da (سرا). **قرب**: yani binekleri yaklaştırdı. Lisân: “**ووَدَّعَ**”.
([13]) O, çekirge ilk olduğu vakit; o bir kurtçuktur.
([14]) Hassân b. Sâbit’indir; divanında 168 ve lisân’da (19: 103). Sadrı: “**حي النضيرة ربة الخدر**”.
([15]) Beyit tamamıyla divanda 586 ve lisân’da (سرب، همم) olduğu üzere:
Ona ilklerinin **سرب**’ını serbest bıraktı ve onu coşturdu *** arkasından uzun bacaklı, hızlı bir deve onu izler
([16]) Asılda: “**السرب**”; doğrusu **المجمل** ve lisân’dan.
([17]) Zü’r-Rumme divanı s. 1 — ve divanındaki ilk beyittir — ve lisân (سرب). Asılda: “**عينيك**”.
([18]) Beyit Kays b. el-Hatîm’indir; divanında 5 ve lisân (سرب).
([19]) Accâc’ındır; divanında 8 ve lisân (رسن، سرج). **المرسن**, **مجلس** ve **منبر** gibi; aslı, atın burnunda yuların yeri; sonra çoğaldı da insanın **مرسن**i denildi; yani burnu.
([20]) Meşhur muallakasındandır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السرب: الذهاب في حدور، والسرب: المكان المنحدر، قال تعالى: ﴿فاتخذ سبيله في البحر سربا﴾ [الكهف/61]، يقال: سرب سربا وسروبا (انظر: الأفعال 3/511؛ والبصائر 3/211)، نحو مر مرا ومرورا، وانسرب انسرابا كذلك، لكن سرب يقال على تصور الفعل من فاعله وانسرب على الانفعال منه. وسرب الدمع: سال، وانسربت الحية إلى جحرها، وسرب الماء من السقاء، وماء سرب، وسرب: متقطر من سقائه، والسارب: الذاهب في سربه أي طريق كان، قال تعالى: ﴿ومن هو مستخف بالليل وسارب بالنهار﴾ [الرعد/10]، والسرب: جمع سارب، نحو: ركب وراكب، وتعورف في الإبل حتى قيل: زعرت سربه، أي: إبله. وهو آمن في سربه، أي في نفسه، وقيل: في أهله ونسائه، فجعل السرب كناية، وقيل: اذهبي فلا أنده سربك (قولهم: اذهب فلا أنده سربك، أي: لا أرد إبلك حتى تذهب حيث شاءت، أي: لا حاجة لي فيك، ويقولون للمرأة عند الطلاق: اذهبي فلا أنده سربك. فتطلق بهذه الكلمة، وكان هذا في الجاهلية، وأصل النده: الزجر.
راجع: اللسان (سرب) ؛ وعمدة الحفاظ: سرب) ؛ في الكناية عن الطلاق، ومعناه: لا أرد إبلك الذاهبة في سربها، والسربة: قطعة من الخيل نحو العشرة إلى العشرين. والمسربة: الشعر المتدلي من الصدر، والسراب: اللامع في المفازة كالماء، وذلك لانسرابه في مرأى العين، وكان السراب فيما لا حقيقة له كالشراب فيما له حقيقة، قال تعالى: ﴿كسراب بقيعة يحسبه الظمآن ماء﴾ [النور/39]، وقال تعالى: ﴿وسيرت الجبال فكانت سرابا﴾ [النبأ/20]. ***سربل
- السربال: القميص من أي جنس كان، قال: ﴿سرابيلهم من قطران﴾ [إبراهيم/50]، ﴿سرابيل تقيكم الحر وسرابيل تقيكم بأسكم﴾ [النحل/81]، أي: تقي بعضكم من بأس بعض.

##### Türkçe

- **السرب**: inişte gitmek; ve **السرب**: inişli yer. Yüce Allah dedi ki: ﴿فاتخذ سبيله في البحر **سربا**﴾ [الكهف/61]. Denir: **سرب** **سربا** ve **سروبا** (bak: الأفعال 3/511; ve البصائر 3/211), tıpkı: **مر** **مرا** ve **مرورا** gibi. Ve **انسرب** **انسرابا** da böyledir; ancak **سرب**, fiilin failinden tasavvur edilmesi üzerine söylenir; **انسرب** ise ondan infiâl (edilgenlik) üzerine. Ve **سرب الدمع**: aktı. Ve yılan **انسربت** kendi deliğine. Ve su, kırbadan **سرب** etti. Ve **ماء سرب**; ve **سرب**: kırbasından damla damla akan. Ve **السارب**: kendi **سرب**’inde giden, hangi yol olursa olsun. Yüce Allah dedi ki: ﴿ومن هو مستخف بالليل و**سارب** بالنهار﴾ [الرعد/10]. Ve **السرب**: **سارب**’ın çoğuludur; tıpkı: **ركب** ve **راكب** gibi. Ve develerde örfleşti; hatta denildi ki: **زعرت سربه**; yani: develeri. Ve “O, **سرب**’inde emindir”; yani kendi nefsinde. Ve denildi: ehlinde ve kadınlarında; böylece **السرب** kinaye kılındı. Ve denildi: “Git; **سرب**’ini ürkütmem” (onların sözü: “Git; **سرب**’ini ürkütmem”; yani: develerini, dilediği yere gidinceye kadar geri çevirmem; yani: sende bana ihtiyaç yoktur. Ve boşamada kadına derler: “Git; **سرب**’ini ürkütmem.” Böylece bu kelimeyle boşanır. Bu cahiliye devrinde idi. Ve **النده**’nin aslı: azarlama/kovmadır.

Bkz.: اللسان (**سرب**); ve عمدة الحفاظ: **سرب**)؛ boşama hakkında kinayede; ve manası: **سرب**’inde giden develerini geri çevirmem. Ve **السربة**: atlardan bir parça; yaklaşık ondan yirmiye. Ve **المسربة**: göğüsten sarkan saç. Ve **السراب**: çöl düzlüklerinde su gibi parlayan; bu, gözün görüşünde onun sızıp akması sebebiyledir. Ve **السراب**, hakikati olmayan şeyde, hakikati olan şeydeki **الشراب** gibidir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ك**سراب** بقيعة يحسبه الظمآن ماء﴾ [النور/39]. Ve Yüce Allah dedi ki: ﴿وسيرت الجبال فكانت **سرابا**﴾ [النبأ/20]. ***سربل

- **السربال**: hangi cinsten olursa olsun gömlek. Dedi ki: ﴿**سرابيلهم** من قطران﴾ [إبراهيم/50]، ﴿**سرابيل** تقيكم الحر و**سرابيل** تقيكم بأسكم﴾ [النحل/81]؛ yani: bazınızı bazınızın şiddetinden korur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ر ب
سـرب فـي الـأرض سروبـاً‏:‏ مضـى فيهـا‏.‏
وهـو يسـرب النهـار كلـه فـي حوائجـه‏.‏
وسـرب الماء‏:‏ جرى على وجه الأرض وهذا مسرب الماء‏.‏
وسرب النعم‏:‏ توجه للرعي‏.‏
ومال سارب ومن ذلك قيل للطريق‏:‏ السرب لأنه يسرب فيه وللمال الراعي‏:‏ السرب لأنه يسرب وكلاهما بالفتح يقال‏:‏ خل له سربه‏:‏ طريقه‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ خلّى لها سرب أولاها وهيجها من خلفها لاحق الصقلين همهيم وأطلـق الأسيـر وخلّـى سربـه ومنـه ‏"‏ مـن أصبـح آمنـاً فـي سربـه ‏"‏ فـي متقلبـه ومتصرّفـه ويأبـى تفسيره بالمال قوله‏:‏ ‏"‏ لقه قوت يومه ‏"‏ وروي بالكسر أي في حرمه وعياله مستعار من سرب الظباء والبقر والقطا‏.‏
ويقال‏:‏ مرّ سرب وأسراب ومرت سربة وهي الطائفة من السرب‏.‏
وأغير على سرب القوم‏:‏ نعمهم‏.‏
و ‏"‏ اذهبي فلا أنده سربك ‏"‏‏.‏
وقال‏:‏ يا ثكلها قد ثكلته أروعا أبيض يحمي السـرب أن يفزعـا وللوحش والنعم والنحل‏:‏ مسارب ومسارح‏.‏
قال المسيب يصف نحلاً سـود الـرءوس لصوتهـا زجل محفوفة بمسارب خضر وفلان بعيد السربة أي المذهب‏.‏
واتخذ سرباً وأسراباً ونفقاً وأنفاقاً‏.‏
وسرب سرباً‏:‏ عمله‏.‏
وسال سرب القرية وهو الماء الذي يقطر من خرزها وسقاء سرب وماء سرب وقد سرب سرباً وسرب القربة‏:‏ اجعل فيها ماء ليسد الخرز‏.‏
وهو دقيق المسربة وهي الشعر السائل من ومن المجاز‏:‏ سرب عليّ الخيل والإبل‏:‏ أرسلها سرباً‏.‏
وسربت إليه الأشياء‏:‏ أعطيته إياها واحداً بعد واحد‏.‏
وأخضلت مسارب عينيه وهي مجاري الدمع‏.‏
قال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ أقول لأسماء اشتكاءً وأخضلت مسارب عينيّ الدموع السواجم

