# سرج — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%AC/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AC.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سرج

باب الجيم والسين والراء معهما
ج س ر، س ج ر، ر ج س، س ر ج مستعملات
جسر:
الجَسرُ والجِسرُ القِنطَرةُ ونحوه مما يعبر عليه.
ورجل جَسرٌ أي جسمٌ جَسورٌ شُجاعٌ.
وناقة جَسرَةٌ: ماضية، وقلَّ ما يقال: جملٌ جَسرٌ.
وقد جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً. ولأن فلاناً ليُجسِّرُ فلاناً أي يُشجِّعُه.
سجر:
سَجَرتُ التنُّور أسجُرُه سجراً، والسَّجُورُ اسم للحطب.
والمِسجَرَة: الخَشَبةُ التي يُساط بها السَّجُورُ في التنُّور، والمفأد المِحراث وهو المِحلالُ.
والسُّجُورُ: امتلاءُ البحر والعبن، وكثرة مائه.
والبحرُ المسجُورُ: المفعم الملآن، قال أبو ذؤيب: جِونٌّ يردنَ ندى سَجُورٍ مُنعمِ.
وقوله تعالى: "وإذا البحارُ سُجرَت" أي غيضَت وبحرٌ مسجُورٌ ومُسجَّرٌ، وبعضهم يفسر أنه لا يبقى فيه ماء.
والسَّجيرُ: خليل الرجل وصَفيّةُ، وجمعه سُجرَاء.
والساجِرُ: السَّيلُ يمرُّ بشيءٍ فيملؤه، وتقول: سَجَرَ السَّيل الآبار والأحساءَ.
والسَّجرةُ والسَّجَرُ: حُمرة في بياض العَين، يقال: لإذا خالَطَتِ الحُمرةُ الزُّرقَةُ.
فهي سَجراءُ أيضاً.
جرس:
الجَرسُ: مصدر الصَّوتِ المجروس، والجَرسُ: الصًّوتُ نفسه.
وجَرَستُ الكلام: تكلَّمتُ به. وجَرسُ الحَرف: نغمة الصَّوتِ.
والحروف الثلاثة الجُوفُ لا صوتَ لها ولا جَرسَ، وهي الواو والياء والألف اللَّينة، وسائر الحروف مَجرُوسةٌ.
والنَّحلُ تجرسُ العَسَلَ جَرساً، وهو لحَسُها إيّاه ثم لعسُها إيّاه، ثم تعسيلُه في شَورتها.
وتُسمَّى النَّحلُ الجوارِسُ.
والجَرسُ الذي يُعلَّق من البعير.
وأجرَسوا الجرس أي ضربوا وأجرسَ الحليُ ونحوه إذا صوَّتَ كصوتِ الجَرسِ، قال العجّاج:
تَسمَعُ للحَلي إذا ما وسوسـا		وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسا
زفزفة الرِّيحِ الحصادَ اليَبَسَا
ويقال: فلانٌ مَجروسٌ لفلانٍ أي أنه إنما يَنشرحُ للكلامِ معه.
وقال بعضهم: مُجَرِّسٌ كثير الكلام لا يَقِرُّ معه أحدٌ.
رجس:
كلُّ شيءٍ يُستقذر فهو رِجسٌ كالخنزيز، وقد رَجُسَ الرجل رَجاسةً من القَذَرِ، وأنَّه لرِجسُ مَرجُوسُ.
والرِّجسُ في القرآن العذاب كالرِّجز، وكلُّ قَذَرٍ رِجسٌ.
ورجسُ الشَّيطان وسوسته وهَمزه.
والرِّجسُ، الصوت الشديد للرَّعدِ.
والبعيرُ مِرجَسٌ ورَجّاسٌ.
والرِّجسُ أيُّ صوتٍ.
والسَّجابُ يَرجُسُ بصوته، والغمام الرَّواجِسُ الرَّواعدُ
سرج:
وحِرفةُ السَّرّاج السِّراجَةُ، وأسرَجتُ السِّرجَ إسراجاً.
والسِّراجُ: الزاهِرُ الذي يزهر بالليل، والفعلُ منه: أسرجتُ السِّراجَ إسراجاً.
والمَسرَجُ: الموضع الذي توضع عليه المُسرَجَةُ.
والمِسرَجةُ: التي توضع فيها الفتيلةُ.
وأسرَجتُ الدابَّة.
والشَّمسُ سِراجُ النَّهارِ، والهدى سِراجُ المؤمنينَ.
وسَرَّجَ الله وجههُ وبَهجَه أي حَسَّنَه، قال العجاج:
وفاحِماً ومَرسِناً مُسَرَّجا
لم يَغنِ به أنه أفطسُ مُسرَّجُ الواسط لكن عنى به الحُسنَ والبهجةَ.
قال القاسم: شَبَّه حُسن الأنفِ وامتداده بالسيف السَّريجيِّ وهو ضَربٌ من السُّيوف.

### Türkçe

باب **الجيم** ve **السين** ve **الراء** onlarla birlikte

**ج س ر**، **س ج ر**، **ر ج س**، **س ر ج** kullanımdadırlar.

**جسر**:
**الجَسرُ** ve **الجِسرُ** köprü ve benzeri, üzerinden geçilen şeydir.
Ve bir adam **جَسرٌ**; yani cesur, yiğit bir beden (sahibi).
Ve bir dişi deve **جَسرَةٌ**: ileri giden; ve pek az denir: bir erkek deve **جَسرٌ**.
Ve gerçekten **جَسرَ يَجسُرُ جُسُوراً**. Ve (şu sebeple ki) falanca, falancayı mutlaka **يُجسِّرُ**; yani onu cesaretlendirir.

