# سرب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سرب

السرب: المال الراعي، أعني بالمال الإبل. يقال: أغير على سرب القوم. ومنه قولهم: اذهب فلا أنده سربك. أي لا أرد إبلك حتى تذهب حيث شاءت أي لا حاجة لي فيك. ويقولون للمرأة عند الطلاق: اذهبي فلا أنده سربك، فتطلق بهذه الكلمة. وفي الصحاح: وكانوا في الجاهلية يقولون في الطلاق. فقيده بالجاهلية، وأصل النده الزجر. وقال ابن الأعرابي: السرب: الماشية كلها، حكاه ابن جني ونقله ابن هشام اللخمي. وجمعه سروب، وقيل أسراب. السرب: الطريق. قال ذو الرمة:

  خلى لها سرب أولاها وهيجهـا                      من خلفها لاحق الصقلين همهيم قال شمر: أكثر الرواية بالفتح. قال الأزهري: وهكذا سمعت العرب تقول: خلى سربه أي طريقه. وفي حديث ابن عمر إذا مات المؤمن يخلى له سربه يسرح حيث شاء. أي طريقه ومذهبه الذي يمر به، وقال أبو عمرو: خل سرب الرجل، بالكسر، وأنشد قول ذي الرمة هذا. قلت: فالواجب على المصنف الإشارة إلى هذا القول بقوله: ويكسر، ولم يحتج إلى إعادته ثانيا. وسيأتي الخلاف فيه قريبا. وقال الفراء في قوله تعالى: فاتخذ سبيله في البحر سربا، قال: كان الحوت مالحا، فلما حيي بالماء الذي أصابه من العين فوقع في البحر جمد مذهبه في البحر فكان كالسرب. وقال أبو إسحاق الزجاج: وسربا منصوب على جهتين، على المفعول كقولك: اتخذت طريقي في السرب، واتخذت طريقي مكان كذا وكذا فتكون مفعولا ثانيا، كقولك: اتخذت زيدا وكيلا، قال: ويجوز أن يكون سربا مصدرا يدل عليه اتخذ سبيله في البحر، فيكون المعنى نسيا حوتهما فجعل الحوت طريقه في البحر، ثم بين كيف ذلك، فكأنه قال: سرب الحوت سربا. وقال المعترض الظفري في السرب وجعله طريقا: تركنا الضبع ساربة إليهم تنوب اللحم في سرب المخيم السرب: الطريق، والمخيم: اسم واد. وعلى هذا المعنى الآية: فاتخذ سبيله في البحر سربا أي سبيل الحوت طريقا لنفسه لا يحيد عنه. المعنى اتخذ الحوت سبيله الذي سلكه طريقا طرقه. وقال أبو حاتم: اتخذ طريقه في البحر سربا. قال: أظنه يريد ذهابا. سرب سربا كذهب ذهابا. وقال ابن الأثير: السرب بالتحريك: المسلك في خفية. السرب: الوجهة. يقال: خل سربه بالفتح أي طريقه ووجهه. السرب: الصدر قاله أبو العباس المبرد. وإنه لواسع السرب أي الصدر والرأي والهوى. والسرب: الخرز، عن كراع. يقال: سربت القربة أي خرزتها. والسربة: الخرزة. السرببالكسر: القطيع من الظباء والنساء والطير وغيرها كالبقر والحمر والشاء. واستعاره شاعر من الجن للقطا فقال أنشده ثعلب:
  ركبت المطايا كلهن فلـم أجـد                      ألذ وأشهى من جناد الثعـالـب
  ومن عضرفوط حط بي فزجرته                      يبادر سربا من عظاء قـوارب

  وقال ابن سيده في العويص: السرب: جماعة الطيور. وعن الأصمعي: السرب والسربة من القطا والظباء: القطيع. يقال: مر بي سرب من قطا وظباء ووحش ونساء، أي قطيع. وفي الحديث: كأنهم سرب ظباء. السرب، بالكسر. والسرب: الذاهب الماضي، عن ابن الأعرابي. وعنه أيضا، قال شمر: الأسراب من الناس: الأقاطيع، واحدها سرب، بالكسر. قال: ولم أسمع سربا من الناس إلا للعجاج السرب: الطريق. قاله أبو عمرو وثعلب، وأنكره المبرد وقال: إنه لا يعرفه إلا بالفتح. وقال ابن السيد في مثلثه: السرب: الطريق، فتحه أبو زيد، وكسره أبو عمرو. إنه لواسع السرب، قيل: هو الرخي البال. وقيل: هو الواسع الصدر البطيء الغضب، ويروى بالفتح واسع السرب، وهو المسلك والطريق، وقد تقدم. قال شيخنا: هكذا في الأصول، يعني بالموحدة، والظاهر أنه بالميم؛ لأنه الواقع في شرح اللفظ الوارد، وإن وقع في الصحاح تفسير واسع السرب برخي البال، فإنه لا يقتضي أن يشرح السرب بالبال كما لا يخفى، انتهى. قلت: السرب بمعنى المال إنما هو بالفتح لا غير. ففي لسان العرب، السرب بالفتح: المال الراعي، وقيل: الإبل وما رعى من المال. وقد تقدم بيان شيء من ذلك، والمؤلف إنما هو بصدد معنى السرب بالكسر، فالصواب ما في أكثر الأصول، لا ما زعمه شيخنا كما لا يخفى. ثم إني رأيت القزاز ذكر في مثلثه: ويقولون: فلان آمن في سربه بالكسر أي ماله أي فهو لغة في الفتح، ومثله لابن عديس، فعلى هذا يوجه ما قاله شيخنا. السرب في قوله صلى الله عليه وسلم: من أصبح آمنا في سربه معافى في بدنه عنده قوت يومه فكأنما حيزت له الدنيا بحذافيرها -ويروى الأرض- القلب. يقال: فلان آمن السرب أي آمن القلب. والجمع سراب، عن الهجري. وأنشد:
  إذا أصبحت بين بني سلـيم                      وبين هوازن أمنت سرابي

