# سرج — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%AC/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AC.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: سرج

سرج
سَرَجَ - يَسْرُجُ (سَرِجَ - يَسْرَجُ) - سِرَاج
سَرَجَ - يَسْرُجُ (سَرِجَ - يَسْرَجُ) + الكائن أو الشيء: يتقد ويضيء
سِراج: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول من " سَرَجَ - يَسْرُجُ ": اسم آلة منه: التي تتقد وتضيء: وهو اصطلاحاً السراج المعروف: وهو المصباح الذي يضيء باحتراق زيت أو دهن أو وقود، والمؤلف من حامل هو السرج، ومن فتيل ومن زجاجة
﴿وجعلنا سراجا وهاجا﴾: سميت الشمس سراجاً: لأنها تولد الضياء الوهاج
وسمي النبي محمد (ص) بالسراج المنير: لأنه ينير السبيل للناس كناية عن أنه يولد الضياء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان درجة وقد النار وتأجج لهيبها ضد انطفائها وخبوتها"، وهي:
جَحِمَ - يَجْحَمُ (جَحَمَ - يَجْحَمُ)، جَهْنَمَ - يًجَهنِمُ، وَقَدَ - يَقِدُ، فَأَدَ - يَفْأَدُ، لَظِيَ - يَلْظَى، سَرَجَ - يَسْرُجُ (سَرِجَ - يَسْرَجُ)
سراجا
 	﴿تبارك الذي جعل في السماء بروجا وجعل فيها سراجا وقمرا منيرا(61)﴾ الفرقان ﴿وجعل القمر فيهن نورا وجعل الشمس سراجا(16)﴾ نوح ﴿وجعلنا سراجا وهاجا(13)﴾ النبأ
 	﴿وداعيا إلى الله بإذنه وسراجا منيرا(46)﴾ الأحزاب
مختار الصحاح
● [سرج] س ر ج: السَّرْجُ الرحل وقد أسْرَجْتُ الدابة و السِّرَاجُ المصباح و المَسْرَجَةُ بوزن المتربة التي فيها الفتيلة والدهن
الراغب
سرج
- السراج: الزاهر بفتيلة ودهن، ويعبر به عن كل مضيء، قال: }وجعل الشمس سراجا﴿[نوح/16]،﴾سراجا وهاجا{ [النبأ/13]، يعني: الشمس. يقال: أسرجت السراج، وسرجت كذا: جعلته في الحسن كالسراج، قال الشاعر:
- 230 - وفاحما ومرسنا مسرجا
(الرجز للعجاج في ديوانه ص 361؛ والمجمل 2/294؛ واللسان (سرج) ؛ وأمالي القالي 2/240؛ وسر الفصاحة ص 70)
والسرج: رحالة الدابة، والسراج صانعه.
ملخص اللسان
1.     والسِّراجُ: المصباح الزاهر الذي يُسْرَجُ بالليل، والجمع سُرُجٌ.
2.     والمِسْرَجَةُ: التي فيها الفتيل.
3.     وقد أَسْرَجْتُ السِّرَاجَ إِسْراجاً.
4.     والمَسْرَجَةُ، بالفتح: التي يجعل عليهيا المِسْرَجَةُ.
5.    ، والمَسْرَجَةُ، بالفتح : التي توضع فيها الفتيلة والدهن.
6.     وأَسْرَجَ السِّرَاجَ: أَوْقَدَهُ.
7.     وجَبينٌ سارِجٌ: واضح كالسِّراج،
8.     والسِّرَاجُ: الشمس. وفي  التنزيل: وجعلْنا سِراجاً وَهَّاجاً. والشمس سِراجُ  النهار
9.     وسَرَّجَ اللهُ وَجْهَهُ وبَهَّجَهُ أَي حَسَّنَه؛
10.                        وسَرَّجَ الشيءَ: زَيَّنَه.
11.                       وسَرَجَه الله وسَرَّجَه: وفَّقَه.
12.                       وسَرَجَ  الكَذِبَ يَسْرُجُهُ سَرْجاً: عَمِلَهُ. ورجل سرَّاجٌ مَرّاجٌ: كذاب؛  وقيل: هو الكذاب الذي لا يَصْدُقُ أَثَرَهُ يكذبك من أَين جاء،
13.                       السَّرْجُ: رحل الدابة، معروف، والجمع سُروج. وأَسْرَجَها  إِسراجاً: وضع عليها السرج.