##### Türkçe

س ر ب
**سـرب**: yerde **سروبـاً** (olarak) gitti: onda (yerde) geçti.
Ve o, gündüzün tamamını ihtiyaçlarında **يسـرب** (olarak) geçirir.
Ve **سـرب الماء**: yerin yüzü üzerinde aktı; ve bu, suyun **مسرب**’idir.
Ve **سرب النعم**: otlamaya yöneldi.
Ve **مال سارب**; ve bundan dolayı yola: **السرب** denildi; çünkü onda **يسرب** (olarak) gidilir; ve otlayan mala: **السرب** (denildi); çünkü o **يسرب** (olarak) gider; ve ikisi de fetih ile (okunur). Denilir: “Ona **سربه**’ni bırak”: onun yolu.
ذو الرمة dedi:
“Onun için, ilkini ve onu heyecana getirenini **سرب**’ini serbest bıraktı; arkasından, iki parlak (şeyin) takipçisi, hızlı hızlı (giden) bir deve;”
Ve esiri serbest bıraktı ve onun **سربه**’ni bıraktı. Ve ondan (şu): “Kim sabahlarsa **سربه**’inde emniyette olarak” yani onun dönüp-dolaştığı yerinde ve tasarrufunda; ve onu mal ile tefsir etmeyi, şu sözü reddeder: “Gününün azığını bulur.” Ve kesre ile rivayet edildi; yani onun hareminde ve ailesinde; ceylanların, sığırların ve **القطا**’nın **سرب**’inden ödünç alınmıştır.
Ve denilir: **سرب** ve **أسراب** geçti; ve **سربة** geçti; o, **السرب**’in taifesidir.
Ve kavmin **سرب**’ine baskın yapıldı: onların **نعم**’leri.
Ve “Git; senin **سربك**’ini ürkütmeyeyim.”
Ve dedi:
“Vay onun anası! Onu korkunçlar (içinde) yitirdi;
Bembeyaz (bir yiğit), **السـرب**’i ürkmekten korur.”
Ve vahşi hayvanlar, **النعم** ve arılar için: **مسارب** ve **مسارح**.
المسيب, bir arıyı vasfederek dedi:
“Siyah başlılar; sesleri için bir zecel; yeşil **مسارب** ile kuşatılmış.”
Ve falan, **بعيد السربة**’dir; yani gidiş (yönü) uzak olan.
Ve bir **سرباً** ve **أسراباً** ve bir **نفقاً** ve **أنفاقاً** edindi.
Ve **سرب** bir **سرباً**: onu yaptı.
Ve köyün **سرب**’i aktı; o, onun küplerinin (gözeneklerinden) damlayan sudur. Ve **سقاء سرب** ve **ماء سرب**; ve bir **سرباً** **سرب** etti. Ve **سرب القربة**: içine, gözenekleri tıkasın diye su koy.
Ve o, **دقيق المسربة**’dir; o, (vücuttan) akıp giden kıllardır. Ve mecazdan: “Atları ve develeri üzerime **سرب** etti”: onları **سرباً** (halinde) saldı.
Ve şeyler ona **سربت**: onları ona birer birer verdim.
Ve onun iki gözünün **مسارب**’i ıslandı; o, gözyaşının akıntı yollarıdır.
عمر بن أبي ربيعة dedi:
“Esma’ya, şikâyet ederek derim; ve iki gözümün **مسارب**’ini, çağlayan gözyaşları ıslattı.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّرْبُ: المالُ الرَّاعي؛ أَعْني بالمال الإِبِلَ. وقال ابن الأَعرابي: السَّرْبُ الماشيَةُ كُلُّها، وجمعُ كلِّ ذلك سُروبٌ. تقول: سَرِّبْ عليَّ الإِبِلَ أَي أَرْسِلْهَا قِطْعَةً قِطْعَة. وسَرَب يَسْرُب سُرُوباً: خَرَجَ. وسَرَبَ في الأَرضِ يَسْرُبُ سُرُوباً: ذَهَبَ. وفي التنزيل العزيز: ومَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بالليل وسارِبٌ بالنهار؛ أَي ظاهرٌ بالنهارِ في سِرْبِه. ويقال: خَلِّ سِرْبَه أَي طَرِيقَه، فالمعنى: الظاهرُ في الطُّرُقاتِ، والـمُسْتَخْفِـي في الظُّلُماتِ، والجاهرُ بنُطْقِه، والـمُضْمِرُ في نفسِه، عِلْمُ اللّهِ فيهم سواءٌ. ورُوي عن الأَخْفش أَنه قال: مُسْتَخْفٍ بالليل أَي ظاهرٌ، والساربُ الـمُتواري. وقال أَبو العباس: المستخفي الـمُسْتَتِرُ؛ قال: والساربُ الظاهرُ والخَفيُّ، عنده واحدٌ. وقال قُطْرب: سارِبٌ بالنهار مُسْتَتِرٌ. يقال انْسَرَبَ الوحشيُّ إِذا دخل في كِناسِه.
قال الأَزهري: تقول العرب: سَرَبَتِ الإِبلُ تَسْرُبُ، وسَرَبَ الفحل سُروباً أَي مَضَتْ في الأَرضِ ظاهرة حيثُ شاءَتْ. والسارِبُ: الذاهبُ على وجهِه في الأَرض؛ قال قَيْس بن الخَطيم: أَنـَّى سرَبْتِ، وكنتِ غيرَ سَرُوبِ،  *  وتَقَرُّبُ الأَحلامِ غيرُ قَرِيبِ قال ابن بري، رواه ابن دريد: سَرَبْتِ، بباءٍ موحدة، لقوله: وكنتِ غيرَ سَروب. ومن رواه: سَرَيْت، بالياء باثنتين، فمعناه كيف سَرَيْت ليلاً، وأَنتِ لا تَسرُبِـينَ نَهاراً. وسَرَبَ الفحْلُ يَسْرُبُ سُروباً، فهو ساربٌ إِذا توجَّه للـمَرْعَى؛ قال الأَخْنَسُ بن شهاب التَّغْلبـي:
وكلُّ أُناسٍ قارَبُوا قَيْدَ فَحْلِهِمْ، *  ونحنُ خَلَعْنا قَيْدَه، فهو سارِبُ قال ابن بري: قال الأَصْمعي: هذا مَثَلٌ يريدُ أَن الناسَ أَقاموا في موضِـعٍ واحدٍ، لا يَجْتَرِئون على النُّقْلة إِلى غيره، وقارَبـُوا قَيْدَ فَحْلِهم أَي حَبَسُوا فَحْلَهم عن أَن يتقدَّم فتَتْبَعه إِبلُهم، خوفاً أَن يُغَارَ عليها؛ ونحن أَعِزَّاءُ نَقْتَري الأَرضَ، نَذْهَبُ فيها حيث شِئْنا، فنحن قد خَلَعْنا قيدَ فَحْلِنا ليَذْهَب حيث شاء، فحيثُما نَزَع إِلى غَيْثٍ تَبِعْناه. وظَبْية سارِبٌ: ذاهبة في مَرْعاها؛ أَنشد ابن الأَعرابي في صفة عُقابٍ: فخاتَتْ غَزالاً جاثِـماً، بَصُرَتْ به، *  لَدَى سَلَماتٍ، عند أَدْماءَ سارِبِ ورواه بعضهم: سالِبِ.
وقال بعضهم: سَرَبَ في حاجته: مضَى فيها نهاراً، وعَمَّ به أَبو عبيد. وإِنه لقَرِيبُ السُّرْبةِ أَي قريبُ المذهب يُسرِعُ في حاجته، حكاه ثعلب. ويقال أَيضاً: بعيدُ السُّرْبة أَي بعيدُ الـمَذْهَبِ في الأَرض؛ قال الشَّنْفَرَى، وهو ابن أُخْت تأَبـَّط شَرّاً: خرَجْنا من الوادي الذي بينَ مِشْعَلٍ،  *  وبينَ الجَبَا، هَيْهاتَ أَنْسَـأْتُ سُرْبَتي(1) (1 قوله «وبين الجبا» أورده الجوهري وبين الحشا بالحاء المهملة والشين المعجمة وقال الصاغاني الرواية وبين الجبا بالجيم والباء وهو موضع.) أَي ما أَبْعَدَ الموضعَ الذي منه ابتَدَأْت مَسِـيري !ابن الأَعرابي: السَّرْبة السَّفَرُ القريبُ، والسُّبْـأَةُ: السَّفَرُ البَعيد. والسَّرِبُ: الذاهِبُ الماضي، عن ابن الأَعرابي.
والانْسِرابُ: الدخول في السَّرَب. وفي الحديث :مَنْ أَصْبَحَ آمِناً في سَرْبِه، بالفتح، أَي مَذْهَبِه. قال ابن الأَعرابي: السِّرْب النَّفْسُ، بكسر السين. وكان الأَخفش يقول: أَصْبَح فلانٌ آمِناً في سَرْبِه، بالفتح، أَي مَذْهَبِه ووجهِه. والثِّقاتُ من أَهل اللغة قالوا: أَصْبَح آمِناً في سِرْبِه أَي في نَفْسِه؛ وفلان آمن السَّرْبِ: لا يُغْزَى مالُه ونَعَمُه، لعِزِّه؛ وفلان آمن في سِرْبِه، بالكسر، أَي في نَفْسِه. قال ابن بري: هذا قول جماعةٍ من أَهل اللغة، وأَنكر ابنُ دَرَسْتَوَيْه قولَ من قال: في نَفْسِه؛ قال: وإِنما المعنى آمِنٌ في أَهلِه ومالِه وولدِه؛ ولو أَمِنَ على نَفْسِه وَحْدَها دون أَهله ومالِه وولدِه، لم يُقَلْ: هو آمِنٌ في سِرْبِه؛ وإِنما السِّرْبُ ههنا ما للرجُل من أَهلٍ ومالٍ، ولذلك سُمِّيَ قَطِـيعُ البَقَرِ، والظِّـباءِ، والقَطَا، والنساءِ سِرْباً. وكان الأَصلُ في ذلك أَن يكون الراعِـي آمِناً في سِرْبِه، والفحلُ آمناً في سِرْبِه، ثم استُعْمِلَ في غير الرُّعاةِ، استعارةً فيما شُبِّهَ به، ولذلك كُسرت السين، وقيل: هو آمِنٌ في سِرْبِه أَي في قومِه. والسِّرْبُ هنا: القَلْبُ. يقال: فلانٌ آمِنُ السِّرْبِ أَي آمِنُ القَلْبِ، والجمع سِرابٌ، عن الـهَجَري؛ وأَنشد: إِذا أَصْبَحْتُ بينَ بَني سُلَيمٍ،  *  وبينَ هَوازِنٍ، أَمِنَتْ سِرابي والسِّرْب، بالكسر: القَطِـيعُ من النساءِ، والطَّيرِ، والظِّباءِ، والبَقَرِ، والـحُمُرِ، والشاءِ، واستعارَه شاعِرٌ من الجِنِّ، زَعَمُوا، للعظاءِ فقال، أَنشده ثعلب، رحمه اللّه تعالى:
رَكِبْتُ الـمَطايا كُلَّهُنَّ، فلم أَجِدْ  *  أَلَذَّ وأَشْهَى مِن جِناد الثَّعالِبِ ومن عَضْرَفُوطٍ، حَطَّ بي فَزَجَرْتُه، *  يُبادِرُ سِرْباً من عَظاءٍ قَوارِبِ الأَصمعي: السِّرْبُ والسُّرْبةُ من القَطَا، والظِّباءِ والشاءِ: القَطيعُ. يقال: مَرَّ بي سِرْبٌ من قَطاً وظِـبَاءٍ ووَحْشٍ ونِساءٍ، أَي قَطِـيعٌ. وقال أَبو حنيفة: ويقال للجماعةِ من النخلِ: السِّرْبُ، فيما ذَكَرَ بعضُ الرُّواةِ. قال أَبو الـحَسَنِ: وأَنا أَظُنُّه على التَّشبِـيه، والجمعُ من كلِّ ذلك أَسْرابٌ؛ والسُّرْبةُ مِثلُه. ابن الأَعرابي: السُّرْبةُ جماعة يَنْسَلُّونَ من العَسْكَرِ، فيُغيرون ويَرْجعُون. والسُّرْبة: الجماعة من الخيلِ، ما بين العشرين إِلى الثلاثينَ؛ وقيل: ما بين العشرةِ إِلى العِشرينَ؛ تقول: مَرَّ بي سُرْبة، بالضم، أَي قِطْعة من قَطاً، وخَيْلٍ، وحُمُرٍ، وظِباءٍ؛ قال ذو الرُّمَّة يصف ماءً: سِوَى ما أَصابَ الذِّئْبُ منه، وسُرْبةٍ *  أَطافَتْ به من أُمـَّهاتِ الجَوازِلِ وفي الحديث: كأَنهم سِرْبٌ ظِـباءٍ؛ السِّرْبُ،
بالكسرِ، والسُّرْبة: القَطِـيعُ من الظِّباءِ ومن النِّساءِ على التَّشْبيه بالظِّباءِ. وقيل: السُّرْبةُ الطائفة من السِّرْبِ. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها: فكان رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، يُسَرِّبُهُنَّ إِليَّ، فيَلْعَبْنَ مَعِـي أَي يُرْسلُهُنَّ إِليَّ. ومنه حديث عليٍّ: إِني لأُسَرِّبُه عليه أَي أُرْسِلُه قِطْعةً قِطْعةً. وفي حديث جابر: فإِذا قَصَّرَ السَّهْمُ قال: سَرِّبْ شيئاً أَي أَرْسِلْه؛ يقال: سَرَّبْتُ إِليه الشيءَ إِذا أَرْسَلْتَه واحداً واحداً؛ وقيل: سِرْباً سِرباً، وهو الأَشْبَه. ويقال: سَرَّبَ عليه الخيلَ، وهو أَن يَبْعَثَها عليه سُرْبةً بعدَ سُربةٍ. الأَصمعي: سَرِّبْ عليَّ الإِبلَ أَي أَرْسِلْها قِطْعةً قِطْعةً. والسَّرْبُ: الطريقُ. وخَلِّ سَرْبَه، بالفتح، أَي طريقَه ووجهَه؛ وقال أَبو عمرو: خَلِّ سِرْبَ الرجلِ، بالكسرِ؛ قال ذو الرمة: خَلَّى لَـها سِرْبَ أُولاها، وهَيَّجَها،  *  من خَلْفِها، لاحِقُ الصُّقْلَينِ، هِمْهِـيمُ قال شمر: أَكثر الرواية: خَلَّى لَـها سَرْبَ أُولاها، بالفتح؛ قال الأَزهري: وهكذا سَمِعْتُ العربَ تقول: خلِّ سَرْبَه أَي طَريقَه. وفي حديث ابن عمر: إِذا ماتَ المؤمنُ يُخَلَّى له سَرْبُه، يَسْرَحُ حيثُ شاءَ أَي طريقُه ومذهبُه الذي يَمُرُّ به. وإِنه لواسعُ السِّرْبِ أَي الصَّدْرِ، والرأْي، والـهَوَى، وقيل: هو الرَّخِـيُّ البال، وقيل: هو الواسعُ الصَّدْرِ، البَطِـيءُ الغَضَب؛ ويُروى بالفتح، واسعُ السَّرْبِ، وهو الـمَسْلَك والطريقُ. والسَّرْبُ، بالفتح: المالُ الراعي؛ وقيل: الإِبل وما رَعَى من المالِ. يقال: أُغِـيرَ على سَرْبِ القومِ؛ ومنه قولُهم: اذْهَب فلا أَنْدَهُ سَرْبَكَ أَي لا أَرُدُّ إِبلكَ حتى تَذْهَب حيثُ شاءَت، أَي لا حاجة لي فيك. ويقولون للمرأَة عند الطلاقِ: اذْهَبـي فلا أَنْدَهُ سَرْبَكِ، فتَطْلُق بهذه الكلمة. وفي الصحاح: وكانوا في الجاهليةِ يقولون في الطَّلاقِ، فَقَيَّده بالجاهليةِ. وأَصْلُ النَّدْهِ: الزَّجْرُ.
الفراءُ في قوله تعالى: فاتخذَ سبيلَه في البحرِ سَرَباً؛ قال: كان الـحُوت مالحاً، فلما حَيِـيَ بالماءِ الذي أَصابَه من العَينِ فوقَع في البحرِ، جَمَد مَذْهَبُه في البحرِ، فكان كالسَّرَبِ، وقال أَبو إِسحق: كانت سمكةً مملوحةً، وكانت آيةً لموسى في الموضعِ الذي يَلْقَى الخَضِرَ، فاتخذ سبيلَه في البحر سَرَباً؛ أَحْيا اللّه السمكة حتى سَرَبَتْ في البحر. قال: وسَرَباً منصوبٌ على جهتَين: على المفعولِ، كقولك اتخذْتُ طريقِـي في السَّرَب، واتخذتُ طريقي مكانَ كذا وكذا، فيكون مفعولاً ثانياً، كقولك اتخذت زيداً وكيلاً؛ قال ويجوز أَن يكونَ سَرَباً مصدراً يَدُلُّ عليه اتخذ سبيلَه في البحر، فيكون المعنى: نَسِـيَـا حُوتَهما، فجَعَل الحوتُ طريقَه في البحر؛ ثم بَيَّن كيف ذلك، فكأَنه قال: سَرِبَ الحوتُ سَرَباً؛ وقال الـمُعْتَرِض الظَّفَرِي في السَّرَب، وجعله طريقاً: تَرَكْنا الضَّبْع سارِبةً إِليهم، *  تَنُوبُ اللحمَ في سَرَبِ الـمَخِـيمِ قيل: تَنُوبُه تأْتيه. والسَّرَب: الطريقُ. والمخيم: اسم وادٍ؛ وعلى هذا معنى الآية: فاتخذ سبيلَه في البحر سَرَباً، أَي سبيل الحوت طريقاً لنفسِه، لا يَحِـيدُ عنه. المعنى: اتخذ الحوتُ سبيلَه الذي سَلَكَه طريقاً طَرَقَه. قال أَبو حاتم: اتخذ طريقَه في البحر سَرباً، قال: أَظُنُّه يريد ذَهاباً كسَرِب سَرَباً، كقولك يَذهَب ذَهاباً. ابن الأَثير: وفي حديث الخضر وموسى، عليهما السلام: فكان للحوت سَرَباً؛ السَّرَب، بالتحريك: الـمَسْلَك في خُفْيةٍ. والسُّرْبة: الصَّفُّ من الكَرْمِ. وكلُّ طريقةٍ سُرْبةٌ. والسُّرْبة، والـمَسْرَبةُ، والـمَسْرُبة، بضم الراءِ، الشَّعَر الـمُسْتدَقُّ، النابِت وَسَطَ الصَّدْرِ إِلى البطنِ؛ وفي الصحاح: الشَّعَر الـمُسْتَدِقُّ، الذي يأْخذ من الصدرِ إِلى السُّرَّة. قال سيبويه: ليست الـمَسْرُبة على المكان ولا المصدرِ، وإِنما هي اسم للشَّعَر؛ قال الحرث بنُ وَعْلة الذُّهْلي: أَلآنَ لـمَّا ابْيَضَّ مَسْرُبَتي،  *  وعَضَضْتُ، من نابي، على جِذْمِ وحَلَبْتُ هذا الدَّهْرَ أَشْطُرَه،  *  وأَتَيْتُ ما آتي على عِلْمِ تَرْجُو الأَعادي أَن أَلينَ لها،  *  هذا تَخَيُّلُ صاحبِ الـحُلْمِ! قوله:
وعَضَضْتُ، من نابي، عَلى جِذْمِ
أَي كَبِرْتُ حتى أَكَلْت على جِذْمِ نابي. قال ابن بري: هذا الشعر ظنَّه قوم للحرث بن وَعْلة الجَرْمي، وهو غلط، وإِنما هو للذُّهلي، كما ذكرنا. والـمَسْرَبة، بالفتح: واحدة الـمَسارِبِ، وهي الـمَراعِـي. ومَسارِبُ الدوابِّ: مَراقُّ بُطونِها. أَبو عبيد: مَسْرَبَة كلِّ دابَّةٍ أَعالِـيهِ من لَدُن عُنُقِه إِلى عَجْبِه، ومَراقُّها في بُطونِها وأَرْفاغِها؛ وأَنشد: جَلال، أَبوهُ عَمُّه، وهو خالُه،  *  مَسارِبُهُ حُوٌّ، وأَقرابُه زُهْرُ قال: أَقْرابهُ مَراقُّ بُطُونه. وفي حديث صفةِ النبـيّ، صلى اللّه عليه وسلم: كان دَقِـيقَ الـمَسْرُبَة؛ وفي رواية: كانَ ذا مَسْرُبَة. وفلانٌ مُنْساحُ السرب: يُريدون شَعر صَدْرِه. وفي حديث الاسْتِنْجاءِ بالـحِجارة: يَمْسَحُ صَفْحَتَيْهِ بـحَجَرَيْن، ويَمْسَحُ بالثَّالِثِ الـمَسْرُبة؛ يريدُ أَعْلى الـحَلْقَة، هو بفتح الراءِ وضمِّها، مَجْرَى الـحَدَث من الدُّبُر، وكأَنها من السِّرْب الـمَسْلَك. وفي بعض الأَخبار: دَخَل مَسْرُبَتَه؛ هي مثلُ الصُّفَّة بين يَدَي الغُرْفَةِ، ولَيْسَتْ التي بالشين المعجمة، فإِنَّ تِلك الغُرْفَةُ.
والسَّرابُ: الآلُ؛ وقيل: السَّرابُ الذي يكونُ نِصفَ النهارِ لاطِئاً بالأَرضِ، لاصقاً بها، كأَنه ماءٌ جارٍ. والآلُ: الذي يكونُ بالضُّحَى، يَرفَعُ الشُّخُوصَ ويَزْهَاهَا، كالـمَلا، بينَ السماءِ والأَرض. وقال ابن السكيت: السَّرَابُ الذي يَجْرِي على وجهِ الأَرض كأَنه الماءُ، وهو يكونُ نصفَ النهارِ. الأَصمعي: الآلُ والسَّرابُ واحِدٌ، وخالَفه غيرُه، فقال: الآلُ من الضُّحَى إِلى زوالِ الشمسِ؛ والسَّرَابُ بعدَ الزوالِ إِلى صلاة العصر؛ واحْتَجُّوا بإِنَّ الآل يرفعُ كلَّ شيءٍ حتى يصِـير آلاً أَي شَخْصاً، وأَنَّ السَّرابَ يَخْفِضُ كلَّ شيءٍ حتى يَصِـيرَ لازِقاً بالأَرضِ، لا شَخْصَ له. وقال يونس: تقول العرب: الآلُ من غُدوة إِلى ارْتفاع الضُّحَى الأَعْلى، ثم هو سرابٌ سائرَ اليومِ. ابن السكيت: الآلُ الذي يَرْفَع الشُّخوصَ، وهو يكون بالضُّحَى؛ والسرابُ الذي يَجْري على وجهِ الأَرض، كأَنه الماءُ، وهو نصفُ النهارِ؛ قال الأَزهري: وهو الذي رأَيتُ العرب بالبادية يقولونه. وقال أَبو الهيثم: سُمِّيَ السَّرابُ سَراباً، لأَنـَّه يَسْرُبُ سُروباً أَي يَجْري جَرْياً؛ يقال: سَرَب الماءُ يَسْرُب سُروباً.
والسَّريبة: الشاة التي تصدرها، إِذا رَوِيَت الغَنَم، فتَتْبَعُها. والسَّرَبُ: حَفِـير تحتَ الأَرض؛ وقيل: بَيْتٌ تحتَ الأَرضِ؛ وقد سَرَّبْتُه. وتَسْريبُ الـحَافِرِ: أَخْذُه في الـحَفْرِ يَمْنَة ويَسْرَة. الأَصمعي: يقال للرجل إِذا حَفر: قد سَرَبَ أَي أَخذ يميناً وشمالاً. والسَّرَب: جُحْر الثَّعْلَبِ، والأَسَد، والضَّبُعِ، والذِّئْبِ. والسَّرَب: الموضعُ الذي قَدْ حَلَّ فيه الوحشِـي، والجمع أَسْرابٌ. وانْسَرَب الوَحْشِـي في سَرَبه، والثعلب في جُحْرِه، وتَسَرَّبَ: دخل. ومَسارِب الـحَيَّاتِ: مَواضِـعُ آثارها إِذا انْسابَتْ في الأَرض على بُطُونِها.
والسَّرَبُ: القَناةُ الجَوْفاءُ التي يدخل منها الماءُ الحائِطَ. (يتبع...)
(تابع... 1): سرب: السَّرْبُ: المالُ الرَّاعي؛ أَعْني بالمال الإِبِلَ. وقال ابن... ... والسَّرَب، بالتحريك: الماءُ السائِلُ. ومِنهم مَن خَصَّ فقال: السائِلُ من الـمَزادَة ونحوها. سَرِبَ سَرَباً إِذا سَالَ، فهو سَرِبٌ، وانْسَرَب، وأَسْرَبَه هو، وسَرَّبَه؛ قال ذو الرمة: ما بالُ عَيْنِكَ، منها الماءُ، يَنْسَكِبُ؟  *  كأَنـَّه، منْ كُلى مَفْرِيَّةٍ، سَرَبُ قال أَبو عبيدة: ويروى بكسر الراءِ؛ تقول منه سَرِبَت الـمَزادة، بالكسر، تَسْرَب سرَباً، فهي سَرِبَةٌ إِذا سَالَت.
وتَسْريبُ القِرْبة: أَن يَنْصَبَّ فيها الماءُ لتَنْسَدَّ خُرَزُها. ويقال: خرجَ الماءُ سَرِباً، وذلك إِذا خرج من عُيونِ الخُرَزِ. وقال اللحياني: سَرِبَتِ العَيْنُ سَرَباً، وسَرَبَتْ تَسْرُبُ سُروباً، وتَسَرَّبَت: سالَتْ.
والسَّرَبُ: الماءُ يُصَبُّ في القِرْبة الجديدة، أو الـمَزادةِ، ليَبْتَلَّ السَّيْرُ حتى يَنْتَفِـخَ، فتَسْتَدَّ مواضع الخَرْزِ؛ وقد سَرَّبَها فَسَرِبَتْ سَرَباً. ويقال: سَرِّبْ قِرْبَتَك أَي اجعلْ فيها ماءً حتى تَنْتَفِـخَ عيونُ الخُرَز، فتَستَدَّ؛ قال جرير:
نَعَمْ، وانْهَلَّ دَمْعُكَ غيرَ نَزْرٍ،  *  كما عَيَّنْت بالسَّرَبِ الطِّبابَا أَبو مالك: تَسَرَّبْتُ من الماءِ ومن الشَّرابِ أَي تَمَـَّلأْتُ. وطَريقٌ سَرِبٌ: تَتابَعَ الناسُ فيه؛ قال أَبو خِراشٍ:
فِي ذَاتِ رَيْدٍ، كزلق الرخ مُشْرِفَةٍ، *  طَريقُها سَرِبٌ، بالناسِ دُعْبُوبُ(1) (1 قوله «كزلق الرخ إلخ» هكذا في الأصل ولعله كرأس الزج.) وتَسَرَّبُوا فيه: تَتابَعُوا.
والسَّرْبُ: الخَرْزُ، عن كُراعٍ.
والسَّرْبةُ: الخَرْزة. وإِنَّكَ لتُريدُ سَرْبةً أَي سَفَراً قَريباً، عن ابن الأَعرابي. شمر: الأَسْرابُ من الناسِ: الأَقاطِـيعُ، واحدها سِرْبٌ؛ قال: ولم أَسْمَعْ سِرْباً في الناسِ، إِلا للعَجّاجِ؛ قال:
ورُبَّ أَسْرابِ حَجِـيجٍ نظمِ
والأُسْرُبُ والأُسْرُبُّ: الرَّصاصُ، أَعْجَمِـيٌّ، وهو في الأَصْل سُرْبْ.
والأُسْرُبُ: دُخانُ الفِضَّةِ، يَدخُلُ في الفَمِ والخَيْشُومِ والدُّبُرِ فيُحْصِرُه، فرُبَّما أَفْرقَ، ورُبَّما ماتَ. وقد سُرِبَ الرجل، فهو مَسْرُوبٌ سَرْباً. وقال شمر: الأُسْرُبُ، مخفَّف الباءِ، وهو بالفارسية سُرْبْ، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**السَّرْبُ**: otlayan mal; yani malla **الإِبِلَ**i kastediyorum. İbn
el-A‘râbî dedi: **السَّرْبُ** bütün davardır; bütün bunların cem‘i **سُروبٌ**dur.
Dersin ki: **سَرِّبْ عليَّ الإِبِلَ** yani onları parça parça salıver. Ve **سَرَب يَسْرُب سُرُوباً**: çıktı. Ve **سَرَبَ في الأَرضِ يَسْرُبُ سُرُوباً**: gitti.
Aziz tenzilde: **ومَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بالليل وسارِبٌ بالنهار**; yani gündüz **سِرْبِه**inde açıkta olandır. Ve denir: **خَلِّ سِرْبَه** yani yolunu,
öyleyse mânâ: yollarda açıkta olan, karanlıklarda gizlenen, sözüyle açıktan söyleyen ve nefsinde gizleyen; Allah’ın ilmi onlarda eşittir. el-Ahfeş’ten rivayet olundu ki dedi: **مُسْتَخْفٍ بالليل** yani açıkta olan; ve **الساربُ** gizlenen. Ebû’l-Abbâs dedi: **المستخفي** örtünen (gizlenen)dir; dedi: ve **الساربُ** açıkta olan ve gizli olan; onun katında ikisi birdir. Kutrub dedi: **سارِبٌ بالنهار** örtünen (gizlenen)dir.
Denir: **انْسَرَبَ الوحشيُّ** yabanî (hayvan) **كِناسِه**ine girdiği zaman.
el-Ezherî dedi: Araplar der: **سَرَبَتِ الإِبلُ تَسْرُبُ**; ve **سَرَبَ الفحل سُروباً** yani dilediği yerde açıkça yeryüzünde gittiler. Ve **السارِبُ**: yeryüzünde kendi hâli üzere giden; Kays b. el-Hatîm dedi:
أَنـَّى سرَبْتِ، وكنتِ غيرَ سَرُوبِ،  *  وتَقَرُّبُ الأَحلامِ غيرُ قَرِيبِ
İbn Berrî dedi, İbn Düreyd rivayet etti: **سَرَبْتِ**, tek **باء** ile, şu sözü sebebiyle: **وكنتِ غيرَ سَروب**. Kim onu **سَرَيْت** diye, iki noktalı **ياء** ile rivayet ettiyse, mânâsı: nasıl gece yürüdün, hâlbuki gündüz **تَسرُبِـينَ** (çıkıp gitmiyorsun).
Ve **وسَرَبَ الفحْلُ يَسْرُبُ سُروباً**; o, mer‘âya yöneldiği vakit **ساربٌ**dur;
el-Ahnes b. Şihâb et-Teğlibî dedi:
وكلُّ أُناسٍ قارَبُوا قَيْدَ فَحْلِهِمْ، *  ونحنُ خَلَعْنا قَيْدَه، فهو سارِبُ
İbn Berrî dedi: el-Asma‘î dedi: bu bir meseldir; insanların bir yerde ikamet ettiklerini, başka bir yere nakle cesaret edemediklerini kasteder; ve **قارَبـُوا قَيْدَ فَحْلِهم** yani **فَحْلِهم**i, öne geçip de develeri onu takip etmesin diye hapsettiler; onlara baskın yapılmasından korktular; biz ise azizleriz, yeri dolaşırız, onda dilediğimiz yerde gideriz; böylece biz **فَحْلِنا**nın bağını çözdük ki dilediği yere gitsin; nerede yağmura meylederse biz onu takip ederiz.
Ve **وظَبْية سارِبٌ**: otlağına giden; İbn el-A‘râbî bir kartalın vasfında inşad etti:
فخاتَتْ غَزالاً جاثِـماً، بَصُرَتْ به، *  لَدَى سَلَماتٍ، عند أَدْماءَ سارِبِ
Bazıları onu **سالِبِ** diye rivayet etti.
Bazıları dedi: **سَرَبَ في حاجته**: onda gündüz yürüdü (gitti); Ebû Ubeyd bunu genelleştirdi.
Ve şüphesiz o **قَرِيبُ السُّرْبةِ**dir; yani gidişi yakın, işinde çabuk davranır; Sa‘leb bunu nakletti. Ve ayrıca denir: **بعيدُ السُّرْبة** yani yeryüzünde gidişi uzak; eş-Şenferâ dedi, o, Te’e bbata Şerran’ın kız kardeşinin oğludur:
خرَجْنا من الوادي الذي بينَ مِشْعَلٍ،  *  وبينَ الجَبَا، هَيْهاتَ أَنْسَـأْتُ سُرْبَتي(1)
(1 “**وبين الجبا**” sözü: el-Cevherî onu “**وبين الحشا**” diye, noktasız **الحاء** ve noktalı **الشين** ile getirdi; es-Sâğânî dedi: rivayet “**وبين الجبا**”dır, **الجيم** ve **الباء** ile; ve o bir yerdir.)
Yani yürüyüşüme başladığım yer ne kadar uzaktır! İbn el-A‘râbî:
**السَّرْبة** yakın seferdir; ve **السُّبْـأَةُ**: uzak seferdir.
Ve **السَّرِبُ**: giden, geçen; İbn el-A‘râbî’den.
Ve **الانْسِرابُ**: **السَّرَب**e girmektir. Hadiste: **مَنْ أَصْبَحَ آمِناً في سَرْبِه**; fetih ile, yani gidişinde. İbn el-A‘râbî dedi: **السِّرْب** nefistir, **السين**in kesriyle. el-Ahfeş derdi: **أَصْبَح فلانٌ آمِناً في سَرْبِه**; fetih ile, yani gidişinde ve yönünde. Dil ehlinin sika olanları dediler: **أَصْبَح آمِناً في سِرْبِه** yani nefsinde; ve falan **آمن السَّرْبِ**dir: malına ve **نَعَمُه**una baskın yapılmaz, izzeti sebebiyle; ve falan **آمن في سِرْبِه**dir, kesr ile, yani nefsinde. İbn Berrî dedi: bu, dil ehlinden bir cemaatin sözüdür; İbn Darestûveyh “nefsinde” diyenin sözünü inkâr etti; dedi: mânâ ancak ehli, malı ve çocuğu içinde emindir; eğer yalnız nefsine emniyette olup ehli, malı ve çocuğu olmaksızın olsaydı, “**آمِنٌ في سِرْبِه**” denmezdi; burada **السِّرْبُ** erkeğin ehli ve malıdır; bunun için sığır sürüsüne, ceylanlara, **القَطَا**ya ve kadınlara **سِرْباً** denildi.
Bunun aslı: çobanın **سِرْبِه**inde emin olması ve **الفحل**ın **سِرْبِه**inde emin olmasıdır; sonra çobanlar dışındakilerde, benzetilen şeyde istiâre olarak kullanıldı; bunun için **السين** kırıldı; ve denildi: **هو آمِنٌ في سِرْبِه** yani kavminde. Ve burada **السِّرْبُ**: kalptir. Denir: falan **آمِنُ السِّرْبِ**dir yani kalbi emindir; cem‘i **سِرابٌ**dır; el-Hecrî’den; ve inşad etti:
إِذا أَصْبَحْتُ بينَ بَني سُلَيمٍ،  *  وبينَ هَوازِنٍ، أَمِنَتْ سِرابي
Ve **السِّرْب**, kesr ile: kadınlardan, kuşlardan, ceylanlardan,
sığırlardan, eşeklerden ve koyunlardan sürüdür; cinlerden bir şair onu, **العظاءِ** için, ödünç aldı; dedi; Sa‘leb onu inşad etti, Allah ona rahmet etsin:
رَكِبْتُ الـمَطايا كُلَّهُنَّ، فلم أَجِدْ  *  أَلَذَّ وأَشْهَى مِن جِناد الثَّعالِبِ
ومن عَضْرَفُوطٍ، حَطَّ بي فَزَجَرْتُه، *  يُبادِرُ سِرْباً من عَظاءٍ قَوارِبِ
el-Asma‘î: **السِّرْبُ** ve **السُّرْبةُ** **القَطَا**dan, ceylanlardan ve koyunlardan: sürüdür. Denir: bana **سِرْبٌ** geçti, **قَطاً**dan, ceylanlardan, yabanîden ve kadınlardan; yani sürü. Ebû Hanîfe dedi: bazı râvîlerin zikrettiği üzere, hurma ağaçlarından cemaat için de **السِّرْبُ** denir. Ebû’l-Hasen dedi: ben onu teşbih üzere sanıyorum; bütün bunların cem‘i **أَسْرابٌ**dur; ve **السُّرْبةُ** onun gibidir.
İbn el-A‘râbî: **السُّرْبةُ** askerî kamptan sıyrılıp çıkan, baskın yapıp dönen bir cemaat. Ve **السُّرْبة**: atlardan cemaat; yirmiden otuza kadar; ve denildi: ondan yirmiye kadar; dersin ki: bana **سُرْبة** geçti, damme ile; yani **قَطاً**dan, atlardan, eşeklerden ve ceylanlardan bir parça; Zû’r-Rumme bir suyu vasfederek dedi:
سِوَى ما أَصابَ الذِّئْبُ منه، وسُرْبةٍ *  أَطافَتْ به من أُمـَّهاتِ الجَوازِلِ
Hadiste: sanki onlar **سِرْبٌ ظِـباءٍ**dır; **السِّرْبُ**, kesr ile, ve **السُّرْبة**: ceylanlardan sürü ve ceylanlara teşbih üzere kadınlardan (sürü). Ve denildi: **السُّرْبةُ** **السِّرْب**den bir taifedir.
Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Resûlullah, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, onları bana **يُسَرِّبُهُنَّ** idi, benimle oynarlardı; yani onları bana gönderirdi.
Ve ondan Ali hadîsi: şüphesiz ben onu ona **لأُسَرِّبُه**; yani onu parça parça gönderirim.
Câbir hadîsinde: ok kısa kalınca dedi: **سَرِّبْ شيئاً** yani gönder; denir: **سَرَّبْتُ إِليه الشيءَ** onu birer birer gönderdiğim zaman; ve denildi: **سِرْباً سِرباً**, ve o daha uygundur. Ve denir: **سَرَّبَ عليه الخيلَ**; o, atları ona **سُرْبةً**den sonra **سُربةً** göndermesidir. el-Asma‘î: **سَرِّبْ عليَّ الإِبلَ** yani onları parça parça gönder.
Ve **السَّرْبُ**: yoldur. Ve **خَلِّ سَرْبَه**, fetih ile: yani yolunu ve yönünü; Ebû Amr dedi: **خَلِّ سِرْبَ الرجلِ**, kesr ile; Zû’r-Rumme dedi:
خَلَّى لَـها سِرْبَ أُولاها، وهَيَّجَها،  *  من خَلْفِها، لاحِقُ الصُّقْلَينِ، هِمْهِـيمُ
Şemmer dedi: rivayetin çoğu: **خَلَّى لَـها سَرْبَ أُولاها**, fetih ile. el-Ezherî dedi: Arapların “**خلِّ سَرْبَه**” yani yolunu dediğini böyle işittim. İbn Ömer hadîsinde: mümin ölünce onun **سَرْبُه**u boş bırakılır; dilediği yerde dolaşır; yani geçtiği yol ve gidiş.
Ve şüphesiz o **واسعُ السِّرْبِ**dir; yani göğüs, görüş ve heves bakımından; ve denildi: o, gönlü rahat olandır; ve denildi: o, geniş göğüslü, öfkesi yavaş olandır; fetih ile de rivayet olunur: **واسعُ السَّرْبِ**; o da geçit ve yoldur.
Ve **السَّرْبُ**, fetih ile: otlayan maldır; ve denildi: develer ve maldan otlayan şey. Denir: kavmin **سَرْبِ**ine baskın yapıldı; ve ondan sözleri: **اذْهَب فلا أَنْدَهُ سَرْبَكَ** yani develerini, diledikleri yere gidinceye kadar geri çevirmem; yani sende ihtiyacım yok. Ve boşamada kadına derler: **اذْهَبـي فلا أَنْدَهُ سَرْبَكِ**; bu kelimeyle boş olur. **الصحاح**’ta: cahiliyede boşamada söylerlerdi; onu cahiliyeye kayıtladı. Ve **النَّدْهِ**nin aslı: azarlamadır.
el-Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **فاتخذَ سبيلَه في البحرِ سَرَباً**; dedi: balık tuzluydu; sonra gözeden ona isabet eden su ile dirilince denize düştü; denizde gidişi dondu; böylece **السَّرَبِ** gibi oldu. Ebû İshâk dedi: tuzlanmış bir balıktı; Mûsâ için, Hızır’la buluştuğu yerde bir âyetti; **فاتخذ سبيلَه في البحر سَرَباً**; Allah balığı diriltti, ta ki denizde **سَرَبَتْ**.
Dedi: **وسَرَباً** iki yönden mansuptur: mef‘ûl olarak; “denizde yolumu tuttum” demen gibi; ve “yolumu falan yer edindim” demen gibi; böylece ikinci mef‘ûl olur; “Zeyd’i vekil edindim” demen gibi. Dedi: ve caizdir ki **سَرَباً** bir masdar olsun; ona **اتخذ سبيلَه في البحر** delâlet eder; böylece mânâ: ikisi balıklarını unuttular; balık denizde yolunu yaptı; sonra bunun nasıl olduğunu açıkladı; sanki dedi: **سَرِبَ الحوتُ سَرَباً**. el-Mu‘tarıd ez-Zaferî **السَّرَب** hakkında dedi ve onu yol yaptı:
تَرَكْنا الضَّبْع سارِبةً إِليهم، *  تَنُوبُ اللحمَ في سَرَبِ الـمَخِـيمِ
Denildi: **تَنُوبُه** ona gelir. Ve **السَّرَب**: yoldur. Ve **المخيم**: bir vadinin adıdır. Buna göre âyetin mânâsı: **فاتخذ سبيلَه في البحر سَرَباً**; yani balığın yolu, kendisi için bir yol oldu; ondan sapmaz. Mânâ: balık, girdiği yolunu, yürüdüğü bir yol edindi. Ebû Hâtim dedi: “denizde yolunu **سَرباً** edindi”; dedi: sanırım “**سَرِب سَرَباً** gibi bir gidiş”i kastediyor; “gider, gidiş olarak” demen gibi. İbnü’l-Esîr: Hızır ve Mûsâ hadîsinde: balık için bir **سَرَباً** vardı; **السَّرَب**, hareke ile: gizlilikte geçittir.
Ve **السُّرْبة**: asma sırasıdır. Her yol **سُرْبةٌ**dir. Ve **السُّرْبة**,
ve **الـمَسْرَبة** ve **الـمَسْرُبة**, **الرَّاءِ**ın dammesiyle: göğsün ortasından karna biten ince kıl; **الصحاح**’ta: göğüsten göbeğe kadar uzanan ince kıl. Sîbeveyh dedi: **الـمَسْرُبة** mekân ve masdar üzere değildir; ancak kılın adıdır. el-Hâris b. Va‘le ez-Zühlî dedi:
أَلآنَ لـمَّا ابْيَضَّ مَسْرُبَتي،  *  وعَضَضْتُ، من نابي، على جِذْمِ
وحَلَبْتُ هذا الدَّهْرَ أَشْطُرَه،  *  وأَتَيْتُ ما آتي على عِلْمِ
تَرْجُو الأَعادي أَن أَلينَ لها،  *  هذا تَخَيُّلُ صاحبِ الـحُلْمِ!
Şu sözü:
**وعَضَضْتُ، من نابي، عَلى جِذْمِ**
yani yaşlandım, ta ki azı dişimin kökü üzerinde yemeye başladım. İbn Berrî dedi: bu şiiri bazıları el-Hâris b. Va‘le el-Cermî’ye zannetti; bu yanlıştır; ancak o, dediğimiz gibi ez-Zühlî’nindir.
Ve **الـمَسْرَبة**, fetih ile: **الـمَسارِبِ**den bir tanedir; onlar mer‘âlardır. Ve hayvanların **مَسارِبُ**u: karınlarının incelikleridir. Ebû Ubeyd: her hayvanın **مَسْرَبَة**si, boynundan kuyruğunun dibine kadar üst taraflarıdır; ve karınlarında ve uyluk aralarında incelikleridir; ve inşad etti:
جَلال، أَبوهُ عَمُّه، وهو خالُه،  *  مَسارِبُهُ حُوٌّ، وأَقرابُه زُهْرُ
Dedi: **أَقْرابهُ** karınlarının incelikleridir. Nebî’nin sıfatı hadîsinde, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun: **كان دَقِـيقَ الـمَسْرُبَة** idi; bir rivayette: **كانَ ذا مَسْرُبَة** idi.
Ve falan **مُنْساحُ السرب**dir: göğüs kılını kastederler. Taşlarla istincâ hadîsinde: iki taşla iki yanını siler ve üçüncüyle **الـمَسْرُبة**yi siler; **الـحَلْقَة**nın üstünü kasteder; **الرَّاءِ**ın fethi ve dammesiyle olur; dübürden çıkan şeyin geçtiği yer; sanki o, geçit olan **السِّرْب**dendir. Bazı haberlerde: **دَخَل مَسْرُبَتَه**; o, odanın önündeki sofa gibi bir şeydir; noktalı **الشين** ile olan değildir; çünkü o, odadır.
Ve **السَّرابُ**: **الآلُ**dur; ve denildi: **السَّرابُ** yarı gün vaktinde yerde alçak, ona yapışık olan; sanki akan sudur. Ve **الآلُ**: kuşluk vaktinde olan; şahısları yükseltir ve onları parlatır; gökle yer arasında, serap gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّرَابُ** yeryüzünün üzerinde, sanki su gibi akan şeydir; ve o, yarı gün vaktinde olur. el-Asma‘î: **الآلُ** ve **السَّرابُ** birdir; başkası ona muhalefet etti; dedi: **الآلُ** kuşluktan güneşin zevâline kadardır; **السَّرَابُ** zevâlden ikindi namazına kadardır; delil getirdiler: **الآل** her şeyi yükseltir, ta ki **آلاً** yani bir şahıs olur; ve **السَّراب** her şeyi alçaltır, ta ki yere yapışık olur, onun şahsı olmaz. Yûnus dedi: Araplar der: **الآلُ** sabahleyinden kuşluğun en yüksek yükselişine kadardır; sonra günün geri kalanında o **سرابٌ**dır. İbnü’s-Sikkît: **الآلُ** şahısları yükselten şeydir; kuşlukta olur; ve **السرابُ** yeryüzünün üzerinde, sanki su gibi akan şeydir; o, yarı gündür. el-Ezherî dedi: bu, bedevîde Arapların söylediğini gördüğüm şeydir. Ebû’l-Heysem dedi: **السَّرابُ**a **سَراباً** denildi; çünkü o **يَسْرُبُ سُروباً** yani akıp gider; denir: **سَرَب الماءُ يَسْرُب سُروباً**.
Ve **السَّريبة**: koyunlar suya kandığında, onu öne sürdüğün koyun; böylece onu takip ederler.
Ve **السَّرَبُ**: yer altında kazılmış tünel; ve denildi: yer altında ev; onu **سَرَّبْتُ**. Ve **تَسْريبُ الـحَافِرِ**: kazmada sağa ve sola sapmasıdır. el-Asma‘î: bir adam kazdığı zaman ona denir: **قد سَرَبَ** yani sağa ve sola aldı.
Ve **السَّرَب**: tilkinin, aslanın, sırtlanın ve kurdun inidir.
Ve **السَّرَب**: yabanînin konakladığı yerdir; cem‘i **أَسْرابٌ**dır.
Ve yabanî **سَرَبه**ine, tilki inine **انْسَرَب**; ve **تَسَرَّبَ**: girdi.
Ve yılanların **مَسارِبُ**i: karınları üzerinde yerde süzüldükleri vakit izlerinin yerleridir.
Ve **السَّرَبُ**: içi boş kanal; su onun içinden duvara girer.
(Devam eder...)
(Devam... 1): سرب: **السَّرْبُ**: otlayan mal; yani malla **الإِبِلَ**i kastediyorum. Ve İbn dedi... ...
Ve **السَّرَب**, hareke ile: akan sudur. Onlardan kimisi tahsis etti; dedi: kırbadan ve benzerinden akan. **سَرِبَ سَرَباً**: aktığı zaman; o, **سَرِبٌ**dir; ve **انْسَرَب**; ve onu o **أَسْرَبَه**; ve onu **سَرَّبَه**; Zû’r-Rumme dedi:
ما بالُ عَيْنِكَ، منها الماءُ، يَنْسَكِبُ؟  *  كأَنـَّه، منْ كُلى مَفْرِيَّةٍ، سَرَبُ
Ebû Ubeyde dedi: **الرَّاءِ**ın kesriyle de rivayet olunur; ondan dersin: **سَرِبَت الـمَزادة** kesr ile, **تَسْرَب سرَباً**; o, aktığı zaman **سَرِبَةٌ**dir.
Ve **تَسْريبُ القِرْبة**: suyun içine dökülmesidir; dikişleri tıkansın diye.
Ve denir: su **سَرِباً** çıktı; bu, dikiş gözlerinden çıktığı zamandır.
el-Lihyânî dedi: **سَرِبَتِ العَيْنُ سَرَباً**; ve **سَرَبَتْ تَسْرُبُ سُروباً**,
ve **تَسَرَّبَت**: aktı.
Ve **السَّرَبُ**: yeni kırbaya veya **الـمَزادةِ**ye dökülen sudur; kayış ıslansın da şişsin; böylece dikiş yerleri tıkansın; onu **سَرَّبَ**; böylece **فَسَرِبَتْ سَرَباً**.
Ve denir: **سَرِّبْ قِرْبَتَك** yani içine su koy; ta ki dikiş gözleri şişsin de tıkansın; Cerîr dedi:
نَعَمْ، وانْهَلَّ دَمْعُكَ غيرَ نَزْرٍ،  *  كما عَيَّنْت بالسَّرَبِ الطِّبابَا
Ebû Mâlik: **تَسَرَّبْتُ من الماءِ ومن الشَّرابِ** yani su ve içkiden dolup doldum.
Ve **طَريقٌ سَرِبٌ**: insanlar onda ardı ardına geldi; Ebû Hirâş dedi:
فِي ذَاتِ رَيْدٍ، كزلق الرخ مُشْرِفَةٍ، *  طَريقُها سَرِبٌ، بالناسِ دُعْبُوبُ(1)
(1 “**كزلق الرخ** ...” sözü: asılda böyle; belki “**كرأس الزج**”dir.)
Ve onda **تَسَرَّبُوا**: ardı ardına geldiler.
Ve **السَّرْبُ**: boncuklar; Kurâ‘dan.
Ve **السَّرْبةُ**: boncuk. Ve şüphesiz sen **سَرْبةً** istiyorsun; yani yakın bir sefer; İbn el-A‘râbî’den.
Şemmer: insanlardan **الأَسْرابُ**: parçalardır; tekili **سِرْبٌ**dür; dedi: insanlarda **سِرْبٌ** işitmedim; ancak el-‘Accâc için; dedi:
ورُبَّ أَسْرابِ حَجِـيجٍ نظمِ
Ve **الأُسْرُبُ** ve **الأُسْرُبُّ**: kurşundur; acemîdir; aslında **سُرْبْ**dür.
Ve **الأُسْرُبُ**: gümüş dumanıdır; ağıza, burun deliklerine ve dübüre girer de onu tıkar; bazen ishal eder,
bazen öldürür. Adam **سُرِبَ** oldu; o, **مَسْرُوبٌ**dur, **سَرْباً**. Şemmer dedi: **الأُسْرُبُ**, **الباءِ**ın tahfîfiyle; Farsçada **سُرْبْ**dür; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ر ب * * السَّارِبُ * الذاهب على وجهه في الأرض ومنه قوله تعالى ﴿وسارب بالنهار﴾ أي ظاهر وبابه دخل و * السِّرْبُ * بالكسر النفس يقال فلان آمن في سربه أي في نفسه وهو أيضا القطيع من القطا والظباء والوحش والخيل والحمر والنساء و * السَّرَبُ * بفتحتين بيت في الأرض و * انْسَرَبَ * الحيوان و * تَسَرَّبَ * دخل فيه قلت ومنه قوله تعالى ﴿فاتخذ سبيله في البحر سَرَبا﴾ و * السَّرَابُ * الذي تراه نصف النهار كأنه ماء

