# سرب — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: سرب

(باب السين والراء وما يثلثهما)
(سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])(سرع) السين والراء والعين أصل صحيح يدلُّ على خلاف البطء. فالسَّريع: خلاف البطيء. وسَرْعَان([4]) النَّاس:  أوائِلهم الذين يتقدمون سِراعاً. وتقول العرب: لَسَرْعان([5]) ما صنعتَ كذا، أي ما أسرع ما صَنَعتَه. وأما السَِّرْع من قُضبان الكرْم، [فهو]  أسرعُ ما يطلُعُ  منه. ومثله السَّرَعْرَع، ثم يشبَّه به الإنسان الرَّطِيب الناعم.
(سرف) السين والراء والفاء * أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تعدِّي الحدّ والإِغفالِ  أيضاً للشيء. تقول: في الأمر سرَفٌ، أي مجاوزَةُ القدر. وجاء في الحديث: "الثالثة في الوضوء شَرف، والرَّابعة سَرف". وأمّا الإِغفال فقول القائل: "مررتُ بكم فَسرِفتكم"، أي أغفلتكم. وقال جرير:
أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])ويقولون إنَّ السَّرَف: الجهل. والسَّرِف: الجاهل. ويحتجُّون بقول طرفة:
إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])وهذا يرجع إلى بعض ما تقدَّم. والقياس واحد. ويقولون: إنَّ السَّرفَ أيضاً الضَّرَاوة. وفي الحديث: "إنَّ للحم سَرَفَاً كسَرف الخَمْر"، أي ضَرَاوة. وليس هذا بالبعيد من الكلمة الأولى.
ومما شذَّ عن الباب: السُّرْفة: دويْبَّة تأكل الخشَب. ويقال سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً، إذا أكلَتْ ورقها، والشجرةُ مسروفة. يقال إنَّها تبني لنفسها بيتاً حسناً. ويقولون في المثل: "أصنَعُ من سُرْفة([8]) ".
(سرق) السين والراء والقاف أصلٌ يدلُّ على أخْذ شيء في خفاء وسِتر. يقال سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً. والمسروق سَرَقٌ. واستَرَقَ السَّمع، إذا تسمَّع مختفياً. ومما شذَّ عن هذا الباب السَّرَق: جمعَ سَرَقة،  وهي القطعة من الحرير.
(سرو) السين والراء والحرف المعتل بابٌ متفاوت جداً، لا تكاد كلمتان منه تجتمعان في قياسٍ واحد. فالسَّرو: سخاءٌ في مروءَة؛ يقال سَرِي وقد سَرُو. والسَّرْو: محلّة حمير. قال ابن مقبل:
بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])والسَّرْو: كشْف الشّيءِ عن الشيء. سَرَوت عنّي الثوبَ أي كَشفتُهُ. وفي الحديث في الحَسَاء([10]): "يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم([11])" أي يكشف. وقال ابن هَرْمة:
سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ  *** وقَرَّبَ للبَينِ  الحبيبُ المزايلُ([12])ولذلك يقال سُرِّيَ عنه. والسِّروة: دويْبَّة([13])، يقال أرض مسرُوّة، من السِّروة إذا كثُرت بالأرض. والسَّاريَة: الأسطُوانة. والسُّرَى: سير اللَّيل، يقال سَرَيْت وأسريت. قال:
* أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) *
والسَّراء: شجرٌ. وسَرَاة الشيء: ظَهْره. وَسَراة النَّهار: ارتفاعُهُ. وهذا الذي ذكرناه بعيدٌ بعضُهُ من بعض، فلذلك لم نحمله على القياس.
وإذا همز كان أبعد، يقال سرأت الجرادة: ألقَتْ بيضَها. فإذا حان ذلك منها قيل: أسرأتْ.