  وقيل: هو آمن في سربه، أي في قومه. قال ابن الأعرابي: السرب في الحديث: النفس. ومثله قول الثقات من أهل اللغة: فلان آمن السرب: لا يغزى ماله ونعمه لعزه. وفلان آمن في سربه أي في نفسه، وهو قول الأصمعي، ونقل عنه صاحب الغريبين. وقال ابن بري: هذا قول جماعة من أهل اللغة، وأنكر ابن درستويه قول من قال: في نفسه، قال: وإنما المعنى، آمن في أهله وماله وولده، ولو أمن على نفسه وحدها دون أهله وماله وولده لم يقل هو آمن في سربه. وإنما السرب هاهنا ما للرجل من أهل ومال؛ ولذلك سمي قطيع البقر والظباء والقطا والنساء سربا، وكأن الأصل في ذلك أن يكون الراعي آمنا في سربه، والفحل آمنا في سربه، ثم استعمل في غير الرعاة استعارة فيما شبه به، ولذلك كسرت السين. وقيل: هو آمن في سربه أي في قومه. وقال القزاز: آمن في سربه أي طريقه. وقال الزمخشري في الفائق: من أصبح آمنا في سربه أي في منقلبه ومنصرفه، من قولهم: خلى سربه أي طريقه، وروي بالكسر أي في حزبه وعياله، مستعار من سرب الظباء والبقر والقطا قال أبو حنيفة: ويقال: السرب: جماعة النخل فيما ذكر بعض الرواة. قال أبو الحسن: وأنا أظنه على التشبيه. والجمع أسراب. ويوجد في بعض النسخ النحل بالحاء المهملة، وهو خطأ والسربة مثله كما سيأتي. السرب بالتحريك: جحر الثعلب والأسد والضبع والذئب. والسرب: الموضع الذي يدخل فيه الوحشي والجمع أسراب. وانسرب الوحش في سربه، والثعلب في جحره. وتسرب: دخل: السرب: الحفير، وقيل: بيت تحت الأرض وسيأتي. السرب: القناة الجوفاء يدخل منها الماء الحائط. و السرب: الماء يصب في القربة الجديدة أو المزادة ليبتل سيرها حتى تنتفخ فتنسد مواضع عيون الخرز. وقد سربها تسريبا فسربت سربا. ويقال: سرب قربتك، أي اجعل فيها ماء حتى تنتفخ عيون الخرز فتستد. السرب: الماء السائل. قال ذو الرمة:
  ما بال عينك منها الماء ينسكب                      كأنه من كلى مفرية سـرب ومنهم من خص، فقال: السائل من المزادة ونحوها. أبو الفضل محمود بن عبد الله ابن أحمد الأصبهاني الزاهد الواعظ كان في حدود سنة 470ه. وأخته ضوء. ومبشر بن سعد بن محمود السربيون، محدثون. يقال: إنه لقريب السربة بالضم أي قريب المذهب يسرع في حاجته، حكاه ثعلب. ويقال أيضا بعيد السربة أي بعيد المذهب في الأرض. قال الشنفرى، وهو ابن أخت تأبط شرا:
  خرجنا من الوادي الذي بين مشعلوبين الجبى هيهات أنسأت سربتي أي ما أبعد الموضع الذي منه ابتدأت مسيري. والسربة: الطائفة من السرب. والطريقة، وكل طريقة سربة. وجماعة الخيل ما بين العشرين إلى الثلاثين، وقيل: ما بين العشرة إلى العشرين. والسربة من القطا والظباء والشاء: القطيع. تقول: مر بي سربة بالضم أي قطعة من قطا وخيل وحمر وظباء. قال ذو الرمة يصف ماء:
  سوى ما أصاب الذئب منه وسربة                      أطافت به من أمهات الجـوزل

  والسربة: القطيع من النساء، على التشبيه بالظباء. والسربة: جماعة من العسكر ينسلون فيغيرون ويرجعون، عن ابن الأعرابي. والسربة: الصف من الكرم. والسربة: الشعر المستدق النابت وسط الصدر إلى البطن. وفي الصحاح الشعر المستدق الذي يأخذ من الصدر إلى السرة. كالمسربة، بضم الراء وفتحها. قال سيبويه: ليست المسربة على المكان ولا المصدر وإنما هي اسم للشعر. قال الحارث بن وعلة الذهلي، قال ابن بري: ظنه قوم أنه للحارث بن وعلة الجرمي، وإنما هو للذهلي كما ذكرنا:
  ألآن لما ابيض مسـربـتـي                      وعضضت من نابي على جذم
  وحلبت هذا الدهر أشـطـره                      وأتيت ما آتي علـى عـلـم
  ترجو الأعادي أن ألين لـهـا                      هذا تخيل صاحب الـحـلـم ومسارب الدواب: مراق بطونها. وعن أبي عبيد: مسربة كل دابة: أعاليه من لدن عنقه إلى عجبه. ومراقها في بطونها وأرفاغها، وأنشد:
  جلال أبوه عمه وهو خاله                      مساربه حو وأقرابه زهر. وفي حديث صفة النبي صلى الله عليه وسلم: كان دقيق المسربة. وفي رواية: كان ذا مسربة. وفلان منساح السرب، يريدون شعر صدره. وفي حديث الاستنجاء بالحجارة: يمسح صفحتيه بحجرين، ويمسح بالثالث المسربة. يريد أعلى الحلقة، وهو بفتح الراء وضمها: مجرى الحدث من الدبر، وكأنها من السرب: المسلك. وفي بعض الأخبار دخل مسربته هي مثل الصفة بين يدي الغرفة، وليست التي بالشين المعجمة، فإن تلك الغرفة. السربة: جماعة النخل، وقد تقدمت الإشارة إليه. والسربة: القطعة من الخيل. يقال سرب عليه الخيل وهو أن يبعثها عليه سربة بعد سربة. وعن الأصمعي: سرب علي الإبل أي أرسلها قطعة قطعة. ج سرب بضمتين وبإسكان الثاني. السربة :ع. قال تأبط شرا:
  فيوما بغـزاء ويومـا بـسـربة                      ويوما بجسجاس من الرجل هيصم