##### Türkçe

* س ر ب * * **السَّارِبُ** * yeryüzünde kendi hâli üzere giden; ondan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: ﴿وسارب بالنهار﴾ yani açık/âşikâr; onun bâbı **دخل**’dir. Ve * **السِّرْبُ** * kesre ile: nefis; “falanca **سرب**’inde emindir” denir, yani kendi nefsinde. O, ayrıca **القطا**’dan, **الظباء**’dan, **الوحش**’tan, atlardan, eşeklerden ve kadınlardan sürüdür. Ve * **السَّرَبُ** * iki fetha ile: yerde (toprakta) bir ev. Ve **انْسَرَبَ** hayvan; ve **تَسَرَّبَ**: onun içine girdi. Dedim: ondan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: ﴿فاتخذ سبيله في البحر سَرَبا﴾ . Ve * **السَّرَابُ** *: öğle vaktinin yarısında gördüğün şey; sanki su.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السرب: المال الراعي، أعني بالمال الإبل. يقال: أغير على سرب القوم. ومنه قولهم: اذهب فلا أنده سربك. أي لا أرد إبلك حتى تذهب حيث شاءت أي لا حاجة لي فيك. ويقولون للمرأة عند الطلاق: اذهبي فلا أنده سربك، فتطلق بهذه الكلمة. وفي الصحاح: وكانوا في الجاهلية يقولون في الطلاق. فقيده بالجاهلية، وأصل النده الزجر. وقال ابن الأعرابي: السرب: الماشية كلها، حكاه ابن جني ونقله ابن هشام اللخمي. وجمعه سروب، وقيل أسراب. السرب: الطريق. قال ذو الرمة:

  خلى لها سرب أولاها وهيجهـا                      من خلفها لاحق الصقلين همهيم قال شمر: أكثر الرواية بالفتح. قال الأزهري: وهكذا سمعت العرب تقول: خلى سربه أي طريقه. وفي حديث ابن عمر إذا مات المؤمن يخلى له سربه يسرح حيث شاء. أي طريقه ومذهبه الذي يمر به، وقال أبو عمرو: خل سرب الرجل، بالكسر، وأنشد قول ذي الرمة هذا. قلت: فالواجب على المصنف الإشارة إلى هذا القول بقوله: ويكسر، ولم يحتج إلى إعادته ثانيا. وسيأتي الخلاف فيه قريبا. وقال الفراء في قوله تعالى: فاتخذ سبيله في البحر سربا، قال: كان الحوت مالحا، فلما حيي بالماء الذي أصابه من العين فوقع في البحر جمد مذهبه في البحر فكان كالسرب. وقال أبو إسحاق الزجاج: وسربا منصوب على جهتين، على المفعول كقولك: اتخذت طريقي في السرب، واتخذت طريقي مكان كذا وكذا فتكون مفعولا ثانيا، كقولك: اتخذت زيدا وكيلا، قال: ويجوز أن يكون سربا مصدرا يدل عليه اتخذ سبيله في البحر، فيكون المعنى نسيا حوتهما فجعل الحوت طريقه في البحر، ثم بين كيف ذلك، فكأنه قال: سرب الحوت سربا. وقال المعترض الظفري في السرب وجعله طريقا: تركنا الضبع ساربة إليهم تنوب اللحم في سرب المخيم السرب: الطريق، والمخيم: اسم واد. وعلى هذا المعنى الآية: فاتخذ سبيله في البحر سربا أي سبيل الحوت طريقا لنفسه لا يحيد عنه. المعنى اتخذ الحوت سبيله الذي سلكه طريقا طرقه. وقال أبو حاتم: اتخذ طريقه في البحر سربا. قال: أظنه يريد ذهابا. سرب سربا كذهب ذهابا. وقال ابن الأثير: السرب بالتحريك: المسلك في خفية. السرب: الوجهة. يقال: خل سربه بالفتح أي طريقه ووجهه. السرب: الصدر قاله أبو العباس المبرد. وإنه لواسع السرب أي الصدر والرأي والهوى. والسرب: الخرز، عن كراع. يقال: سربت القربة أي خرزتها. والسربة: الخرزة. السرببالكسر: القطيع من الظباء والنساء والطير وغيرها كالبقر والحمر والشاء. واستعاره شاعر من الجن للقطا فقال أنشده ثعلب:
  ركبت المطايا كلهن فلـم أجـد                      ألذ وأشهى من جناد الثعـالـب
  ومن عضرفوط حط بي فزجرته                      يبادر سربا من عظاء قـوارب

  وقال ابن سيده في العويص: السرب: جماعة الطيور. وعن الأصمعي: السرب والسربة من القطا والظباء: القطيع. يقال: مر بي سرب من قطا وظباء ووحش ونساء، أي قطيع. وفي الحديث: كأنهم سرب ظباء. السرب، بالكسر. والسرب: الذاهب الماضي، عن ابن الأعرابي. وعنه أيضا، قال شمر: الأسراب من الناس: الأقاطيع، واحدها سرب، بالكسر. قال: ولم أسمع سربا من الناس إلا للعجاج السرب: الطريق. قاله أبو عمرو وثعلب، وأنكره المبرد وقال: إنه لا يعرفه إلا بالفتح. وقال ابن السيد في مثلثه: السرب: الطريق، فتحه أبو زيد، وكسره أبو عمرو. إنه لواسع السرب، قيل: هو الرخي البال. وقيل: هو الواسع الصدر البطيء الغضب، ويروى بالفتح واسع السرب، وهو المسلك والطريق، وقد تقدم. قال شيخنا: هكذا في الأصول، يعني بالموحدة، والظاهر أنه بالميم؛ لأنه الواقع في شرح اللفظ الوارد، وإن وقع في الصحاح تفسير واسع السرب برخي البال، فإنه لا يقتضي أن يشرح السرب بالبال كما لا يخفى، انتهى. قلت: السرب بمعنى المال إنما هو بالفتح لا غير. ففي لسان العرب، السرب بالفتح: المال الراعي، وقيل: الإبل وما رعى من المال. وقد تقدم بيان شيء من ذلك، والمؤلف إنما هو بصدد معنى السرب بالكسر، فالصواب ما في أكثر الأصول، لا ما زعمه شيخنا كما لا يخفى. ثم إني رأيت القزاز ذكر في مثلثه: ويقولون: فلان آمن في سربه بالكسر أي ماله أي فهو لغة في الفتح، ومثله لابن عديس، فعلى هذا يوجه ما قاله شيخنا. السرب في قوله صلى الله عليه وسلم: من أصبح آمنا في سربه معافى في بدنه عنده قوت يومه فكأنما حيزت له الدنيا بحذافيرها -ويروى الأرض- القلب. يقال: فلان آمن السرب أي آمن القلب. والجمع سراب، عن الهجري. وأنشد:
  إذا أصبحت بين بني سلـيم                      وبين هوازن أمنت سرابي

  وقيل: هو آمن في سربه، أي في قومه. قال ابن الأعرابي: السرب في الحديث: النفس. ومثله قول الثقات من أهل اللغة: فلان آمن السرب: لا يغزى ماله ونعمه لعزه. وفلان آمن في سربه أي في نفسه، وهو قول الأصمعي، ونقل عنه صاحب الغريبين. وقال ابن بري: هذا قول جماعة من أهل اللغة، وأنكر ابن درستويه قول من قال: في نفسه، قال: وإنما المعنى، آمن في أهله وماله وولده، ولو أمن على نفسه وحدها دون أهله وماله وولده لم يقل هو آمن في سربه. وإنما السرب هاهنا ما للرجل من أهل ومال؛ ولذلك سمي قطيع البقر والظباء والقطا والنساء سربا، وكأن الأصل في ذلك أن يكون الراعي آمنا في سربه، والفحل آمنا في سربه، ثم استعمل في غير الرعاة استعارة فيما شبه به، ولذلك كسرت السين. وقيل: هو آمن في سربه أي في قومه. وقال القزاز: آمن في سربه أي طريقه. وقال الزمخشري في الفائق: من أصبح آمنا في سربه أي في منقلبه ومنصرفه، من قولهم: خلى سربه أي طريقه، وروي بالكسر أي في حزبه وعياله، مستعار من سرب الظباء والبقر والقطا قال أبو حنيفة: ويقال: السرب: جماعة النخل فيما ذكر بعض الرواة. قال أبو الحسن: وأنا أظنه على التشبيه. والجمع أسراب. ويوجد في بعض النسخ النحل بالحاء المهملة، وهو خطأ والسربة مثله كما سيأتي. السرب بالتحريك: جحر الثعلب والأسد والضبع والذئب. والسرب: الموضع الذي يدخل فيه الوحشي والجمع أسراب. وانسرب الوحش في سربه، والثعلب في جحره. وتسرب: دخل: السرب: الحفير، وقيل: بيت تحت الأرض وسيأتي. السرب: القناة الجوفاء يدخل منها الماء الحائط. و السرب: الماء يصب في القربة الجديدة أو المزادة ليبتل سيرها حتى تنتفخ فتنسد مواضع عيون الخرز. وقد سربها تسريبا فسربت سربا. ويقال: سرب قربتك، أي اجعل فيها ماء حتى تنتفخ عيون الخرز فتستد. السرب: الماء السائل. قال ذو الرمة:
  ما بال عينك منها الماء ينسكب                      كأنه من كلى مفرية سـرب ومنهم من خص، فقال: السائل من المزادة ونحوها. أبو الفضل محمود بن عبد الله ابن أحمد الأصبهاني الزاهد الواعظ كان في حدود سنة 470ه. وأخته ضوء. ومبشر بن سعد بن محمود السربيون، محدثون. يقال: إنه لقريب السربة بالضم أي قريب المذهب يسرع في حاجته، حكاه ثعلب. ويقال أيضا بعيد السربة أي بعيد المذهب في الأرض. قال الشنفرى، وهو ابن أخت تأبط شرا:
  خرجنا من الوادي الذي بين مشعلوبين الجبى هيهات أنسأت سربتي أي ما أبعد الموضع الذي منه ابتدأت مسيري. والسربة: الطائفة من السرب. والطريقة، وكل طريقة سربة. وجماعة الخيل ما بين العشرين إلى الثلاثين، وقيل: ما بين العشرة إلى العشرين. والسربة من القطا والظباء والشاء: القطيع. تقول: مر بي سربة بالضم أي قطعة من قطا وخيل وحمر وظباء. قال ذو الرمة يصف ماء:
  سوى ما أصاب الذئب منه وسربة                      أطافت به من أمهات الجـوزل

  والسربة: القطيع من النساء، على التشبيه بالظباء. والسربة: جماعة من العسكر ينسلون فيغيرون ويرجعون، عن ابن الأعرابي. والسربة: الصف من الكرم. والسربة: الشعر المستدق النابت وسط الصدر إلى البطن. وفي الصحاح الشعر المستدق الذي يأخذ من الصدر إلى السرة. كالمسربة، بضم الراء وفتحها. قال سيبويه: ليست المسربة على المكان ولا المصدر وإنما هي اسم للشعر. قال الحارث بن وعلة الذهلي، قال ابن بري: ظنه قوم أنه للحارث بن وعلة الجرمي، وإنما هو للذهلي كما ذكرنا:
  ألآن لما ابيض مسـربـتـي                      وعضضت من نابي على جذم
  وحلبت هذا الدهر أشـطـره                      وأتيت ما آتي علـى عـلـم
  ترجو الأعادي أن ألين لـهـا                      هذا تخيل صاحب الـحـلـم ومسارب الدواب: مراق بطونها. وعن أبي عبيد: مسربة كل دابة: أعاليه من لدن عنقه إلى عجبه. ومراقها في بطونها وأرفاغها، وأنشد:
  جلال أبوه عمه وهو خاله                      مساربه حو وأقرابه زهر. وفي حديث صفة النبي صلى الله عليه وسلم: كان دقيق المسربة. وفي رواية: كان ذا مسربة. وفلان منساح السرب، يريدون شعر صدره. وفي حديث الاستنجاء بالحجارة: يمسح صفحتيه بحجرين، ويمسح بالثالث المسربة. يريد أعلى الحلقة، وهو بفتح الراء وضمها: مجرى الحدث من الدبر، وكأنها من السرب: المسلك. وفي بعض الأخبار دخل مسربته هي مثل الصفة بين يدي الغرفة، وليست التي بالشين المعجمة، فإن تلك الغرفة. السربة: جماعة النخل، وقد تقدمت الإشارة إليه. والسربة: القطعة من الخيل. يقال سرب عليه الخيل وهو أن يبعثها عليه سربة بعد سربة. وعن الأصمعي: سرب علي الإبل أي أرسلها قطعة قطعة. ج سرب بضمتين وبإسكان الثاني. السربة :ع. قال تأبط شرا:
  فيوما بغـزاء ويومـا بـسـربة                      ويوما بجسجاس من الرجل هيصم

  السربة بالفتح: الخرزة. إنك لتريد سربة أي السفر القريب، والسبأة: السفر البعيد، وقد تقدم عن ابن الأعرابي. والمسربة بفتح الراء: المرعى ج المسارب. والسراب: الآل، وقيل: السراب: ما تراه نصف النهار لاطئا بالأرض لاصقا بها كأنه ماء جار. والآل: الذي يكون بالضحى يرفع الشخوص كالملا بين السماء والأرض. وقال ابن السكيت: السراب الذي يجري على وجه الأرض كأنه الماء، وهو يكون نصف النهار. وقال الأصمعي: السراب والآل واحد. وخالفه غيره فقال: الآل: من الضحى إلى زوال الشمس، والسراب بعد الزوال إلى صلاة العصر، واحتجوا بأن الآل يرفع كل شيء حتى يصير آلا، أي شخصا، وأن السراب يخفض كل شيء حتى يصير لازقا بالأرض لا شخص له. وقال يونس: تقول العرب: الآل مذ غدوة إلى ارتفاع الضحى الأعلى، ثم هو سراب سائر اليوم. وقال ابن السكيت: الآل: الذي يرفع الشخوص؛ وهو يكون بالضحى، والسراب: الذي يجري على وجه الأرض، كأنه الماء وهو نصف النهار. قال الأزهري: وهو الذي رأيت العرب بالبادية يقولونه. وقال أبو الهيثم: سمي السراب سرابا لأنه يسرب سروبا أي يجري جريا. يقال: سرب الماء يسرب سروبا. وسراب معرفة أي علم لا يدخله الألف واللام، ويعرب إعراب ما لا ينصرف. في لغة مبنيا على الكسر كقطام: اسم ناقة والبسوس: لقبها. ومنه المثل المشهور: أشأم من سراب لكونها سببا في إقامة الحرب بين الحيين، وقصتها مشهورة في كتب التواريخ. وذكر البلاذري في نسب عمرو بن سعد بن زيد مناة ما نصه: ومنهم البسوس، وهي التي يقال: أشأم من البسوس صاحبة سراب التي وقعت الحرب بين ابني وائل بسببها. عن أبي زيد سرب الرجل كعني فهو مسروب سربا: دخل في فمه وخياشيمه ومنافذه كالدبر وغيره دخان الفضة فأخذه حصر فربما أفرق وربما مات. والسارب كالسرب، عن ابن الأعرابي، وهو الذاهب على وجهه في الأرض. قال قيس بن الخطيم:
  أني سربت وكنت غير سروب                      وتقرب الأحلام غير قـريب رواه ابن دريد: سربت بالباء، وروى غيره بالياء. وسرب الفحل يسرب سروبا فهو سارب إذا توجه للمرعى، وفي نسخة للرعي بكسر الراء، ومال سارب. قال الأخنس بن شهاب التغلبي:
  وكل أناس قاربوا قيد فحلهم                      ونحن حللنا قيده فهو سارب

  قال ابن بري: قال الأصمعي: هذا مثل، يريد أن الناس أقاموا في موضع واحد، لا يجترئون على النقلة إلى غيره، وقاربوا قيد فحلهم أي حبسوا فحلهم عن أن يتقدم فتتبعه إبلهم خوفا أن يغار عليها، ونحن أعزاء نقتري الأرض نذهب حيث شئنا فنحن قد خلعنا قيد فحلنا ليذهب حيث شاء، فحيثما نزع إلى غيث تبعناه. وقال الأزهري: سربت الإبل تسرب، وسرب الفحل سروبا أي مضت في الأرض ظاهرة حيث شاءت. وظبية ساربة: ذاهبة في مرعاها. وسرب سروبا: خرج. وسرب في الأرض: ذهب. وفي التنزيل: ومن هو مستخف بالليل وسارب بالنهار أي ظاهر بالنهار في سربه. ويقال: خل سربه أي طريقه، فالمعنى: الظاهر في الطرقات والمستخفي في الظلمات، والجاهر بنطقه والمضمر في نفسه، علم الله فيهم سواء. وروي عن الأخفش أنه قال: مستخف بالليل أي ظاهر، والسارب: المتواري. وقال أبو العباس: المستخفي: المستتر. قال: والسارب: الخفي والظاهر عنده واحد. وقال قطرب: سارب بالنهار: مستتر. كذا في لسان العرب. وقال شيخنا: السروب بمعنى الظهور مجاز. قال أبو عبيدة: سربت المزادة كفرح إذ سالت فهي سربة، مأخوذ من سرب الماء سربا إذا سال، فهو سرب. وانسرب وأسربه هو وسربه. قال ذو الرمة:
  ما بال عينك منها الماء ينسكب                      كأنه من كلى مفرية سـرب وقال اللحياني: سربت العين وسربت تسرب سروبا، وتسربت: سالت. وانسرب: دخل في السرب والوحشي في سربه وكناسه، والثعلب في جحره. وتسرب إذا دخل. وطريق سرب، محركة: يتتابع الناس فيه. قال أبو خراش:
  طريقها سرب بالناس دعبوب

  وتسربوا فيه: تتابعوا. من المجاز قولهم: سرب علي الإبل أي أرسلها قطعة قطعة، قاله الأصمعي. ويقال: سرب عليه الخيل وهو أن يبعثها عليه سربة بعد سربة. وفي حديث عائشة رضي الله عنها: فكان رسول الله صلى الله عليه وسلم يسربهن إلي فيلعبن معي أي يرسلهن إلي. ومنه حديث علي رضي الله عنه: إني لأسربه عليه أي أرسله قطعة قطعة. وفي حديث جابر رضي الله عنه: فإذا قصر السهم قال: سرب شيئا أي أرسله. يقال: سربت إليه الشيء إذا أرسلته واحدا واحدا، وقيل: سربا سربا، وهو الأشبه. كذا في لسان العرب. وعبارة الأساس: وسربت إليه الأشياء: أعطيته إياها واحدا بعد واحد. وهما متقاربان. سرب الحافر تسريبا. تسريب الحافر: أخذه في الحفر يمنة أو يسرة وفي بعض النسخ: ويسرة، وهو الصواب وعن الأصمعي، يقال للرجل إذا حفر: قد سرب، أي أخذ يمينا وشمالا. التسريب في القربة: أن يصب فيها الماء يتبتل عيون الخرز فتنتفخ فتنسد، ويقال: خرج الماء سربا، وذلك إذا خرج من عيون الخرز، وقد سربها فسربت سربا. ويقال: سرب قربتك. والسريبة: الشاه التي يصدرها إذا رويت الغنم فتتبعها. سربى كسكرى ويمد أيضا : ع بنواحي الجزيرة. وسوراب وفي بعض النسخ سوارب : ة بمازندران أو من قرى أستراباذ، منها عمرو بن أحمد بن الحسن السورابي، شيخ لأبي نعيم الأستراباذي. والمنسرب من الرجال والشعر: الطويل جدا. والأسرب كقنفذ. و أسرب بالتشديد كأسقف، ورواه شمر بتخفيف الباء: الآنك بالمد، هو الرصاص، وهو فارسي معرب، قيل: كان أصله سرب. وقال شيخنا: أسرف، بالفاء، ومما يستدرك عليه: تسرب من الماء ومن الشراب أي تملأ منه، عن أبي مالك.

##### Türkçe

**السرب**: otlayan mal; yani mal ile develeri kastediyorum. Denir ki: “Kavmin **سرب**’ine baskın yaptım.” Ve ondan onların sözü: “Git; **سرب**’ini **أنده** etmeyeceğim.” Yani: “Develerini geri çevirmem; ta ki dilediği yere gidinceye kadar”; yani: “Sana ihtiyacım yok.” Ve boşama sırasında kadına derler: “Git; **سرب**’ini **أنده** etmeyeceğim”; bu kelimeyle boşanır. Ve **الصحاح**’ta: “Câhiliyede boşamada söylerlerdi.” dedi. Onu câhiliye ile kayıtladı; **النده**’nin aslı azarlamadır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السرب**: bütün davar; bunu İbn Cinnî hikâye etti ve İbn Hişâm el-Lahmî nakletti. Çoğulu **سروب**’dur; **أسراب** denildiği de olmuştur.

**السرب**: yol. Zû’r-Rumme dedi:

  Ona bir **سرب** boş bıraktı; onu önceledi ve onu kışkırttı                      arkasından iki cilalı (şey)in ardından giden, hımhım eden

Şemmer dedi: rivayetlerin çoğu fetha iledir. Ezherî dedi: Arapların şöyle dediğini işittim: “**سرب**’ini boş bıraktı” yani yolunu. İbn Ömer hadîsinde: “Mümin ölünce ona **سرب**’i boş bırakılır; dilediği yere salınır.” Yani: yolu ve geçtiği mezhebi; ve Ebû Amr dedi: “Erkeğin **سرب**’ini boş bırak” kesra ile; ve Zû’r-Rumme’nin bu beytini delil getirdi. Dedim: O hâlde musannife, “ve kesra ile olur” sözüyle bu kavle işaret etmek vaciptir; onu ikinci defa iade etmeye ihtiyaç yoktu. Yakında ondaki ihtilaf gelecektir. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “Denizde yolunu bir **سرب** edindi” dedi: Balık tuzluydu; sonra gözeden ona isabet eden su ile diriltilince denize düştü; denizdeki gidişi dondu; denizde bir **سرب** gibi oldu. Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: **سربا** iki yönden mansuptur: mef‘ûl olarak, senin “Yolumu **السرب**’de edindim” demen gibi; ve “Yolumu falan falan yer edindim” demen gibi; böylece ikinci mef‘ûl olur; senin “Zeyd’i vekil edindim” demen gibi. Dedi: **سربا**’nın, “Denizde yolunu edindi”nin delalet ettiği bir masdar olması da caizdir; böylece mana: “İkisi balıklarını unuttu; balık denizde yolunu yaptı”; sonra bunun nasıl olduğunu açıkladı; sanki şöyle dedi: “Balık **سربا** **سربا** yaptı.” Züferî mu‘tarız, **السرب** hakkında ve onu yol kılarak dedi:

تركنا الضبع ساربة إليهم تنوب اللحم في سرب المخيم

**السرب**: yol; **المخيم**: bir vadinin adıdır. Bu manaya göre âyet: “Denizde yolunu bir **سربا** edindi” yani balığın yolu, kendisi için bir yol (oldu); ondan sapmaz. Mana: Balık, girdiği yolunu, yürüdüğü bir yol edindi. Ebû Hâtim dedi: “Denizde yolunu bir **سربا** edindi.” Dedi: “Zannederim gitmeyi kastediyor.” **سرب** **سربا**: “gitti” “gitme” gibi. İbnü’l-Esîr dedi: hareke ile **السرب**: gizlilikte geçit.

**السرب**: yön. Denir ki: “**سرب**’ini boş bırak” fetha ile; yani yolu ve yönü.

**السرب**: göğüs; bunu Ebû’l-Abbâs el-Müberred söyledi. “Şüphesiz o, **السرب**’i geniştir” yani göğüs, görüş ve heves.

**السرب**: dikiş; Kurâ‘dan. Denir ki: “**سربت** kırbayı” yani onu diktim. **السربة**: dikiş.

Kesra ile **السرب**: ceylanlardan, kadınlardan, kuşlardan ve başkalarından—sığır, eşek ve koyun gibi—bir sürü. Cinlerden bir şair bunu **القطا** için ödünç aldı; Sa‘leb ona şu beyti okuttu:
  Bütün binekleri sürdüm; fakat bulmadım                      Sa‘leblerin **جناد**’ından daha lezzetli ve daha iştahlı
  Ve bir **عضرفوط** beni indirdi; onu azarladım                      **عظاء**’dan, yaklaşanlardan bir **سرب**’e koşuşur

İbn Sîde **العويص**’te dedi: **السرب**: kuşların topluluğu. Asma‘î’den: **السرب** ve **السربة** **القطا** ve ceylanlardan: sürü. Denir ki: “Bana **سرب** geçti: **قطا**’dan, ceylanlardan, vahşîden ve kadınlardan”; yani sürü. Hadîste: “Sanki onlar ceylan **سرب**’idir.” Kesra ile **السرب**.

**السرب**: gidip geçen; İbnü’l-A‘râbî’den. Ondan da; Şemmer dedi: İnsanlardan **الأسراب**: bölükler; bir tanesi kesra ile **سرب**’dir. Dedi: İnsanlardan **سربا**’yı yalnızca ‘Accâc için işitmişimdir.

**السرب**: yol. Bunu Ebû Amr ve Sa‘leb söyledi; Müberred inkâr etti ve dedi: Onu ancak fetha ile bilir. İbnü’s-Seyyid, **مثلث**’ünde dedi: **السرب**: yol; Ebû Zeyd onu fetha ile, Ebû Amr onu kesra ile (okudu). “Şüphesiz o, **السرب**’i geniştir”; denildi ki: o, gönlü rahat olandır. Denildi ki: o, göğsü geniş, öfkesi yavaş olandır. Fetha ile “geniş **السرب**” diye de rivayet edilir; o da geçit ve yoldur; geçmişti. Şeyhimiz dedi: Asıllarda böyledir; yani **الموحدة** ile; zahir olan ise **الميم** iledir; çünkü şerh edilen lafızda vaki olandır. **الصحاح**’ta “geniş **السرب**”in “gönlü rahat” diye tefsiri vaki olsa da, bu, **السرب**’in “gönül” ile şerh edilmesini gerektirmez; gizli değildir; bitti. Dedim: Mal manasında **السرب** ancak fetha iledir, başka değil. **لسان العرب**’da: fetha ile **السرب**: otlayan mal; ve “develer ve otlayan mal” denildi. Bunun bir kısmının beyanı geçti. Müellif ise kesra ile **السرب** manası sadedindedir; doğru olan, çoğu asılda olan şeydir; şeyhimizin zannettiği değil; gizli değildir. Sonra ben, Kazzâz’ın **مثلث**’ünde şunu zikrettiğini gördüm: “Derler ki: Falan, kesra ile **سرب**’inde emindir; yani malı”; yani o, fethada bir lügattir. İbn ‘Adîs’te de böyledir. Buna göre şeyhimizin dediği yönlendirilir.

Resûlullah’ın (s.a.v.) sözündeki **السرب**: “Kim sabahlarsa **سرب**’inde emin, bedeninde afiyette, yanında gününün azığı varken; sanki dünya ona bütünüyle toplanmış gibidir”—“arz” diye de rivayet edilir—kalp. Denir ki: “Falan **السرب** emindir” yani kalbi emindir. Çoğulu Hicrî’den: **سراب**. Şu beyit okundu:
  Eğer Benî Selîm arasında sabahlarsam                      ve Hevâzin arasında, **سراب**’ımı emniyette kıldım

Denildi ki: “**سرب**’inde emindir”; yani kavmi içinde. İbnü’l-A‘râbî dedi: Hadîste **السرب**: nefis. Dil ehlinin sika olanlarının sözü de böyledir: “Falan **السرب** emindir”: izzetinden dolayı malına ve nimetlerine baskın yapılmaz. “Falan **سرب**’inde emindir” yani nefsinde; bu Asma‘î’nin sözüdür; **الغريبين** sahibi ondan nakletti. İbn Berrî dedi: Bu, dil ehlinin bir cemaatinin sözüdür. İbn Düresteveyh, “nefsinde” diyenin sözünü inkâr etti; dedi: Mana ancak “ehli, malı ve çocuğu içinde emindir”dir. Eğer yalnız nefsine emin olup ehli, malı ve çocuğu olmaksızın olsaydı “o **سرب**’inde emindir” denmezdi. **السرب** burada erkeğin ehli ve malıdır; bunun için sığır, ceylan, **القطا** ve kadın sürüsüne **سرب** denildi. Sanki bunun aslı, çobanın **سرب**’inde emin olması ve damızlık erkeğin **سرب**’inde emin olmasıdır; sonra çobanlar dışındakilerde, benzetilene istiare olarak kullanıldı; bunun için **السين** kesra ile oldu. Denildi ki: “**سرب**’inde emindir” yani kavmi içinde. Kazzâz dedi: “**سرب**’inde emindir” yani yolunda. Zemahşerî **الفائق**’te dedi: “Kim sabahlarsa **سرب**’inde emin” yani dönüp dolaştığı ve gidip geldiği yerde; onların “**سرب**’ini boş bıraktı” yani yolunu sözünden. Kesra ile de rivayet edilmiştir; yani hizbi ve ailesi içinde; ceylan, sığır ve **القطا** **سرب**’inden istiare edilmiştir. Ebû Hanîfe dedi: Bazı râvîlerin zikrettiğine göre “**السرب**: hurma ağaçlarının topluluğu” da denir. Ebû’l-Hasen dedi: Ben onu benzetme üzere zannediyorum. Çoğulu **أسراب**. Bazı nüshalarda **النحل** (ح ile) vardır; o hatadır. **السربة** de onun gibidir; yakında geleceği üzere.

Hareke ile **السرب**: tilkinin, aslanın, sırtlanın ve kurdun ini. **السرب**: vahşînin girdiği yer; çoğulu **أسراب**. Vahşî **سرب**’ine, tilki de inine **انسرب** etti. **تسرب**: girdi.

**السرب**: kazılmış çukur; “yer altında bir ev” denildi; yakında gelecektir.

**السرب**: içi boş kanal; su ondan duvara girer.

**السرب**: yeni kırbaya veya **مزادة**’ye dökülen su; derisi ıslansın da şişsin; böylece dikiş gözlerinin yerleri tıkansın. Onu **تسريبا** ile **سرب** etti; o da **سربا** **سربت** oldu. Denir ki: “Kırbanı **سرب** et”; yani içine su koy; ta ki dikiş gözleri şişsin de kapansın.

**السرب**: akan su. Zû’r-Rumme dedi:
  Gözün ne oluyor ki ondan su dökülüyor                      sanki yarılmış böbreklerden bir **سرب** gibi

Onlardan kimi tahsis etti; dedi: **مزادة** ve benzeri şeyden akan (su).

Ebû’l-Fazl Mahmûd b. Abdillâh b. Ahmed el-İsfahânî, zâhid vâiz; 470 h. yılı civarındaydı. Kız kardeşi **ضوء**. Mübeşşir b. Sa‘d b. Mahmûd **السربيون**; muhaddislerdir.

Denir ki: “Şüphesiz o, damme ile **السربة**’si yakındır”; yani mezhebi yakındır; ihtiyacında çabuk davranır; bunu Sa‘leb hikâye etti. Yine denir: “**السربة**’si uzaktır”; yani yeryüzünde mezhebi uzaktır. Şenferâ dedi—o, Teebbete Şerran’ın kız kardeşinin oğludur:
  Meş‘al ile Cubâ arasında olan vadiden çıktık                      Heyhat! **سربتي**’mi geciktirdim mi?

Yani: yürüyüşüme başladığım yer ne kadar uzaktır.