(سرب) السين والراء والباء أصلٌ مطرد، وهو يدلُّ على الاتّساع والذهاب في الأرض. من ذلك السِّرْب والسُّرْبة، وهي القطيع من الظِّباء والشاء. لأنَّه ينسرب في الأرض راعياً. ثمَّ حُمل عليه السِّرب من النِّساء. قالوا: والسرْب بفتح السين، أصله في الإبل. ومنه تقول العرب للمطلَّقة: "اذهبي فلا أنْدَهُ سَرْبَك"،  أي لا أردُّ إبلَك، لتذهب حيث شاءت. فالسِّرب  في هذا الموضع: المال الرّاعي. وقال أبو زيد: يقال خلِّ سرْبه، أي طريقه يذهب حيث شاء. وقالوا: يقال أيضاً سِرْب بكسر السين. ويُنشَد بيت ذي الرّمّة:
* خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) *
وقال: يعني الطريق. ويقال انسرَبَ([16])  الوحشيُّ في سربه. ومن هذا الباب: السَّرَب والسَّرِب، وهو الماء السائل من المزادة، وقد سَرِبَ سَرَباً. قال ذو الرّمة:
ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])بفتح الراء وكسرها. ويقال : سَرَّبت القربةَ، إذا جعلتَ فيها ماءً حتى ينسدّ الخَرْز. والسَّرْب: الخَرْز؛ لأن الماء ينسرب منه، أي يخرج. والسارب: الذَّاهب في الأرض. وقد سَرَب سروباً. قال الله جلَّ ثناؤه:  ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. قال الشاعر:
أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])والمَسْرَبة: الشّعر النابت وسط الصدر،  وإنما سمِّي بذلك لأنَّه  كأنه سائل على الصدر جارٍ فيه. فأمّا قولهم:آمِنٌ في سِرْبِه، فهو بالكسر، قالوا: معناه آمنٌ في نفسه. وهذا صحيح ولكن في الكلام إضماراً، كأنه يقول: آمِنَة نفسه حيث سَرِب، أي سعى. وكذلك هو واسع السِّرب؛ أي الصدر. وهذا أيضاً بالكسر. قالوا: ويراد به أنّه بطيء الغضب. وهذا يرجع إلى الأصل الذي ذكرناه. يقولون: إنَّ الغضب لا يأخذ فيَقْلَق؛ وينسدّ عليه المذاهب.
(سرج) السين والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على الحسن والزّينة والجمال. من ذلك السِّراج، سمِّي لضيائه وحُسْنه. ومنه السرج للدّابّة. هو زينته. ويقال سَرَّج وجهَه، أي حَسَّنه، كأنه جعله له كالسِّراج. قال:
* وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) *
ومما يشذُّ عن هذا قولُهم للطَّريقة: سُرْجُوجَة.
(سرح) السين والراء والحاء أصلٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على الانطلاق. يقال منه أمر سريح، إذا لم يكن فيه تعويق ولا مَطْل. ثمَّ يحمل على هذا السَّراح وهو الطَّلاق؛ يقال سَرَّحت المرأةَ. وفي كتاب الله تعالى: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. والسُّرُح: النّاقة السريعة. ومن الباب المنْسرح، وهو العريانُ الخارج من ثيابه. والسَّرْح:  المال السَّائم. والسارح: الرَّاعي. ويقال السَّارح: الرجل الذي لـه السَّرْح. وأمَّا الشجرة العظيمة فهي السَّرْحة، ولعلَّه أن يكون شاذاً عن هذا الأصل. ويمكن أن تسمَّى سَرْحة لانسراح أغصانها وذَهابها في الجهات. قال عنترة:
بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])ومن الباب السِّرحانُ: الذِّئب، سمِّي به لأنَّه ينسرح في مَطالبه. وكذلك الأسدُ إذا سُمِّي سِرحانا.
وأما السَّريحة فقطعةٌ من الثِّياب.
