# سرج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سرج

السَّرْجُ: رحل الدابة، معروف، والجمع سُروج. وأَسْرَجَها إِسراجاً: وضع عليها السرج.
والسَّرّاجُ: بائع السُّروجِ وصانعها، وحرفته السَّرَاجَةُ. والسِّراجُ: المصباح الزاهر الذي يُسْرَجُ بالليل، والجمع سُرُجٌ. والمِسْرَجَةُ: التي فيها الفتيل. وقد أَسْرَجْتُ السِّرَاجَ إِسْراجاً. والمَسْرَجَةُ، بالفتح: التي يجعل عليهيا المِسْرَجَةُ. والشمس سِراجُ النهار، والمَسْرَجَةُ، بالفتح
(* وبالكسر أَيضاً كما ضبطناه تقلاً عن
المصباح.): التي توضع فيها الفتيلة والدهن.
وفي الحديث: عُمَرُ سِرَاجُ أَهل الجنة؛ قيل: أَراد أَن الأَربعين الذين تَمُّوا بعُمَر كلهم من أَهل الجنة، وعمر فيما بينهم كالسراج، لأَنهم اشتدوا بإِسلامه وظهروا للناس، وأَظهروا إِسلامهم بعد أَن كانوا مختفين خائفين، كما أَنه بضوء السراج يهتدي الماشي؛ والسِّرَاجُ: الشمس. وفي التنزيل: وجعلْنا سِراجاً وَهَّاجاً. وقوله عز وجل: وداعياً إِلى الله بإِذنه وسِراجاً مُنِيراً؛ إِنما يريد مثل السراج الذي يستضاء به، أَو مثل الشمس في النور والظهور. والهُدَى: سِرَاجُ المؤمن، على التشبيه. التهذيب: قوله تعالى: وسراجاً منيراً؛ قال الزجاج: أَي وكتاباً بيِّناً؛ المعنى أَرسلناك شاهداً، وذا سراج منير أَي وذا كتاب منير بَيِّنٍ، وإِن شئت كان وسراجاً منصوباً على معنى داعياً إِلى الله وتالياً كتاباً بيِّناً؛ قال الأَزهري: وإِن جعلت سراجاً نعتاً للنبي، صلى الله عليه وسلم، وكان حسناً، ويكون معناه هادياً كأَنه سراج يهتدى به في الظُّلَمِ.
وأَسْرَجَ السِّرَاجَ: أَوْقَدَهُ.
وجَبينٌ سارِجٌ: واضح كالسِّراج، عن ثعلب؛ وأَنشد:
يا رُبَّ بَيْضاءَ من العَواسِجِ،
لَيِّنَةِ المَسِّ على المُعالِجِ،
هأْهاءَةٍ ذاتِ جَبينٍ سارِجِ
وسَرَّجَ اللهُ وَجْهَهُ وبَهَّجَهُ أَي حَسَّنَه؛ قال:
وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجَا
قال: عَنى به الحُسْنَ والبَهْجَةَ ولم يعن أَن أَفْطَسُ مُسْرَجُ الوَسَطِ؛ وقال غيره: شبَّه أَنفه وامتداده بالسيف السُّرَيْجِيِّ، وهو ضرب من السيوف التي تُعرف بالسُّرَيْجِيّاتِ.
وسَرَّجَ الشيءَ: زَيَّنَه. وسَرَجَه الله وسَرَّجَه: وفَّقَه. وسَرَجَ الكَذِبَ يَسْرُجُهُ سَرْجاً: عَمِلَهُ. ورجل سرَّاجٌ مَرّاجٌ: كذاب؛ وقيل: هو الكذاب الذي لا يَصْدُقُ أَثَرَهُ يكذبك من أَين جاء، ويفرد فيقال: رجل سَرّاجٌ، وقد سَرِجَ. ويقال: بَكَّلَ أُمَّ فلانٍ فَسَرِجَ عليها بأُسْرُوجَةٍ.
وسُرَيْجٌ: قَيْنٌ معروف، والسيوف السُّرَيْجِيَّةُ، منسوبة إِليه، وشبه العجاج بها حسن الأَنف في الدقة والاستواء، فقال:
وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجا
وسِراجٌ: اسم رجل، قال أَبو حنيفة: هو سِرَاجُ ابن قُرَّةَ الكِلابيُّ. والسِّرْجِيجَةُ والسُّرْجُوجَةُ: الخُلُقُ والطبيعة والطريقة؛ يقال: الكَرَمُ من سِرْجِيجَتِهِ وسُرْجُوجَتِه أَي خُلُقِه؛ حكاه اللحياني. أَبو زيد: إِنه لكريم السُّرْجُوجَةِ والسِّرْجِيجة أَي كريم الطبيعة. الأَصمعي: إِذا استوت أَخلاق القوم، قيل: هم على سُرْجُوجَةٍ واحدة، ومَرِنٍ ومَرِسٍ.