14.                       والسَّرّاجُ: بائع السُّروجِ وصانعها،
لسان العرب
● -   سرج: السَّرْجُ: رحل الدابة، معروف، والجمع سُروج. وأَسْرَجَها  إِسراجاً: وضع عليها السرج.  والسَّرّاجُ: بائع السُّروجِ وصانعها، وحرفته السَّرَاجَةُ.  والسِّراجُ: المصباح الزاهر الذي يُسْرَجُ بالليل، والجمع سُرُجٌ.  والمِسْرَجَةُ: التي فيها الفتيل. وقد أَسْرَجْتُ السِّرَاجَ إِسْراجاً.  والمَسْرَجَةُ، بالفتح: التي يجعل عليهيا المِسْرَجَةُ. والشمس سِراجُ  النهار، والمَسْرَجَةُ، بالفتح  (* وبالكسر أَيضاً كما ضبطناه تقلاً عن  المصباح.): التي توضع فيها الفتيلة والدهن.  وفي الحديث: عُمَرُ سِرَاجُ أَهل الجنة؛ قيل: أَراد أَن الأَربعين الذين  تَمُّوا بعُمَر كلهم من أَهل الجنة، وعمر فيما بينهم كالسراج، لأَنهم  اشتدوا بإِسلامه وظهروا للناس، وأَظهروا إِسلامهم بعد أَن كانوا مختفين  خائفين، كما أَنه بضوء السراج يهتدي الماشي؛ والسِّرَاجُ: الشمس. وفي  التنزيل: وجعلْنا سِراجاً وَهَّاجاً. وقوله عز وجل: وداعياً إِلى الله بإِذنه  وسِراجاً مُنِيراً؛ إِنما يريد مثل السراج الذي يستضاء به، أَو مثل الشمس  في النور والظهور. والهُدَى: سِرَاجُ المؤمن، على التشبيه. التهذيب: قوله  تعالى: وسراجاً منيراً؛ قال الزجاج: أَي وكتاباً بيِّناً؛ المعنى  أَرسلناك شاهداً، وذا سراج منير أَي وذا كتاب منير بَيِّنٍ، وإِن شئت كان  وسراجاً منصوباً على معنى داعياً إِلى الله وتالياً كتاباً بيِّناً؛ قال  الأَزهري: وإِن جعلت سراجاً نعتاً للنبي، صلى الله عليه وسلم، وكان حسناً،  ويكون معناه هادياً كأَنه سراج يهتدى به في الظُّلَمِ.  وأَسْرَجَ السِّرَاجَ: أَوْقَدَهُ.  وجَبينٌ سارِجٌ: واضح كالسِّراج، عن ثعلب؛ وأَنشد:  يا رُبَّ بَيْضاءَ من العَواسِجِ،  لَيِّنَةِ المَسِّ على المُعالِجِ،  هأْهاءَةٍ ذاتِ جَبينٍ سارِجِ  وسَرَّجَ اللهُ وَجْهَهُ وبَهَّجَهُ أَي حَسَّنَه؛ قال:  وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجَا  قال: عَنى به الحُسْنَ والبَهْجَةَ ولم يعن أَن أَفْطَسُ مُسْرَجُ  الوَسَطِ؛ وقال غيره: شبَّه أَنفه وامتداده بالسيف السُّرَيْجِيِّ، وهو ضرب من  السيوف التي تُعرف بالسُّرَيْجِيّاتِ.  وسَرَّجَ الشيءَ: زَيَّنَه. وسَرَجَه الله وسَرَّجَه: وفَّقَه. وسَرَجَ  الكَذِبَ يَسْرُجُهُ سَرْجاً: عَمِلَهُ. ورجل سرَّاجٌ مَرّاجٌ: كذاب؛  وقيل: هو الكذاب الذي لا يَصْدُقُ أَثَرَهُ يكذبك من أَين جاء، ويفرد فيقال:  رجل سَرّاجٌ، وقد سَرِجَ. ويقال: بَكَّلَ أُمَّ فلانٍ فَسَرِجَ عليها  بأُسْرُوجَةٍ.  وسُرَيْجٌ: قَيْنٌ معروف، والسيوف السُّرَيْجِيَّةُ، منسوبة إِليه، وشبه  العجاج بها حسن الأَنف في الدقة والاستواء، فقال:  وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجا  وسِراجٌ: اسم رجل، قال أَبو حنيفة: هو سِرَاجُ ابن قُرَّةَ الكِلابيُّ.  والسِّرْجِيجَةُ والسُّرْجُوجَةُ: الخُلُقُ والطبيعة والطريقة؛ يقال:  الكَرَمُ من سِرْجِيجَتِهِ وسُرْجُوجَتِه أَي خُلُقِه؛ حكاه اللحياني. أَبو  زيد: إِنه لكريم السُّرْجُوجَةِ والسِّرْجِيجة أَي كريم الطبيعة.  الأَصمعي: إِذا استوت أَخلاق القوم، قيل: هم على سُرْجُوجَةٍ واحدة، ومَرِنٍ  ومَرِسٍ.
مقاييس اللغة:
(سرج) السين والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على الحسن والزّينة والجمال. من ذلك السِّراج، سمِّي لضيائه وحُسْنه. ومنه السرج للدّابّة. هو زينته. ويقال سَرَّج وجهَه، أي حَسَّنه، كأنه جعله له كالسِّراج. قال:
* وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) *
ومما يشذُّ عن هذا قولُهم للطَّريقة: سُرْجُوجَة.
القاموس المحيط:
السِّراجُ م، والشَّمْسُ، وعَلَمٌ. وسَرَجَتْ شَعْرَها، وسَرَّجَتْ ضَفَرَتْ. وكفَرِحَ حَسُنَ وجْهُهُ، وكذَبَ، كسَرَجَ، كنَصَرَ. وأسْرَجْتُها شَدَدْتُ عليها السَّرْجَ. والسَّرَّاجُ مُتَّخِذُهُ، وحِرْفَتُهُ السِّراجَةُ، والكَذَّابُ. وسُرَيْجٌ قَيْنٌ تُنْسَبُ إليه السُّيوفُ السُّرَيْجِيَّةُ. وأبو سَعِيدٍ محمدُ بنُ القاسِمِ بنِ سُرَيْجٍ، وأبو العَبَّاسِ أحمدُ بنُ عُمَرَ بنِ سُرَيْجٍ عالِمُ العِراقِ، والهَيْثَمُ بنُ خالِدٍ السُّرَيْجِيُّونَ علماءُ. وسَرْجُ بنُ إبراهيمَ الخَليلِ صلواتُ اللَّهِ عليه وسلامُه أُمُّهُ قَطورا بنتُ يَقْطُنَ، وعَلَمُ جماعةٍ منهم يوسُفُ بنُ سَرْجٍ، وصالِحُ بنُ سَرْجٍ، ومحمدُ بنُ سِنانِ بنِ سَرْجٍ المُحَدِّثونَ، وع.