(سرد) السين والراء والدال أصلٌ مطّرد منقاس، وهو يدلُّ على تَوالِي أشياء كثيرةٍ يتّصل بعضُها ببعض. من ذلك السَّرْد؛ اسمٌ جامعٌ للدروع وما أشبهها من عمل الحَِـلَق. قال الله جلَّ جلالُه، في شأن داود عليه السلام: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]، قالوا: معناه ليكنْ ذلك مقدَّراً، لا يكونُ الثَّقْب ضيّقاً والمِسمارُ غليظاً، ولا يكون المسمار دقيقاً والثقب واسعاً، بل يكون على تقدير. قالوا: والزّرَّاد إنّما هو السّرّاد. وقيل ذلك لقُرب الراء من السين. والمِسْرَد: المِخْرز: قياسُه صحيح.
--------------ـــــ
([1]) كذا. وصواب وزنه "فعلعال".
([2]) وهو المتنخل الهذلي كما في اللسان (سرط). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 89 ونسخة الشنقيطي 47.
([3]) جاء "سراطي" على لفظ النسب وليس بنسب، يقال سيف سراط وسراطي، كما يقال أحمر وأحمري.
([4]) يقال بفتح السين، وبالتحريك أيضاً.
([5]) يقال هذا بالفتح وبفتح فضم، وبالكسر.
([6]) ديوان جرير 389 واللسان (سرف).
([7]) ديوان طرفة 61 واللسان (سرف).
([8]) انظر الحيوان (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) سبق البيت في مادة (بول، بين).
([10]) في الأصل: "الحياء"، صوابه من اللسان (19: 105).
([11]) في اللسان: "إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم".
([12]) البيت في اللسان (سرا). قرب، أي قرب الرواحل. اللسان: "ووَدَّعَ".
([13]) هي الجرادة أول ما تكون وهي دودة.
([14]) لحسان بن ثابت في ديوانه 168 واللسان (19: 103). وصدره: * حي النضيرة ربة الخدر *
([15]) البيت بتمامه كما في الديوان 586 واللسان (سرب، همم):
خلّى لها سرب أولاها وهيجها  *** من خلفها لاحق الآطال همهيم
 ([16]) في الأصل: "السرب" صوابه من المجمل واللسان.
([17]) ديوان ذي الرمة ص 1 ـ وهو أول بيت في ديوانه ـ واللسان (سرب). وفي الأصل: "عينيك".
([18]) البيت لقيس بن الخطيم في ديوانه 5 واللسان (سرب).
([19]) للعجاج في ديوانه 8  واللسان (رسن، سرج). والمرسن، كمجلس ومنبر، أصله موضع الرسن من أنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مرسن الإنسان، أي أنفه.
([20]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

### Türkçe

(سîn, **الراء** ve ikisini üçleyen şeyler babı)
(**سرط**) **السين** ve **الراء** ve **الطاء** tek bir sahih asıldır; acı bir şeyde bir kayboluşa ve gidişe delâlet eder. Bundan: **سَرَطْتُ الطّعام**; onu yuttuğum zaman; çünkü o **سُرِطَ** edildiğinde kaybolur. Ve ilim ehlinden bazısı der ki: **السِّراط** bundan türemiştir; çünkü onda giden, yutulmuş yemeğin kayboluşu gibi kaybolur. Ve **السِّرِطْراط** **فِعِلاّل** üzere([1]): **الفالوذُ**; çünkü o yutturulur. Ve **السُّراطُ**: keskin, darbede işleyen kesici kılıç. Hüzeli([2]) bir kılıcı vasfederek dedi:
tuz rengi gibi; onu vuruşum ezicidir *** eti koparır; düşürücü, **سُراطِي**([3])
(**سرع**) **السين** ve **الراء** ve **العين** sahih bir asıldır; yavaşlığın zıddına delâlet eder. Öyleyse **السَّريع**: yavaşın zıddı. Ve **سَرْعَان**([4]) insanların: öne hızlıca geçen ilkleridir. Araplar der: **لَسَرْعان**([5]) ما صنعتَ كذا; yani ne çabuk yaptın onu. Ama asma çubuklarından **السَِّرْع**, [o] ondan çıkanın en çabuk olanıdır. Benzeri **السَّرَعْرَع**; sonra bununla taze, yumuşak insan benzetilir.