**سجر**:
**سَجَرتُ** tandırı **أسجُرُه** **سجراً** (yaktım); ve **السَّجُورُ** odun için bir addır.
Ve **المِسجَرَة**: tandırda **السَّجُورُ**’un onunla karıştırıldığı (çevrildiği) tahta; ve **المفأد** sabandır; o da **المِحلالُ**’dır.
Ve **السُّجُورُ**: denizin ve gözün dolması ve suyunun çokluğu.
Ve **البحرُ المسجُورُ**: dopdolu, tamamen dolu; Ebû Züeyb dedi ki:
جِونٌّ يردنَ ندى سَجُورٍ مُنعمِ.
Ve Yüce sözü: “**وإذا البحارُ سُجرَت**” yani azaltıldı (çekildi); ve bir deniz **مسجُورٌ** ve **مُسجَّرٌ**; ve bazısı, onda su kalmayacak diye açıklar.
Ve **السَّجيرُ**: adamın dostu ve hası; çoğulu **سُجرَاء**.
Ve **الساجِرُ**: selin bir şeyin içinden geçip onu doldurmasıdır; ve dersin ki: **سَجَرَ** sel, kuyuları ve su çukurlarını.
Ve **السَّجرةُ** ve **السَّجَرُ**: gözün beyazında bir kızıllık; denir ki: kızıllık maviliğe karıştığı zaman.
O da **سَجراءُ**dur.

**جرس**:
**الجَرسُ**: çınlatılmış sesin kaynağıdır; ve **الجَرسُ**: sesin kendisidir.
Ve **جَرَستُ** sözü: onunla konuştum. Ve **جَرسُ** harfin: sesin nağmesi.
Ve üç boşluk harfi, onların sesi yoktur ve **جَرسَ**’i yoktur; onlar **الواو** ve **الياء** ve yumuşak **الألف**’tir; diğer harflerin hepsi çınlatılmıştır (**مَجرُوسةٌ**).
Ve arı, balı **جَرساً** çınlatır; o, onu yalamasıdır, sonra onu yutmasıdır, sonra onu peteğinde bal yapmasıdır.
Ve arıya **الجوارِسُ** denir.
Ve **الجَرسُ**: deveden asılan (çan).
Ve **أجرَسوا** çanı; yani vurdular. Ve süs eşyası ve benzeri **أجرسَ**; çanın sesi gibi ses çıkardığı zaman; el-Acçâc dedi ki:
تَسمَعُ للحَلي إذا ما وسوسـا		وارتَجَّ في أجيادِها وأجرَسا
زفزفة الرِّيحِ الحصادَ اليَبَسَا
Ve denir ki: falanca, falanca için **مَجروسٌ**tur; yani ancak onunla konuşmaya karşı içi açılır.
Ve bazısı dedi ki: **مُجَرِّسٌ** çok konuşan (kimsedir); onunla birlikte kimse durmaz.

**رجس**:
İğrenç görülen her şey **رِجسٌ**tur; domuz gibi. Ve adam, pislikten dolayı **رَجُسَ** **رَجاسةً**; ve o mutlaka **رِجسُ مَرجُوسُ**tur.
Ve **الرِّجسُ** Kur’an’da azaptır; **الرِّجز** gibi. Ve her pislik **رِجسٌ**tur.
Ve **رجسُ الشَّيطان**: onun vesvesesi ve dürtmesidir.
Ve **الرِّجسُ**: gök gürültüsünün şiddetli sesi.
Ve deve **مِرجَسٌ** ve **رَجّاسٌ**tır.
Ve **الرِّجسُ**: herhangi bir sestir.
Ve **السَّجابُ** sesiyle **يَرجُسُ**; ve **الغمام الرَّواجِسُ**: gürleyen bulutlardır.

**سرج**:
Ve **السَّرّاج**’ın mesleği **السِّراجَةُ**’dır; ve ben **السِّرجَ**’i **إسراجاً** eyerledim.
Ve **السِّراجُ**: geceleyin parlayan parlak (ışık); ve onun fiili: ben **السِّراجَ**’ı **إسراجاً** yaktım.
Ve **المَسرَجُ**: **المُسرَجَةُ**’nin üzerine konulduğu yer.
Ve **المِسرَجةُ**: fitilin içine konulduğu şey.
Ve ben biniti **أسرَجتُ**.
Ve güneş, gündüzün **سِراجُ**’ıdır; ve hidayet, müminlerin **سِراجُ**’ıdır.
Ve Allah onun yüzünü ve güzelliğini **سَرَّجَ**; yani onu güzelleştirdi; el-Acçâc dedi ki:
وفاحِماً ومَرسِناً مُسَرَّجا
Onunla, onun basık burunlu olduğunu kastetmedi; **مُسرَّجُ الواسط** (demek) ile; fakat onunla güzelliği ve sevinci kastetti.
el-Kâsım dedi ki: Burnun güzelliğini ve uzamasını, **السَّريجيِّ** kılıcıyla benzetti; o, kılıçlardan bir türdür.