والسُّرْجَجُ، كتُرْتَبٍ: الدَّائِمُ. والسُّرْجوجُ: الْأَحْمَقُ. والسِّرْجيجَةُ والسُّرْجوجةُ: الطَّبيعةُ. وسُرْجَةُ، كصُبْرَةٍ: ع قُرْبَ سُمَيْسَاطَ، و ة بِحَلَب، وحِصْنٌ بينَ نَصيبينَ ودُنَيْسَرَ. وسَرُوجُ: د قُرْبَ حَرَّانَ. وسَرَّجَهُ تَسْريجاً: بَهَّجَه وحَسَّنَه.
تاج العروس:
سرج
" السِّرَاج " بالكسر " : م " أَي معروف وهو المِصْباح الزّاهر الذي يُسْرَجُ باللّيل جمعه سُرُجٌ . وقد أَسْرَجْت السِّرَاج : إِذا أَوْقَدْته
والمَسْرَجَة بالفتح : التي يُوضع فيها الفَتيلةُ والدُّهْنُ
وقال شيخنا نقلاً عن بعض أَهل اللغةِ : السِّراجُ : الفَتِيلةُ الموقَدَة وإِطلاقُه على مَحلِّها مجازٌ مشهور
قلت : وفي الأَساس : ووضعَ المِسْرَجة على المَسْرَجة . المكسورة التي فيها الفَتيلة والمفتوحة التي توضع عليها . انتهى . وقد أَغفله المصنّف
وفي الحديث : " عُمَرُ سِراجُ أَهلِ الجَنَّةِ " أَي هو فيما بينهم كالسِّراج يُهتدَى به
" والشَّمْس " : سراجُ النهار مجاز . وفي التَّنْزيل : " وَجَعَلْنَا سِرَاجاً وَهَّاجاً وقوله تعالى : " وَدَاعِياً إِلى اللهِ بِإِذْنِهِ وَسِرَاجاً مُنِيراً " إِنما يريد مثل السِّرَاج الذي يستضاءُ به أو مثل الشمس في النور والظهور والهُدَى سِرَاجُ المؤمِن على التَّشْبِيه ومنهم من جعل " سِرَاجاً " صفةً لِكِتَاب أَي ذا كتاب مُنير بَيِّنٍ قال الأَزهريّ : والأَوَّلُ حَسَنٌ والمعنى : هادِياً كأَنّه سِراجٌ يُهتَدى به في الظُّلَم
ومن سَجَعات الحَرِيريّ في أَبي زَيْد السَّروجيّ : تاج الأُدباءِ وسِرَاج الغرباءِ . أَي أَنهم يستضيئون به في الظُّلَم
وسِراجٌ عَلَمٌ . قال أَبو حنيفةَ : هو سِراجُ بنُ قُرَّةَ الكِلابيّ . وسَرَجَتْ شَعْرَهَا وسَرَّجَتْ مخفّفة ومشدّدة : " ضَفَرتْ " . وهذه مما لم يذكرها ابنُ منظور ولا الجوهريّ ولا رأَيتها في الأُمّهاتِ المشهورةِ . وأَنا أَخشى أَن يكون مُصَحَّفاً عن : سرحت بالمهملة فراجِعْه
ومن المجاز : سَرِجَ الرجُلُ " كفَرِح : حَسُنَ وَجْهُهُ " قيل : هو مُوَلَّد وقيل : إِنه غريب
وسَرِجَ : إِذا " كَذَب كَسَرَج كنَصَر " والأَوّل مرجوحٌ وسَرَج الكَذِبَ يَسْرُجه سَرْجاً : عَمِلًه
والسَّرْجُ : رَحْلُ الدَّابَّةِ معروف ولذا لم يتعرّضْ له المصنِّف إِلاّ استطراداً . والجمع سُرُوجٌ . وهو عربيّ . وفي شفاءِ الغليل أَنه مُعرَّب عن سَرْك : و " أَسْرَجْتُهَا : شَدَدْتُ عليها السَّرْجَ " فهي مُسْرَجٌ . " والسَّرّاجُ مُتَّخِذُه " وصانِعه أَو بائِعه " وحِرْفَتُه السِّرَاجَة " بالكسر على قاعدة المصادر من الحِرَف والصنائع كالتِّجَارة والكتابة ونحوهما
ومن المجاز : رَجُلٌ سَرّاجٌ مَراجٌ : أَي كَذّاب يَزيد في حَديثِه . وقيل : السَّرَّاج : هو الكَذّاب الذي لا يَصْدُق أَثَرَه يَكذِبُك من أَينَ جاءَ ويُفرَد فيقال : رجلٌ سَرّاجٌ . وقد سَرّجَ . ويقال " بكَّلَ على أُمِّ فُلانٍ فسَرِّجْ عليها بأُسْرُوجَة " وفي الأَساس سَرَّجَ عليَّ أُسْرُوجةً وتَسَرّجَ عليَّ : تَكَذَّبَ وإِنه يُسَرِّج الأَحاديثَ تَسْرِيجاً . وكل ذلك مجازٌ
" وسُرَيْجٌ " كزُبَيْر : " قَيْنٌ " معروف وهو الذي " تُنْسَب إِليه السُّيُوفُ السُّرَيْجيّةُ " . وشَبَّه العَجّاجُ بها حُسْنَ الأَنْفِ في الدِّقَّة والاستواءِ فقال :
" وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجَا كذا في اللِّسَان . وقيل : أَي كالسِّرَاج في البَرِيِقِ واللَّمَعانِ . وقد أَنكر ذلك أَهلُ المعاني والبيان
وأَبو سعيدِ محمدُ بنُ القاسِمِ بنِ عُمَرَ بنِ سُرَيْجٍ عالمُ العراقِ وفقيهُها والهَيْثَم بن خالد السُّرَيْجيُّونَ نسبة إِلى جَدِّهم عُلماءُ مُحدِّثونَ
" وسَرْجُ بن إِبراهيمَ الخليلِ صلواتُ الله عليه وسلامُه " عُدَّ من جُمْلَة أَولاده وأُمُّه قَطُورَا بنت يَقْطُنَ
وسَرْجٌ بلا لام عَلَمُ جماعةٍ من المُحَدِّثين منهم يُوسُفُ بنُ سَرْجٍ وصالحُ بنُ سَرْجٍ ومحمدُ بنُ سِنَان بنِ سَرْجٍ المحدّثونَ . وسالم بنُ سَرْجٍ : تابِعِيٌّ كُنْيَته أَبو النُّعْمَانِ ذَكَرَه ابنُ حِبْانَ
وسَرْجٌ : " ع " . والسُّرْجَجُ كتُرْتَبٍ بضمّ فسكون ففتح : الدائمُ
" والسُّرْجُوجُ " بالضم : الأَحمقُ . " والسِّرْجِيجَة " بالكسر " والسُّرْجوجة " بالضمّ : الخُلُقُ والطَّبيعةُ والطَّرِيقةُ . يقال : الكَرَمُ من سِرْجِيجَتِه أَي خُلُقِه حكاه اللِّحْيَانيّ . وعن أَبي زيدٍ إِنه لكريمُ السُّرْجُوجة والسِّرجيجةِ أَي كريمُ الطَّبيعة . في الصّحاح عن الأَصمعيّ إِذا استوتْ أَخلاقُ القومِ قيل : هم على سُرْجُوجَةٍ واحدةٍ ومَرِنٍ ومَرِسٍ
" وسُرْجَةُ " بالضمّ " كصُبْرَة : ع قُرْبَ سُمَيْساطَ . و : ة بحَلَبَ . وحِصْينٌ بين نَصِيبِين ودُنَيْسَرَ " بضمّ الدّال وفتح النُّون أَي رأْس الدُّنيا وسيأْتي ذكْرُهَا
" وسَرُوجُ " بالفتح : " د قُرْبَ حَرّان " العَوَامِيدِ المشهور بِالنِّسبة إِليها أَبو زيدٍ المَعْزُوّ إِليه المقاماتُ الحَرِيريّة
ومن المجاز : سَرَجَ اللهُ وَجْهَه و " سَرَّجَه تَسْرِيجاً " أَي " بهَّجَه وحَسَّنَه " . وفي اللسان : سَرَّجَ الشيءَ زَيَّنَه . وسَرَجَه اللهُ وسَرَّجه . وَفَّقَه . والذي قاله المصنِّف فهو بإِجماعِ أَهل اللغةِ كالبَيْهَقيّ وابنِ القَطّاع والسَّرَقُسْطيّ وابنِ القُوطيّة . وكان شيخُ شيخِنا الإِمامُ أَبو عبد الله محمد بن الشاذليّ رحمهما الله تعالى يَبحث في ثُبوته ويَرى أَنه غير ثابتٍ في الكلام القديم وقد أَشار إِلى ذلك شيخُنا في حواشِي عقودِ الجُمانِ
ومما يستدرك عليه : جَبِينٌ سارِجٌ أَي واضحٌ كالسِّراج عن ثعلب . وأَنشد :
" يا رُبَّ بَيْضَاءَ من العَواسِجِ
" لَيِّنَةِ المَسِّ على المُعَالِجِ
" هَأْهاءَةٍ ذَاتِ جَبِينٍ سارِجِ والأُسْرُوجَةُ الكذبُ وقد تقدّم
والسِّرْجِينُ والسَّرْجُونُ : وهو الزِّبْل قد جَزَم كثيرُون على زيادةِ نونعما . والمصنّف أَوْرَدَه في النُّون من غير تنبيهٍ عليه

### Türkçe

**سرج**
**سَرَجَ - يَسْرُجُ** (**سَرِجَ - يَسْرَجُ**) - **سِرَاج**
**سَرَجَ - يَسْرُجُ** (**سَرِجَ - يَسْرَجُ**) + varlık veya şey: tutuşur ve aydınlatır.
**سِراج**: “**فـِعال**” vezninde; **سَرَجَ - يَسْرُجُ**’dan mef‘ûl manasında mübalağa ism-i fiil: ondan ism-i âlet: tutuşan ve aydınlatan (şey): ve o, ıstılahta bilinen **السراج**dır: o, yağ veya içyağı yahut yakıtın yanmasıyla aydınlatan lamba; ve bir taşıyıcıdan—o **السرج**dir—, bir fitilden ve bir camdan müteşekkildir.
﴿Ve cealnâ sirâcen vehhâcen﴾: güneşe **سراجاً** adı verildi: çünkü o, parlayan ışığı doğurur.