(**سرف**) **السين** ve **الراء** ve **الفاء** tek bir asıldır; hem haddi aşmaya hem de şeyde ihmale delâlet eder. Dersin: işte **سرَفٌ** vardır; yani miktarı aşma. Hadiste geldi: “abdestte üçüncü **شَرف**tir, dördüncü **سَرف**tir.” Ama ihmal, söyleyenin sözü: “**مررتُ بكم فَسرِفتكم**”; yani sizi ihmal ettim. Cerîr dedi:
Huneyde’ye verdiler; onu sekiz kişi sürer *** onların verişinde ne başa kakma vardır ne de **سَرَفُ**([6])
Ve derler ki **السَّرَف**: cehalettir. Ve **السَّرِف**: cahildir. Ve Tarafe’nin sözüyle delil getirirler:
Şüphesiz kalbi **سرِف** olan bir kişi görür *** kış bulutunun suyunda balı([7])
Ve bu, geçenlerin bir kısmına döner. Ve kıyas birdir. Ve derler ki: **السَّرف** ayrıca düşkünlüktür. Hadiste: “Şüphesiz et için, şarabın **سَرَف**i gibi bir **سَرَف** vardır”; yani düşkünlük. Bu, ilk kelimeden uzak değildir.
Babdan şâz olanlardandır: **السُّرْفة**: odun yiyen bir küçük canlı. Ve denir: **سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً**, yaprağını yediği zaman; ve ağaç **مسروفة**dır. Denir ki kendisi için güzel bir ev yapar. Ve meselde derler: “**أصنَعُ من سُرْفة**([8])”.
(**سرق**) **السين** ve **الراء** ve **القاف** bir asıldır; bir şeyi gizlilik ve örtü içinde almaya delâlet eder. Denir: **سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً**. Ve çalınan şey **سَرَقٌ**tur. Ve **استَرَقَ السَّمع**, gizlenerek dinlediği zaman. Bu babdan şâz olanlardandır **السَّرَق**: **سَرَقة**’nin çoğulu; o da ipekten bir parçadır.
(**سرو**) **السين** ve **الراء** ve illetli harf; çok farklı bir babdır; ondan iki kelime neredeyse tek bir kıyasta birleşmez. Öyleyse **السَّرو**: mürüvvette cömertliktir; denir: **سَرِي** ve **سَرُو** etti. Ve **السَّرْو**: Himyer’in bir mahallesi. İbn Mukbil dedi:
Himyer’in **بِسَرْوِ**’unda katırların sidikleri vardır *** nereden örtündün; zayıflık, o ayrılık bizi([9])
Ve **السَّرْو**: bir şeyi bir şeyden açığa çıkarmaktır. **سَرَوت عنّي الثوبَ**; yani onu açtım. Ve **الحَسَاء**([10]) hakkında hadiste: “**يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم**([11])”; yani açar. İbn Herme dedi:
Gençlik, salınarak, elbisesini senden açtı *** ve ayrılığa yaklaştırdı; uzaklaşan sevgili([12])
Bundan dolayı denir: **سُرِّيَ عنه**. Ve **السِّروة**: bir küçük canlıdır([13]); denir: **أرض مسرُوّة**, **السِّروة**’den; yerde çoğaldığı zaman. Ve **السَّاريَة**: sütun. Ve **السُّرَى**: gece yürüyüşü; denir: **سَرَيْت** ve **أسريت**. Dedi:
* Sana gece yürüdü; oysa gece yürümüyor idi([14]) *
Ve **السَّراء**: bir ağaçtır. Ve **سَرَاة** bir şeyin: sırtıdır. Ve **وَسَراة النَّهار**: onun yükselişidir. Bizim zikrettiğimiz bu şeyler, bazısı bazısından uzaktır; bu yüzden onu kıyasa hamletmedik.
Ve hemzelenirse daha uzaktır; denir: **سرأت الجرادة**: yumurtasını bıraktı. Ondan bu vakit gelince: **أسرأتْ** denir.