**السربة**: **السرب**’den bir taife. Ve yol; her yol **سربة**’dir. Atların topluluğu: yirmi ile otuz arası; ve “on ile yirmi arası” denildi. **القطا**’dan, ceylanlardan ve koyundan **السربة**: sürü. Dersin ki: “Damme ile bir **سربة** bana geçti”; yani **قطا**’dan, atlardan, eşeklerden ve ceylanlardan bir parça. Zû’r-Rumme bir suyu vasfederek dedi:
  Ondan kurdun isabet ettirdiği şeyden başka                      ve etrafını saran, **الجوزل** analarından bir **سربة** (vardır)

**والسربة**: kadınlardan sürü; ceylanlara benzetme üzere. Ve **السربة**: askerden bir cemaat; sızıp baskın yaparlar ve dönerler; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **السربة**: asmanın safı. Ve **السربة**: göğsün ortasında bitip karna kadar olan ince (kıl gibi) saç. Ve **الصحاح**’ta: göğüsten göbeğe kadar giden ince saç. **كالمسربة**; **الراء**’ın zammesiyle ve fethasıyla. Sîbeveyh dedi: **المسربة** ne mekân üzerine ne de masdar üzerinedir; ancak o, saç için bir isimdir. Hâris b. Va‘le ez-Zühelî dedi; İbn Berrî dedi: Bir kavim onun Hâris b. Va‘le el-Cürmî’ye ait olduğunu sandı; hâlbuki o, zikrettiğimiz gibi Zühelî’nindir:
  Şimdi mi, **مسربتي** beyazladıktan sonra,
  ve azı dişimle bir kökün üzerine ısırdıktan sonra?
  Ve bu zamanı iki yarısını sağdım,
  ve bildiğim üzere yaptığımı yaptım.
  Düşmanlar, onlara yumuşayacağımı umar;
  bu, **الحلم** sahibinin kuruntusudur.

Ve **مسارب الدواب**: karınlarının yumuşak yerleri. Ebû Ubeyd’den: Her bir binek hayvanının **مسربة**’si: boynundan sağrısına kadar olan üst taraflarıdır. Ve onun yumuşak yerleri karınlarında ve uyluk içlerindedir; ve şu beyit okunmuştur:
  Babası Celâl; amcası, o da dayısıdır;
  **مساربه**’si siyah, akrabaları parlaktır.

Ve Nebî’nin (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) vasfı hadîsinde: **دقيق المسربة** idi. Ve bir rivayette: **ذا مسربة** idi. Ve falan kimse **منساح السرب**’dır; göğsünün saçını kastederler. Ve taşlarla istincâ hadîsinde: iki taşla iki yanını siler, üçüncüyle **المسربة**’yi siler. Halkanın üstünü kasteder; ve o, **الراء**’ın fethasıyla ve zammesiyle: makatın dışkı yoludur; sanki o, **السرب**’den (yol, geçit)dir: geçit. Ve bazı haberlerde: **مسربته**’sine girdi; o, odanın önünde, sofa gibi bir şeydir; **الشين** mu‘ceme ile olan değildir; çünkü o, odadır. **السربة**: hurma ağaçları topluluğu; ona işaret daha önce geçti. Ve **السربة**: atlardan bir parça. Denir ki: Ona atları **سرب** etti; o, ona parça parça **سربة** göndermendir. Asma‘î’den: Develeri bana **سرب** etti; yani onları parça parça saldı. Çoğulu **سرب**; iki zamme ile ve ikincinin sükûnuyla. **السربة**: (bir yer adı). Teebbete Şerran dedi:
  Bir gün **بغـزاء** ile, bir gün **بـسـربة** ile,
  bir gün de adamdan **جسجاس** ile, **هيصم**.

**السربة** fetha ile: boncuk. Sen mutlaka **سربة** istiyorsun; yani yakın yolculuk; ve **السبأة**: uzak yolculuk; İbnü’l-A‘râbî’den daha önce geçti. Ve **المسربة** **الراء**’ın fethasıyla: otlak; çoğulu **المسارب**. Ve **السراب**: **الآل**; ve denildi ki: **السراب**: öğle vaktinde, yere yapışık, ona bitişik olarak gördüğün şeydir; sanki akan sudur. Ve **الآل**: kuşluk vaktinde olan; şahısları yükseltir; gökle yer arasında serap gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: **السراب** yeryüzünün yüzünde, sanki su gibi akan şeydir; ve o, öğle vaktinde olur. Asma‘î dedi: **السراب** ile **الآل** birdir. Başkası ona muhalefet etti ve dedi: **الآل**: kuşluktan güneşin zevâline kadar; **السراب** ise zevâlden ikindi namazına kadar. Ve delil getirdiler: **الآل** her şeyi yükseltir, ta ki **آلا** olsun; yani bir şahıs. Ve **السراب** her şeyi alçaltır, ta ki yere yapışık olsun; onun şahsı olmaz. Yûnus dedi: Araplar der ki: **الآل** sabahleyinden kuşluğun en yüksek yükselişine kadardır; sonra bütün gün **سراب**’dır. İbnü’s-Sikkît dedi: **الآل**: şahısları yükselten şeydir; ve o, kuşluk vaktinde olur. Ve **السراب**: yeryüzünün yüzünde akan şeydir; sanki sudur; ve o, öğle vaktidir. Ezherî dedi: O, benim bedevîde Arapların söylediklerini gördüğüm şeydir. Ebû’l-Heysem dedi: **السراب** ona **سراب** diye adlandırıldı; çünkü **يسرب سروبا**; yani akışla akar. Denir ki: Su **سرب** etti; **يسرب سروبا**. Ve **سراب** bir ma‘rifedir; yani bir özel addır; ona **الألف واللام** girmez; ve gayr-i munsarifin i‘râbıyla i‘râb olunur. Bir dilde kesre üzere mebnîdir; **قطام** gibi: bir devenin adı; ve **البسوس**: onun lakabıdır. Ondan meşhur mesel: **أشأم من سراب**; iki kabile arasında savaşın ikamesine sebep olması dolayısıyla; ve kıssası tarih kitaplarında meşhurdur. Belâzürî, Amr b. Sa‘d b. Zeyd Menât’ın nesebinde şu lafzı zikretti: Onlardan **البسوس** vardır; o, denilen kimsedir: **أشأم من البسوس صاحبة سراب**; onun sebebiyle Vâil’in iki oğlunun arasında savaş vuku buldu. Ebû Zeyd’den: Adam **سرب** oldu; **كعني** gibidir; o, **مسروب**’dur; **سربا** olarak: ağzına, burun deliklerine ve makat ve benzeri gibi menfezlerine gümüş dumanı girdi; sonra onu bir tıkanma aldı; bazen dışkı çıkarır, bazen ölür. Ve **السارب** **كالسرب**’dir; İbnü’l-A‘râbî’den; o, yeryüzünde yüzüstü giden kimsedir. Kays b. el-Hatîm dedi:
  Ben **سربت** oldum; hâlbuki **سروب** değildim;
  ve hayaller yaklaşır; yakın olmayan (şeye).

İbn Düreyd rivayet etti: **سربت** **الباء** ile; başkası **الياء** ile rivayet etti. Ve erkek deve **سرب** eder; **يسرب سروبا**; o, otlağa yöneldiğinde **سارب**’dır; ve bir nüshada **للرعي**; **الراء**’ın kesresiyle. Ve **مال سارب**. Ahnes b. Şihâb et-Taglibî dedi:
  Her bir topluluk, erkek develerinin bağını yaklaştırdı;
  biz ise onun bağını çözdük; o da **سارب**’dır.

İbn Berrî dedi: Asma‘î dedi: Bu bir meseldir; insanların bir yerde ikamet ettiğini, başka yere nakle cesaret edemediklerini kasteder. Ve “erkek develerinin bağını yaklaştırdılar” yani erkek develerini, öne geçip develeri onu takip etmesin diye, onlara baskın yapılmasından korkarak hapsettiler. Biz ise izzet sahibiyiz; yeri kiralarız; dilediğimiz yere gideriz; böylece erkek develerimizin bağını çıkardık ki dilediği yere gitsin; nereye yağmura meylederse onu izleriz. Ezherî dedi: Develer **سربت** eder; **تسرب**; ve erkek deve **سروبا** olarak **سرب** etti; yani yeryüzünde açıkça, dilediği yerde yürüdü. Ve **ظبية ساربة**: otlağında giden. Ve **سرب سروبا**: çıktı. Ve yeryüzünde **سرب** etti: gitti. Ve tenzîlde: “Geceleyin gizlenen ve gündüzün **سارب** olan” yani gündüzün, kendi **سرب**’inde açık olan. Ve denir ki: “Onun **سرب**’ini bırak”; yani yolunu. Mânâ: yollarda açık olan ve karanlıklarda gizlenen; sözünü açık eden ve nefsinde gizleyen; Allah’ın ilmi onlarda eşittir. Ahfeş’ten rivayet edildi: “Geceleyin gizlenen” yani açık olan; ve **السارب**: gizlenen. Ebû’l-Abbâs dedi: **المستخفي**: örtünen. Dedi: **السارب**: gizli olan; ve açık olan onun yanında birdir. Kutrub dedi: “Gündüzün **سارب**”: gizlenen. **لسان العرب**’da böyledir. Şeyhimiz dedi: **السروب**’un “açık olma” mânâsı mecazdır. Ebû Ubeyde dedi: **المزادة** **سربت** etti; **كفرح** gibi; aktığında; o, **سربة**’dir; suyun **سرب** etmesinden alınmıştır; **سربا** olarak aktığında; o, **سرب**’dir. Ve **انسرب**; ve onu **أسربه**; o da onu **سربه**. Zü’r-Rumme dedi:
  Gözün ne oluyor ki ondan su dökülüyor;
  sanki yarılmış bir böbrekten **سـرب**.

Lihyânî dedi: Göz **سربت** etti ve **سربت**; **تسرب سروبا**; ve **تسربت**: aktı. Ve **انسرب**: **السرب**’e girdi; yabanî hayvan kendi **سرب**’ine ve inine; tilki de deliğine. Ve **تسرب**: girdiğinde. Ve **طريق سرب**; harekeli: insanlar onda ardı ardına gelir. Ebû Harâş dedi:
  Yolu, insanlarla **سرب**’dir; **دعبوب**.

Ve onda **تسربوا**: peş peşe geldiler. Mecazdan, onların sözü: **سرب علي الإبل** yani onları parça parça salıverdi; bunu **الأصمعي** söylemiştir. Ve denilir: **سرب عليه الخيل**; bu, onları onun üzerine sürü sürü göndermesidir. **عائشة** رضي الله عنها hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم onları bana **يسربهن إلي** idi, böylece benimle oynarlardı” yani onları bana gönderirdi. Ve ondan, **علي** رضي الله عنه hadîsi: “Şüphesiz ben onu onun üzerine **لأسربه عليه**” yani onu parça parça gönderirim. Ve **جابر** رضي الله عنه hadîsinde: Ok kısalınca dedi ki: **سرب شيئا** yani onu gönderdi. Denilir: **سربت إليه الشيء**; onu ona birer birer gönderdiğim zaman; ve denildi: **سربا سربا**; bu daha uygundur. **لسان العرب**’da böyledir. Ve **الأساس**’ın ibaresi: “Ve ona şeyleri **سربت إليه الأشياء**: onları ona birer birer verdim.” İkisi birbirine yakındır.

**سرب الحافر** **تسريبا**. **تسريب الحافر**: kazmada sağa yahut sola sapmasıdır; ve bazı nüshalarda: “ve sola” diye geçer; bu doğrudur. Ve **الأصمعي**’den: Adam için, kazdığı zaman denilir: “**قد سرب**” yani sağa ve sola aldı.

**التسريب في القربة**: içine su dökmesidir; dikiş gözleri ıslanır da şişer, böylece tıkanır. Ve denilir: “Su **سربا** çıktı”; bu, dikiş gözlerinden çıktığı zamandır; ve onu **سربها** etmiştir de o da **سربا** sızmıştır. Ve denilir: “**سرب قربتك**.”

Ve **السريبة**: koyunlar sulanınca onu salıverdiği, onların da onu takip ettiği koyun.

**سربى** “**سكرى**” gibi; ve ayrıca med ile de gelir: **ع** Cezîre’nin yörelerinde.

Ve **سوراب**; bazı nüshalarda **سوارب**: **ة** Mâzenderân’da yahut Esterâbâz köylerinden; ondan **عمرو بن أحمد بن الحسن السورابي**; **أبي نعيم الأستراباذي**’ye şeyh.

Ve erkeklerden ve saçtan **المنسرب**: pek uzun.

Ve **الأسرب** “**قنفذ**” gibi.

Ve şeddeli olarak **أسرب** “**أسقف**” gibi; **شمر** onu **الباء**’yı hafifleterek rivayet etti: med ile **الآنك**; o kurşundur; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; denildi ki: aslı **سرب** idi. Şeyhimiz dedi ki: **أسرف**; **الفاء** ile. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: sudan ve içkiden **تسرب**; yani ondan doldu, **أبي مالك**’ten.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَرَبَ
1 سَرَبَ ذ aor. سَرُبَ , inf. n. سُرُوبٌ, He went forth: and he went away. (M.) You say, سَرَبَ فِى الأَرْضِ, (M, A, Mgh, Msb,) aor. as above, (M, Msb,) and so the inf. n., (M, A, Msb,) He went away [into the country, or in the land]. (M, A, Mgh, Msb.) And سَرَبَ فِى حَاجَتِهِ He went, or went away, (A'Obeyd, M,) or, as some say, during the day, (M,) for the accomplishment of his want. (A'Obeyd, M.) And هُوَ يَسْرُبُ النَّهَارَ كُلَّهُ فِى حَوَائِجِهِ [He goes, or goes away, all the day, accomplishing his wants]. (A.) ― -b2- سَرَبَ [or rather سَرَبَ فِى الأَرْضِ] also signifies He (a man) went away at random into the country, or in the land. (Har pp. 448 and 511.) A poet says, (S,) namely, Keys Ibn-El-Khateem, (TA,)
↓ أَنَّى سَرَبْتِ وَكُنْتِ غَيْرَ سَرُوبِ
[i. e. Whence hast thou gone away at random? for thou wast not one wont to go away at random:] (S, TA:) thus, سربت, as related by IDrd: accord. to others, [سَرَيْتِ,] with ى. (TA.) ― -b3- سَرَبَتِ الاـِبِلُ, aor. and inf. n. as above, The camels went away into the country, or in the land, going forth whithersoever they would: and in like manner سَرَبَ is said of a stallion [camel]': (Az, TA:) or سَرَبَ, (S, K,) said of a stallion [camel], aor. as above, (S,) and so the inf. n., signifies he repaired, or betook himself, to the place of pasture: (S, A, K:) and سَرَبَ المَالُ, aor. سَرُبَ , inf. n. سَرْبٌ, the camels, or cattle, pastured during the day without a pastor. (Msb.) ― -b4- سَرَبَ المَآءُ, (A, Mgh, Msb,) aor. as above, (Msb,) inf. n. سُرُوبٌ; (Mgh, Msb;) or سَرِبَ, [aor. سَرَبَ ,] inf. n. سَرَبٌ; (M;) The water ran (A, Mgh) upon the surface of the ground: (A:) or flowed; as also ↓ انسرب: (M:) [or the latter signifies it ran swiftly: (see Har p. 586:)] and in like manner one says of the سَرَاب [or mirage], يَسْرَبُ, inf. n. سَرَبٌ, it runs. (AHeyth, TA.) And سَرِبَتِ العَيْنُ, inf. n. سَرَبٌ; and سَرَبَتْ, aor. سَرُبَ , inf. n. سُرُوبٌ; The عين [or source, or perhaps (assumed tropical:) eye, (see مَسْرَبٌ,)] flowed; as also ↓ تسرّبت: so says Lh. (M.) And سَرِبَتِ المَزَادَةُ, aor. سَرَبَ , (S, K,) inf. n. سَرَبٌ, (S,) The مزادة [or leathern water-bag] flowed. (S, K.) And خَرَجَ المَآءُ سَرَبًا The water came forth from the punctures made in sewing the skin. (TA.) [Or] سَرِبَتْ said of a new [water-skin such as is termed] قِرْبَة, or of a مَزَادَة, signifies It had water poured into it in order that the thong [with which it was sewed] might become moistened, so as to swell, and fill up the holes made in the sewing. (M.) ― -b5- See also سَرَبٌ, below. ― -b6- [Golius explains سَرَبَ, inf. n. سَرَبَانٌ, as on the authority of the KL, as signifying “ Ingressus fuit in rem, totum subivit implevitve locum: ” but this is a mistake, evidently occasioned by his finding سَرَبَانٌ, explained in this sense, instead of سَرَيَان, the reading in my copy of the KL.] -A2- سَرْبٌ [as an inf. n.] is [also] syn. with خَرْزٌ [signifying The sewing of a skin or the like]. (Kr, K, TA. [In a copy of the M, I find السَّرَبُ الخَرَزُ erroneously written for السَّرْبُ الخَرْزُ.]) You say, سَرَبْتُ القِرْبَةَ, inf. n. سَرْبٌ, I sewed the قربة [i. e. water-skin, or milk-skin]. (TK.) -A3- سُرِبَ, (M, K,) like عُنِىَ, [i. e. pass. in form but neuter in signification,] (K,) said of a man, (TA,) He became affected with suppression of the feces, or constipation of the bowels, (أَخَذَهُ حُصْرٌ or حَصَرٌ accord. to different copies of the K,) by the entrance of the fume of [molten] silver [see أُسْرُبٌّ] into the innermost parts of his nose, and other passages, (K,) or into his mouth, and the innermost parts of his nose, and his anus, (M, * TA,) and other passages: (TA:) the epithet applied to a man thus affected is ↓ مَسْرُوبٌ: (K:) sometimes he recovers, and sometimes he dies. (TA.)

2 سَرَّبَ [سرّب app. signifies, primarily, He sent camels in a herd or drove, together, to pasture. And hence, ― -b2- ] سرّب عَلَىَّ الاـِبِلَ (tropical:) He sent [against me] the camels [app. with armed riders], one detached number after another: (As, S, A, K, TA:) and in like manner, الخَيْلَ (tropical:) [the horsemen]. (S, A, Mgh, TA.) It is said in a trad. of ' ءïsheh, [referring to girls who were her playmates,] كَانَ يُسَرِّبُهُنَّ اـِلَىَّ فَيَلْعَبْنَ مَعِى (assumed tropical:) He used to send them to me [app. party after party, and they would play with me]. (TA.) And one says, سَرَّبْتُ اـِلَيْهِ الشَّىْءَ (assumed tropical:) I sent to him the thing, one by one; or rather, portion by portion. (L, TA.) And سَرَّبْتُ اـِلَيْهِ الأَشْيَآءَ (tropical:) I gave him the things, one after another. (A, TA.) And سَرَّبَهُ He sent him back in his سرب [i. e. سَرْب], meaning way [by which he had come]. (Har p. 20.) ― -b3- See also 4. -A2- سرّب سَرَبًا He made a subterranean excavation. (M, A.) ― -b2- سرّب الحَافِرُ, (As, TA,) inf. n. تَسْرِيبٌ, (S, K,) The digger [of a well], in digging, took [i. e. dug] towards the right and left: (As, S, * K, * TA:) in some copies of the K, [and in the S,] right or left: but the former is the correct explanation. (TA.) -A3- سرّب القِرْبَةَ, (S, M, A,) inf. n. as above, (K,) He poured water into the قربة [i. e. water-skin, or milk-skin], in order that the holes made in the sewing might become filled up (S, M, A, K) by their being moistened, (S, K,) or by the moistening, and consequent swelling, of the thong [with which it was sewed]; the قربة being new. (M.)

اسرب
4 اسرب ذ He made water to flow; as also ↓ سرّب. (M.)

5 تَسَرَّبَ see 1, near the middle of the paragraph. ― -b2- [Hence, app.,] تسرّبوا فِيهِ (assumed tropical:) They followed one another continuously in it; namely, a road. (M.) ― -b3- See also 7. -A2- تسرّب مِنَ المَآءِ He became full of water. (TA.)

7 اـِنْسَرَبَ see 1, near the middle of the paragraph. ― -b2- انسرب فِيهِ He entered into it; (S, M, K;) i. e., a wild animal, into his سَرَب, (S, M, Msb,) meaning his subterranean habitation, (S, Msb,) or his place of abode; (M;) and a fox, (S,) into his burrow; as also ↓ تسرّب. (S, K.)

سَرْبٌ
سَرْبٌ ذ Pasturing مَال, (M, A, TA,) i. e. camels: (M, TA:) or camels, and مَال [here meaning cattle in general], that pasture: (S:) or مَال [i. e. camels or cattle] pasturing during the day without a pastor; an inf. n. used as a subst. in this sense; and ↓ سَارِبٌ [meaning مَالٌ سَارِبٌ] signifies the same: (Msb:) or, accord. to IAar, (M,) any مَاشِيَة [i. e. camels and other cattle]; (M, K;) thus say IJ and Ibn-Hishلm El-Lakhmee: and accord. to Kz, ↓ سِرْبٌ also, [q. v.,] with kesr, signifies مَالٌ [syn. with مَاشِيَةٌ]; and IO says the like: (TA:) pl. of the former سُرُوبٌ, (M, TA,) and some say أَسْرَابٌ [which is a pl. of pauc.]. (TA.) Hence the saying, اِذْهَبْ فَلَا أَنْدَهُ سَرْبَكَ, i. e. Go thou away, for I will not drive back thy [pasturing] camels; (S, Msb; *) they shall go, (S,) or I will leave them to pasture, (Msb,) where they will; (S, Msb;) meaning, I have no need of thee: (S:) in the Time of Ignorance, they used to divorce by saying thus, (S, M, Msb,) اِذْهَبِى فَلَا أَنْدَهُ سَرْبَكِ. (S, M, A.) ― -b2- [Freytag also explains it, from the Deewلn el-Hudhaleeyeen, as meaning A sheep-fold.] -A2- Also A way, or road; (AZ, S, M, A, Mgh, Msb, K;) and so ↓ سِرْبٌ with kesr; (M, K;) the latter accord. to Aboo-' Omar and Th, but' disallowed by Mbr, who knew only the former in this sense; said by Ibn-Es-Seed to have been pronounced by AZ with fet-h, and by Aboo-' Omar with kesr: (TA:) and one's way, or course; (M, K, * TA;) the way by which one goes. (T, TA. [See also سُرْبَةٌ, and مَسْرَبٌ.]) One says, خَلِّ سَرْبَهُ Leave thou free, or unobstructed, his way (T, M, Mgh, Msb, TA) by which he goes, (T, TA,) and his course; (M, TA;) and so ↓ سِرْبَهُ, with kesr; (M, TA;) accord. to Aboo-' Omar: (TA:) or خَلِّ لَهُ سَرْبَهُ leave thou free, or unobstructed, to him his way. (S, A.) And أَطْلَقَ الأَسِيرَ وَخَلَّى سَرْبَهُ [He loosed the captive and left free to him his way]. (A.) Hence, in a trad., مَنْ أَصْبَحَ آمِنًا فِى سَرْبِهِ, meaning فِى مُتَقَلَّبِهِ and مُتَصَرَّفِهِ [i. e. He who has become secure in his scope, or room, for free action]: or, accord. to one reading, the last words are فِى ↓ سِرْبِهِ, meaning, (tropical:) in respect of his wives, or women under covert, and his household, or family; a metaphorical sense, from the سِرْب of gazelles &c. (A, and so in the Fلïk. [See also سِرْبٌ.]) Hence also the saying, اـِذَا كَان مُخَلَّى السَّرْبِ, meaning When he is made to be in ample circumstances; not straitened. (Mgh.) And you say وَاسِعُ السَّرْبِ, instead of السِّرْبِ; meaning Whose way that he pursues is ample. (TA. [But see what follows.]) -A3- Also The bosom, or breast; or the mind; syn. صَدْرٌ. (Mbr, M, K.) اـِنَّهُ لَوَاسِعُ السَّرْبِ means Verily he is of ample bosom, or mind; and judgment; and love: (M, TA:) or, as some say, ample of bosom, or mind; slow of anger. (M. [The latter meaning is assigned in the Msb and TA to وَاسِعُ السِرْبِ: see the next paragraph.])

سِرْبٌ
سِرْبٌ ذ : see سَارِبٌ. ― -b2- [Hence, app.,] A قَطِيع, (S, M, K,) or جَمَاعَة, (Mgh, Msb,) [i. e. herd,] of gazelles, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) and of oxen, (M, Mgh, Msb,) [app. meaning wild oxen,] and of [wild] asses, (M,) and of wild animals [in general], (S, Msb,) and [a flock or herd] of sheep or goats, (M,) and [a flock] of the birds called قَطًا, (S, Msb,) and of birds [in general], (M,) and [a party, or bevy,] of women, (S, M, Msb, K,) &c.; (K;) and, as used by El-' Ajjلj, it is of men also: (Sh, TA:) and a poet of the Jinn, as they assert, used it metaphorically in speaking of a سِرْب of the [lizards called] عَظَآء: (M:) it signifies also (assumed tropical:) a collection of palm-trees; (M, K; in some copies of the latter of which النَّحْل is erroneously put for النَّخْل; TA;) so says AHn; and Abu-l-Hasan thinks it to be by way of comparison: and ↓ سُرْبَةٌ is like it [in its meanings]: (M: [particularly mentioned in the K as used in the last of the senses above mentioned:]) each of these words is said to be applied to a قطيع of the birds called قَطًا, and of gazelles, and of sheep or goats, on the authority of As; and the latter [or each] of them is applied to a قطيع of women as being likened to gazelles: (TA:) the pl. of the former is أَسْرَابٌ; (Sh, M, Msb, TA;) and of ↓ the latter, سُرُبٌ, (K, accord. to the TA,) with two dammehs, (TA,) [in the CK سُرُوبٌ,] or سُرْبٌ, (so in my MS. copy of the K, [either a contraction of the former pl. or a coll. gen. n. of which سُرْبَةٌ is the n. un.,]) or both. (TA. [See also سُرْبَةٌ below, where the pl. is said to be سُرَبٌ.]) ― -b3- [Hence, as some explain them, two phrases mentioned below in this paragraph.] ― -b4- See also سَرْبٌ, first sentence. -A2- It is also syn. with سَرْبٌ as meaning A way, or road: and a course: see سَرْبٌ in two places. ― -b2- Also i. q. بَالٌ [app. as syn. with حَالٌ, i. e. State, or condition]. (S, Msb, K.) One says, فُلَانٌ وَاسِعُ السِّرْبِ, meaning رَخِىُّ البَالِ [i. e. Such a one is in an ample, or unstraitened, state or condition: or the meaning may be, such a one is easy, or unstraitened, in mind: see what follows, and see also بَالٌ]: (S, Msb:) or, as some say, ample of bosom, or mind; slow of anger: (Msb, TA:) [see also وَاسِعُ السَّرْبِ, in two places near the end of the next preceding paragraph:] MF thinks that for بَال we should read مَال, agreeably with an explanation of a phrase in what here follows. (TA.) ― -b3- Also The قَلْب [meaning heart, or mind]: (M, K:) and the نَفْس [meaning self]. (IAar, M, Msb, K.) One says, هُوَ آمِنٌ فِى سِرْبِهِ He is secure in, or in respect of, his heart, or mind: or, himself: (M:) but IDrd disallows this latter explanation; and says that the meaning is, his family, and his مَال [or camels, or cattle, or other property], and his, children; as though the phrase آمن فى سربه were originally used in relation to the pastor, and the stallion [camel], and then extended in its relation to others, metaphorically: (TA:) or the meaning is [simply], his مَال: or, his people, or party: (M, TA:) or as expl. above, voce سَرْبٌ, q. v.: or, accord. to Kz, his way. (TA.) The pl. is سِرَابٌ. (El-Hejeree, M, TA.) -A3- See also مَسْرُبَةٌ.

سَرَب
سَرَب ذ A subterranean excavation: (M, K:) or a habitation (S, Mgh, Msb, TA) of a wild animal, (S, * Msb,) in, (S, Mgh, Msb,) or beneath, (TA,) the earth, or ground, (S, Mgh, Msb, TA,) having no passage through it; also called وَكْرٌ: (Msb:) such as has a passage through it is termed نَفَقٌ: (Mgh, Msb:) the burrow, or hole, (M, K,) of a wild animal, (K,) or of a fox, and likewise [the den] of a lion, and of a hyena, and of a wolf; and the place into which a wild animal enters: (M:) pl. أَسْرَابٌ. (M, A, Msb.) In the saying in the Kur [xviii. 60], فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ سَرَبًا [And it (the fish) took its way into the sea &c.], Fr says that when the fish was restored to life by the water that came upon it from the fountain [of life], and fell into the sea, its way became congealed, and like a سَرَب [or subterranean excavation, &c.]: Zj says that سربا may be considered as put in the accus. case in two ways; either as a second objective complement of the verb, or as an inf. n. [of ↓ سَرِبَ, q. v.]: and AHلt thinks that it here means ذَهَابًا [going away]: or, accord. to IAth, سَرَبٌ signifies a secret, or hidden, place of passage: or, as used by El-Moatarid Edh-Dhafaree, it means [simply] a road, or way. (TA.) It signifies also A subterranean channel or conduit, by which water enters a حَائِط [or garden, or walled garden of palm-trees]. (M, K.) And طَرِيقٌ سَرَبٌ means A way, or road, in which people follow one another continuously. (M.) ― -b2- Also Flowing water: (M, K: [see also سَرِبٌ:]) or water flowing from a مَزَادَة [or leathern water-bag] and the like: (S:) or water dropping from the punctures made in the sewing of a water-skin. (A.) ― -b3- And Water that is poured into a قِرْبَة [or skin for water or milk], (M, K,) when it is new, or into a مَزَادَة [or leathern water-bag], (M,) in order that the thong [with which it is sewed] may become moistened, (M, K,) so as to swell, and fill up the holes made in the sewing. (M.)

سَرِبٌ
سَرِبٌ ذ Flowing water. (S, * M. [See also سَرَبٌ.]) You say also مَزَادَةٌ سَرِبَةٌ, i. e. [A leathern-water-bag] flowing. (S, K.)

سَرْبَةٌ
سَرْبَةٌ ذ : see the next paragraph. -A2- I. q. خَرْزَةٌ [A single puncture, or stitch-hole, made in sewing a skin or the like]. (K. [There expressly said to be, in this sense, with fet-h; but I think that we should read سُرْبَةٌ, and خُرْزَةٌ: see, again, the next paragraph.])