Ve Peygamber Muhammed (s) **السراج المنير** ile adlandırıldı: çünkü insanlara yolu aydınlatır; onun ışığı doğurduğuna kinaye olarak.
Ve lafız, “ateşin yanma derecesini ve alevinin tutuşup harlanmasını, onun sönmesi ve sönükleşmesinin zıddı olarak beyan etme” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**جَحِمَ - يَجْحَمُ** (**جَحَمَ - يَجْحَمُ**)، **جَهْنَمَ - يًجَهنِمُ**، **وَقَدَ - يَقِدُ**، **فَأَدَ - يَفْأَدُ**، **لَظِيَ - يَلْظَى**، **سَرَجَ - يَسْرُجُ** (**سَرِجَ - يَسْرَجُ**)

**سراجا**
﴿Tebâreke’l-lezî ceale fi’s-semâi burûcen ve ceale fîhâ **سراجا** ve kameran munîrâ(61)﴾ el-Furkân
﴿Ve ceale’l-kamera fîhinne nûran ve ceale’ş-şemse **سراجا**(16)﴾ Nûh
﴿Ve cealnâ **سراجا** vehhâcâ(13)﴾ en-Nebe’

﴿Ve dâ‘iyen ilâ’llâhi bi-iznihî ve **سراجا** munîrâ(46)﴾ el-Ahzâb

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**سرج**] س ر ج: **السَّرْجُ** eyer/rahle; ve ben bineği eyerledim (**أسْرَجْتُ**). Ve **السِّرَاجُ** kandil/lamba. Ve **المَسْرَجَةُ**, **المتربة** vezninde: içinde fitil ve yağ bulunan (şey).

er-Râgıb
**سرج**
- **السراج**: fitil ve yağ ile parlayan; ve onunla her aydınlatan şeyden kinaye edilir. Dedi ki: }Ve ceale’ş-şemse **سراجا**﴿[Nûh/16],﴾**سراجا** vehhâcâ{ [en-Nebe’/13], yani: güneş. Denir: kandili yaktım (**أسرجت السراج**), ve şunu **سرجت**: onu güzellikte kandil gibi yaptım. Şair dedi:
- 230 -
وفاحما ومرسنا مسرجا
(Recez, el-‘Accâc’ın divanında s. 361; el-Mücmel 2/294; Lisân (**سرج**); Emâlî el-Kâlî 2/240; Sırru’l-Fesâha s. 70)
Ve **السرج**: binek rahlesi/eyeri; ve **السراج** onun yapımcısıdır.

Lisân özeti
1. Ve **السِّراجُ**: geceleyin yakılan (**يُسْرَجُ**) parlayan kandil; çoğulu **سُرُجٌ**.
2. Ve **المِسْرَجَةُ**: içinde fitil bulunan (şey).
3. Ve ben **السِّرَاجَ**ı **إِسْراجاً** yaktım (**أَسْرَجْتُ**).
4. Ve **المَسْرَجَةُ**, fetha ile: üzerine **المِسْرَجَةُ** konulan (şey).
5. Ve **المَسْرَجَةُ**, fetha ile: içine fitil ve yağ konulan (şey).
6. **أَسْرَجَ السِّرَاجَ**: onu yaktı (**أَوْقَدَهُ**).
7. **جَبينٌ سارِجٌ**: **السِّراج** gibi açık/parlak.
8. Ve **السِّرَاجُ**: güneş. Tenzîlde: “Ve cealnâ **سِراجاً** vehhâcâ.” Ve güneş, gündüzün **سِراجُ**ıdır.
9. Allah onun yüzünü **سَرَّجَ** ve **بَهَّجَه**: yani güzelleştirdi.
10. Ve **سَرَّجَ** şeyi: süsledi (**زَيَّنَهُ**).
11. Allah ona **سَرَجَه** ve **سَرَّجَه**: onu muvaffak kıldı.
12. **سَرَجَ الكَذِبَ يَسْرُجُهُ سَرْجاً**: onu yaptı/işledi. Ve **رجل سرَّاجٌ مَرّاجٌ**: yalancı; ve denildi ki: o, izini doğru kılmayan yalancıdır; sana nereden geldiğini yalanlar,
13. **السَّرْجُ**: binek rahlesi/eyeri; bilinen; çoğulu **سُروج**. Ve onu **إِسراجاً** eyerledi (**أَسْرَجَها**): üzerine eyer koydu.