(**سرب**) **السين** ve **الراء** ve **الباء** muntazam bir asıldır; ve genişliğe ve yerde gidişe delâlet eder. Bundan **السِّرْب** ve **السُّرْبة**; o da ceylan ve koyun sürüsüdür. Çünkü yerde otlayarak sızıp gider. Sonra bunun üzerine kadınlardan **السِّرب** taşınmıştır. Dediler: ve **السَّرْب** (sîn’in fethiyle), aslı develerdedir. Ondan Araplar boşanmış kadına der: “Git; **سَرْبَك**’i ben geri çevirmeyeyim”; yani develerini geri çevirmem; dilediği yere gitsin. Öyleyse **السِّرب** bu yerde: otlayan maldır. Ebû Zeyd dedi: denir: **خلِّ سرْبه**; yani yolu; dilediği yere gitsin. Ve dediler: ayrıca sîn’in kesriyle **سِرْب** de denir. Zü’r-Rumme’nin beyti okunur:
* Ona ilklerinin **سرْبَ**ını serbest bıraktı([15]) *
Ve dedi: yani yol. Ve denir: **انسرَبَ**([16]) yabanî hayvan kendi **سرب**’inde. Bu babdandır: **السَّرَب** ve **السَّرِب**; o da kırbadan akan sudur; ve **سَرِبَ سَرَباً** etmiştir. Zü’r-Rumme dedi:
Ne oluyor gözüne; ondan su dökülüyor *** sanki yarılmış bir böbrekten **سَرَبُ**([17])
Râ’nın fethiyle ve kesriyle. Ve denir: **سَرَّبت القربةَ**; içine su koyduğun zaman, ta ki dikiş tıkansın. Ve **السَّرْب**: dikiştir; çünkü su ondan sızar; yani çıkar. Ve **السارب**: yerde giden. Ve **سَرَب سروباً** etmiştir. Allah yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. Şair dedi:
Nereye gittin; oysa sen giden değildin *** ve hayaller yaklaştırır; yakın olmayanı([18])
Ve **المَسْرَبة**: göğsün ortasında biten kıl; ancak bununla adlandırıldı; çünkü sanki göğüste akan, onda yürüyen bir şey gibidir. Ama onların sözü: **آمِنٌ في سِرْبِه**, o kesir iledir; dediler: manası, kendi nefsinde emindir. Bu doğrudur; fakat sözde bir hazif vardır; sanki der ki: nefsi emindir; **سَرِب** ettiği yerde; yani yürüdü. Aynı şekilde **واسع السِّرب**tir; yani göğüs. Bu da kesir iledir. Dediler: bununla, öfkesinin yavaş olduğu kastedilir. Bu, zikrettiğimiz asla döner. Derler ki: öfke almaz da çalkalatmaz; ve yollar ona kapanır.
(**سرج**) **السين** ve **الراء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; güzelliğe, süse ve cemâle delâlet eder. Bundan **السِّراج**; ışığı ve güzelliği için adlandırıldı. Ondan binek için **السرج**. O onun süsüdür. Ve denir: **سَرَّج وجهَه**; yani onu güzelleştirdi; sanki ona **السِّراج** gibi yaptı. Dedi:
* Kapkara olanı ve **مَِـرْسَِـنَاً** **مُسَرَّجا**([19]) *
Bundan şâz olanlardandır onların yola sözü: **سُرْجُوجَة**.
(**سرح**) **السين** ve **الراء** ve **الحاء** tek muntazam asıldır; ve salıverilmeye delâlet eder. Ondan denir: **أمر سريح**; içinde ne engelleme ne de geciktirme olmadığı zaman. Sonra bunun üzerine **السَّراح** taşınır; o da boşamadır; denir: **سَرَّحت المرأةَ**. Allah’ın kitabında: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. Ve **السُّرُح**: hızlı dişi devedir. Babdandır **المنْسرح**; o da elbiselerinden çıkmış çıplaktır. Ve **السَّرْح**: otlayan maldır. Ve **السارح**: çobandır. Ve denir: **السَّارح**: kendisinin **السَّرْح**ı olan adam. Ama büyük ağaç, o **السَّرْحة**dır; belki bu asıldan şâzdır. Ve dallarının salıverilmesi ve yönlere gitmesi sebebiyle **سَرْحة** diye adlandırılması mümkündür. Antere dedi:
Bir yiğit; sanki elbiseleri bir **سرحَة**dedir *** cumartesi ayakkabıları giydirilir; ikiz değildir([20])
Babdandır **السِّرحانُ**: kurt; onunla adlandırıldı; çünkü isteklerinde salınıp gider. Aynı şekilde aslan, **سِرحانا** diye adlandırıldığı zaman.