سُرْبَةٌ
سُرْبَةٌ ذ A short journey; (IAar, M;) or so ↓ سَرْبَةٌ. (K. [But I think that the former is the right.]) You say, اـِنَّكَ لَتُرِيدُ سُرْبَةً Verily thou desirest a short journey. (IAar, M.) A long journey is termed سُبْأَةٌ. (TA.) ― -b2- And i. q. مَذْهَبٌ (S, M, A, K) and طَرِيقَةٌ (A, K) [i. e. A way by which one goes or goes away, a proper meaning of the former word; and a way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like, which is a meaning of both of these words]. One says, فُلَانٌ بَعِيدُ السُّرْبَةِ, (S, A, TA,) meaning [Such a one is] one who takes a distant way into the country, or land: (TA:) or meaning بَعِيدُ المَذْهَبِ (S, A) and الطَّرِيقَةِ (A) [i. e., who follows a distant, or remote, way in journeying, and a long way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like. See also سَرْبٌ, and مَسْرَبٌ]. Esh-Shenfarà says,
عَدَوْنَا مِنَ الوَادِى الَّذِى بَيْنَ مِشْعَلٍ
وَبَيْنَ الحَشَا هَيْهَاتَ أَنْسَأْتُ سُرْبَتِى
[We passed from the valley that is between Mish' al and El-Hashà: distant was it: I made my way to lead me far off]; meaning, how distant was the place from which I commenced my journey! (TA.) And one says also, اـِنَّهُ لَقَرِيبُ السُّرْبَةِ, meaning قَرِيبُ المَذْهَبِ [i. e. Verily he is one who pursues a near way]; who hastens, or is quick, in accomplishing his want. (Th, M.) -A2- Also A portion, or detached number, (S, Mgh, Msb,) of what compose a سِرْب, (Mgh, Msb,) i. e., of a collection [or herd] of gazelles, and of [wild] oxen, (Mgh,) or [of a flock] of the birds called قَطًا, and of horses, and asses, and gazelles: (S:) pl. سُرَبٌ, like غُرَفٌ pl. of غُرْفَةٌ. (Msb.) See also سِرْبٌ, in two places; in the latter of which the pl. is said to be سُرُبٌ and سُرْبٌ. ― -b2- A collection of خَيْل [i. e. horses, or horsemen], from twenty to thirty, (M, K,) or from ten to twenty. (M.) ― -b3- A company of men who steal away from an army, and make a hostile incursion into the territory of a people, and return. (IAar, TA.) ― -b4- A row of grape-vines: (M, K:) and any طَرِيقَة [meaning row or line]. (M.) ― -b5- See also مَسْرُبَةٌ. ― -b6- Also i. q. خُرْزَةٌ [i. e. A seam, or a stitch, or a puncture, or stitch-hole, of a skin or the like]. (M. [See also سَرْبَةٌ.])

سَرَابٌ
سَرَابٌ ذ [The mirage;] i. q. آلٌ: (As, M, TA:) or the semblance of water, (S, M, A, K,) of running water, (M,) at midday, (S, M, A, K,) cleaving to the ground, (M,) and [in appearance] lowering everything so that it becomes [as though it were] cleaving to the ground, having no شَخْص; (TA;) whereas the آل is that which is in the ضُحَى [or early part of the day when the sun is yet low], raising figures seen from a distance, and making them to quiver: (M:) [several other distinctions between the سراب and the آل, mentioned here in the TA, see voce آلٌ:] سَرَابٌ has no pl. (S and K voce نَهَارٌ.) One says أَخْدَعُ مِنْ سَرَابٍ [More deceitful than a middaymirage]. (A.) -A2- سَرَابِ, like قَطَامِ, (A, K, TA,) i. e. indecl., with kesr for its termination, as also سَرَابُ, imperfectly decl., (TA,) determinate, (K, TA,) as a proper name, not having the article ال prefixed to it, (TA,) is the name of The she-camel of El-Basoos (البَسُوس), (K,) or the she-camel El-Basoos, (A, TA,) for El-Basoos was her surname: (TA:) whence the saying أَشْأَمُ مِنْ سَرَابِ [More inauspicious than Sarلbi]: (A, K, TA:) a celebrated prov.: for she was the cause of a famous war. (TA.)

سَرُوبٌ
سَرُوبٌ ذ [Wont to go away at random]: see 1, near the beginning of the paragraph.

سَرِيبَةٌ
سَرِيبَةٌ ذ A sheep, or goat, (شَاةٌ,) which one drives back, or brings back, from the water, when the sheep, or goats, are satisfied with drinking, and which they follow. (M, TA. [See also شَرِيبَةٌ.])

سَارِبٌ
سَارِبٌ ذ Going forth: and going away; as also ↓ سِرْبٌ; the latter expl. by IAar as syn. with ذَاهِبٌ and مَاضٍ: (M: [in one place in the TA the latter is erroneously written سيرب:]) or going away at random into the country, or in the land. (S, K.) See also سَرْبٌ, first sentence. You say مَالٌ سَارِبٌ, (A,) and فَحْلٌ سَارِبٌ, (TA,) i. e. [Camels, or cattle, and a stallion-camel,] repairing to the place of pasture: (A, TA:) and ظَيْبَةٌ سَارِبٌ (M) or سَارِبَةٌ (TA) [a she-gazelle] going away in her place of pasture. (M, TA.) A poet says, (S, M,) namely, El-Akhnas Ibn-Shihلb ElTeghlibee, (TA,)
وَكُلُّ أُنَاسٍ قَارَبُوا قَيْدَ فَحْلِهِمْ
وَنَحْنُ خَلَعْنَا قَيْدَهُ فَهُوَ سَارِبُ
[And all other men have contracted the shackles of their stallion-camel; but we have pulled off his shackles, and he is going away whithersoever he will in his place of pasture]: (S, M, TA: but in the last, حَلَلْنَا is put in the place of خَلَعْنَا: [in the Ham (p. 347) it begins thus: أَرَى كُلَّ قَوْمٍ:]) this, says As, is a prov.; meaning [other] men have abode in one place, not daring to remove to another, and have contracted the shackles of their stallion, that is, confined him, that he may not advance, and be followed by their [other] camels; fearing a hostile attack upon them: but we are people of might, wandering about the land, and going whithersoever we will; and we have pulled off the shackles of our stallion, that he may go whither he will; and whithersoever he hastes away to herbage produced by the rain, thither we follow him: (IB, TA:) or it may be that by the فحل he means the chief, whom, Abu-l-'Alà says, he likens to the stallion-camel. (Ham p. 347.) And hence the saying in the Kur [xiii. 11], مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ, (S, M, TA,) i. e. [Hiding himself by night, and] appearing by day: (S:) or appearing by day in his way, or road, or in the roads: or, as is related on the authority of Akh, appearing by night, and hiding himself by day; and Ktr says the same of سارب. (TA.)

أُسْرُبٌ
أُسْرُبٌ ذ , (M, K,) and أُسْرُبٌّ, (M, Msb, K,) the former mentioned by Sh, (TA,) [the latter the more common,] a Pers. word, (M, TA,) arabicized, (Msb, TA,) originally أُسْرُبْ, (M,) [or أُسْرُپْ,] or أُسْرُفْ, (Msb, MF, TA,) [and in the TA سترب,] i. q. رَصَاصٌ [i. e. Lead], (M, Msb,) or آنُكٌ [which signifies the same, or black lead, or tin, or pewter]. (K.) ― -b2- And the latter, The fume of [molten] silver. (M. [See 1, last sentence.])

مَسْرَبٌ
مَسْرَبٌ ذ A way by which one goes; [like سَرْبٌ and سُرْبَةٌ;] syn. مَذْهَبٌ: (Har p. 448:) a place in which the مَال [i. e. camels, or cattle,] go to pasture (تَسْرُبُ); (Ham p. 99;) and ↓ مَسْرَبَةٌ signifies [the same, or] a place of pasture: (S, K:) pl. of the former مَسَارِبُ, (Ham ubi suprà,) and so of the latter. (S, K.) ― -b2- And A channel of water. (A, and Har ubi suprà.) [Hence,] one says, اِخْضَلَّتْ مَسَارِبُ عَيْنَيْهِ i. e. (tropical:) The channels of the tears [of his eyes became moist so as to scatter drops]. (A.)

مَسْرَبَةٌ
مَسْرَبَةٌ ذ : see the next preceding paragraph. ― -b2- Also The passage, and place of exit, of the dung; (Mgh, Msb, TA;) in this sense with fet-h (Mgh, Msb) only [i. e. to the ر]; or so and likewise ↓ مَسْرُبَةٌ: and both signify the upper part of the anus. (TA.) ― -b3- See also the next following paragraph. ― -b4- Also [A sitting-place] like a صُفَّة [q. v.], before a [chamber such as is called] غُرْفَة: not مشربة; for this is a غُرْفَة [itself]. (TA.)

مَسْرُبَةٌ
مَسْرُبَةٌ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb, K,) with damm to the ر, (S, Mgh, Msb,) and ↓ مَسْرَبَةٌ, (M, Msb,) with fet-h, (Msb,) i. e. to the ر, (TA,) and ↓ سُرْبَةٌ, (M, K,) The narrow hair that extends from the breast to the navel: (S:) or the hair growing in the middle of the breast, extending to the belly: (M, K:) or the hair extending from the breast to the pubes: (A, Mgh:) or the hair of the breast, extending to the pubes: (Msb:) and ↓ سِرْبٌ, also, signifies the hair of the breast. (TA.) [See an ex. in a verse cited voce جِذْمٌ.] ― -b2- The مَسَارِب of beasts are The soft parts of their bellies: (M, TA:) or the مسربة of any beast means the upper parts, from the part next the neck to the root of the tail: and the soft parts of the belly, and the groins, or any similar parts. (A 'Obeyd, TA.) ― -b3- See also مَسْرَبَةٌ.

مَسْرُوبٌ
مَسْرُوبٌ ذ : see 1, last sentence.

مُنْسَرِبٌ
مُنْسَرِبٌ ذ Very tall; (K, TA;) applied to a man: and very long; applied to hair. (TA.)

##### Türkçe

**سَرَبَ**
1 **سَرَبَ** ذ muzâri‘ı **سَرُبَ**, mastar ismi **سُرُوبٌ**, O çıktı: ve uzaklaştı. (M.) Dersin ki, **سَرَبَ فِى الأَرْضِ**, (M, A, Mgh, Msb,) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (M, Msb,) ve mastar ismi de böyledir, (M, A, Msb,) O [kıra, yahut arazide] uzaklaştı. (M, A, Mgh, Msb.) Ve **سَرَبَ فِى حَاجَتِهِ** O gitti, yahut uzaklaştı, (A'Obeyd, M,) yahut bazılarının dediği gibi, gündüz vakti, (M,) ihtiyacını gidermek için. (A'Obeyd, M.) Ve **هُوَ يَسْرُبُ النَّهَارَ كُلَّهُ فِى حَوَائِجِهِ** [O, bütün gün, ihtiyaçlarında gider, yahut uzaklaşır]. (A.) ― -b2- **سَرَبَ** [yahut daha doğrusu **سَرَبَ فِى الأَرْضِ**] ayrıca, O (bir adam) kıra, yahut arazide, rastgele uzaklaştı, mânâsına gelir. (Har s. 448 ve 511.) Bir şair der ki, (S,) yani Keys Ibn-El-Khateem, (TA,)
↓ **أَنَّى سَرَبْتِ وَكُنْتِ غَيْرَ سَرُوبِ**
[yani: Nereden rastgele uzaklaştın? çünkü sen rastgele uzaklaşmaya alışmış biri değildin:] (S, TA:) böylece, IDrd’nin rivayet ettiği üzere **سربت**; başkalarına göre, [**سَرَيْتِ,**] **ى** ile. (TA.) ― -b3- **سَرَبَتِ الاـِبِلُ**, muzâri‘ı ve mastar ismi yukarıdaki gibi, Develer kıra, yahut arazide, diledikleri yere doğru çıkarak uzaklaştılar: ve aynı şekilde **سَرَبَ** bir aygır [deve] hakkında söylenir: (Az, TA:) yahut **سَرَبَ**, (S, K,) bir aygır [deve] hakkında söylenir, muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (S,) ve mastar ismi de böyledir, otlağa yöneldi, yahut otlağa gitti, mânâsına gelir: (S, A, K:) ve **سَرَبَ المَالُ**, muzâri‘ı **سَرُبَ**, mastar ismi **سَرْبٌ**, develer yahut sığırlar, çobansız olarak gündüz vakti otladılar. (Msb.) ― -b4- **سَرَبَ المَآءُ**, (A, Mgh, Msb,) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (Msb,) mastar ismi **سُرُوبٌ**; (Mgh, Msb;) yahut **سَرِبَ**, [muzâri‘ı **سَرَبَ**,] mastar ismi **سَرَبٌ**; (M;) Su (A, Mgh) yerin yüzeyi üzerinde aktı: (A:) yahut aktı; ve ayrıca ↓ **انسرب** da böyledir: (M:) [yahut ikincisi, onun hızlı aktığı mânâsına gelir: (bk. Har s. 586:)] ve aynı şekilde **السَّرَاب** [yahut serap] hakkında, **يَسْرَبُ**, mastar ismi **سَرَبٌ**, o akar, denir. (AHeyth, TA.) Ve **سَرِبَتِ العَيْنُ**, mastar ismi **سَرَبٌ**; ve **سَرَبَتْ**, muzâri‘ı **سَرُبَ**, mastar ismi **سُرُوبٌ**; **عين** [yahut kaynak, yahut belki (varsayılan mecaz:) göz, (bk. **مَسْرَبٌ**,)] aktı; ve ayrıca ↓ **تسرّبت** de böyledir: Lh böyle der. (M.) Ve **سَرِبَتِ المَزَادَةُ**, muzâri‘ı **سَرَبَ**, (S, K,) mastar ismi **سَرَبٌ**, (S,) **مزادة** [yahut deriden su tulumu] aktı. (S, K.) Ve **خَرَجَ المَآءُ سَرَبًا** Su, derinin dikilmesinde yapılan iğne deliklerinden çıktı. (TA.) [Yahut] yeni bir [su tulumu ki] **قِرْبَة** diye adlandırılır, yahut bir **مَزَادَة** hakkında söylenen **سَرِبَتْ**, Ona su döküldü; bununla, [dikildiği] kayışın ıslanıp şişmesi ve dikişte yapılan delikleri doldurması amaçlandı, mânâsına gelir. (M.) ― -b5- Aşağıda **سَرَبٌ**’a da bak. ― -b6- [Golius, KL’nin otoritesine dayanarak **سَرَبَ**, mastar ismi **سَرَبَانٌ**’ı “Ingressus fuit in rem, totum subivit implevitve locum:” mânâsında açıklar; fakat bu bir hatadır; açıkça, benim KL nüshamdaki okunuş olan **سَرَيَان** yerine, bu mânâda açıklanmış **سَرَبَانٌ**’u bulmasından kaynaklanmıştır.] -A2- **سَرْبٌ** [bir mastar ismi olarak] [ayrıca] **خَرْزٌ** ile eş anlamlıdır [deri vb.nin dikilmesi mânâsında]. (Kr, K, TA. [M’nin bir nüshasında, **السَّرَبُ الخَرَزُ**’ün, **السَّرْبُ الخَرْزُ** yerine yanlış yazıldığını buluyorum.]) Dersin ki, **سَرَبْتُ القِرْبَةَ**, mastar ismi **سَرْبٌ**, Ben **قربة**’yi [yani su tulumunu yahut süt tulumunu] diktim. (TK.) -A3- **سُرِبَ**, (M, K,) **عُنِىَ** gibi, [yani şekilce meçhul fakat mânâca lâzım,] (K,) bir adam hakkında söylenir, (TA,) O, [erimiş] gümüşün dumanının [bk. **أُسْرُبٌّ**] burnunun en iç kısımlarına ve diğer geçitlere girmesiyle, (K,) yahut ağzına, burnunun en iç kısımlarına ve anüsüne, (M, * TA,) ve diğer geçitlere girmesiyle, (TA:) dışkının tutulması yahut bağırsak kabızlığına (K’nin farklı nüshalarına göre **أَخَذَهُ حُصْرٌ** yahut **حَصَرٌ**) yakalandı: böyle etkilenmiş adama verilen sıfat ↓ **مَسْرُوبٌ**’dur: (K:) bazen iyileşir, bazen ölür. (TA.)
2 **سَرَّبَ** [**سرّب** görünüşe göre, aslî olarak, Develeri bir sürü yahut bir grup halinde, birlikte, otlağa gönderdi, mânâsına gelir. Ve bundan dolayı, ― -b2- ] **سرّب عَلَىَّ الاـِبِلَ** (mecaz:) O, develeri [görünüşe göre silahlı binicilerle] bana karşı, bir ayrılmış grup ardından bir ayrılmış grup olarak gönderdi: (As, S, A, K, TA:) ve aynı şekilde, **الخَيْلَ** (mecaz:) [atlıları]. (S, A, Mgh, TA.) ‘Âişe’den bir rivayette, [kendisiyle oynayan kızlara dair,] şöyle denir: **كَانَ يُسَرِّبُهُنَّ اـِلَىَّ فَيَلْعَبْنَ مَعِى** (varsayılan mecaz:) O, onları bana [görünüşe göre grup grup] gönderirdi; sonra benimle oynarlardı. (TA.) Ve denir ki, **سَرَّبْتُ اـِلَيْهِ الشَّىْءَ** (varsayılan mecaz:) Ben, şeyi ona, birer birer; yahut daha doğrusu, parça parça gönderdim. (L, TA.) Ve **سَرَّبْتُ اـِلَيْهِ الأَشْيَآءَ** (mecaz:) Ben, şeyleri ona, birinin ardından biri olarak verdim. (A, TA.) Ve **سَرَّبَهُ** O, onu, kendi **سرب**’inde [yani **سَرْب**’inde], yani geldiği yolunda geri gönderdi. (Har s. 20.) ― -b3- 4’e de bak. -A2- **سرّب سَرَبًا** O, yeraltı kazısı yaptı. (M, A.) ― -b2- **سرّب الحَافِرُ**, (As, TA,) mastar ismi **تَسْرِيبٌ**, (S, K,) Kuyu kazan, kazarken, sağa ve sola doğru aldı [yani kazdı]: (As, S, * K, * TA:) K’nin bazı nüshalarında, [ve S’de,] sağa yahut sola: fakat birincisi doğru açıklamadır. (TA.) -A3- **سرّب القِرْبَةَ**, (S, M, A,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) O, **قربة**’ye [yani su tulumuna yahut süt tulumuna], dikişte yapılan deliklerin dolması için (S, M, A, K) su döktü; (S, K,) onların ıslanmasıyla, (S, K,) yahut [dikildiği] kayışın ıslanıp bunun sonucunda şişmesiyle; **قربة** yeni iken. (M.)
**اسرب**
4 **اسرب** ذ O, suyu akıttı; ve ayrıca ↓ **سرّب** de böyledir. (M.)

5 **تَسَرَّبَ** bkz. 1, paragrafın ortalarına yakın. ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **تسرّبوا فِيهِ** (mecazî farz edilen:) Onun içinde ardı ardına sürekli olarak gittiler; yani, bir yol. (M.) ― -b3- 7’ye de bkz. -A2- **تسرّب مِنَ المَآءِ** Su ile dolu hâle geldi. (TA.)

7 **اـِنْسَرَبَ** bkz. 1, paragrafın ortalarına yakın. ― -b2- **انسرب فِيهِ** Onun içine girdi; (S, M, K;) yani, bir yaban hayvanı, kendi **سَرَب**’ine, (S, M, Msb,) yani yeraltı meskenine, (S, Msb,) yahut ikamet yerine; (M;) ve bir tilki, (S,) kendi inine; ayrıca ↓ **تسرّب** da (böyledir). (S, K.)

**سَرْبٌ**

**سَرْبٌ** ذ Otlayan **مَال**, (M, A, TA,) yani develer: (M, TA:) yahut develer ve **مَال** [burada genel olarak sığır anlamında], otlayan: (S:) yahut gündüzleyin çobansız otlayan **مَال** [yani develer veya sığır]; bu mânada isim yerine kullanılan bir mastar; ve ↓ **سَارِبٌ** [**مَالٌ سَارِبٌ** mânasında] da aynı mânaya delâlet eder: (Msb:) yahut IAar’a göre, (M,) herhangi bir **مَاشِيَة** [yani develer ve diğer sığırlar]; (M, K;) IJ ve Ibn-Hishلm El-Lakhmee böyle derler: ve Kz’ye göre, ↓ **سِرْبٌ** da, [bkz.], kesr ile, **مَالٌ**’a [**مَاشِيَةٌ** ile eşanlamlı] delâlet eder; ve IO da bunun benzerini söyler: (TA:) ilkinin çoğulu **سُرُوبٌ**’dur, (M, TA,) ve bazıları **أَسْرَابٌ** der [ki bu, azlık çoğuludur]. (TA.) Bundan dolayı şu söz (vardır): **اِذْهَبْ فَلَا أَنْدَهُ سَرْبَكَ**, yani: Git; çünkü senin [otlayan] develerini geri çevirmeyeceğim; (S, Msb; *) onlar gidecekler, (S,) yahut onları otlamaya bırakacağım, (Msb,) nerede isterlerse; (S, Msb;) mânası: Sana ihtiyacım yoktur: (S:) Câhiliye devrinde, böyle söyleyerek boşarlardı, (S, M, Msb,) **اِذْهَبِى فَلَا أَنْدَهُ سَرْبَكِ**. (S, M, A.) ― -b2- [Freytag da onu, Deewلn el-Hudhaleeyeen’den, Bir koyun ağılı mânasında açıklar.] -A2- Ayrıca Bir yol, yahut cadde; (AZ, S, M, A, Mgh, Msb, K;) ve kesr ile ↓ **سِرْبٌ** da böyledir; (M, K;) ikincisi Aboo-’ Omar ve Th’ye göre; fakat Mbr tarafından reddedilmiştir; o, bu mânada yalnız birincisini bilirdi; Ibn-Es-Seed tarafından, AZ’nin fet-h ile, Aboo-’ Omar’ın ise kesr ile telaffuz ettiği söylenmiştir: (TA:) ve kişinin yolu, yahut gidiş tarzı; (M, K, * TA;) kişinin gittiği yol. (T, TA. [**سُرْبَةٌ** ve **مَسْرَبٌ**’a da bkz.]) Şöyle denir: **خَلِّ سَرْبَهُ** Onun gittiği yolu (T, M, Mgh, Msb, TA) serbest bırak, yahut engellenmemiş bırak, (T, TA,) ve onun gidiş tarzını; (M, TA;) ve kesr ile ↓ **سِرْبَهُ** da (böyledir); (M, TA;) Aboo-’ Omar’a göre: (TA:) yahut **خَلِّ لَهُ سَرْبَهُ** Ona yolunu serbest bırak, yahut engellenmemiş bırak. (S, A.) Ve **أَطْلَقَ الأَسِيرَ وَخَلَّى سَرْبَهُ** [Esiri salıverdi ve ona yolunu serbest bıraktı]. (A.) Bundan dolayı, bir rivayette, **مَنْ أَصْبَحَ آمِنًا فِى سَرْبِهِ**, mânası **فِى مُتَقَلَّبِهِ** ve **مُتَصَرَّفِهِ**’dir [yani: Kim hareket alanında ve serbest tasarrufunda emniyete kavuşmuş olarak sabahlarsa]: yahut bir kıraate göre, son sözler **فِى** ↓ **سِرْبِهِ**’dir; mânası, (mecazî:) örtü altındaki eşleri yahut kadınları ve hane halkı yahut ailesi bakımından; ceylanların vb. **سِرْب**’inden alınmış mecazî bir mânadır. (A, ve Fلïk’te de böyledir. [**سِرْبٌ**’a da bkz.]) Bundan dolayı ayrıca şu söz (vardır): **اـِذَا كَان مُخَلَّى السَّرْبِ**, mânası: Geniş imkânlar içinde kılındığı zaman; daraltılmamış. (Mgh.) Ve sen **وَاسِعُ السَّرْبِ** dersin, **السِّرْبِ** yerine; mânası: Takip ettiği yolu geniş olan. (TA. [Fakat aşağıda gelen şeye bak.]) -A3- Ayrıca Göğüs; yahut zihin; eşanlamlısı **صَدْرٌ**. (Mbr, M, K.) **اـِنَّهُ لَوَاسِعُ السَّرْبِ** demek: Şüphesiz o, göğsü yahut zihni geniş olandır; ve hükmü; ve sevgisi: (M, TA:) yahut bazılarına göre, göğsü yahut zihni geniş; öfkesi yavaş. (M. [İkinci mânanın Msb ve TA’da **وَاسِعُ السِرْبِ**’e verildiği söylenir: bir sonraki paragrafa bak.])

**سِرْبٌ**

**سِرْبٌ** ذ : **سَارِبٌ**’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] bir **قَطِيع** (S, M, K,) yahut **جَمَاعَة** (Mgh, Msb,) [yani sürü] ceylanların, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) ve sığırların, (M, Mgh, Msb,) [görünüşe göre yaban sığırları kastedilerek,] ve [yaban] eşeklerin, (M,) ve [genel olarak] yaban hayvanlarının, (S, Msb,) ve koyun yahut keçinin [sürüsü], (M,) ve **قَطًا** denilen kuşların [sürüsü], (S, Msb,) ve kuşların [genel olarak], (M,) ve kadınların [bir topluluğu, yahut kümesi], (S, M, Msb, K,) vb.; (K;) ve El-‘Ajjلj tarafından kullanıldığı üzere, erkekler için de böyledir: (Sh, TA:) ve cinlerden bir şair, iddia ettiklerine göre, **عَظَآء** den [kertenkeleler denilen]in bir **سِرْب**’i hakkında konuşurken onu mecazen kullandı: (M:) ayrıca (farzedilen mecazî:) hurma ağaçlarının bir topluluğu anlamına da gelir; (M, K; ikincisinin bazı nüshalarında **النَّحْل** yanlışlıkla **النَّخْل** yerine konmuştur; TA;) AHn böyle der; ve Ebu-l-Hasan bunun benzetme yoluyla olduğunu düşünür: ve ↓ **سُرْبَةٌ** onun gibidir [anlamlarında]: (M: [özellikle K’da yukarıda zikredilen anlamların sonuncusunda kullanıldığı belirtilmiştir:]) bu iki kelimenin her birinin **قَطًا** denilen kuşların bir **قطيع**’ına, ve ceylanların, ve koyun yahut keçinin [sürüsüne] uygulandığı söylenir, As’tan rivayetle; ve ikincisi [yahut her biri] kadınların bir **قطيع**’ına, ceylanlara benzetilerek uygulanır: (TA:) birincinin çoğulu **أَسْرَابٌ**’dır; (Sh, M, Msb, TA;) ve ↓ ikincinin çoğulu **سُرُبٌ**’dur, (K, TA’ya göre,) iki damme ile, (TA,) [CK’da **سُرُوبٌ**,] yahut **سُرْبٌ**, (K’nın yazma nüshamda böyledir, [ya önceki çoğulun bir kısaltması yahut **سُرْبَةٌ**’nin tekil birimi olduğu bir cins ismi,]) yahut ikisi birden. (TA. [Aşağıda **سُرْبَةٌ**’ye de bak; orada çoğulun **سُرَبٌ** olduğu söylenir.]) ― -b3- [Bundan dolayı, bazılarınca açıklandığı üzere, aşağıda bu paragrafta zikredilen iki ibare.] ― -b4- Ayrıca **سَرْبٌ**’e bak, ilk cümle. -A2- Ayrıca **سَرْبٌ** ile eşanlamlıdır, “yol, yahut cadde” anlamında: ve “gidiş, seyir” anlamında: iki yerde **سَرْبٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca **بَالٌ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre **حَالٌ** ile eşanlamlı olarak, yani hâl, yahut durum]. (S, Msb, K.) Şöyle denir: فُلَانٌ وَاسِعُ السِّرْبِ, bunun anlamı **رَخِىُّ البَالِ** [yani: böyle biri geniş, yahut daralmamış, bir hâl ve durumdadır: yahut anlamı, böyle biri zihince kolay, yahut daralmamıştır: aşağıdakine bak, ve ayrıca **بَالٌ**’e bak]: (S, Msb:) yahut bazılarına göre, göğüsçe, yahut zihinçe geniş; öfkesi ağır: (Msb, TA:) [ayrıca bir sonraki önceki paragrafın sonuna yakın iki yerde **وَاسِعُ السَّرْبِ**’e de bak:] MF, burada **بَال** yerine **مَال** okunması gerektiğini, aşağıda gelen bir ibarenin açıklamasına uygun olarak, düşünür. (TA.) ― -b3- Ayrıca **قَلْب** [kalp, yahut zihin] demektir: (M, K:) ve **نَفْس** [nefs, yani kişi]. (IAar, M, Msb, K.) Şöyle denir: هُوَ آمِنٌ فِى سِرْبِهِ “Kalbinde, yahut zihninde emindir: yahut, kendisi [bakımından]”: (M:) fakat IDrd bu son açıklamayı kabul etmez; ve der ki: anlamı, ailesi, ve **مَال**’ı [yahut develeri, yahut sığırları, yahut diğer malı], ve çocuklarıdır; sanki آمن فى سربه ibaresi aslında çoban ve damızlık [deve] hakkında kullanılmış, sonra başkalarına nispetle mecazen genişletilmiştir: (TA:) yahut anlamı [sadece], **مَال**’ıdır: yahut, halkı, yahut taifesi: (M, TA:) yahut yukarıda, **سَرْبٌ** maddesinde açıklandığı üzere, ona bak: yahut Kz’ye göre, yolu. (TA.) Çoğulu **سِرَابٌ**’dır. (El-Hejeree, M, TA.) -A3- Ayrıca **مَسْرُبَةٌ**’ye bak.

سَرَب

**سَرَب** ذ Yeraltı kazısı: (M, K:) yahut bir yaban hayvanının meskeni, (S, Mgh, Msb, TA) (S, * Msb,) yerin, (S, Mgh, Msb,) yahut yerin altında, (TA,) toprağın, yahut zeminin, (S, Mgh, Msb, TA,) içinde, içinden geçilen bir geçidi olmayan; buna **وَكْرٌ** da denir: (Msb:) içinden geçilen bir geçidi olanına **نَفَقٌ** denir: (Mgh, Msb:) bir yaban hayvanının (M, K,) (K,) yahut bir tilkinin in’i, deliği; ve aynı şekilde [aslanın ini], ve sırtlanın, ve kurdun; ve bir yaban hayvanının girdiği yer: (M:) çoğulu **أَسْرَابٌ**. (M, A, Msb.) Kur’ân’daki [xviii. 60] sözde, فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِى الْبَحْرِ سَرَبًا [Ve o (balık) denizde yolunu tuttu vb.], Fr der ki: balık, [hayat] pınarından üzerine gelen su ile hayata döndürülünce ve denize düşünce, onun yolu dondu ve bir **سَرَب** gibi oldu [yahut yeraltı kazısı vb. gibi]: Zj der ki: **سربا** iki yolla mansup kabul edilebilir; ya fiilin ikinci mef’ûlü olarak, yahut bir mastar ismi olarak [↓ **سَرِبَ**’den, ona bak]: ve AHلt bunun burada **ذَهَابًا** [gidip gitme] anlamına geldiğini düşünür: yahut IAth’a göre, **سَرَبٌ** gizli, yahut saklı, bir geçit yeri demektir: yahut El-Moatarid Edh-Dhafaree’nin kullandığı üzere, [sadece] bir yol, yahut yol demektir. (TA.) Ayrıca suyun bir **حَائِط**’a [yahut bahçeye, yahut hurma ağaçlarıyla çevrili bahçeye] girdiği yeraltı kanalı yahut su yolu demektir. (M, K.) Ve **طَرِيقٌ سَرَبٌ** “insanların birbirini kesintisiz takip ettiği bir yol, yahut cadde” demektir. (M.) ― -b2- Ayrıca akan su: (M, K: [ayrıca **سَرِبٌ**’e bak:]) yahut bir **مَزَادَة**’den [yahut deri su tulumundan] ve benzerinden akan su: (S:) yahut su kırbasının dikişinde yapılan deliklerden damlayan su. (A.) ― -b3- Ve yeni iken bir **قِرْبَة**’ye [yahut su yahut süt için deri kırbaya], (M, K,) yahut bir **مَزَادَة**’ye [yahut deri su tulumuna], (M,) dikiş ipinin [dikildiği kayışın] ıslanması için, (M, K,) şişip dikişte açılan delikleri doldursun diye, (M,) dökülen su. (M.)