  السربة بالفتح: الخرزة. إنك لتريد سربة أي السفر القريب، والسبأة: السفر البعيد، وقد تقدم عن ابن الأعرابي. والمسربة بفتح الراء: المرعى ج المسارب. والسراب: الآل، وقيل: السراب: ما تراه نصف النهار لاطئا بالأرض لاصقا بها كأنه ماء جار. والآل: الذي يكون بالضحى يرفع الشخوص كالملا بين السماء والأرض. وقال ابن السكيت: السراب الذي يجري على وجه الأرض كأنه الماء، وهو يكون نصف النهار. وقال الأصمعي: السراب والآل واحد. وخالفه غيره فقال: الآل: من الضحى إلى زوال الشمس، والسراب بعد الزوال إلى صلاة العصر، واحتجوا بأن الآل يرفع كل شيء حتى يصير آلا، أي شخصا، وأن السراب يخفض كل شيء حتى يصير لازقا بالأرض لا شخص له. وقال يونس: تقول العرب: الآل مذ غدوة إلى ارتفاع الضحى الأعلى، ثم هو سراب سائر اليوم. وقال ابن السكيت: الآل: الذي يرفع الشخوص؛ وهو يكون بالضحى، والسراب: الذي يجري على وجه الأرض، كأنه الماء وهو نصف النهار. قال الأزهري: وهو الذي رأيت العرب بالبادية يقولونه. وقال أبو الهيثم: سمي السراب سرابا لأنه يسرب سروبا أي يجري جريا. يقال: سرب الماء يسرب سروبا. وسراب معرفة أي علم لا يدخله الألف واللام، ويعرب إعراب ما لا ينصرف. في لغة مبنيا على الكسر كقطام: اسم ناقة والبسوس: لقبها. ومنه المثل المشهور: أشأم من سراب لكونها سببا في إقامة الحرب بين الحيين، وقصتها مشهورة في كتب التواريخ. وذكر البلاذري في نسب عمرو بن سعد بن زيد مناة ما نصه: ومنهم البسوس، وهي التي يقال: أشأم من البسوس صاحبة سراب التي وقعت الحرب بين ابني وائل بسببها. عن أبي زيد سرب الرجل كعني فهو مسروب سربا: دخل في فمه وخياشيمه ومنافذه كالدبر وغيره دخان الفضة فأخذه حصر فربما أفرق وربما مات. والسارب كالسرب، عن ابن الأعرابي، وهو الذاهب على وجهه في الأرض. قال قيس بن الخطيم:
  أني سربت وكنت غير سروب                      وتقرب الأحلام غير قـريب رواه ابن دريد: سربت بالباء، وروى غيره بالياء. وسرب الفحل يسرب سروبا فهو سارب إذا توجه للمرعى، وفي نسخة للرعي بكسر الراء، ومال سارب. قال الأخنس بن شهاب التغلبي:
  وكل أناس قاربوا قيد فحلهم                      ونحن حللنا قيده فهو سارب

  قال ابن بري: قال الأصمعي: هذا مثل، يريد أن الناس أقاموا في موضع واحد، لا يجترئون على النقلة إلى غيره، وقاربوا قيد فحلهم أي حبسوا فحلهم عن أن يتقدم فتتبعه إبلهم خوفا أن يغار عليها، ونحن أعزاء نقتري الأرض نذهب حيث شئنا فنحن قد خلعنا قيد فحلنا ليذهب حيث شاء، فحيثما نزع إلى غيث تبعناه. وقال الأزهري: سربت الإبل تسرب، وسرب الفحل سروبا أي مضت في الأرض ظاهرة حيث شاءت. وظبية ساربة: ذاهبة في مرعاها. وسرب سروبا: خرج. وسرب في الأرض: ذهب. وفي التنزيل: ومن هو مستخف بالليل وسارب بالنهار أي ظاهر بالنهار في سربه. ويقال: خل سربه أي طريقه، فالمعنى: الظاهر في الطرقات والمستخفي في الظلمات، والجاهر بنطقه والمضمر في نفسه، علم الله فيهم سواء. وروي عن الأخفش أنه قال: مستخف بالليل أي ظاهر، والسارب: المتواري. وقال أبو العباس: المستخفي: المستتر. قال: والسارب: الخفي والظاهر عنده واحد. وقال قطرب: سارب بالنهار: مستتر. كذا في لسان العرب. وقال شيخنا: السروب بمعنى الظهور مجاز. قال أبو عبيدة: سربت المزادة كفرح إذ سالت فهي سربة، مأخوذ من سرب الماء سربا إذا سال، فهو سرب. وانسرب وأسربه هو وسربه. قال ذو الرمة:
  ما بال عينك منها الماء ينسكب                      كأنه من كلى مفرية سـرب وقال اللحياني: سربت العين وسربت تسرب سروبا، وتسربت: سالت. وانسرب: دخل في السرب والوحشي في سربه وكناسه، والثعلب في جحره. وتسرب إذا دخل. وطريق سرب، محركة: يتتابع الناس فيه. قال أبو خراش:
  طريقها سرب بالناس دعبوب