14. Ve **السَّرّاجُ**: eyerlerin satıcısı ve yapımcısı.

Lisânü’l-‘Arab
● - **سرج**: **السَّرْجُ**: binek rahlesi/eyeri; bilinen; çoğulu **سُروج**. Ve onu **إِسراجاً** eyerledi (**أَسْرَجَها**): üzerine eyer koydu. Ve **السَّرّاجُ**: eyerlerin satıcısı ve yapımcısı; mesleği **السَّرَاجَةُ**. Ve **السِّراجُ**: geceleyin yakılan parlayan kandil; çoğulu **سُرُجٌ**. Ve **المِسْرَجَةُ**: içinde fitil bulunan (şey). Ve ben **السِّرَاجَ**ı **إِسْراجاً** yaktım (**أَسْرَجْتُ**). Ve **المَسْرَجَةُ**, fetha ile: üzerine **المِسْرَجَةُ** konulan (şey). Ve güneş, gündüzün **سِراجُ**ıdır; ve **المَسْرَجَةُ**, fetha ile (*ve kesra ile de, onu **المصباح**dan naklen ضبط ettiğimiz gibi*): içine fitil ve yağ konulan (şey). Hadiste: “**عُمَرُ سِرَاجُ أَهل الجنة**”; denildi ki: muradı, kırk kişinin—Ömer ile tamam olanların—hepsinin cennet ehlinden olmasıdır; ve Ömer aralarında kandil gibidir; çünkü onun İslâmı ile güçlendiler ve insanlara göründüler; ve gizlenmiş, korkmuş iken İslâmlarını açıkladılar; tıpkı kandilin ışığıyla yürüyenin yol bulması gibi. Ve **السِّرَاجُ**: güneş. Tenzîlde: “Ve cealnâ **سِراجاً** vehhâcâ.” Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Ve dâ‘iyen ilâ’llâhi bi-iznihî ve **سِراجاً مُنِيراً**”; ancak, kendisiyle aydınlanılan kandil misalini, yahut nur ve zuhurda güneş misalini ister. Ve **الهُدَى**: mümine **سِرَاجُ**tur; teşbih üzere. **التهذيب**: Yüce söz: “Ve **سِراجاً مُنِيراً**”; **الزجاج** dedi ki: yani açık bir kitap; mana: seni şahit olarak ve aydınlatan kandil sahibi olarak gönderdik; yani aydınlatan, açık bir kitap sahibi olarak; ve istersen **سراجاً**ı, “Allah’a davet eden ve açık bir kitap okuyan” manasında mansup kılarsın. **الأَزهري** dedi ki: ve eğer **سراجاً**ı Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfat yaparsan, güzel olur; ve manası: karanlıklarda kendisiyle yol bulunulan bir kandil gibi hidayet edici olur. Ve **أَسْرَجَ السِّرَاجَ**: onu yaktı (**أَوْقَدَهُ**). Ve **جَبينٌ سارِجٌ**: **السِّراج** gibi açık; **ثعلب**’den. Ve şu beyit okundu:
يا رُبَّ بَيْضاءَ من العَواسِجِ،
لَيِّنَةِ المَسِّ على المُعالِجِ،
هأْهاءَةٍ ذاتِ جَبينٍ سارِجِ
Ve Allah onun yüzünü **سَرَّجَ** ve **بَهَّجَه**: yani güzelleştirdi; dedi ki:
وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجَا
Dedi ki: bununla güzelliği ve parlaklığı kastetti; “ortası eyerlenmiş basık burun”u kastetmedi. Başkası dedi ki: onun burnunu ve uzanışını **السيف السُّرَيْجِيِّ** ile benzetti; o, **السُّرَيْجِيّاتِ** diye bilinen kılıçlardan bir türdür. Ve **سَرَّجَ** şeyi: süsledi (**زَيَّنَهُ**). Ve Allah ona **سَرَجَه** ve **سَرَّجَه**: onu muvaffak kıldı. Ve **سَرَجَ الكَذِبَ يَسْرُجُهُ سَرْجاً**: onu yaptı/işledi. Ve **رجل سرَّاجٌ مَرّاجٌ**: yalancı; ve denildi ki: o, izini doğru kılmayan yalancıdır; sana nereden geldiğini yalanlar; ve tekil söylenir: **رجل سَرّاجٌ**; ve **سَرِجَ** olmuştur. Ve denir: “Falancanın annesini bağladı da onun üzerine bir **أُسْرُوجَةٍ** ile **سَرِجَ**.” Ve **سُرَيْجٌ**: bilinen bir demirci/köle; ve **السيوف السُّرَيْجِيَّةُ** ona nispet edilir; ve el-‘Accâc, burnun incelik ve düzgünlükteki güzelliğini onunla benzetti, şöyle dedi:
وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجا
Ve **سِراجٌ**: bir adam adıdır. **أَبو حنيفة** dedi ki: o, **سِرَاجُ ابن قُرَّةَ الكِلابيُّ**dur. Ve **السِّرْجِيجَةُ** ve **السُّرْجُوجَةُ**: huy, tabiat ve yol; denir: kerem onun **سِرْجِيجَتِهِ** ve **سُرْجُوجَتِه**’indendir, yani huyundandır; **اللحياني** bunu nakletti. **أَبو زيد**: “O, **السُّرْجُوجَةِ** ve **السِّرْجِيجة** bakımından kerimdir”, yani tabiatça kerimdir. **الأَصمعي**: bir kavmin ahlâkı düz olursa, “Onlar tek bir **سُرْجُوجَةٍ** üzeredir” denir; ve **مَرِنٍ** ve **مَرِسٍ**.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**سرج**) **السين** ve **الراء** ve **الجيم**, sahih bir asıldır; güzellik, süs ve cemâle delalet eder. Bundan **السِّراج**dır; ışığı ve güzelliği için adlandırıldı. Ve bundan, bineğe **السرج** (eyer)dir; o, onun süsüdür. Ve denir: “Yüzünü **سَرَّجَ**”, yani onu güzelleştirdi; sanki onu kendisi için **السِّراج** gibi kılmıştır. Dedi ki:
* وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) *
Ve bundan şâz olan: yola **سُرْجُوجَة** demeleridir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**السِّراجُ** (m), ve güneş, ve bir özel ad. Ve “Saçını **سَرَجَتْ**”, ve “**سَرَّجَتْ**”: örgü yaptı (**ضَفَرَتْ**). Ve **كفَرِحَ** gibi: yüzü güzel oldu; ve yalan söyledi; **كسَرَجَ** gibi, **كنَصَرَ** gibi. Ve “Onu eyerledim (**أسْرَجْتُها**)”: üzerine **السَّرْجَ**ı sıktım/bağladım. Ve **السَّرَّاجُ**: onu yapan; ve mesleği **السِّراجَةُ**; ve yalancı. Ve **سُرَيْجٌ**: kendisine **السُّيوفُ السُّرَيْجِيَّةُ** nispet edilen bilinen bir demirci. Ve Ebû Sa‘îd Muhammed b. el-Kâsım b. **سُرَيْجٍ**, ve Ebû’l-‘Abbâs Ahmed b. ‘Umer b. **سُرَيْجٍ** Irak âlimi; ve el-Heysem b. Hâlid **السُّرَيْجِيُّونَ** âlimlerdir. Ve **سَرْجُ** b. İbrâhîm el-Halîl—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—; annesi **قَطورا** bt. **يَقْطُنَ**. Ve onlardan bir cemaatin özel adı; onlardan Yûsuf b. **سَرْجٍ**, Sâlih b. **سَرْجٍ**, Muhammed b. Sinân b. **سَرْجٍ** muhaddisler; ve (ع).