سَرِبٌ

**سَرِبٌ** ذ Akan su. (S, * M. [Ayrıca **سَرَبٌ**’e bak.]) Şöyle de dersin: مَزَادَةٌ سَرِبَةٌ, yani [deri su tulumu] akan. (S, K.)

سَرْبَةٌ

**سَرْبَةٌ** ذ : sonraki paragrafa bak. -A2- I. q. **خَرْزَةٌ** [bir deri veya benzerini dikerken yapılan tek bir delik, yahut dikiş-deliği]. (K. [Orada açıkça bu mânâda fetḥ ile olduğu söylenmiştir; fakat ben **سُرْبَةٌ** ve **خُرْزَةٌ** okumamız gerektiğini düşünüyorum: yine, sonraki paragrafa bak.])

**سُرْبَةٌ**
**سُرْبَةٌ** ذ Kısa bir yolculuk; (IAar, M;) yahut bunun gibi ↓ **سَرْبَةٌ**. (K. [Fakat ben birincisinin doğru olduğunu düşünüyorum.]) Şöyle dersin: اـِنَّكَ لَتُرِيدُ **سُرْبَةً** “Şüphesiz sen kısa bir yolculuk istiyorsun.” (IAar, M.) Uzun yolculuğa **سُبْأَةٌ** denir. (TA.) ― -b2- Ve i. q. **مَذْهَبٌ** (S, M, A, K) ve **طَرِيقَةٌ** (A, K) [yani, kişinin gittiği yahut uzaklaştığı bir yol; bu, birinci kelimenin asıl mânâsıdır; ve bir yol, gidişat, tarz, usul yahut davranış/hal ve benzeri; bu ise bu iki kelimenin de mânâlarındandır]. Şöyle denir: فُلَانٌ بَعِيدُ **السُّرْبَةِ**, (S, A, TA,) mânâsı: [falanca] memlekete yahut araziye uzak bir yoldan giren kimsedir: (TA:) yahut mânâsı **بَعِيدُ المَذْهَبِ** (S, A) ve **الطَّرِيقَةِ** (A) [yani, yolculukta uzak/uzak bir yolu izleyen; ve davranış yahut hal ve benzerinde uzun bir yol, gidişat, tarz yahut usul izleyen. Ayrıca **سَرْبٌ** ve **مَسْرَبٌ**’e de bak]. Eş-Şenferâ der ki,
عَدَوْنَا مِنَ الوَادِى الَّذِى بَيْنَ مِشْعَلٍ
وَبَيْنَ الحَشَا هَيْهَاتَ أَنْسَأْتُ **سُرْبَتِى**
[Biz Miş‘al ile El-Ḥaşâ arasındaki vadiden geçtik: uzak idi: yolumu beni pek uzağa götürsün diye yaptım]; mânâsı: yolculuğuma başladığım yer ne kadar uzaktı! (TA.) Ve ayrıca şöyle denir: اـِنَّهُ لَقَرِيبُ **السُّرْبَةِ**, mânâsı **قَرِيبُ المَذْهَبِ** [yani, şüphesiz o yakın bir yol izleyen kimsedir]; ihtiyacını yerine getirmede acele eden, yahut çabuk olan. (Th, M.) -A2- Ayrıca bir **سِرْب**’i oluşturan şeylerden bir parça, yahut ayrılmış bir sayı, (S, Mgh, Msb,) yani ceylanlardan ve [yaban] öküzlerinden (Mgh,) yahut **قَطًا** denilen kuşlardan, ve atlardan, ve eşeklerden, ve ceylanlardan [oluşan] bir topluluktan: (S:) çoğulu **سُرَبٌ**, **غُرَفٌ** gibi; **غُرْفَةٌ**’nin çoğuludur. (Msb.) Ayrıca iki yerde **سِرْبٌ**’e bak; bunların ikincisinde çoğulun **سُرُبٌ** ve **سُرْبٌ** olduğu söylenir. ― -b2- Yirmiden otuza kadar, (M, K,) yahut ondan yirmiye kadar, (M,) **خَيْل** [yani atlar yahut süvariler] topluluğu. ― -b3- Bir ordudan sıvışıp ayrılan, bir kavmin ülkesine düşmanca bir akın yapan ve dönen erkekler topluluğu. (IAar, TA.) ― -b4- Üzüm asmalarından bir sıra: (M, K:) ve her **طَرِيقَةٌ** [sıra yahut çizgi mânâsında]. (M.) ― -b5- Ayrıca **مَسْرُبَةٌ**’ye bak. ― -b6- Ayrıca i. q. **خُرْزَةٌ** [yani, bir deri veya benzerinin dikişi, yahut bir dikiş, yahut bir delik, yahut dikiş-deliği]. (M. [Ayrıca **سَرْبَةٌ**’ye de bak.])

**سَرَابٌ**
**سَرَابٌ** ذ [serap;] i. q. **آلٌ**: (As, M, TA:) yahut öğle vaktinde, (S, M, A, K,) akan suya (M,) ait, (S, M, A, K,) yere yapışık bulunan, (M,) ve [görünüşte] her şeyi alçaltıp sanki yere yapışık hâle getiren, **شَخْص**’u olmayan su benzerliği; (TA;) hâlbuki **آل** ise **الضُحَى**’da [yahut günün erken kısmında, güneş henüz alçakken] olan, uzaktan görülen şekilleri yükselten ve onları titreştirir kılan şeydir: (M:) [**سَرَابٌ** ile **آلٌ** arasındaki başka ayrımlar burada TA’da zikredilmiştir; **آلٌ** maddesine bak:] **سَرَابٌ**’ın çoğulu yoktur. (S ve K, **نَهَارٌ** maddesinde.) Şöyle denir: أَخْدَعُ مِنْ **سَرَابٍ** [öğle serabından daha aldatıcı]. (A.) -A2- **سَرَابِ**, **قَطَامِ** gibi, (A, K, TA,) yani gayr-i munsarif; sonu için kesr ile; ayrıca **سَرَابُ** da, eksik i‘rablı, (TA,) belirli, (K, TA,) başına **ال** takısı getirilmeksizin, (TA,) özel ad olarak, El-Besûs’un (البَسُوس) dişi devenin adıdır; (K,) yahut El-Besûs’un dişi devesi; (A, TA,) zira El-Besûs onun lakabı idi: (TA:) buradan şu söz: أَشْأَمُ مِنْ **سَرَابِ** [Sarâb’dan daha uğursuz]: (A, K, TA:) meşhur bir darb-ı meseldir; çünkü o, meşhur bir savaşın sebebi idi. (TA.)

**سَرُوبٌ**
**سَرُوبٌ** ذ [rastgele uzaklaşmaya alışkın]: paragrafın başına yakın, 1’e bak.

**سَرِيبَةٌ**
**سَرِيبَةٌ** ذ İçtikten doyduklarında koyunlar yahut keçiler su başından döndürülüp geri getirildiğinde, onların peşinden gittikleri bir koyun yahut keçi (**شَاةٌ**). (M, TA. [Ayrıca **شَرِيبَةٌ**’ye bak.])

**سَارِبٌ**
**سَارِبٌ** ذ Dışarı çıkmak: ve uzaklaşmak; bunun gibi ↓ **سِرْبٌ**; ikincisi IAar tarafından **ذَاهِبٌ** ve **مَاضٍ** ile eşanlamlı diye açıklanmıştır: (M: [TA’da bir yerde ikincisi yanlışlıkla سيرب yazılmıştır:]) yahut memlekete, yahut arazide, rastgele uzaklaşmak. (S, K.) Ayrıca **سَرْبٌ**’e, ilk cümleye bak. Şöyle dersin: مَالٌ **سَارِبٌ**, (A,) ve فَحْلٌ **سَارِبٌ**, (TA,) yani [develer yahut sığırlar, ve bir erkek deve,] otlak yerine yönelen: (A, TA:) ve ظَيْبَةٌ **سَارِبٌ** (M) yahut **سَارِبَةٌ** (TA) [bir dişi ceylan] otlağındaki yerinde uzaklaşan. (M, TA.) Bir şair der ki, (S, M,) yani El-Aḫnas İbn-Şihâb Et-Teğlibî, (TA,)
وَكُلُّ أُنَاسٍ قَارَبُوا قَيْدَ فَحْلِهِمْ
وَنَحْنُ خَلَعْنَا قَيْدَهُ فَهُوَ **سَارِبُ**

[Ve diğer bütün insanlar aygır-develerinin prangalarını bağlamışlardır; fakat biz onun prangalarını çıkardık ve o, otlağındaki yerinde dilediği yere gidip durmaktadır]: (S, M, TA: fakat sonuncusunda **حَلَلْنَا** **خَلَعْنَا**’nın yerine konulmuştur: [Ham’da (s. 347) şöyle başlar: **أَرَى كُلَّ قَوْمٍ**:]) bu, As der ki, bir darb-ı meseldir.; mânâsı: [diğer] insanlar bir yerde kalmışlardır, başka bir yere göçmeye cesaret etmeyerek; ve aygırlarının prangalarını bağlamışlardır, yani onu hapsetmişlerdir, ilerlemesin ve [diğer] develeri onun ardından gitmesin diye; kendilerine düşmanca bir saldırıdan korkarak: fakat biz, yeryüzünde dolaşan ve dilediğimiz yere giden bir kuvvet ehli kavimiz; ve aygırımızın prangalarını çıkardık ki dilediği yere gitsin; ve o, yağmurun bitirdiği ota acele edip gittiği her nereye ise, biz de oraya onu izleriz: (IB, TA:) yahut, **فحل** ile kastı, Ebu’l-‘Alâ der ki, onu aygır-deveye benzettiği reis olabilir. (Ham s. 347.) Ve bundan dolayı Kur’da [xiii. 11] şu söz: **مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ**, (S, M, TA,) yani [gece gizlenen ve] gündüz görünen: (S:) yahut gündüz, kendi yolunda, yahut yolunda, yahut yollarda görünen: yahut, Akh’den rivayet olunduğu üzere, gece görünen ve gündüz gizlenen; ve Ktr, **سارب** hakkında da bunun aynısını söyler. (TA.)

**أُسْرُبٌ**
**أُسْرُبٌ** ذ , (M, K,) ve **أُسْرُبٌّ**, (M, Msb, K,) birincisi Sh tarafından zikredilmiştir, (TA,) [ikincisi daha yaygındır,] Farsça bir kelimedir, (M, TA,) Arapçalaştırılmıştır, (Msb, TA,) aslında **أُسْرُبْ**, (M,) [yahut **أُسْرُپْ**,] yahut **أُسْرُفْ**, (Msb, MF, TA,) [ve TA’da سترب,] **رَصَاصٌ** ile aynı mânâdadır [yani Kurşun], (M, Msb,) yahut **آنُكٌ** [ki aynı mânâya gelir; yahut kara kurşun; yahut kalay; yahut kalaylı alaşım]. (K.) ― -b2- Ve ikincisi: [eritilmiş] gümüşün dumanı. (M. [Bkz. 1, son cümle.])

**مَسْرَبٌ**
**مَسْرَبٌ** ذ Bir yol ki onunla gidilir; [**سَرْبٌ** ve **سُرْبَةٌ** gibi;] eş anlamlısı **مَذْهَبٌ**: (Har s. 448:) **مَال**’ın [yani develerin yahut sığırların] otlağa gittiği (**تَسْرُبُ**) bir yer; (Ham s. 99;) ve ↓ **مَسْرَبَةٌ** [aynısını, yahut] bir otlak yerini ifade eder: (S, K:) birincinin çoğulu **مَسَارِبُ**, (Ham, yukarıda geçen yerde,) ve ikincinin de böyledir. (S, K.) ― -b2- Ve bir su kanalı. (A, ve Har, yukarıda geçen yerde.) [Bundan dolayı,] şöyle denir: **اِخْضَلَّتْ مَسَارِبُ عَيْنَيْهِ** yani (mecazen:) gözyaşının kanalları [gözlerinin] damlalar saçacak şekilde nemlendi. (A.)

**مَسْرَبَةٌ**
**مَسْرَبَةٌ** ذ : bir önceki paragrafı gör. ― -b2- Ayrıca: dışkının geçidi ve çıkış yeri; (Mgh, Msb, TA;) bu mânâda yalnız fetḥ ile (Mgh, Msb) [yani **ر** üzerine]; yahut öyle ve ayrıca ↓ **مَسْرُبَةٌ**: ve ikisi de anüsün üst kısmını ifade eder. (TA.) ― -b3- Bir sonraki paragrafı da gör. ― -b4- Ayrıca: bir **غُرْفَة** denilen [oda] önünde, bir **صُفَّة** [bkz.] gibi [bir oturma yeri]: **مشربة** değildir; çünkü bu, [bizzat] bir **غُرْفَة**’dır. (TA.)

**مَسْرُبَةٌ**
**مَسْرُبَةٌ** ذ , (S, M, A, Mgh, Msb, K,) **ر** üzerine ḍamm ile, (S, Mgh, Msb,) ve ↓ **مَسْرَبَةٌ**, (M, Msb,) fetḥ ile, (Msb,) yani **ر** üzerine, (TA,) ve ↓ **سُرْبَةٌ**, (M, K,) göğüsten göbeğe uzanan dar kıl: (S:) yahut göğsün ortasında biten, karna uzanan kıl: (M, K:) yahut göğüsten kasıklara uzanan kıl: (A, Mgh:) yahut göğsün kılı, kasıklara uzanan: (Msb:) ve ↓ **سِرْبٌ** da, göğsün kılını ifade eder. (TA.) [Bir örnek için جِذْمٌ maddesinde zikredilen bir beyte bak.] ― -b2- Hayvanların **مَسَارِب**’i, karınlarının yumuşak kısımlarıdır: (M, TA:) yahut herhangi bir hayvanın مسربة’si, boyna yakın kısımdan kuyruğun köküne kadar olan üst kısımları ifade eder: ve karnın yumuşak kısımları, ve kasıklar, yahut benzeri herhangi kısımlar. (A ‘Obeyd, TA.) ― -b3- **مَسْرَبَةٌ**’yi de gör.

**مَسْرُوبٌ**
**مَسْرُوبٌ** ذ : 1’in son cümlesini gör.

**مُنْسَرِبٌ**
**مُنْسَرِبٌ** ذ Pek uzun boylu; (K, TA;) bir adama uygulanır: ve pek uzun; saça uygulanır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَرَبَ
سَرَبَ U ( n. ac. سُرُوْب 27 ),
a.  Went out, forth.

b.  Pastured freely; ranged about.

c.  Flowed, ran.

سَرَّبَ
سَرَّبَ II
a.  [ acc. &  'Ala ], Sent to.

b.  Went forth; returned home.

تَسَرَّبَ
تَسَرَّبَ V ,  اِنْسَرَبَ VII
a.  [ Fī ], Went, entered into.

سَرْب
سَرْب 1 , ( pl. سُرُوْب 27 ),
a.  Herd, drove; troop.

b.  Road, way.

سِرْب
سِرْب 2 , ( pl. أَسْرَاْب 38 ),
a.  Troop; party, bevy ( of women ); group.

سُرْبَة
سُرْبَة 3t , ( pl. سُرْب 3 ,  سُرَب 9 ,  سُرُب 10 ),
a.  Herd; flock; troop.

b.  Short journey.

سَرَب
سَرَب 4 , ( pl. أَسْرَاْب 38 ),
a.  Lair, den; burrow.

b.  Subterranean passage; conduit; channel.

c.  Running water.

سَرِب
سَرِب 5 ,
a.  Flowing, running ( water ).

مَسْرَب
مَسْرَب 17 ,
a.  Channel; course, way.

مَسْرَبَة
مَسْرَبَة 17t , ( pl. مَسَاْرِبُ 44 ),
a.  Meadow, pastureland.

b.  see 19t .

مَسْرُبَة
مَسْرُبَة 19t , ( pl. مَسَاْرِبُ 44 ),
a.  Hair of the breast.

سَاْرِب
سَاْرِب 21 ,
a.  Going forth.

b.  Clear.

سَرَاْب
سَرَاْب 22 ,
a.  Mirage.

سَرُوْب
سَرُوْب 26 ,
a.  see 21 (a) .

اِنْسَرَبَ
N. Ag. اِنْسَرَبَ VII ,
a.  Tall, long; giant.

أُسْرُب
أُسْرُب ,  أُسْرُبّ P. ,
a.  Lead.

سَرْبَخ
سَرْبَخ
a.  Vast desert.

##### Türkçe

**سَرَبَ**
**سَرَبَ** U ( n. ac. **سُرُوْب** 27 ),
a. Çıktı, dışarı çıktı.

b. Serbestçe otladı; dolaştı.

c. Aktı, koştu.

**سَرَّبَ**
**سَرَّبَ** II
a. [ acc. &  'Ala ], -e gönderdi.

b. Dışarı çıktı; eve döndü.

**تَسَرَّبَ**
**تَسَرَّبَ** V ,  **اِنْسَرَبَ** VII
a. [ Fī ], gitti, içine girdi.

**سَرْب**
**سَرْب** 1 , ( pl. **سُرُوْب** 27 ),
a. Sürü, güdü; takım.

b. Yol, yol.

**سِرْب**
**سِرْب** 2 , ( pl. **أَسْرَاْب** 38 ),
a. Takım; grup, kadınlar topluluğu; küme.

**سُرْبَة**
**سُرْبَة** 3t , ( pl. **سُرْب** 3 ,  **سُرَب** 9 ,  **سُرُب** 10 ),
a. Sürü; sürü; takım.

b. Kısa yolculuk.

**سَرَب**
**سَرَب** 4 , ( pl. **أَسْرَاْب** 38 ),
a. İn, yuva; oyuk.

b. Yeraltı geçidi; kanal; su yolu.

c. Akan su.

**سَرِب**
**سَرِب** 5 ,
a. Akan, koşan (su).

**مَسْرَب**
**مَسْرَب** 17 ,
a. Kanal; güzergâh, yol.

**مَسْرَبَة**
**مَسْرَبَة** 17t , ( pl. **مَسَاْرِبُ** 44 ),
a. Çayır, otlak.

b. 19t’ye bak.

**مَسْرُبَة**
**مَسْرُبَة** 19t , ( pl. **مَسَاْرِبُ** 44 ),
a. Göğüs kılları.

**سَاْرِب**
**سَاْرِب** 21 ,
a. Dışarı çıkan.

b. Berrak.