  وتسربوا فيه: تتابعوا. من المجاز قولهم: سرب علي الإبل أي أرسلها قطعة قطعة، قاله الأصمعي. ويقال: سرب عليه الخيل وهو أن يبعثها عليه سربة بعد سربة. وفي حديث عائشة رضي الله عنها: فكان رسول الله صلى الله عليه وسلم يسربهن إلي فيلعبن معي أي يرسلهن إلي. ومنه حديث علي رضي الله عنه: إني لأسربه عليه أي أرسله قطعة قطعة. وفي حديث جابر رضي الله عنه: فإذا قصر السهم قال: سرب شيئا أي أرسله. يقال: سربت إليه الشيء إذا أرسلته واحدا واحدا، وقيل: سربا سربا، وهو الأشبه. كذا في لسان العرب. وعبارة الأساس: وسربت إليه الأشياء: أعطيته إياها واحدا بعد واحد. وهما متقاربان. سرب الحافر تسريبا. تسريب الحافر: أخذه في الحفر يمنة أو يسرة وفي بعض النسخ: ويسرة، وهو الصواب وعن الأصمعي، يقال للرجل إذا حفر: قد سرب، أي أخذ يمينا وشمالا. التسريب في القربة: أن يصب فيها الماء يتبتل عيون الخرز فتنتفخ فتنسد، ويقال: خرج الماء سربا، وذلك إذا خرج من عيون الخرز، وقد سربها فسربت سربا. ويقال: سرب قربتك. والسريبة: الشاه التي يصدرها إذا رويت الغنم فتتبعها. سربى كسكرى ويمد أيضا : ع بنواحي الجزيرة. وسوراب وفي بعض النسخ سوارب : ة بمازندران أو من قرى أستراباذ، منها عمرو بن أحمد بن الحسن السورابي، شيخ لأبي نعيم الأستراباذي. والمنسرب من الرجال والشعر: الطويل جدا. والأسرب كقنفذ. و أسرب بالتشديد كأسقف، ورواه شمر بتخفيف الباء: الآنك بالمد، هو الرصاص، وهو فارسي معرب، قيل: كان أصله سرب. وقال شيخنا: أسرف، بالفاء، ومما يستدرك عليه: تسرب من الماء ومن الشراب أي تملأ منه، عن أبي مالك.

### Türkçe

**السرب**: otlayan mal; yani mal ile develeri kastediyorum. Denir ki: “Kavmin **سرب**’ine baskın yaptım.” Ve ondan onların sözü: “Git; **سرب**’ini **أنده** etmeyeceğim.” Yani: “Develerini geri çevirmem; ta ki dilediği yere gidinceye kadar”; yani: “Sana ihtiyacım yok.” Ve boşama sırasında kadına derler: “Git; **سرب**’ini **أنده** etmeyeceğim”; bu kelimeyle boşanır. Ve **الصحاح**’ta: “Câhiliyede boşamada söylerlerdi.” dedi. Onu câhiliye ile kayıtladı; **النده**’nin aslı azarlamadır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **السرب**: bütün davar; bunu İbn Cinnî hikâye etti ve İbn Hişâm el-Lahmî nakletti. Çoğulu **سروب**’dur; **أسراب** denildiği de olmuştur.

**السرب**: yol. Zû’r-Rumme dedi:

  Ona bir **سرب** boş bıraktı; onu önceledi ve onu kışkırttı                      arkasından iki cilalı (şey)in ardından giden, hımhım eden

Şemmer dedi: rivayetlerin çoğu fetha iledir. Ezherî dedi: Arapların şöyle dediğini işittim: “**سرب**’ini boş bıraktı” yani yolunu. İbn Ömer hadîsinde: “Mümin ölünce ona **سرب**’i boş bırakılır; dilediği yere salınır.” Yani: yolu ve geçtiği mezhebi; ve Ebû Amr dedi: “Erkeğin **سرب**’ini boş bırak” kesra ile; ve Zû’r-Rumme’nin bu beytini delil getirdi. Dedim: O hâlde musannife, “ve kesra ile olur” sözüyle bu kavle işaret etmek vaciptir; onu ikinci defa iade etmeye ihtiyaç yoktu. Yakında ondaki ihtilaf gelecektir. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “Denizde yolunu bir **سرب** edindi” dedi: Balık tuzluydu; sonra gözeden ona isabet eden su ile diriltilince denize düştü; denizdeki gidişi dondu; denizde bir **سرب** gibi oldu. Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: **سربا** iki yönden mansuptur: mef‘ûl olarak, senin “Yolumu **السرب**’de edindim” demen gibi; ve “Yolumu falan falan yer edindim” demen gibi; böylece ikinci mef‘ûl olur; senin “Zeyd’i vekil edindim” demen gibi. Dedi: **سربا**’nın, “Denizde yolunu edindi”nin delalet ettiği bir masdar olması da caizdir; böylece mana: “İkisi balıklarını unuttu; balık denizde yolunu yaptı”; sonra bunun nasıl olduğunu açıkladı; sanki şöyle dedi: “Balık **سربا** **سربا** yaptı.” Züferî mu‘tarız, **السرب** hakkında ve onu yol kılarak dedi:

تركنا الضبع ساربة إليهم تنوب اللحم في سرب المخيم

**السرب**: yol; **المخيم**: bir vadinin adıdır. Bu manaya göre âyet: “Denizde yolunu bir **سربا** edindi” yani balığın yolu, kendisi için bir yol (oldu); ondan sapmaz. Mana: Balık, girdiği yolunu, yürüdüğü bir yol edindi. Ebû Hâtim dedi: “Denizde yolunu bir **سربا** edindi.” Dedi: “Zannederim gitmeyi kastediyor.” **سرب** **سربا**: “gitti” “gitme” gibi. İbnü’l-Esîr dedi: hareke ile **السرب**: gizlilikte geçit.