Ama **السَّريحة**: elbiselerden bir parçadır.
(**سرد**) **السين** ve **الراء** ve **الدال** kıyaslı, muntazam bir asıldır; birbirine bitişen birçok şeyin ardı ardına gelmesine delâlet eder. Bundan **السَّرْد**; zırhlar ve benzerleri için, halka işinden bir toplayıcı isimdir. Allah yüce celâliyle, Dâvûd عليه السلام hakkında dedi: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]; dediler: manası, o ölçülü olsun; delik dar ve çivi kalın olmasın; çivi ince ve delik geniş olmasın; bilakis bir ölçü üzere olsun. Dediler: **الزّرَّاد** ancak **السّرّاد**dır. Ve bu, **الراء**’nın **السين**’e yakınlığından dolayı söylenmiştir. Ve **المِسْرَد**: **المِخْرز**; kıyası sahihdir.
--------------ـــــ
([1]) Böyle. Ve vezninin doğrusu “فعلعال”.
([2]) O, lisân’da (سرط) olduğu üzere **المتنخل الهذلي**’dir. Kasidesi Hüzeli şairlerin şiirleri mecmuasının ikinci kısmında 89 ve Şınkîtî nüshasında 47’dedir.
([3]) “**سراطي**” nisbet lafzı üzere gelmiştir, nisbet değildir; **سيف سراط** ve **سراطي** denir; tıpkı **أحمر** ve **أحمري** denildiği gibi.
([4]) **السين**’in fethiyle denir; harekeleme ile de.
([5]) Bu, fetihle ve fetih sonra damme ile ve kesirle denir.
([6]) Cerîr divanı 389 ve lisân (سرف).
([7]) Tarafe divanı 61 ve lisân (سرف).
([8]) Hayvan’a bak (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) Beyit (بول، بين) maddesinde geçti.
([10]) Asılda: “**الحياء**”; doğrusu lisân’dan (19: 105).
([11]) Lisân’da: “Şüphesiz o, hüzünlünün gönlünü doyurur ve hastanın gönlünden açar.”
([12]) Beyit lisân’da (سرا). **قرب**: yani binekleri yaklaştırdı. Lisân: “**ووَدَّعَ**”.
([13]) O, çekirge ilk olduğu vakit; o bir kurtçuktur.
([14]) Hassân b. Sâbit’indir; divanında 168 ve lisân’da (19: 103). Sadrı: “**حي النضيرة ربة الخدر**”.
([15]) Beyit tamamıyla divanda 586 ve lisân’da (سرب، همم) olduğu üzere:
Ona ilklerinin **سرب**’ını serbest bıraktı ve onu coşturdu *** arkasından uzun bacaklı, hızlı bir deve onu izler
([16]) Asılda: “**السرب**”; doğrusu **المجمل** ve lisân’dan.
([17]) Zü’r-Rumme divanı s. 1 — ve divanındaki ilk beyittir — ve lisân (سرب). Asılda: “**عينيك**”.
([18]) Beyit Kays b. el-Hatîm’indir; divanında 5 ve lisân (سرب).
([19]) Accâc’ındır; divanında 8 ve lisân (رسن، سرج). **المرسن**, **مجلس** ve **منبر** gibi; aslı, atın burnunda yuların yeri; sonra çoğaldı da insanın **مرسن**i denildi; yani burnu.
([20]) Meşhur muallakasındandır.