Ve **السُّرْجَجُ**, **كتُرْتَبٍ**: daimî. Ve **السُّرْجوجُ**: ahmak. Ve **السِّرْجيجَةُ** ve **السُّرْجوجةُ**: tabiat. Ve **سُرْجَةُ**, **كصُبْرَةٍ**: (ع) Sümeysât yakınında; ve (ة) Halep’te; ve Nusaybin ile Düneysir arasında bir hisar. Ve **سَرُوجُ**: (د) Harrân yakınında. Ve onu **تَسْريجاً** **سَرَّجَهُ**: onu sevindirdi/parlattı (**بَهَّجَه**) ve güzelleştirdi (**حَسَّنَهُ**).

Tâcü’l-‘Arûs:
**سرج**
“**السِّرَاج**” kesra ile: (m) yani bilinen; geceleyin yakılan parlayan kandil; çoğulu **سُرُجٌ**. Ve ben **السِّرَاج**ı yaktım (**أَسْرَجْتُ**): onu yaktığım (**أَوْقَدْته**) zaman.
Ve **المَسْرَجَة** fetha ile: içine fitil ve yağ konulan (şey).
Şeyhimiz, bazı dil ehlinden naklen dedi ki: **السِّراجُ**: yakılmış fitildir; onun bulunduğu yere ıtlakı meşhur bir mecazdır.
Ben derim: **الأَساس**’ta: “Ve **المِسْرَجة**yi **المَسْرَجة** üzerine koydu”; kesralı olan, içinde fitil bulunan; fethalı olan, üzerine konulan. Bitti. Ve bunu musannif gözden kaçırmıştır.
Hadiste: “**عُمَرُ سِراجُ أَهلِ الجَنَّةِ**”: yani aralarında kendisiyle yol bulunulan kandil gibidir.
Ve “güneş”: gündüzün **سراجُ**ı; mecaz. Tenzîlde: “Ve cealnâ **سِرَاجاً وَهَّاجاً**”; ve Yüce sözü: “Ve dâ‘iyen ilâ’llâhi bi-iznihî ve **سِرَاجاً مُنِيراً**”; ancak, kendisiyle aydınlanılan kandil misalini yahut nur ve zuhurda güneş misalini ister; ve **الهُدَى** mümine **سِرَاجُ**tur; teşbih üzere. Ve onlardan kimisi “**سِرَاجاً**”ı kitap için sıfat kıldı: yani açık, aydınlatan bir kitap sahibi; **الأَزهريّ** dedi ki: birincisi güzeldir; mana: karanlıklarda kendisiyle yol bulunulan bir kandil gibi hidayet edici.
Ve **الحَرِيريّ**’nin Ebû Zeyd **السَّروجيّ** hakkında secilerinden: “ediplerin tacı ve gurbetlerin **سِرَاج**ı”; yani karanlıklarda onunla aydınlanırlar.
Ve **سِراجٌ** bir özel addır. **أَبو حنيفةَ** dedi ki: o, **سِراجُ بنُ قُرَّةَ الكِلابيّ**dir. Ve “Saçını **سَرَجَتْ**” ve “**سَرَّجَتْ**”, hafif ve şeddeli: “örgü yaptı (**ضَفَرَتْ**)”. Bu, İbn Manzûr’un da el-Cevherî’nin de zikretmediği ve meşhur ana kaynaklarda görmediğim şeylerdendir; ben, bunun **سرحت** (mühmele ile)den tashif olmasından korkarım; onu gözden geçir.
Ve mecazdan: **سَرِجَ** adam, **كفَرِح**: yüzü güzel oldu; denildi ki: müvelleddir; ve denildi ki: gariptir.
Ve **سَرِجَ**: “yalan söyledi; **كسَرَج كنَصَر**”; birincisi mercûhtur. Ve **سَرَج الكَذِبَ يَسْرُجه سَرْجاً**: onu yaptı/işledi.
Ve **السَّرْجُ**: binek rahlesi/eyeri; bilinen; bu yüzden musannif ona ancak istitrad olarak temas etti. Çoğulu **سُرُوجٌ**. O Arapçadır. **شفاء الغليل**’de onun **سَرْك**’ten muarreb olduğu: ve “Onu eyerledim (**أَسْرَجْتُهَا**)”: üzerine **السَّرْجَ**ı bağladım; o halde o **مُسْرَجٌ**dur. Ve “**السَّرّاجُ** onu yapan”: yapımcısı yahut satıcısı; ve “mesleği **السِّرَاجَة**” kesra ile; meslek ve sanatların masdarları kaidesi üzere, ticaret ve yazı ve benzerleri gibi.