**السرب**: yön. Denir ki: “**سرب**’ini boş bırak” fetha ile; yani yolu ve yönü.

**السرب**: göğüs; bunu Ebû’l-Abbâs el-Müberred söyledi. “Şüphesiz o, **السرب**’i geniştir” yani göğüs, görüş ve heves.

**السرب**: dikiş; Kurâ‘dan. Denir ki: “**سربت** kırbayı” yani onu diktim. **السربة**: dikiş.

Kesra ile **السرب**: ceylanlardan, kadınlardan, kuşlardan ve başkalarından—sığır, eşek ve koyun gibi—bir sürü. Cinlerden bir şair bunu **القطا** için ödünç aldı; Sa‘leb ona şu beyti okuttu:
  Bütün binekleri sürdüm; fakat bulmadım                      Sa‘leblerin **جناد**’ından daha lezzetli ve daha iştahlı
  Ve bir **عضرفوط** beni indirdi; onu azarladım                      **عظاء**’dan, yaklaşanlardan bir **سرب**’e koşuşur

İbn Sîde **العويص**’te dedi: **السرب**: kuşların topluluğu. Asma‘î’den: **السرب** ve **السربة** **القطا** ve ceylanlardan: sürü. Denir ki: “Bana **سرب** geçti: **قطا**’dan, ceylanlardan, vahşîden ve kadınlardan”; yani sürü. Hadîste: “Sanki onlar ceylan **سرب**’idir.” Kesra ile **السرب**.

**السرب**: gidip geçen; İbnü’l-A‘râbî’den. Ondan da; Şemmer dedi: İnsanlardan **الأسراب**: bölükler; bir tanesi kesra ile **سرب**’dir. Dedi: İnsanlardan **سربا**’yı yalnızca ‘Accâc için işitmişimdir.

**السرب**: yol. Bunu Ebû Amr ve Sa‘leb söyledi; Müberred inkâr etti ve dedi: Onu ancak fetha ile bilir. İbnü’s-Seyyid, **مثلث**’ünde dedi: **السرب**: yol; Ebû Zeyd onu fetha ile, Ebû Amr onu kesra ile (okudu). “Şüphesiz o, **السرب**’i geniştir”; denildi ki: o, gönlü rahat olandır. Denildi ki: o, göğsü geniş, öfkesi yavaş olandır. Fetha ile “geniş **السرب**” diye de rivayet edilir; o da geçit ve yoldur; geçmişti. Şeyhimiz dedi: Asıllarda böyledir; yani **الموحدة** ile; zahir olan ise **الميم** iledir; çünkü şerh edilen lafızda vaki olandır. **الصحاح**’ta “geniş **السرب**”in “gönlü rahat” diye tefsiri vaki olsa da, bu, **السرب**’in “gönül” ile şerh edilmesini gerektirmez; gizli değildir; bitti. Dedim: Mal manasında **السرب** ancak fetha iledir, başka değil. **لسان العرب**’da: fetha ile **السرب**: otlayan mal; ve “develer ve otlayan mal” denildi. Bunun bir kısmının beyanı geçti. Müellif ise kesra ile **السرب** manası sadedindedir; doğru olan, çoğu asılda olan şeydir; şeyhimizin zannettiği değil; gizli değildir. Sonra ben, Kazzâz’ın **مثلث**’ünde şunu zikrettiğini gördüm: “Derler ki: Falan, kesra ile **سرب**’inde emindir; yani malı”; yani o, fethada bir lügattir. İbn ‘Adîs’te de böyledir. Buna göre şeyhimizin dediği yönlendirilir.

Resûlullah’ın (s.a.v.) sözündeki **السرب**: “Kim sabahlarsa **سرب**’inde emin, bedeninde afiyette, yanında gününün azığı varken; sanki dünya ona bütünüyle toplanmış gibidir”—“arz” diye de rivayet edilir—kalp. Denir ki: “Falan **السرب** emindir” yani kalbi emindir. Çoğulu Hicrî’den: **سراب**. Şu beyit okundu:
  Eğer Benî Selîm arasında sabahlarsam                      ve Hevâzin arasında, **سراب**’ımı emniyette kıldım