**سَرَاْب**
**سَرَاْب** 22 ,
a. Serap.

**سَرُوْب**
**سَرُوْب** 26 ,
a. 21 (a)’ya bak.

**اِنْسَرَبَ**
N. Ag. **اِنْسَرَبَ** VII ,
a. Uzun boylu, uzun; dev.

**أُسْرُب**
**أُسْرُب** ,  **أُسْرُبّ** P. ,
a. Kurşun.

**سَرْبَخ**
**سَرْبَخ**
a. Uçsuz bucaksız çöl.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سرب
سَرَبَ - يَسْرُبُ (سَرِبَ - يَسْرَبُ) - سَرَاب- سَارِب - سَرَب - سَرَبَاً
سَرَبَ - يَسْرُبُ (سَرِبَ - يَسْرَبُ) + الكائن + من مكان + إلى مكان: يذهب ويمضي من مكمنه قطعة قطعة بشكل مستمر ومستتر، وخاصة للماء من قرابه أو وعائه نحو الأرض
سَراب: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " سَرَبَ - يَسْرُبُ ": اسم آلة منه: الشيء الذي يمضي من مكمنه ويذهب، من غير أن يتمكن أحد من الانتباه إلى حركة خروجه وذهابه، وهو يطلق اصطلاحاً على الماء الذي يظهر للرائي وهماً في الصحراء، وعندما يصل إليه يختفي ويذهب، ويطلق في آيات من القرآن على الجبال يوم القيامة التي تذهب وتمضي إلى أن تختفي تماما
سَارِب: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَرَب - يَسْرُبُ ": من يمضي ويذهب بشكل مستتر فيختفي من مكانه الأصلي دون أن يفطن له أحد، ويستعمل اللفظ للأشياء وللناس، ومنه فعل " تَسَرَّب " المعروف حالياً: للسوائل والماء وللجنود والمهاجرين إلخ
سَرَب: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَرَب - يَسْرُبُ ": الذهاب والمضي من المكمن ثم الاختفاء
سَرَبَاً: حال من " سَرَب "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخروج من مكان والظهور بعد أن كان خافياً مستوراً محفوظاً فيه" وهي:
خَرَجَ - يَخْرُجُ، نَسَلَ - يَنْسُلُ، سَرَبَ - يَسْرُبُ (سَرِبَ - يَسْرَبُ)، وَدَقَ - يَدِقُ، نَمَّ - يَنِمُّ (نَمَّ - يَنُمُّ)، حَاضَ - يَحِيْضُ
سراب
 ﴿إن يوم الفصل كان ميقاتا (17) يوم ينفخ في الصور فتأتون أفواجا (18) وفتحت السماء فكانت أبوابا (19) وسيرت الجبال فكانت سرابا (20)﴾ النبأ ﴿والذين كفروا أعمالهم كسراب بقيعة يحسبه الظمآن ماء حتى إذا جاءه لم يجده شيئا ووجد الله عنده فوفاه حسابه والله سريع الحساب (39)﴾ النور
سارب
 ﴿سواء منكم من أسر القول ومن جهر به ومن هو مستخف بالليل وسارب بالنهار (10)﴾ الرعد
سَرَباً
 ﴿فلما بلغا مجمع بينهما نسيا حوتهما فاتخذ سبيله في البحر سربا (61)﴾ الكهف
مختار الصحاح
● [سرب] س ر ب: السَّارِبُ الذاهب على وجهه في الأرض ومنه قوله تعالى ﴿وسارب بالنهار﴾ أي ظاهر وبابه دخل و السِّرْبُ بالكسر النفس يقال فلان آمن في سربه أي في نفسه وهو أيضا القطيع من القطا والظباء والوحش والخيل والحمر والنساء و السَّرَبُ بفتحتين بيت في الأرض و انْسَرَبَ الحيوان و تَسَرَّبَ دخل فيه قلت ومنه قوله تعالى ﴿فاتخذ سبيله في البحر سَرَبا﴾ و السَّرَابُ الذي تراه نصف النهار كأنه ماء
الراغب
سرب
- السرب: الذهاب في حدور، والسرب: المكان المنحدر، قال تعالى: }فاتخذ سبيله في البحر سربا﴿[الكهف/61]، يقال: سرب سربا وسروبا (انظر: الأفعال 3/511؛ والبصائر 3/211)، نحو مر مرا ومرورا، وانسرب انسرابا كذلك، لكن سرب يقال على تصور الفعل من فاعله وانسرب على الانفعال منه. وسرب الدمع: سال، وانسربت الحية إلى جحرها، وسرب الماء من السقاء، وماء سرب، وسرب: متقطر من سقائه، والسارب: الذاهب في سربه أي طريق كان، قال تعالى:﴾ومن هو مستخف بالليل وسارب بالنهار{ [الرعد/10]، والسرب: جمع سارب، نحو: ركب وراكب، وتعورف في الإبل حتى قيل: زعرت سربه، أي: إبله. وهو آمن في سربه، أي في نفسه، وقيل: في أهله ونسائه، فجعل السرب كناية، وقيل: اذهبي فلا أنده سربك (قولهم: اذهب فلا أنده سربك، أي: لا أرد إبلك حتى تذهب حيث شاءت، أي: لا حاجة لي فيك، ويقولون للمرأة عند الطلاق: اذهبي فلا أنده سربك. فتطلق بهذه الكلمة، وكان هذا في الجاهلية، وأصل النده: الزجر.
راجع: اللسان (سرب) ؛ وعمدة الحفاظ: سرب) ؛ في الكناية عن الطلاق، ومعناه: لا أرد إبلك الذاهبة في سربها، والسربة: قطعة من الخيل نحو العشرة إلى العشرين. والمسربة: الشعر المتدلي من الصدر، والسراب: اللامع في المفازة كالماء، وذلك لانسرابه في مرأى العين، وكان السراب فيما لا حقيقة له كالشراب فيما له حقيقة، قال تعالى: }كسراب بقيعة يحسبه الظمآن ماء﴿[النور/39]، وقال تعالى:﴾وسيرت الجبال فكانت سرابا{ [النبأ/20]. ***سربل
ملخص اللسان
1. وسَرَب يَسْرُب سُرُوباً: خَرَجَ. وسَرَبَ في الأَرضِ يَسْرُبُ سُرُوباً: ذَهَبَ.
2.     والساربُ الـمُتواري.
3.     وقال أَبو العباس: المستخفي الـمُسْتَتِرُ؛ قال: والساربُ الظاهرُ والخَفيُّ، عنده واحدٌ.
4.     سارِبٌ بالنهار مُسْتَتِرٌ.  يقال انْسَرَبَ الوحشيُّ إِذا دخل في كِناسِه.
5.     سَرَبَتِ الإِبلُ تَسْرُبُ، وسَرَبَ الفحل  سُروباً أَي مَضَتْ في الأَرضِ ظاهرة حيثُ شاءَتْ.
6.     والسارِبُ: الذاهبُ على وجهِه في الأَرض
7.     والسَّرِبُ: الذاهِبُ الماضي، عن ابن الأَعرابي.  والانْسِرابُ: الدخول في السَّرَب. وفي الحديث :مَنْ أَصْبَحَ آمِناً في سَرْبِه، بالفتح، أَي مَذْهَبِه.
8.     فكان رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، يُسَرِّبُهُنَّ إِليَّ، فيَلْعَبْنَ مَعِـي أَي يُرْسلُهُنَّ إِليَّ.  ومنه حديث عليٍّ: إِني لأُسَرِّبُه عليه أَي أُرْسِلُه قِطْعةً قِطْعةً.
9.     وفي حديث جابر: فإِذا قَصَّرَ السَّهْمُ قال: سَرِّبْ شيئاً أَي أَرْسِلْه؛  يقال: سَرَّبْتُ إِليه الشيءَ إِذا أَرْسَلْتَه واحداً واحداً؛ وقيل: سِرْباً سِرباً، وهو الأَشْبَه. ويقال: سَرَّبَ عليه الخيلَ، وهو أَن يَبْعَثَها عليه سُرْبةً بعدَ سُربةٍ. الأَصمعي: سَرِّبْ عليَّ الإِبلَ أَي أَرْسِلْها قِطْعةً قِطْعةً
10.                        والسَّرابُ: الآلُ؛ وقيل: السَّرابُ الذي يكونُ نِصفَ النهارِ لاطِئاً  بالأَرضِ، لاصقاً بها، كأَنه ماءٌ جارٍ. والآلُ: الذي يكونُ بالضُّحَى، يَرفَعُ الشُّخُوصَ ويَزْهَاهَا، كالـمَلا، بينَ السماءِ والأَرض.
11.                        وقال ابن السكيت: السَّرَابُ الذي يَجْرِي على وجهِ الأَرض كأَنه الماءُ، وهو يكونُ نصفَ النهارِ. الأَصمعي: الآلُ والسَّرابُ
12.                        والسَّرَبُ: حَفِـير تحتَ الأَرض؛ وقيل: بَيْتٌ تحتَ الأَرضِ؛ وقد  سَرَّبْتُه.
13.                        والسَّرَب، بالتحريك: الماءُ السائِلُ. ومِنهم مَن خَصَّ فقال: السائِلُ من الـمَزادَة ونحوها. سَرِبَ سَرَباً إِذا سَالَ، فهو سَرِبٌ، وانْسَرَب،
14.                        وتَسْريبُ القِرْبة: أَن يَنْصَبَّ فيها الماءُ لتَنْسَدَّ خُرَزُها.  ويقال: خرجَ الماءُ سَرِباً، وذلك إِذا خرج من عُيونِ الخُرَزِ.  وقال اللحياني: سَرِبَتِ العَيْنُ سَرَباً، وسَرَبَتْ تَسْرُبُ سُروباً،  وتَسَرَّبَت: سالَتْ.
لسان العرب
● - سرب: السَّرْبُ: المالُ الرَّاعي؛ أَعْني بالمال الإِبِلَ. وقال ابن  الأَعرابي: السَّرْبُ الماشيَةُ كُلُّها، وجمعُ كلِّ ذلك سُروبٌ.  تقول: سَرِّبْ عليَّ الإِبِلَ أَي أَرْسِلْهَا قِطْعَةً قِطْعَة. وسَرَب يَسْرُب سُرُوباً: خَرَجَ. وسَرَبَ في الأَرضِ يَسْرُبُ سُرُوباً: ذَهَبَ.  وفي التنزيل العزيز: ومَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بالليل وسارِبٌ بالنهار؛ أَي ظاهرٌ بالنهارِ في سِرْبِه. ويقال: خَلِّ سِرْبَه أَي طَرِيقَه،  فالمعنى: الظاهرُ في الطُّرُقاتِ، والـمُسْتَخْفِـي في الظُّلُماتِ، والجاهرُ بنُطْقِه، والـمُضْمِرُ في نفسِه، عِلْمُ اللّهِ فيهم سواءٌ. ورُوي عن الأَخْفش أَنه قال: مُسْتَخْفٍ بالليل أَي ظاهرٌ، والساربُ الـمُتواري. وقال أَبو العباس: المستخفي الـمُسْتَتِرُ؛ قال: والساربُ الظاهرُ والخَفيُّ، عنده واحدٌ. وقال قُطْرب: سارِبٌ بالنهار مُسْتَتِرٌ.  يقال انْسَرَبَ الوحشيُّ إِذا دخل في كِناسِه.  قال الأَزهري: تقول العرب: سَرَبَتِ الإِبلُ تَسْرُبُ، وسَرَبَ الفحل  سُروباً أَي مَضَتْ في الأَرضِ ظاهرة حيثُ شاءَتْ. والسارِبُ: الذاهبُ على وجهِه في الأَرض؛ قال قَيْس بن الخَطيم:  أَنـَّى سرَبْتِ، وكنتِ غيرَ سَرُوبِ،  *  وتَقَرُّبُ الأَحلامِ غيرُ قَرِيبِ  قال ابن بري، رواه ابن دريد: سَرَبْتِ، بباءٍ موحدة، لقوله: وكنتِ غيرَ سَروب. ومن رواه: سَرَيْت، بالياء باثنتين، فمعناه كيف سَرَيْت ليلاً، وأَنتِ لا تَسرُبِـينَ نَهاراً.  وسَرَبَ الفحْلُ يَسْرُبُ سُروباً، فهو ساربٌ إِذا توجَّه للـمَرْعَى؛  قال الأَخْنَسُ بن شهاب التَّغْلبـي:  وكلُّ أُناسٍ قارَبُوا قَيْدَ فَحْلِهِمْ، *  ونحنُ خَلَعْنا قَيْدَه، فهو سارِبُ  قال ابن بري: قال الأَصْمعي: هذا مَثَلٌ يريدُ أَن الناسَ أَقاموا في  موضِـعٍ واحدٍ، لا يَجْتَرِئون على النُّقْلة إِلى غيره، وقارَبـُوا قَيْدَ  فَحْلِهم أَي حَبَسُوا فَحْلَهم عن أَن يتقدَّم فتَتْبَعه إِبلُهم، خوفاً أَن يُغَارَ عليها؛ ونحن أَعِزَّاءُ نَقْتَري الأَرضَ، نَذْهَبُ فيها حيث شِئْنا، فنحن قد خَلَعْنا قيدَ فَحْلِنا ليَذْهَب حيث شاء، فحيثُما نَزَع إِلى غَيْثٍ تَبِعْناه.  وظَبْية سارِبٌ: ذاهبة في مَرْعاها؛ أَنشد ابن الأَعرابي في صفة عُقابٍ:  فخاتَتْ غَزالاً جاثِـماً، بَصُرَتْ به، *  لَدَى سَلَماتٍ، عند أَدْماءَ سارِبِ  ورواه بعضهم: سالِبِ.  وقال بعضهم: سَرَبَ في حاجته: مضَى فيها نهاراً، وعَمَّ به أَبو عبيد.  وإِنه لقَرِيبُ السُّرْبةِ أَي قريبُ المذهب يُسرِعُ في حاجته، حكاه  ثعلب. ويقال أَيضاً: بعيدُ السُّرْبة أَي بعيدُ الـمَذْهَبِ في الأَرض؛ قال الشَّنْفَرَى، وهو ابن أُخْت تأَبـَّط شَرّاً:  \<ص:463>  خرَجْنا من الوادي الذي بينَ مِشْعَلٍ،  *  وبينَ الجَبَا، هَيْهاتَ أَنْسَـأْتُ سُرْبَتي(1)  (1 قوله «وبين الجبا» أورده الجوهري وبين الحشا بالحاء المهملة والشين المعجمة وقال الصاغاني الرواية وبين الجبا بالجيم والباء وهو موضع.)  أَي ما أَبْعَدَ الموضعَ الذي منه ابتَدَأْت مَسِـيري !ابن الأَعرابي:  السَّرْبة السَّفَرُ القريبُ، والسُّبْـأَةُ: السَّفَرُ البَعيد.  والسَّرِبُ: الذاهِبُ الماضي، عن ابن الأَعرابي.  والانْسِرابُ: الدخول في السَّرَب. وفي الحديث :مَنْ أَصْبَحَ آمِناً في سَرْبِه، بالفتح، أَي مَذْهَبِه. قال ابن الأَعرابي: السِّرْب النَّفْسُ،  بكسر السين. وكان الأَخفش يقول: أَصْبَح فلانٌ آمِناً في سَرْبِه،  بالفتح، أَي مَذْهَبِه ووجهِه. والثِّقاتُ من أَهل اللغة قالوا: أَصْبَح  آمِناً في سِرْبِه أَي في نَفْسِه؛ وفلان آمن السَّرْبِ: لا يُغْزَى مالُه  ونَعَمُه، لعِزِّه؛ وفلان آمن في سِرْبِه، بالكسر، أَي في نَفْسِه. قال ابن بري: هذا قول جماعةٍ من أَهل اللغة، وأَنكر ابنُ دَرَسْتَوَيْه قولَ من قال: في نَفْسِه؛ قال: وإِنما المعنى آمِنٌ في أَهلِه ومالِه وولدِه؛ ولو أَمِنَ على نَفْسِه وَحْدَها دون أَهله ومالِه وولدِه، لم يُقَلْ: هو آمِنٌ في سِرْبِه؛ وإِنما السِّرْبُ ههنا ما للرجُل من أَهلٍ ومالٍ، ولذلك سُمِّيَ قَطِـيعُ البَقَرِ، والظِّـباءِ، والقَطَا، والنساءِ سِرْباً.  وكان الأَصلُ في ذلك أَن يكون الراعِـي آمِناً في سِرْبِه، والفحلُ آمناً في سِرْبِه، ثم استُعْمِلَ في غير الرُّعاةِ، استعارةً فيما شُبِّهَ به، ولذلك كُسرت السين، وقيل: هو آمِنٌ في سِرْبِه أَي في قومِه. والسِّرْبُ هنا: القَلْبُ. يقال: فلانٌ آمِنُ السِّرْبِ أَي آمِنُ القَلْبِ، والجمع سِرابٌ، عن الـهَجَري؛ وأَنشد:  إِذا أَصْبَحْتُ بينَ بَني سُلَيمٍ،  *  وبينَ هَوازِنٍ، أَمِنَتْ سِرابي  والسِّرْب، بالكسر: القَطِـيعُ من النساءِ، والطَّيرِ، والظِّباءِ،  والبَقَرِ، والـحُمُرِ، والشاءِ، واستعارَه شاعِرٌ من الجِنِّ، زَعَمُوا،  للعظاءِ فقال، أَنشده ثعلب، رحمه اللّه تعالى:  رَكِبْتُ الـمَطايا كُلَّهُنَّ، فلم أَجِدْ  *  أَلَذَّ وأَشْهَى مِن جِناد الثَّعالِبِ  ومن عَضْرَفُوطٍ، حَطَّ بي فَزَجَرْتُه، *  يُبادِرُ سِرْباً من عَظاءٍ قَوارِبِ  الأَصمعي: السِّرْبُ والسُّرْبةُ من القَطَا، والظِّباءِ والشاءِ: القَطيعُ. يقال: مَرَّ بي سِرْبٌ من قَطاً وظِـبَاءٍ ووَحْشٍ ونِساءٍ، أَي قَطِـيعٌ. وقال أَبو حنيفة: ويقال للجماعةِ من النخلِ: السِّرْبُ، فيما ذَكَرَ بعضُ الرُّواةِ. قال أَبو الـحَسَنِ: وأَنا أَظُنُّه على التَّشبِـيه، والجمعُ من كلِّ ذلك أَسْرابٌ؛ والسُّرْبةُ مِثلُه.  ابن الأَعرابي: السُّرْبةُ جماعة يَنْسَلُّونَ من العَسْكَرِ، فيُغيرون  ويَرْجعُون. والسُّرْبة: الجماعة من الخيلِ، ما بين العشرين إِلى  الثلاثينَ؛ وقيل: ما بين العشرةِ إِلى العِشرينَ؛ تقول: مَرَّ بي سُرْبة، بالضم، أَي قِطْعة من قَطاً، وخَيْلٍ، وحُمُرٍ، وظِباءٍ؛ قال ذو الرُّمَّة يصف ماءً:  سِوَى ما أَصابَ الذِّئْبُ منه، وسُرْبةٍ *  أَطافَتْ به من أُمـَّهاتِ الجَوازِلِ  وفي الحديث: كأَنهم سِرْبٌ ظِـباءٍ؛ السِّرْبُ،  \<ص:464>  بالكسرِ، والسُّرْبة: القَطِـيعُ من الظِّباءِ ومن النِّساءِ على التَّشْبيه بالظِّباءِ. وقيل: السُّرْبةُ الطائفة من السِّرْبِ. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها: فكان رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، يُسَرِّبُهُنَّ إِليَّ، فيَلْعَبْنَ مَعِـي أَي يُرْسلُهُنَّ إِليَّ.  ومنه حديث عليٍّ: إِني لأُسَرِّبُه عليه أَي أُرْسِلُه قِطْعةً قِطْعةً.  وفي حديث جابر: فإِذا قَصَّرَ السَّهْمُ قال: سَرِّبْ شيئاً أَي أَرْسِلْه؛  يقال: سَرَّبْتُ إِليه الشيءَ إِذا أَرْسَلْتَه واحداً واحداً؛ وقيل: سِرْباً سِرباً، وهو الأَشْبَه. ويقال: سَرَّبَ عليه الخيلَ، وهو أَن يَبْعَثَها عليه سُرْبةً بعدَ سُربةٍ. الأَصمعي: سَرِّبْ عليَّ الإِبلَ أَي أَرْسِلْها قِطْعةً قِطْعةً.  والسَّرْبُ: الطريقُ. وخَلِّ سَرْبَه، بالفتح، أَي طريقَه ووجهَه؛ وقال أَبو عمرو: خَلِّ سِرْبَ الرجلِ، بالكسرِ؛ قال ذو الرمة:  خَلَّى لَـها سِرْبَ أُولاها، وهَيَّجَها،  *  من خَلْفِها، لاحِقُ الصُّقْلَينِ، هِمْهِـيمُ  قال شمر: أَكثر الرواية: خَلَّى لَـها سَرْبَ أُولاها، بالفتح؛ قال  الأَزهري: وهكذا سَمِعْتُ العربَ تقول: خلِّ سَرْبَه أَي طَريقَه. وفي حديث ابن عمر: إِذا ماتَ المؤمنُ يُخَلَّى له سَرْبُه، يَسْرَحُ حيثُ شاءَ أَي طريقُه ومذهبُه الذي يَمُرُّ به.  وإِنه لواسعُ السِّرْبِ أَي الصَّدْرِ، والرأْي، والـهَوَى، وقيل: هو  الرَّخِـيُّ البال، وقيل: هو الواسعُ الصَّدْرِ، البَطِـيءُ الغَضَب؛  ويُروى بالفتح، واسعُ السَّرْبِ، وهو الـمَسْلَك والطريقُ.  والسَّرْبُ، بالفتح: المالُ الراعي؛ وقيل: الإِبل وما رَعَى من المالِ.  يقال: أُغِـيرَ على سَرْبِ القومِ؛ ومنه قولُهم: اذْهَب فلا أَنْدَهُ سَرْبَكَ أَي لا أَرُدُّ إِبلكَ حتى تَذْهَب حيثُ شاءَت، أَي لا حاجة لي فيك. ويقولون للمرأَة عند الطلاقِ: اذْهَبـي فلا أَنْدَهُ سَرْبَكِ، فتَطْلُق بهذه الكلمة. وفي الصحاح: وكانوا في الجاهليةِ يقولون في الطَّلاقِ،  فَقَيَّده بالجاهليةِ. وأَصْلُ النَّدْهِ: الزَّجْرُ.  الفراءُ في قوله تعالى: فاتخذَ سبيلَه في البحرِ سَرَباً؛ قال: كان  الـحُوت مالحاً، فلما حَيِـيَ بالماءِ الذي أَصابَه من العَينِ فوقَع في  البحرِ، جَمَد مَذْهَبُه في البحرِ، فكان كالسَّرَبِ، وقال أَبو إِسحق: كانت سمكةً مملوحةً، وكانت آيةً لموسى في الموضعِ الذي يَلْقَى الخَضِرَ، فاتخذ سبيلَه في البحر سَرَباً؛ أَحْيا اللّه السمكة حتى سَرَبَتْ في البحر.  قال: وسَرَباً منصوبٌ على جهتَين: على المفعولِ، كقولك اتخذْتُ طريقِـي في السَّرَب، واتخذتُ طريقي مكانَ كذا وكذا، فيكون مفعولاً ثانياً، كقولك اتخذت زيداً وكيلاً؛ قال ويجوز أَن يكونَ سَرَباً مصدراً يَدُلُّ عليه اتخذ سبيلَه في البحر، فيكون المعنى: نَسِـيَـا حُوتَهما، فجَعَل الحوتُ طريقَه في البحر؛ ثم بَيَّن كيف ذلك، فكأَنه قال: سَرِبَ الحوتُ سَرَباً؛ وقال الـمُعْتَرِض الظَّفَرِي في السَّرَب، وجعله طريقاً:  تَرَكْنا الضَّبْع سارِبةً إِليهم، *  تَنُوبُ اللحمَ في سَرَبِ الـمَخِـيمِ  قيل: تَنُوبُه تأْتيه. والسَّرَب: الطريقُ. والمخيم: اسم وادٍ؛ وعلى هذا معنى الآية: فاتخذ سبيلَه في البحر سَرَباً، أَي سبيل الحوت طريقاً لنفسِه، لا يَحِـيدُ عنه. المعنى: اتخذ الحوتُ سبيلَه الذي سَلَكَه طريقاً طَرَقَه. قال أَبو حاتم: اتخذ طريقَه في البحر  \<ص:465>  سَرباً، قال: أَظُنُّه يريد ذَهاباً كسَرِب سَرَباً، كقولك يَذهَب ذَهاباً. ابن الأَثير: وفي حديث الخضر وموسى، عليهما السلام: فكان للحوت سَرَباً؛ السَّرَب، بالتحريك: الـمَسْلَك في خُفْيةٍ.  والسُّرْبة: الصَّفُّ من الكَرْمِ. وكلُّ طريقةٍ سُرْبةٌ. والسُّرْبة،  والـمَسْرَبةُ، والـمَسْرُبة، بضم الراءِ، الشَّعَر الـمُسْتدَقُّ، النابِت وَسَطَ الصَّدْرِ إِلى البطنِ؛ وفي الصحاح: الشَّعَر الـمُسْتَدِقُّ،  الذي يأْخذ من الصدرِ إِلى السُّرَّة. قال سيبويه: ليست الـمَسْرُبة على المكان ولا المصدرِ، وإِنما هي اسم للشَّعَر؛ قال الحرث بنُ وَعْلة الذُّهْلي:  أَلآنَ لـمَّا ابْيَضَّ مَسْرُبَتي،  *  وعَضَضْتُ، من نابي، على جِذْمِ  وحَلَبْتُ هذا الدَّهْرَ أَشْطُرَه،  *  وأَتَيْتُ ما آتي على عِلْمِ  تَرْجُو الأَعادي أَن أَلينَ لها،  *  هذا تَخَيُّلُ صاحبِ الـحُلْمِ!  قوله:  وعَضَضْتُ، من نابي، عَلى جِذْمِ  أَي كَبِرْتُ حتى أَكَلْت على جِذْمِ نابي. قال ابن بري: هذا الشعر ظنَّه قوم للحرث بن وَعْلة الجَرْمي، وهو غلط، وإِنما هو للذُّهلي، كما ذكرنا.  والـمَسْرَبة، بالفتح: واحدة الـمَسارِبِ، وهي الـمَراعِـي. ومَسارِبُ  الدوابِّ: مَراقُّ بُطونِها. أَبو عبيد: مَسْرَبَة كلِّ دابَّةٍ أَعالِـيهِ من لَدُن عُنُقِه إِلى عَجْبِه، ومَراقُّها في بُطونِها وأَرْفاغِها؛ وأَنشد:  جَلال، أَبوهُ عَمُّه، وهو خالُه،  *  مَسارِبُهُ حُوٌّ، وأَقرابُه زُهْرُ  قال: أَقْرابهُ مَراقُّ بُطُونه. وفي حديث صفةِ النبـيّ، صلى اللّه عليه وسلم: كان دَقِـيقَ الـمَسْرُبَة؛ وفي رواية: كانَ ذا مَسْرُبَة.  وفلانٌ مُنْساحُ السرب: يُريدون شَعر صَدْرِه. وفي حديث الاسْتِنْجاءِ بالـحِجارة: يَمْسَحُ صَفْحَتَيْهِ بـحَجَرَيْن، ويَمْسَحُ بالثَّالِثِ  الـمَسْرُبة؛ يريدُ أَعْلى الـحَلْقَة، هو بفتح الراءِ وضمِّها، مَجْرَى  الـحَدَث من الدُّبُر، وكأَنها من السِّرْب الـمَسْلَك. وفي بعض الأَخبار: دَخَل مَسْرُبَتَه؛ هي مثلُ الصُّفَّة بين يَدَي الغُرْفَةِ، ولَيْسَتْ  التي بالشين المعجمة، فإِنَّ تِلك الغُرْفَةُ.  والسَّرابُ: الآلُ؛ وقيل: السَّرابُ الذي يكونُ نِصفَ النهارِ لاطِئاً  بالأَرضِ، لاصقاً بها، كأَنه ماءٌ جارٍ. والآلُ: الذي يكونُ بالضُّحَى، يَرفَعُ الشُّخُوصَ ويَزْهَاهَا، كالـمَلا، بينَ السماءِ والأَرض. وقال ابن السكيت: السَّرَابُ الذي يَجْرِي على وجهِ الأَرض كأَنه الماءُ، وهو يكونُ نصفَ النهارِ. الأَصمعي: الآلُ والسَّرابُ واحِدٌ، وخالَفه غيرُه، فقال: الآلُ من الضُّحَى إِلى زوالِ الشمسِ؛ والسَّرَابُ بعدَ الزوالِ إِلى صلاة العصر؛ واحْتَجُّوا بإِنَّ الآل يرفعُ كلَّ شيءٍ حتى يصِـير آلاً أَي شَخْصاً، وأَنَّ السَّرابَ يَخْفِضُ كلَّ شيءٍ حتى يَصِـيرَ لازِقاً بالأَرضِ، لا شَخْصَ له. وقال يونس: تقول العرب: الآلُ من غُدوة إِلى  ارْتفاع الضُّحَى الأَعْلى، ثم هو سرابٌ سائرَ اليومِ. ابن السكيت: الآلُ الذي يَرْفَع الشُّخوصَ، وهو يكون بالضُّحَى؛ والسرابُ الذي يَجْري على وجهِ الأَرض، كأَنه الماءُ، وهو نصفُ النهارِ؛ قال الأَزهري: وهو الذي رأَيتُ العرب بالبادية يقولونه. وقال أَبو الهيثم: سُمِّيَ السَّرابُ سَراباً، لأَنـَّه يَسْرُبُ سُروباً أَي يَجْري جَرْياً؛  \<ص:466>  يقال: سَرَب الماءُ يَسْرُب سُروباً.  والسَّريبة: الشاة التي تصدرها، إِذا رَوِيَت الغَنَم، فتَتْبَعُها.  والسَّرَبُ: حَفِـير تحتَ الأَرض؛ وقيل: بَيْتٌ تحتَ الأَرضِ؛ وقد  سَرَّبْتُه. وتَسْريبُ الـحَافِرِ: أَخْذُه في الـحَفْرِ يَمْنَة ويَسْرَة.  الأَصمعي: يقال للرجل إِذا حَفر: قد سَرَبَ أَي أَخذ يميناً وشمالاً.  والسَّرَب: جُحْر الثَّعْلَبِ، والأَسَد، والضَّبُعِ، والذِّئْبِ.  والسَّرَب: الموضعُ الذي قَدْ حَلَّ فيه الوحشِـي، والجمع أَسْرابٌ.  وانْسَرَب الوَحْشِـي في سَرَبه، والثعلب في جُحْرِه، وتَسَرَّبَ: دخل.  ومَسارِب الـحَيَّاتِ: مَواضِـعُ آثارها إِذا انْسابَتْ في الأَرض على  بُطُونِها.  والسَّرَبُ: القَناةُ الجَوْفاءُ التي يدخل منها الماءُ الحائِطَ.  (يتبع...)
● - (تابع... 1): سرب: السَّرْبُ: المالُ الرَّاعي؛ أَعْني بالمال الإِبِلَ. وقال ابن... ...  والسَّرَب، بالتحريك: الماءُ السائِلُ. ومِنهم مَن خَصَّ فقال: السائِلُ من الـمَزادَة ونحوها. سَرِبَ سَرَباً إِذا سَالَ، فهو سَرِبٌ، وانْسَرَب، وأَسْرَبَه هو، وسَرَّبَه؛ قال ذو الرمة:  ما بالُ عَيْنِكَ، منها الماءُ، يَنْسَكِبُ؟  *  كأَنـَّه، منْ كُلى مَفْرِيَّةٍ، سَرَبُ  قال أَبو عبيدة: ويروى بكسر الراءِ؛ تقول منه سَرِبَت الـمَزادة،  بالكسر، تَسْرَب سرَباً، فهي سَرِبَةٌ إِذا سَالَت.  وتَسْريبُ القِرْبة: أَن يَنْصَبَّ فيها الماءُ لتَنْسَدَّ خُرَزُها.  ويقال: خرجَ الماءُ سَرِباً، وذلك إِذا خرج من عُيونِ الخُرَزِ.  وقال اللحياني: سَرِبَتِ العَيْنُ سَرَباً، وسَرَبَتْ تَسْرُبُ سُروباً،  وتَسَرَّبَت: سالَتْ.  والسَّرَبُ: الماءُ يُصَبُّ في القِرْبة الجديدة، أو الـمَزادةِ، ليَبْتَلَّ السَّيْرُ حتى يَنْتَفِـخَ، فتَسْتَدَّ مواضع الخَرْزِ؛ وقد سَرَّبَها فَسَرِبَتْ سَرَباً.  ويقال: سَرِّبْ قِرْبَتَك أَي اجعلْ فيها ماءً حتى تَنْتَفِـخَ عيونُ  الخُرَز، فتَستَدَّ؛ قال جرير:  نَعَمْ، وانْهَلَّ دَمْعُكَ غيرَ نَزْرٍ،  *  كما عَيَّنْت بالسَّرَبِ الطِّبابَا  أَبو مالك: تَسَرَّبْتُ من الماءِ ومن الشَّرابِ أَي تَمَـَّلأْتُ.  وطَريقٌ سَرِبٌ: تَتابَعَ الناسُ فيه؛ قال أَبو خِراشٍ:  فِي ذَاتِ رَيْدٍ، كزلق الرخ مُشْرِفَةٍ، *  طَريقُها سَرِبٌ، بالناسِ دُعْبُوبُ(1)  (1 قوله «كزلق الرخ إلخ» هكذا في الأصل ولعله كرأس الزج.)  وتَسَرَّبُوا فيه: تَتابَعُوا.  والسَّرْبُ: الخَرْزُ، عن كُراعٍ.  والسَّرْبةُ: الخَرْزة. وإِنَّكَ لتُريدُ سَرْبةً أَي سَفَراً قَريباً، عن ابن الأَعرابي.  شمر: الأَسْرابُ من الناسِ: الأَقاطِـيعُ، واحدها سِرْبٌ؛ قال: ولم  أَسْمَعْ سِرْباً في الناسِ، إِلا للعَجّاجِ؛ قال:  ورُبَّ أَسْرابِ حَجِـيجٍ نظمِ  والأُسْرُبُ والأُسْرُبُّ: الرَّصاصُ، أَعْجَمِـيٌّ، وهو في الأَصْل  سُرْبْ.  والأُسْرُبُ: دُخانُ الفِضَّةِ، يَدخُلُ في الفَمِ والخَيْشُومِ والدُّبُرِ فيُحْصِرُه، فرُبَّما أَفْرقَ،  \<ص:467>  ورُبَّما ماتَ. وقد سُرِبَ الرجل، فهو مَسْرُوبٌ سَرْباً. وقال شمر: الأُسْرُبُ، مخفَّف الباءِ، وهو بالفارسية سُرْبْ، واللّه أَعلم.
مقاييس اللغة:
(سرب) السين والراء والباء أصلٌ مطرد، وهو يدلُّ على الاتّساع والذهاب في الأرض. من ذلك السِّرْب والسُّرْبة، وهي القطيع من الظِّباء والشاء. لأنَّه ينسرب في الأرض راعياً. ثمَّ حُمل عليه السِّرب من النِّساء. قالوا: والسرْب بفتح السين، أصله في الإبل. ومنه تقول العرب للمطلَّقة: "اذهبي فلا أنْدَهُ سَرْبَك"،  أي لا أردُّ إبلَك، لتذهب حيث شاءت. فالسِّرب  في هذا الموضع: المال الرّاعي. وقال أبو زيد: يقال خلِّ سرْبه، أي طريقه يذهب حيث شاء. وقالوا: يقال أيضاً سِرْب بكسر السين. ويُنشَد بيت ذي الرّمّة:
* خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) *
وقال: يعني الطريق. ويقال انسرَبَ([16])  الوحشيُّ في سربه. ومن هذا الباب: السَّرَب والسَّرِب، وهو الماء السائل من المزادة، وقد سَرِبَ سَرَباً. قال ذو الرّمة:
ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])