Ve mecazdan: **رَجُلٌ سَرّاجٌ مَراجٌ**: yani yalancı; sözünde artırır. Ve denildi ki: **السَّرَّاج** izini doğru kılmayan yalancıdır; sana nereden geldiğini yalanlar; ve tekil söylenir: **رجلٌ سَرّاجٌ**. Ve “**بكَّلَ على أُمِّ فُلانٍ فسَرِّجْ عليها بأُسْرُوجَة**” denir. **الأَساس**’ta: “Bana bir **أُسْرُوجةً** **سَرَّجَ** ve bana karşı **تَسَرّجَ**”: yalan uydurdu; ve o, hadisleri **تَسْرِيجاً** **يُسَرِّج** eder. Bunların hepsi mecazdır.
“**وسُرَيْجٌ**” **كزُبَيْر**: bilinen bir **قَيْنٌ**dur; ve “kendisine **السُّيُوفُ السُّرَيْجيّةُ** nispet edilir”. Ve el-‘Accâc, burnun incelik ve düzgünlükteki güzelliğini onunla benzetti, şöyle dedi:
“وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجَا” Lisân’da böyledir. Ve denildi ki: yani parlaklık ve ışıldamada **السِّرَاج** gibi. Bunu mana ve beyan ehli inkâr etmiştir.
Ve Ebû Sa‘îd Muhammed b. el-Kâsım b. ‘Umer b. **سُرَيْجٍ** Irak âlimi ve fakihi; ve el-Heysem b. Hâlid **السُّرَيْجيُّونَ**, dedelerine nispetle; âlim, muhaddislerdir.
“Ve **سَرْجُ** b. İbrâhîm el-Halîl—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—”: onun evlatları cümlesinden sayıldı; annesi **قَطُورَا** bt. **يَقْطُنَ**.
Ve **سَرْجٌ** lamsız, muhaddislerden bir cemaatin özel adıdır; onlardan Yûsuf b. **سَرْجٍ**, Sâlih b. **سَرْجٍ**, Muhammed b. Sinân b. **سَرْجٍ** muhaddislerdir. Ve Sâlim b. **سَرْجٍ**: tâbiî; künyesi **أَبو النُّعْمَانِ**; onu İbn Hibbân zikretti.
Ve **سَرْجٌ**: “(ع)”. Ve **السُّرْجَجُ** **كتُرْتَبٍ**, damme ile sonra sükûn sonra fetha: daimî.
Ve “**السُّرْجُوجُ**” damme ile: ahmak. “**السِّرْجِيجَة**” kesra ile ve “**السُّرْجوجة**” damme ile: huy, tabiat ve yol. Denir: kerem onun **سِرْجِيجَتِه**’indendir, yani huyundandır; **اللِّحْيَانيّ** bunu nakletti. Ve Ebû Zeyd’den: o, **السُّرْجُوجة** ve **السِّرجيجة** bakımından kerimdir; yani tabiatça kerimdir. **الصّحاح**’ta **الأَصمعيّ**’den: bir kavmin ahlâkı düz olursa, “Onlar tek bir **سُرْجُوجَةٍ** üzeredir” denir; ve **مَرِنٍ** ve **مَرِسٍ**.
“Ve **سُرْجَةُ**” damme ile “**كصُبْرَة**”: (ع) Sümeysât yakınında. Ve: (ة) Halep’te. Ve Nusaybin ile Düneysir arasında bir hisarcık; “**بضمّ الدّال وفتح النُّون**”, yani “dünyanın başı”; onun zikri gelecektir.
“Ve **سَرُوجُ**” fetha ile: “(د) Harrân yakınında”; meşhur **العَوَامِيدِ**; ona nispetle, kendisine **المقاماتُ الحَرِيريّة** nispet edilen Ebû Zeyd **المَعْزُوّ**.
Ve mecazdan: Allah onun yüzünü **سَرَجَ**; ve “onu **تَسْرِيجاً سَرَّجَه**”: yani “onu **بهَّجَه وحَسَّنَه**”. Ve Lisân’da: **سَرَّجَ** şeyi: **زَيَّنَه**. Ve Allah ona **سَرَجَه** ve **سَرَّجه**: **وَفَّقَه**. Musannifin söylediği, dil ehlinin icmâı iledir; **البَيْهَقيّ** ve İbn **القَطّاع** ve **السَّرَقُسْطيّ** ve İbn **القُوطيّة** gibi. Ve şeyhimizin şeyhi imam Ebû ‘Abdullah Muhammed b. eş-Şâzelî—Allah ikisine de rahmet etsin—, onun sübutunu araştırır ve onun eski sözde sabit olmadığını görürdü; ve şeyhimiz, **عقودِ الجُمانِ** haşiyelerinde buna işaret etti.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **جَبِينٌ سارِجٌ**: yani **السِّراج** gibi açık; **ثعلب**’den. Ve şu beyit okundu:
" يا رُبَّ بَيْضَاءَ من العَواسِجِ
" لَيِّنَةِ المَسِّ على المُعَالِجِ
" هَأْهاءَةٍ ذَاتِ جَبِينٍ سارِجِ
Ve **الأُسْرُوجَةُ**: yalandır; geçmişti.
Ve **السِّرْجِينُ** ve **السَّرْجُونُ**: o, gübredir; birçokları, nûnun ziyade olduğuna kesin hükmetti. Ve musannif onu, buna dikkat çekmeksizin **النُّون**da zikretti.