Denildi ki: “**سرب**’inde emindir”; yani kavmi içinde. İbnü’l-A‘râbî dedi: Hadîste **السرب**: nefis. Dil ehlinin sika olanlarının sözü de böyledir: “Falan **السرب** emindir”: izzetinden dolayı malına ve nimetlerine baskın yapılmaz. “Falan **سرب**’inde emindir” yani nefsinde; bu Asma‘î’nin sözüdür; **الغريبين** sahibi ondan nakletti. İbn Berrî dedi: Bu, dil ehlinin bir cemaatinin sözüdür. İbn Düresteveyh, “nefsinde” diyenin sözünü inkâr etti; dedi: Mana ancak “ehli, malı ve çocuğu içinde emindir”dir. Eğer yalnız nefsine emin olup ehli, malı ve çocuğu olmaksızın olsaydı “o **سرب**’inde emindir” denmezdi. **السرب** burada erkeğin ehli ve malıdır; bunun için sığır, ceylan, **القطا** ve kadın sürüsüne **سرب** denildi. Sanki bunun aslı, çobanın **سرب**’inde emin olması ve damızlık erkeğin **سرب**’inde emin olmasıdır; sonra çobanlar dışındakilerde, benzetilene istiare olarak kullanıldı; bunun için **السين** kesra ile oldu. Denildi ki: “**سرب**’inde emindir” yani kavmi içinde. Kazzâz dedi: “**سرب**’inde emindir” yani yolunda. Zemahşerî **الفائق**’te dedi: “Kim sabahlarsa **سرب**’inde emin” yani dönüp dolaştığı ve gidip geldiği yerde; onların “**سرب**’ini boş bıraktı” yani yolunu sözünden. Kesra ile de rivayet edilmiştir; yani hizbi ve ailesi içinde; ceylan, sığır ve **القطا** **سرب**’inden istiare edilmiştir. Ebû Hanîfe dedi: Bazı râvîlerin zikrettiğine göre “**السرب**: hurma ağaçlarının topluluğu” da denir. Ebû’l-Hasen dedi: Ben onu benzetme üzere zannediyorum. Çoğulu **أسراب**. Bazı nüshalarda **النحل** (ح ile) vardır; o hatadır. **السربة** de onun gibidir; yakında geleceği üzere.

Hareke ile **السرب**: tilkinin, aslanın, sırtlanın ve kurdun ini. **السرب**: vahşînin girdiği yer; çoğulu **أسراب**. Vahşî **سرب**’ine, tilki de inine **انسرب** etti. **تسرب**: girdi.

**السرب**: kazılmış çukur; “yer altında bir ev” denildi; yakında gelecektir.

**السرب**: içi boş kanal; su ondan duvara girer.

**السرب**: yeni kırbaya veya **مزادة**’ye dökülen su; derisi ıslansın da şişsin; böylece dikiş gözlerinin yerleri tıkansın. Onu **تسريبا** ile **سرب** etti; o da **سربا** **سربت** oldu. Denir ki: “Kırbanı **سرب** et”; yani içine su koy; ta ki dikiş gözleri şişsin de kapansın.

**السرب**: akan su. Zû’r-Rumme dedi:
  Gözün ne oluyor ki ondan su dökülüyor                      sanki yarılmış böbreklerden bir **سرب** gibi

Onlardan kimi tahsis etti; dedi: **مزادة** ve benzeri şeyden akan (su).

Ebû’l-Fazl Mahmûd b. Abdillâh b. Ahmed el-İsfahânî, zâhid vâiz; 470 h. yılı civarındaydı. Kız kardeşi **ضوء**. Mübeşşir b. Sa‘d b. Mahmûd **السربيون**; muhaddislerdir.

Denir ki: “Şüphesiz o, damme ile **السربة**’si yakındır”; yani mezhebi yakındır; ihtiyacında çabuk davranır; bunu Sa‘leb hikâye etti. Yine denir: “**السربة**’si uzaktır”; yani yeryüzünde mezhebi uzaktır. Şenferâ dedi—o, Teebbete Şerran’ın kız kardeşinin oğludur:
  Meş‘al ile Cubâ arasında olan vadiden çıktık                      Heyhat! **سربتي**’mi geciktirdim mi?

Yani: yürüyüşüme başladığım yer ne kadar uzaktır.

**السربة**: **السرب**’den bir taife. Ve yol; her yol **سربة**’dir. Atların topluluğu: yirmi ile otuz arası; ve “on ile yirmi arası” denildi. **القطا**’dan, ceylanlardan ve koyundan **السربة**: sürü. Dersin ki: “Damme ile bir **سربة** bana geçti”; yani **قطا**’dan, atlardan, eşeklerden ve ceylanlardan bir parça. Zû’r-Rumme bir suyu vasfederek dedi:
  Ondan kurdun isabet ettirdiği şeyden başka                      ve etrafını saran, **الجوزل** analarından bir **سربة** (vardır)

**والسربة**: kadınlardan sürü; ceylanlara benzetme üzere. Ve **السربة**: askerden bir cemaat; sızıp baskın yaparlar ve dönerler; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **السربة**: asmanın safı. Ve **السربة**: göğsün ortasında bitip karna kadar olan ince (kıl gibi) saç. Ve **الصحاح**’ta: göğüsten göbeğe kadar giden ince saç. **كالمسربة**; **الراء**’ın zammesiyle ve fethasıyla. Sîbeveyh dedi: **المسربة** ne mekân üzerine ne de masdar üzerinedir; ancak o, saç için bir isimdir. Hâris b. Va‘le ez-Zühelî dedi; İbn Berrî dedi: Bir kavim onun Hâris b. Va‘le el-Cürmî’ye ait olduğunu sandı; hâlbuki o, zikrettiğimiz gibi Zühelî’nindir:
  Şimdi mi, **مسربتي** beyazladıktan sonra,
  ve azı dişimle bir kökün üzerine ısırdıktan sonra?
  Ve bu zamanı iki yarısını sağdım,
  ve bildiğim üzere yaptığımı yaptım.
  Düşmanlar, onlara yumuşayacağımı umar;
  bu, **الحلم** sahibinin kuruntusudur.

Ve **مسارب الدواب**: karınlarının yumuşak yerleri. Ebû Ubeyd’den: Her bir binek hayvanının **مسربة**’si: boynundan sağrısına kadar olan üst taraflarıdır. Ve onun yumuşak yerleri karınlarında ve uyluk içlerindedir; ve şu beyit okunmuştur:
  Babası Celâl; amcası, o da dayısıdır;
  **مساربه**’si siyah, akrabaları parlaktır.