بفتح الراء وكسرها. ويقال : سَرَّبت القربةَ، إذا جعلتَ فيها ماءً حتى ينسدّ الخَرْز. والسَّرْب: الخَرْز؛ لأن الماء ينسرب منه، أي يخرج. والسارب: الذَّاهب في الأرض. وقد سَرَب سروباً. قال الله جلَّ ثناؤه:  ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. قال الشاعر:
أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])
والمَسْرَبة: الشّعر النابت وسط الصدر،  وإنما سمِّي بذلك لأنَّه  كأنه سائل على الصدر جارٍ فيه. فأمّا قولهم:آمِنٌ في سِرْبِه، فهو بالكسر، قالوا: معناه آمنٌ في نفسه. وهذا صحيح ولكن في الكلام إضماراً، كأنه يقول: آمِنَة نفسه حيث سَرِب، أي سعى. وكذلك هو واسع السِّرب؛ أي الصدر. وهذا أيضاً بالكسر. قالوا: ويراد به أنّه بطيء الغضب. وهذا يرجع إلى الأصل الذي ذكرناه. يقولون: إنَّ الغضب لا يأخذ فيَقْلَق؛ وينسدّ عليه المذاهب.
القاموس المحيط:
السَّرْبُ الماشِيَةُ كُلُّها، والطَّريقُ، والوِجْهَةُ، والصَّدْرُ، والخَرْزُ. وبالكسرِ القَطِيعُ منَ الظِّباءِ والنِّساءِ وغَيْرِها، والطَّريقُ، والبالُ، والقَلْبُ، والنَّفْسُ، وجَماعةُ النَّخْلِ. وبالتَّحْرِيك جُحْرُ الوَحْشِيِّ، والحَفيرُ تَحْتَ الأرضِ، والقَناةُ يَدْخُلُ منها الماءُ الحائطَ، والماءُ يُصَبُّ في القِربَةِ لِيَبْتَلَّ سَيْرُها، والماءُ السَّائِلُ. ومحمودُ بنُ عبدِ اللَّهِ بنِ أحمدَ الْأَصْبهانِيُّ الزَّاهِدُ الواعِظُ، وأُخْتُهُ ضَوْءٌ، ومُبَشِّرُ بنُ سَعْدِ بنِ محمودٍ، السَّرَبِيُّونَ مُحَدِّثُونَ. والسُّرْبَةُ، بالضم المَذْهَبُ، والطَّريقَةُ، وجماعَةُ الخَيْلِ ما بينَ العِشْرينَ إلى الثَّلاثينَ، والصَّفُّ مِنَ الكَرْمِ، والشَّعَرُ وسَطَ الصَّدْرِ إلى البَطْنِ، كالمَسْرُبَةِ، وجماعَةُ النَّخْلِ، ج سُرْبٌ، و ع، وبالفتح الخَرْزَةُ، والسَّفَرُ القَريبُ. والمَسْرَبَةُ المَرْعَى، ج المَسارِبُ. والسَّرابُ ما تَراهُ نِصْفَ النَّهارِ، كأَنَّهُ ماءٌ. وسَرابُ مَعْرِفَةً، وكَقَطامِ اسْمُ ناقَةِ البَسوسِ، ومنه " أشْأَمُ مِنْ سَرابِ " . وسُرِبَ، كَعُنِيَ، فهو مَسْرُوبٌ دَخَلَ في خَياشِيمِه ومَنافِذِهِ دُخانُ الفِضَّةِ، فأخَذَهُ حُصْرٌ. والسَّارِبُ الذَّاهِبُ على وجْههِ في الأرضِ. وسَرَبَ سُروباً تَوَجَّه للِرَّعْيِ، والمَزادَةُ، كَفَرِحَ سَالَتْ، فَهْيَ سَرِبَةٌ.
وانْسَرَبَ في جُحْرِه، وتَسَرَّبَ: دَخَلَ. وسَرِّبْ عليَّ الإِبِلَ: أرسِلْها قِطْعَةً قِطْعَةً. وتسرِيبُ الحافِرِ: أَخْذُهُ في الحَفْرِ يَمْنَةً أو يَسْرَةً، والقِرْبَةِ: أن يَصُبَّ فيها الماءَ لِتَبْتَلَّ عُيونُ الخُرَزِ فَتَنْسَدَّ. وكَسَكْرَى: ع بِنَواحي الجَزِيرَة. وسُورابُ: ة بما زَنْدَرانَ. والمُنْسرِبُ: الطَّويلُ جِدّاً.
والْأُسْرُبُ، كَقُنْفُذٍ وأُسْقُفٍّ: الآنُكُ.
تاج العروس:
سرب
السَّرْبُ : المَالُ الرَّاعِي أَعْنِي بالمَالِ الإِبلَ . يقال : أُغير على سَرْبِ القَوْم . ومنه قولهم : اذْهَبْ فلا أَنْدَهُ سَرْبَكَ . أَي لاَ أَرُدُّ إِبِلَك حَتَّى تذهب حَيْثُ شَاءَت أَي لاَ حَاجَة لِي فِيكَ . ويقولون للمَرأَةِ عِنْدَ الطَّلاَقِ : اذْهَبِي فَلاَ أَنْدَهُ سَرْبَك فتَطْلُق بِهذِه الكَلِمَة . وَفِي الصَّحَاح : وكانوا فِي الجَاهِلِيَّة يَقُولُون في الطَّلاَق . فقَيَّدَه بالجَاهِليَّة وأَصْلُ النَّدْه الزَّجْر . وقال ابن الأَعرابيّ : السّرْبُ : المَاشِيَة كُلُّها حَكَاهُ ابْنُ جِنِّي ونَقَله ابْنُ هِشَام اللَّخْمِيّ . وجَمْعُه سُرُوبٌ وقيل أَسْرَابٌ . السَّرْبُ : الطَّرِيقُ . قال ذُو الرُّمَّةِ :
خَلَّى لَهَا سَرْبَ أُولاَهَا وهَيَّجَهَا ... من خَلْفِها لاَحِقُ الصُّقْلَيْن هِمْهِيمُ قال شَمر : أَكْثَرُ الرِّوَايَة بالفَتْح . قال الأَزهَرِيّ : وهكَذَا سَمِعْتُ العَرَبَ تَقُولُ : خَلَّى سَرْبَه أَي طَرِيقَه . وفي حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ إِذَا مَاتَ المُؤْمِنُ يُخَلَّى لَهُ سَرْبُه يَسْرَحُ حَيْثُ شَاءَ . أَي طَريقَه ومَذْهَبَه الَّذي يَمُرُّ به وقالَ أَبو عَمْرو : خَلِّ سِرْبَ الرَّجُلِ بالكَسْر وأَنْشَدَ قَولَ ذي الرُّمَّةِ هذا . قلت : فالوَاجِب على المُصَنِّف الإِشَارَةُ إِلَى هذَا القَوْل بقَوْله : ويُكْسَر ولم يَحْتَج إِلى إِعَادَتِه ثانِياً . وسيأْتِي الخِلاَفُ فِيه قَرِيباً . وقال الفَرَّاءُ في قَوْلِه تَعَالى : فاتَّخَذَ سَبِيلَه في البَحْر سَرَباً قال : كان الحُوتُ مَالحِاً فلما حَيِيَ بالمَاءِ الذي أَصَابَه من العَيْنِ فوقَع في البَحْر جَمَد مَذْهَبُه في البَحْرِ فَكَانَ كالسَّرَبِ . وقال أَبُو إِسحاق الزَّجَّاجُ : وسَرَباً مَنْصُوبٌ على جِهَتَين على المَفْعول كقَوْلِكَ : اتَّخَذْتُ طَرِيقِي في السَّرَب واتَّخَذْتُ طَريقي مَكَانَ كَذَا وكَذَا فتكُون مَفْعُولاً ثَانياً كقولك : اتَّخَذْتُ زَيْداً وَكِيلاً قال : ويجوز أَن يكون سَرَباً مَصْدَراً يَدُلّ عليه اتَّخَذَ سَبِيلَه فِي البَحْرِ فيكون المعنى نسيا حوتهما فجعل الحُوتُ طَرِيقَه في البَحْر ثم بَيَّن كَيْفَ ذَلِك فكأَنَّه قَالَ : سَرِب الحوتُ سَرَباً . وقال المُعْتَرِضُ الظَّفَرِيّ في السَّرَب وجَعَلَه طَرِيقاً : تَرَكْنَا الضُّبْعَ سَارِبَةً إِلَيهم تَنُوبُ اللَّحْم في سَرَبِ المَخِيمُ السَّرَب : الطَّرِيقُ والمَخِيمُ : اسْمُ وادٍ . وعلى هذَا المَعْنى الآيَة : فاتّخَذَ سَبِيلَه في البحر سَرَباً أَي سَبِيلَ الحُوت طَرِيقاً لِنَفْسِه لا يَحِيدُ عَنْه . المَعْنَى اتَّخَذَ الحُوتُ سَبِيلَه الَّذِي سَلَكَه طَرِيقاً طَرَقَه . وقال أَبُو حَاتِم : اتَّخَذَ طَرِيقَه في البَحْرِ سَرَباً . قال : أَظُنُّه يُرِيدُ ذَهَاباً . سَرِب سَرَباً كذَهَب ذَهَاباً . وقال ابن الأَثير : السَّرَبُ بالتَّحْرِيكِ : المَسْلَكُ في خُفْيَةٍ . السَّرْبُ : الوِجْهَةُ . يقال : خَلِّ سَرْبَه بالفَتْح أَي طَرِيقَه وَوَجْهَه . السَّرْبُ : الصَّدْرُ قاله أَبُو العَبَّاسِ المُبَرِّد . وإِنَّه لَوَاسعُ السَّرْبِ أَي الصَّدْرِ والرأْيِ والهَوَى . والسَّرْبُ : الخَرْزُ عن كُرَاع . يقال : سَرَبْتُ القِرْبَةَ أَي خَرَزْتُها . والسَّرْبَةُ : الخَرْزَةُ . السِّرْبُبالكَسْرِ : القَطِيعُ من الظِّبَاء والنِّساء والطَّيْرِ وغَيْرِها كالبَقَر والحُمُرِ والشَّاءِ . واسْتَعَارَهُ شَاعِرٌ من الجِنِّ للقَطَا فقال أَنْشَدَه ثَعْلَبٌ :
رَكِبْتُ المَطَايَا كُلَّهُنَّ فلم أَجِدْ ... أَلَذَّ وأَشْهَى من جِناد الثَّعَالِبِ
ومن عَضْرَفُوطٍ حَطَّ بِي فَزَجَرْتُه ... يُبَادِرُ سِرْباً من عَظَاءٍ قَوَارِبِ
وقال ابنُ سِيدَه في العَوِيصِ : السِّرْبُ : جَمَاعة الطُّيور . وعَنِ الأَصْمَعِيّ : السِّرْبُ والسِّرْبَةُ مِن القَطَا والظِّبَاءِ : القَطِيعُ . يقال : مَرَّ بِي سِرْبٌ من قَطاً وظِبَاءٍ وَوَحْشٍ وَنسَاءٍ أَي قَطيعٌ . وفي الحديث : كَأَنَّهم سِرْبُ ظِبَاءٍ . السِّرْبُ بالكَسْر . والسِّرِبُ : الذَّاهِبُ المَاضِي عن ابن الأَعرابيّ . وعنه أَيضاً قال شَمِر : الأَسْرَابُ مِنَ النَّاسِ : الأَقَاطِيع وَاحِدُهَا سِرْب بالكَسْر . قال : ولم أَسْمَع سِرْباً من النَّاس إِلا لِلْعَجَّاج السِّرْبُ : الطَّرِيقُ . قاله أَبُو عَمْرو وثَعْلَب وأَنكَرَهُ المُبَرِّدُ وقال : إِنَّه لا يَعْرِفه إِلاّ بالفَتْحِ . وقال ابن السيّد في مثلثه : السَّرْبُ : الطَّرِيق فَتَحه أَبُو زَيْد وكَسَرُه أَبُو عَمْرو . إِنه لَوَاسِعُ السِّرْب قيل : هو الرَّخِيُّ البَالِ . وقيل : هو الوَاسعُ الصَّدْرِ البَطِيءُ الغَضَب ويروى بالفَتح وَاسعُ السَّرْبِ وهو المَسْلَكُ والطَّرِيقُ وقد تقدم . قال شيخنا : هكَذَا في الأُصولِ يَعْنِي بالمُوَحَّدَةِ والظَّاهِر أَنَّه بالميم ؛ لأَنَّه الوَاقِع في شَرْحِ اللَّفْظِ الوَارِد وإِنْ وَقَعَ في الصَّحَاح تَفْسِيرُ وَاسِع السِّربِ برَخِيِّ البَالِ فإِنه لا يَقْتَضي أَنْ يَشْرَحَ السِّربَ بالبَالِ كما لا يَخْفَى انتهى . قُلْتُ : السَّرْبُ بمَعْنَى المَالِ إِنَّمَا هو بالفتح لا غَيْر . ففي لِسَانِ العرب السَّرْبُ بالفتح : المَالِ الرَّاعِي وقِيلَ : الإِبلُ وَمَا رَعَى مِنَ المَالِ . وقد تَقَدَّم بَيَانُ شَيْءٍ مِنْ ذَلِك والمُؤَلِّف إِنَّمَا هُو بِصَدَد معنى السِّرْبِ بالكسر فالصَّوابُ ما في أَكْثَرِ الأُصول لا مَا زَعَمَه شَيْخُنَا كما لا يَخْفَى . ثم إِنِّي رأَيتُ القَزَّاز ذكرَ في مُثَلَّثِه : ويقولون : فلانٌ آمِنٌ في سِرْبِه بالكسر أَي مَالِه أَي فهو لُغَةٌ في الفتح ومثله لابْن عُدَيْس فَعَلَى هذا يُوَجَّه ما قَالَه شَيْخُنا . السِّرْبُ في قولِه صَلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّمِ : مَنْ أَصْبَح آمِناً في سِرْبه مُعَافىً في بَدَنِه عِنْدَه قُوتُ يَوْمه فَكَأَنَّما حِيزَت لَهُ الدُّنْيَا بِحَذَافِيرِها - ويُرْوَى الأَرْضُ - القَلْبُ . يقال : فلان آمِنُ السِّرْب أَي آمِنُ القَلْبِ . والجمع سِرَابٌ عن الهَجَرِيّ . وأنشد :
إِذَا أَصْبَحْتُ بَيْنَ بَني سُلَيْمٍ ... وبينَ هَوَازِنٍ أَمِنَتْ سِرَابِي
وقيل : هو آمِنٌ في سِرْبِه أَي فِي قَوْمِه . قال ابنُ الأَعْرَابِيّ : السِّربُ في الحَدِيثِ : النَّفْسُ . ومثْلُه قَوْلُ الثِّقَاتِ مِن أَهْلِ اللُّغَة : فلانٌ آمِنُ السِّرْب : لا يُغْزَى مَالُه ونَعَمُه لِعِزِّه . وفلان آمِنٌ في سِرْبه أَي فِي نَفْسِه وهو قَوْلُ الأَصْمَعِيّ ونَقَل عنه صَاحِبُ الغَرِيبَيْن . وقال ابن بَرِّيّ : هذا قَوْلُ جَمَاعَةٍ مِنْ أَهْلِ اللُّغَة وأَنْكَر ابْنُ دَرَسْتَوَيْه قَوْلَ مَنْ قَالَ : في نَفْسِه قال : وإِنَّمَا المعنى آمِنٌ في أَهْلِه ومَالِه وَوَلَدِه ولو أَمِن عَلى نَفْسِه وَحْدَهَا دُونَ أَهْلِه وَمَالِه وَوَلَده لَمْ يُقَلْ هوَ آمِنٌ في سِرْبه . وإنما السِّرب هَاهُنَا ما لِلرَّجُل من أَهْلٍ ومَالٍ ؛ ولِذلِكَ سُمِّيَ قطيعُ البَقَر والظِّبَاء والقَطَا والنِّسَاءِ سِرْباً وكأَن الأَصْلَ في ذَلك أَن يَكُونَ الرَّاعِي آمِناً في سِرْبِه والفَحْلُ آمِناً في سِرْبه ثم استُعْمِل في غَيْرِ الرُّعَاةِ اسْتعَارَةً فِيمَا شُبِّه بِهِ ولذلك كُسِرَتِ السِّينُ . وقيل : هو آمِنٌ في سِرْبِه أَي في قَوْمِه . وقال القَزَّاز : آمِنٌ في سِرْبه أَي طَرِيقهِ . وقال الزَّمَخْشَرِيّ في الفائِق : مَنْ أَصْبح آمناً في سَرْبه أَي في مُنْقَلَبه ومُنْصَرَفهِ من قَوْلهم : خَلَّى سَرْبَه أَي طَرِيقَه ورَوِي بالكَسْر أَي في حِزْبِه وعِيَاله مُسْتَعارٌ من سِرْبِ الظِّبَاء والبَقَرِ والقَطَا قال أَبو حَنِيفَة : ويقال : السِّربُ : جَمَاعَة النَّخْلِ فيما ذَكَر بَعْضُ الرُّوَاة . قال أَبُو الحَسَن : وأَنا أَظُنُّه على التَّشْبِيهِ . والجَمْعُ أَسْرَابٌ . ويوجد في بَعْضِ النُّسَخ النَّحْلُ بالحاءِ المُهْمَلَة وهو خَطَأُ والسُّرْبَةُ مِثْلُه كما سَيَأْتِي . السَّرَبُ بالتَّحْرِيكِ : جُحْرُ الثَّعْلَبِ والأَسَدِ والضَّبُع والذِّئْبِ . والسَّرَبُ : المَوْضِعُ الَّذِي يَدْخُل فيه الوَحْشِيُّ والجمع أَسْرَابٌ . وانْسَرَبَ الوَحْشُ في سَرَبِه والثَّعْلَبُ في جُحْرِه . وتَسَرَّبَ : دَخَل : السَّرَبُ : الحَفِيرُ وقيل : بَيْتٌ تَحْتَ الأَرْضِ وسيأْتي . السَّرَبُ : القَنَاةُ الجَوْفَاءُ يَدْخُل مِنْهَا الماءُ الحَائِطَ . و السَّرَبُ : المَاءُ يُصَبُّ في القِرْبَةِ الجَدِيدَة أَو المَزَادَة ليبتَلَّ سَيرُها حتى تَنْتَفِخ فتَنْسَدَّ مَواضِعُ عُيُونِ الخَرْزِ . وقد سَرَّبها تَسْرِيباً فَسَرِبَتْ سَرَباً . ويقال : سَرِّبْ قِرْبَتَك أَي اجْعَلْ فِيهَا مَاءً حتى تَنْتَفِخَ عُيُونُ الخرََزِ فَتَستَدَّ . السَّرَبُ : المَاءُ السَائِلُ . قال ذُو الرُّمةِ :
مَا بَالُ عَيْنِك مِنْهَا المَاءُ يَنْسَكِبُ ... كأَنَّه مِنْ كُلَى مَفْرِيَّةٍ سَرَبُ ومنهم مَنْ خَصَّ فَقَالَ : السَّائِلُ مِن المَزَادَةِ ونَحْوِها . أَبُو الفَضْل مَحْمُودُ بنُ عبدِ اللهِ ابْنِ أَحْمَدَ الأَصْبهَانِيُّ الزاهِدُ الوَاعِظُ كان في حدود سنة 470ه . وأُخْتُه ضَوْءٌ . ومُبَشِّرُ بْنُ سعدِ بْنِ مَحْمُودِ السَّرَبِيّون مُحَدِّثون . يقال : إِنَّه لَقَرِيبُ السُّرْبَة بالضَّمِّ أَي قَرِيبُ المَذْهَب يُسْرعُ في حاجَتِه حكاه ثَعْلَبٌ . ويُقَالُ أَيْضاً بَعِيد السُّربَة أَي بَعِيدُ المَذْهَب في الأَرْض . قال الشَّنْفَرَى وهو ابنُ أُخْتِ تَأَبَّط شَرّاً :
" خَرَجْنَا مِنَ الْوَادِي الَّذِي بين مِشْعَلٍوبين الجَبَى هَيْهَاتَ أَنْسَأَتُ سُرْبَتِي أَي ما أَبْعَدَ المَوْضِعَ الَّذِي مِنْهُ ابْتَدَأْتُ مَسِيري . والسُّرْبَةُ : الطَّائِفَةُ من السِّرْب . والطَّرِيقَة وكل طريقة سُرْبة . وجَمَاعَةُ الخَيْلِ ما بَيْنَ العِشْرِينَ إِلَى الثَّلاَثِين وقيل : مَا بَيْن العَشَرَةِ إِلى العِشْرِين . والسُّرْبَةُ مِنَ القَطَا والظِّبَاءِ والشَّاءِ : القَطِيع . تقول : مَرَّ بِي سُرْبَةٌ بالضم أَي قِطْعَةٌ مِنْ قَطاً وخَيْلٍ وحُمُرٍ وظِبَاءٍ . قال ذُو الرُّمَّة يَصِفُ مَاءً :
سِوَى مَا أَصَابَ الذِّئبُ مِنْه وسُرْبَةٌ ... أَطافَت بِهِ من أُمَّهَاتِ الجَوَزِلِ
والسُّرْبَةُ : القَطِيعُ مِنَ النِّسَاءِ على التَّشْبِيه بالظِّبَاءِ . والسُّرْبَةُ : جَمَاعَةٌ من العسْكَرِ يَنْسَلُّون فيُغِيرُونَ ويَرجِعُونَ عَنِ ابن الأَعْرَابِيّ . والسُّرْبَةُ : الصَّفُّ من الكَرْمِ . والسُّرْبَةُ : الشَّعَر المُسْتَدِقُّ النَّابِتُ وَسَط الصَّدْرِ إِلَى البَطْن . وفي الصَّحَاح الشَّعَر المُسْتَدِقّ الَّذِي يَأْخُذُ من الصَّدْرِ إِلى السُّرَّةِ . كَالمَسْرُبَة بضم الرَّاءِ وفَتْحِهَا . قال سِيبَوَيْهِ : لَيْسَت المَسْرُبَة عَلَى المَكَانِ وَلاَ المَصْدَر وإِنما هي اسم للشَّعَر . قال الحَارِثُ بْنُ وَعْلَةَ الذُّهْلِيّ قال ابنُ بَرِّيّ : ظنَّه قوم أَنَّه للحَارِث بْنِ وَعْلَةَ الجَرْمِيّ وإِنَّما هُوَ للذُّهْلِيِّ كما ذَكَرْنَا :
أَلآنَ لَمَّا ابْيَضَّ مَسْرُبَتِي ... وعَضَضْتُ مِنْ نَابِي على جِذْمِ
وحَلَبْتُ هذَا الدَّهْرَ أَشْطُرَه ... وأَتَيْتُ ما آتِي عَلَى عِلْمِ
تَرْجُو الأَعَادِي أَنْ أَلِينَ لَهَا ... هذا تَخَيُّل صَاحِبِ الحُلْمِ ومَسَارِبُ الدَّوَابّ : مَرَاقُّ بُطُونِهَا . وعَنْ أَبِي عُبَيْد : مَسْرَبَةُ كُلِّ دَابَّةٍ : أَعَالِيهِ من لَدُن عُنُقِه إِلى عَجْبِه . ومَرَاقُّهَا في بُطُونِهَا وأَرْفَاغِها وأَنشد :
جَلالٌ أَبُوهُ عَمُّه وَهْو خَالُه ... مَسَارِبُهُ حُوٌّ وأَقْرَابُه زُهْرُ . وفي حديثِ صِفةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّم : كَانَ دَقِيقَ المَسْرُبَة . وفي رِوَايَةٍ : كَانَ ذَا مَسْرُبَة . وفُلاَنٌ مُنْسَاحُ السّربِ يُرِيدُونَ شَعَر صَدْرِه . وفي حديث الاسْتِنْجَاءِ بالحِجَارَة : يَمْسَح صَفْحَتَيْه بحَجَريْن ويَمْسَح بالثَّالِثِ المَسْرُبَة . يُرِيدُ أَعْلَى الحَلْقَة وهو بِفَتْح الرَّاءِ وضَمِّها : مَجْرَى الحَدَث من الدُّبُر وكَأَنَّهَا من السِّرْب : المَسْلَك . وفي بَعْض الأَخْبَارِ دَخَلَ مَسرُبَتَه هي مِثْلُ الصُّفَّة بَيْنَ يَدَيِ الغُرْفَةِ ولَيْسَت الَّتي بِالشِّين المُعْجَمَة فإِنّ تِلْك الغُرْفَةُ . السُّرْبَةُ : جَمَاعَة النَّخْلِ وقد تقدَّمَت الإِشَارَةُ إِلَيْه . والسُّرْبَةُ : القِطْعَةُ مِنَ الخَيْلِ . يقال سَرَّبَ عَلَيْهِ الخَيْلَ وهو أَنْ يَبْعَثَهَا عَلَيْه سُرْبَةً بعد سُرْبَةٍ . وعن الأَصْمَعِيّ : سَرِّبْ عليَّ الإِبِل أَي أَرْسِلْهَا قِطْعَةً قِطْعَةً . ج سُرُبْ بضَمَّتَين وبإِسْكَان الثَّاني . السُّرْبَةُ : ع . قال تَأَبَّطَ شرّاً :
فيوماً بغَزّاء ويوماً بسُرْبَة ... ويوماً بِجَسْجاس من الرّجل هَيصَم
السَّرْبَةُ بالفتح : الخَرْزَةُ . إِنك لَتُرِيدُ سَرْبَة أَي السَّفَر القَرِيب والسُّبْأَةُ : السَّفَر البَعِيدُ وقد تقدم عن ابن الأَعرابيّ . والمَسْرَبَةُ بفَتْح الرَّاء : المَرْعَى ج المَسَارِبُ . والسَّرَابُ : الآلُ وقيل : السَّرَابُ : مَا تراه نِصْفَ النهار لاطِئاً بالأَرْض لاَصِقاً بها كأَنَّه مَاءٌ جارٍ . والآلُ : الَّذي يَكُونُ بالضُّحَى يَرْفَع الشُّخُوصَ كالمَلاَ بَيْن السَّمَاءِ والأَرْضِ . وقال ابن السِّكِّيت : السَرابُ الَّذي يجري عَلَى وَجْه الأَرْضِ كأَنَّهُ المَاءُ وهو يَكُونُ نِصْفَ النَّهار . وقال الأَصْمَعِيُّ : السَّرَابُ والآلُ وَاحِد . وخَالَفَه غَيْرُه فَقَالَ : الآلُ : مِنَ الضُّحَى إِلى زَوَال الشَّمْس والسَّرَابُ بَعْد الزَّوال إِلَى صَلاَة العَصْر واحْتَجُّوا بأَنَّ الآلَ يَرْفَعُ كُلَّ شَيْء حَتَّى يَصِيرَ آلاً أَي شَخْصاً وأَنَّ السرابَ يَخْفِضُ كُلَّ شَيْءٍ حتى يَصِيرَ لاَزِقاً بالأَرْضِ لا شَخْص لَهُ . وقَال يُونُس : تَقُولُ العَرَبُ : الآلُ مُذْ غُدْوَةٍ إِلَى ارتِفَاعَ الضُّحَى الأَعْلَى ثم هو سَرَابٌ سَائِر اليَوْم . وقال ابن السِّكِّيت : الآلُ : الَّذِي يَرْفَعُ الشُّخُوصَ ؛ وهو يَكُون بِالضُّحَى والسَّرَابُ : الذي يَجْرِي على وَجْهِ الأَرْض كأَنَّه المَاءُ وَهُو نِصْفُ النَّهَار . قال الأَزْهَرِيُّ : وهو الَّذِي رَأَيْتُ العَربَ بالبَادِيَة يَقُولُونه . وقال أَبُو الهَيْثَم : سُمِّي السَّرَابُ سَرَاباً لأَنَّه يَسْرُبُ سُرُوباً أَي يَجْرِي جَرْياً . يُقَالُ : سَرَبَ المَاءُ يَسْرُبُ سُرُوباً . وسَرَابُ مَعْرِفَةً أَي عَلَمٌ لا يَدْخُلُه الأَلِفُ واللاَّمُ ويُعْرَبُ إِعْرَابَ مَا لاَ يَنْصَرِف . في لُغَة مَبْنِياً عَلَى الكَسْر كقَطَام : اسْمٌ نَاقَة والبَسُوس : لَقَبُها . ومنهُ المَثَلُ المشهور : أَشْأَمُ من سَرَاب لكوْنِها سَببَاً في إِقَامَة الحَرْب بَيْن الحَيَّيْن وقِصَّتُها مَشْهُورَة في كتب التَّوَارِيخ . وذَكَرَ البَلاَذُرِيّ في نَسَب عَمْرِو بْنِ سَعْدِ بْنِ زَيْد مَنَاةَ مَا نَصُّه : ومِنْهُم البَسُوس وهِي الَّتِي يُقَال : أَشْأَمُ من البَسُوس صَاحِبَة سَرَاب الَّتِي وقَعَت الْحَرْبُ بَين ابْنَي وَائِلٍ بسَبَبِها . عَنْ أَبِي زَيْد سُرِب الرَّجلُ كعُنِي فهو مَسْرُوبٌ سَرْباً : دَخَل في فمه وخَيَاشِيمِه وَمَنَافِذِه كالدُّبُر وغَيْرِه دُخَانُ الفِضَّة فأَخذه حُصْرٌ فَرُبَّما أَفْرَق ورُبَّمَا مَاتَ . والسَّارِبُ كالسَّرِب عن ابن الأَعْرَابيّ وهو الذَّاهِبُ عَلَى وَجْهِهِ في الأَرْضِ . قال قَيْسُ بن الخَطيم :
أَنَّي سَرَبْتِ وكُنْتِ غيرَ سَرُوبِ ... وتُقَرِّبُ الأَحْلاَمُ غيرَ قَرِيبِ رواه ابْنُ دُرَيْد : سَرَبْت بالباء ورَوَى غيره بالْيَاءِ . وسَرَب الفَحْلُ يَسْرُبُ سُرُوباً فهو سَارِبٌ إِذا تَوَجَّه للمَرْعَى وفي نسخة للرَّعيْ بكَسْرِ الرَّاء ومَالٌ سَارِبٌ . قال الأَخْنَسُ بْنُ شِهَاب التَّغْلَبِيّ :
وكٌلُّ أَنَاسٍ قَارَبُوا قَيْدَ فَحْلِهِمْ ... ونَحْنُ حَلَلْنَا قَيْدَه فَهْوَ سَارِبُ
قال ابْنُ بَرِّيّ : قال الأَصْمَعِيُّ : هذَا مَثَلٌ يُرِيدُ أَنَّ النَّاسَ أَقَامُوا في مَوْضِعٍ وَاحِدٍ لا يَجْتَرِئُون عَلَى النُّقْلَةِ إِلَى غَيْره وقَارَبُوا قَيْدَ فَحْلِهم أَي حَبَسُوا فَحْلَهُم عَنْ أَنْ يَتَقَدَّمَ فَتَتْبَعَهُ إِبلُهم خَوْفاً أَن يُغَارَ عَلَيْهَا ونَحْنُ أَعزَّاءُ نَقْتَرِي الأَرْضَ نَذْهَبُ حَيْثُ شِئْنَا فَنَحْنُ قَدْ خَلَعْنَا قَيْدَ فَحْلِنا ليَذْهَبَ حَيْثُ شَاءَ فحَيْثُمَا نَزَعَ إِلَى غِيْثٍ تَبِعْنَاه . وقال الأَزهريّ : سَرَبَتِ الإِبِلُ تَسْرُب وسَرَبَ الفَحْلُ سُرُوباً أَي مَضَتْ في الأَرْضِ ظَاهِرَةً حَيْثُ شَاءَت . وظَبْيَةٌ سَارِبَةٌ : ذَاهِبَةٌ في مَرْعَاهَا . وسَرَبَ سُرُوباً : خَرَجَ . وسَرَبَ في الأَرْضِ : ذَهَبَ . وفي التَّنْزِيل : ومَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ باللَّيْلِ وسَارِبٌ بِالنَّهَار أَي ظَاهِر بالنَّهَارِ في سِرْبِهِ . ويُقَالُ : خَلِّ سِرْبَه أَي طَرِيقَه فالمَعْنَى : الظَّاهِرُ في الطُّرقَاتِ والمُسْتَخْفِي في الظُّلمَات والجَاهِرُ بِنُطْقِه والمُضْمِر في نَفْسه عِلْمُ اللهِ فِيهِم سَوَاءٌ . ورُوِي عَنِ الأَخْفَش أَنَّه قَال : مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ أَي ظَاهِرٌ والسَّارِبُ : المُتَوَارِي . وقال أَبو العَبَّاسِ : المُسْتَخْفِي : المُسْتَتِرُ . قال : والسَّارِبُ : الخَفِيُّ والظَّاهِرُ عِنْدَه وَاحِد . وقال قُطْرُب : سَارِبٌ بِالنَّهَار : مُسْتَتِر . كَذَا فِي لِسَانِ العَرَبِ . وقال شَيْخُنَا : السُّروبُ بِمَعْنَى الظُّهُورِ مَجَازٌ . قال أَبو عبيدة : سَرِبت المَزَادَةُ كفَرح إِذَ سَالَت فَهِي سَرِبَةٌ مَأْخُوذٌ من سَرِب المَاءُ سَرَباً إِذَا سَال فهو سَرِبٌ . وانْسَرَبَ وأَسْرَبَه هُوَ وسَرَّبَه . قَال ذُو الرُّمَّة :
مَا بَالُ عَيْنِكَ مِنْهَا المَاءُ يَنْسَكِبُ ... كَأَنَّه من كُلَى مفْرِيَّةٍ سَرَبُ وقال اللحيانيّ : سَرِبَتِ العَيْنُ وسَرَبَتْ تَسْرُبُ سُرُوباً وتَسَرَّبَتْ : سَالَتْ . وانْسَرَبَ : دَخَل في السَّرَبِ والوَحْشِيُّ في سَرَبِه وكِنَاسِهِ والثَّعْلبُ في جُحْرِه . وتَسَرَّبَ إِذا دَخَل . وطَرِيقٌ سَرَبٌ محركة : يَتَتَابَعُ النَّاسُ فِيه . قال أَبو خِرَاش :
" طَرِيقُها سَرَبٌ بالنَّاسِ دُعْبُوبُ
وتَسَرَّبوا فِيهِ : تَتَابَعُوا . من المَجَازِ قَوْلُهم : سَرِّبْ عَلَيَّ الإِبِلَ أَي أَرْسِلْها قِطْعَةً قِطْعَةً قاله الأَصْمَعِيُّ . ويقال : سَرَّبَ عَلَيْه الخَيْلَ وهُو أَن يَبْعَثَها عَلَيْهِ سُرْبَةً بَعْدَ سُرْبَة . وفي حَدِيثِ عَائِشة رَضِيَ اللهُ عَنْهَا : فكَانَ رَسُولُ الله صَلَى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّمَ يُسَرِّبُهُنَّ إِلَيَّ فَيَلْعَبْنَ مَعِي أَي يُرسِلُهُن إِلَيَّ . ومنْه حَدِيثُ عَليٍّ رَضِيَ اللهُ عَنْه : إِني لأُسَرِّبُه عَلَيْهِ أَي أُرْسِلُه قِطْعَةً قطْعَةً . وفي حَدِيثِ جابِرٍ رَضيَ اللهُ عَنْه : فإِذا قَصَّر السَّهْمُ قَالَ : سَرِّب شَيْئاً أَي أَرْسِلْه . يقال : سَرَّبْتُ إِلَيْه الشيءَ إِذَا أَرْسَلْتَه وَاحِداً وَاحِداً وقيل : سِرْباً سِرْباً وهو الأَشْبَه . كذا في لسان العَرَب . وعِبَارَةُ الأَسَاسِ : وسَرَّبْتُ إِليهِ الأَشْيَاءَ : أَعْطَيْتُه إِيَّاهَا وَاحِداً بَعْدَ وَاحِد . وهُمَا مُتَقَارِبَانِ . سَرَّبَ الحَافِرُ تَسْرِيباً . تَسِرِيبُ الحَافر : أَخْذُه في الحَفْر يَمْنَةً أَو يَسْرَة وفي بعض النُّسَخِ : ويَسْرَةً وهُو الصَّوَابُ وعَن الأَصْمَعِيّ يُقَالُ لِلرَّجُل إِذَا حَفَر : قد سَرَّب أَي أَخَذَ يَمِيناً وشِمالاً . التَّسْرِيبُ في القِرْبة : أَن يُصَبّ فيها الماء يتَبْتَلَّ عُيُونُ الخُرَزِ فتَنْتَفِخَ فَتَنْسَدّ ويقال : خَرَجَ المَاءُ سَرِباً وذلِكَ إِذَا خَرَج من عُيُونِ الخُرَزِ وقد سَرَّبَهَا فَسَرِبتْ سَرَباً . ويُقَالُ : سَرِّبْ قِرْبتَك . والسَّرِيبَةُ : الشَّاهُ الَّتي يُصْدِرُهَا إِذَا رَوِيَتِ الغَنَم فتَتْبَعُهَا . سَرْبَى كَسَكْرَى ويُمَد أَيْضاً : ع بنَوَاحِي الجَزِيرَة . وسُورابُ وفي بَعْضِ النُّسَخِ سَوَارِبُ : ة بمازَنْدَرانَ أَو من قُرى أَسْتَرابَاذ منها عَمْرُو بْنُ أَحْمَد بْنِ الحَسَنِ السُّورَابِيُّ شيخٌ لأَبِي نُعَيم الأَسْتَرَابَاذِيّ . والمُنْسَرِبُ من الرِّجَالِ والشَّعَرِ : الطَّوِيلُ جِدّاً . والأُسْرُبُ كَقُنْفُذِ . و أُسْرُبٌّ بالتَّشْدِيد كأُسْقُفٍّ ورَوَاه شَمِر بتَخْفِيفِ البَاءِ : الآنُكُ بالمَدِّ هُوَ الرّصَاص وهو فَارِسِيٌّ مُعَرَّب قِيلَ : كَان أَصْلُه سُرْبْ . وقال شيخنا : أُسْرُف بالْفَاءِ ومما يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : تَسَرَّبَ مِنَ المَاءِ ومن الشَّرابِ أَي تَمَلأَّ مِنْهُ عَنْ أَبِي مَالِك

_Türkçe çeviri henüz yok_