Ve Nebî’nin (Allah’ın salât ve selâmı üzerine olsun) vasfı hadîsinde: **دقيق المسربة** idi. Ve bir rivayette: **ذا مسربة** idi. Ve falan kimse **منساح السرب**’dır; göğsünün saçını kastederler. Ve taşlarla istincâ hadîsinde: iki taşla iki yanını siler, üçüncüyle **المسربة**’yi siler. Halkanın üstünü kasteder; ve o, **الراء**’ın fethasıyla ve zammesiyle: makatın dışkı yoludur; sanki o, **السرب**’den (yol, geçit)dir: geçit. Ve bazı haberlerde: **مسربته**’sine girdi; o, odanın önünde, sofa gibi bir şeydir; **الشين** mu‘ceme ile olan değildir; çünkü o, odadır. **السربة**: hurma ağaçları topluluğu; ona işaret daha önce geçti. Ve **السربة**: atlardan bir parça. Denir ki: Ona atları **سرب** etti; o, ona parça parça **سربة** göndermendir. Asma‘î’den: Develeri bana **سرب** etti; yani onları parça parça saldı. Çoğulu **سرب**; iki zamme ile ve ikincinin sükûnuyla. **السربة**: (bir yer adı). Teebbete Şerran dedi:
  Bir gün **بغـزاء** ile, bir gün **بـسـربة** ile,
  bir gün de adamdan **جسجاس** ile, **هيصم**.

**السربة** fetha ile: boncuk. Sen mutlaka **سربة** istiyorsun; yani yakın yolculuk; ve **السبأة**: uzak yolculuk; İbnü’l-A‘râbî’den daha önce geçti. Ve **المسربة** **الراء**’ın fethasıyla: otlak; çoğulu **المسارب**. Ve **السراب**: **الآل**; ve denildi ki: **السراب**: öğle vaktinde, yere yapışık, ona bitişik olarak gördüğün şeydir; sanki akan sudur. Ve **الآل**: kuşluk vaktinde olan; şahısları yükseltir; gökle yer arasında serap gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: **السراب** yeryüzünün yüzünde, sanki su gibi akan şeydir; ve o, öğle vaktinde olur. Asma‘î dedi: **السراب** ile **الآل** birdir. Başkası ona muhalefet etti ve dedi: **الآل**: kuşluktan güneşin zevâline kadar; **السراب** ise zevâlden ikindi namazına kadar. Ve delil getirdiler: **الآل** her şeyi yükseltir, ta ki **آلا** olsun; yani bir şahıs. Ve **السراب** her şeyi alçaltır, ta ki yere yapışık olsun; onun şahsı olmaz. Yûnus dedi: Araplar der ki: **الآل** sabahleyinden kuşluğun en yüksek yükselişine kadardır; sonra bütün gün **سراب**’dır. İbnü’s-Sikkît dedi: **الآل**: şahısları yükselten şeydir; ve o, kuşluk vaktinde olur. Ve **السراب**: yeryüzünün yüzünde akan şeydir; sanki sudur; ve o, öğle vaktidir. Ezherî dedi: O, benim bedevîde Arapların söylediklerini gördüğüm şeydir. Ebû’l-Heysem dedi: **السراب** ona **سراب** diye adlandırıldı; çünkü **يسرب سروبا**; yani akışla akar. Denir ki: Su **سرب** etti; **يسرب سروبا**. Ve **سراب** bir ma‘rifedir; yani bir özel addır; ona **الألف واللام** girmez; ve gayr-i munsarifin i‘râbıyla i‘râb olunur. Bir dilde kesre üzere mebnîdir; **قطام** gibi: bir devenin adı; ve **البسوس**: onun lakabıdır. Ondan meşhur mesel: **أشأم من سراب**; iki kabile arasında savaşın ikamesine sebep olması dolayısıyla; ve kıssası tarih kitaplarında meşhurdur. Belâzürî, Amr b. Sa‘d b. Zeyd Menât’ın nesebinde şu lafzı zikretti: Onlardan **البسوس** vardır; o, denilen kimsedir: **أشأم من البسوس صاحبة سراب**; onun sebebiyle Vâil’in iki oğlunun arasında savaş vuku buldu. Ebû Zeyd’den: Adam **سرب** oldu; **كعني** gibidir; o, **مسروب**’dur; **سربا** olarak: ağzına, burun deliklerine ve makat ve benzeri gibi menfezlerine gümüş dumanı girdi; sonra onu bir tıkanma aldı; bazen dışkı çıkarır, bazen ölür. Ve **السارب** **كالسرب**’dir; İbnü’l-A‘râbî’den; o, yeryüzünde yüzüstü giden kimsedir. Kays b. el-Hatîm dedi:
  Ben **سربت** oldum; hâlbuki **سروب** değildim;
  ve hayaller yaklaşır; yakın olmayan (şeye).

İbn Düreyd rivayet etti: **سربت** **الباء** ile; başkası **الياء** ile rivayet etti. Ve erkek deve **سرب** eder; **يسرب سروبا**; o, otlağa yöneldiğinde **سارب**’dır; ve bir nüshada **للرعي**; **الراء**’ın kesresiyle. Ve **مال سارب**. Ahnes b. Şihâb et-Taglibî dedi:
  Her bir topluluk, erkek develerinin bağını yaklaştırdı;
  biz ise onun bağını çözdük; o da **سارب**’dır.

İbn Berrî dedi: Asma‘î dedi: Bu bir meseldir; insanların bir yerde ikamet ettiğini, başka yere nakle cesaret edemediklerini kasteder. Ve “erkek develerinin bağını yaklaştırdılar” yani erkek develerini, öne geçip develeri onu takip etmesin diye, onlara baskın yapılmasından korkarak hapsettiler. Biz ise izzet sahibiyiz; yeri kiralarız; dilediğimiz yere gideriz; böylece erkek develerimizin bağını çıkardık ki dilediği yere gitsin; nereye yağmura meylederse onu izleriz. Ezherî dedi: Develer **سربت** eder; **تسرب**; ve erkek deve **سروبا** olarak **سرب** etti; yani yeryüzünde açıkça, dilediği yerde yürüdü. Ve **ظبية ساربة**: otlağında giden. Ve **سرب سروبا**: çıktı. Ve yeryüzünde **سرب** etti: gitti. Ve tenzîlde: “Geceleyin gizlenen ve gündüzün **سارب** olan” yani gündüzün, kendi **سرب**’inde açık olan. Ve denir ki: “Onun **سرب**’ini bırak”; yani yolunu. Mânâ: yollarda açık olan ve karanlıklarda gizlenen; sözünü açık eden ve nefsinde gizleyen; Allah’ın ilmi onlarda eşittir. Ahfeş’ten rivayet edildi: “Geceleyin gizlenen” yani açık olan; ve **السارب**: gizlenen. Ebû’l-Abbâs dedi: **المستخفي**: örtünen. Dedi: **السارب**: gizli olan; ve açık olan onun yanında birdir. Kutrub dedi: “Gündüzün **سارب**”: gizlenen. **لسان العرب**’da böyledir. Şeyhimiz dedi: **السروب**’un “açık olma” mânâsı mecazdır. Ebû Ubeyde dedi: **المزادة** **سربت** etti; **كفرح** gibi; aktığında; o, **سربة**’dir; suyun **سرب** etmesinden alınmıştır; **سربا** olarak aktığında; o, **سرب**’dir. Ve **انسرب**; ve onu **أسربه**; o da onu **سربه**. Zü’r-Rumme dedi:
  Gözün ne oluyor ki ondan su dökülüyor;
  sanki yarılmış bir böbrekten **سـرب**.

Lihyânî dedi: Göz **سربت** etti ve **سربت**; **تسرب سروبا**; ve **تسربت**: aktı. Ve **انسرب**: **السرب**’e girdi; yabanî hayvan kendi **سرب**’ine ve inine; tilki de deliğine. Ve **تسرب**: girdiğinde. Ve **طريق سرب**; harekeli: insanlar onda ardı ardına gelir. Ebû Harâş dedi:
  Yolu, insanlarla **سرب**’dir; **دعبوب**.

Ve onda **تسربوا**: peş peşe geldiler. Mecazdan, onların sözü: **سرب علي الإبل** yani onları parça parça salıverdi; bunu **الأصمعي** söylemiştir. Ve denilir: **سرب عليه الخيل**; bu, onları onun üzerine sürü sürü göndermesidir. **عائشة** رضي الله عنها hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم onları bana **يسربهن إلي** idi, böylece benimle oynarlardı” yani onları bana gönderirdi. Ve ondan, **علي** رضي الله عنه hadîsi: “Şüphesiz ben onu onun üzerine **لأسربه عليه**” yani onu parça parça gönderirim. Ve **جابر** رضي الله عنه hadîsinde: Ok kısalınca dedi ki: **سرب شيئا** yani onu gönderdi. Denilir: **سربت إليه الشيء**; onu ona birer birer gönderdiğim zaman; ve denildi: **سربا سربا**; bu daha uygundur. **لسان العرب**’da böyledir. Ve **الأساس**’ın ibaresi: “Ve ona şeyleri **سربت إليه الأشياء**: onları ona birer birer verdim.” İkisi birbirine yakındır.

**سرب الحافر** **تسريبا**. **تسريب الحافر**: kazmada sağa yahut sola sapmasıdır; ve bazı nüshalarda: “ve sola” diye geçer; bu doğrudur. Ve **الأصمعي**’den: Adam için, kazdığı zaman denilir: “**قد سرب**” yani sağa ve sola aldı.

**التسريب في القربة**: içine su dökmesidir; dikiş gözleri ıslanır da şişer, böylece tıkanır. Ve denilir: “Su **سربا** çıktı”; bu, dikiş gözlerinden çıktığı zamandır; ve onu **سربها** etmiştir de o da **سربا** sızmıştır. Ve denilir: “**سرب قربتك**.”

Ve **السريبة**: koyunlar sulanınca onu salıverdiği, onların da onu takip ettiği koyun.

**سربى** “**سكرى**” gibi; ve ayrıca med ile de gelir: **ع** Cezîre’nin yörelerinde.

Ve **سوراب**; bazı nüshalarda **سوارب**: **ة** Mâzenderân’da yahut Esterâbâz köylerinden; ondan **عمرو بن أحمد بن الحسن السورابي**; **أبي نعيم الأستراباذي**’ye şeyh.

Ve erkeklerden ve saçtan **المنسرب**: pek uzun.

Ve **الأسرب** “**قنفذ**” gibi.

Ve şeddeli olarak **أسرب** “**أسقف**” gibi; **شمر** onu **الباء**’yı hafifleterek rivayet etti: med ile **الآنك**; o kurşundur; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; denildi ki: aslı **سرب** idi. Şeyhimiz dedi ki: **أسرف**; **الفاء** ile. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: sudan ve içkiden **تسرب**; yani ondan doldu, **أبي مالك**’ten.