### Türkçe

**السَّرْجُ**: binek hayvanının eyeri, bilinen (şey); çoğulu **سُروج**. Ve onu **أَسْرَجَها إِسراجاً**: üzerine eyeri koydu.

**السَّرّاجُ**: **السُّروجِ** satıcısı ve onun yapımcısı; mesleği **السَّرَاجَةُ**’dır.

**السِّراجُ**: geceleyin **يُسْرَجُ** (yakılan) parlak lamba; çoğulu **سُرُجٌ**.

**المِسْرَجَةُ**: fitilin içinde bulunduğu (şey). Ve ben **السِّرَاجَ**’ı **أَسْرَجْتُ** **إِسْراجاً** (yaktım).

**المَسْرَجَةُ** (fetha ile): üzerine **المِسْرَجَةُ** konulan (şey). Ve güneş, gündüzün **سِراجُ**’ıdır. Ve **المَسْرَجَةُ** (fetha ile)
( * ve kesra ile de, onu **المصباح**’dan naklen zabt ettiğimiz üzere.): içine fitil ve yağ konulan (şey).

Hadiste: “**عُمَرُ سِرَاجُ أَهل الجنة**”; denildi ki: kırk kişi ki **عُمَر** ile tamam oldular, onların hepsi cennet ehlindendir; ve **عُمَر** onların arasında lamba gibidir; çünkü onun İslâm’ı ile güçlendiler ve insanlara göründüler, gizlenmiş korkar iken İslâm’larını açığa vurdular; tıpkı lambanın ışığıyla yürüyenin yol bulması gibi; ve **السِّرَاجُ**: güneştir. Ve indirilende: “Ve **سِراجاً وَهَّاجاً** kıldık.” Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “Ve O’nun izniyle Allah’a çağıran ve **سِراجاً مُنِيراً** (kıldık)”; ancak, kendisiyle aydınlanılan lamba misalini, yahut nur ve zuhurda güneş misalini ister. Ve **الهُدَى**: benzetme üzere, müminin **سِرَاجُ**’ıdır. **التهذيب**: Yüce Allah’ın sözü: “Ve **سراجاً منيراً**”; **الزجاج** dedi ki: yani apaçık bir kitap; mana: seni şahit olarak ve aydınlatıcı bir **سراج** sahibi olarak gönderdik; yani apaçık aydınlatıcı bir kitap sahibi olarak; ve istersen **وسراجاً**’ı, “Allah’a çağıran ve apaçık bir kitap okuyan” manasında mansub kılarsın; **الأَزهري** dedi ki: eğer **سراجاً**’ı Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, sıfat kılarsan, güzel olur; ve manası, karanlıklarda kendisiyle yol bulunulan bir lamba gibi, hidayet edici olur.

**وأَسْرَجَ السِّرَاجَ**: onu yaktı.

**وجَبينٌ سارِجٌ**: **السِّراج** gibi açık (parlak); **ثعلب**’den. Ve inşad etti:
يا رُبَّ بَيْضاءَ من العَواسِجِ،
لَيِّنَةِ المَسِّ على المُعالِجِ،
هأْهاءَةٍ ذاتِ جَبينٍ سارِجِ

Ve **وسَرَّجَ اللهُ وَجْهَهُ وبَهَّجَهُ** yani onu güzelleştirdi; dedi ki:
وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجَا
Dedi ki: bununla güzelliği ve sevinci kastetti; “orta kısmı **مُسْرَجُ** olan basık burunlu”yu kastetmedi. Ve başkası dedi ki: burnunu ve onun uzanışını **السيف السُّرَيْجِيِّ**’ye benzetti; o, **السُّرَيْجِيّاتِ** diye bilinen kılıçlardan bir türdür.

**وسَرَّجَ الشيءَ**: onu süsledi. **وسَرَجَه الله وسَرَّجَه**: onu muvaffak kıldı. **وسَرَجَ الكَذِبَ يَسْرُجُهُ سَرْجاً**: onu yaptı. Ve **رجل سرَّاجٌ مَرّاجٌ**: yalancı; ve denildi ki: o, izini doğru çıkarmayan yalancıdır; sana nereden geldiğini yalanlar; ve tekil söylenir de “**رجل سَرّاجٌ**” denir; ve **قد سَرِجَ**. Ve denilir: “**بَكَّلَ أُمَّ فلانٍ فَسَرِجَ عليها بأُسْرُوجَةٍ**.”

**وسُرَيْجٌ**: bilinen bir demirci; ve **السيوف السُّرَيْجِيَّةُ** ona nispetlidir; ve **العجاج** onunla burnun incelik ve düzgünlükteki güzelliğini benzetti, şöyle dedi:
وفاحِماً ومَرْسِناً مُسَرَّجا

**وسِراجٌ**: bir adamın adı; **أَبو حنيفة** dedi ki: o, **سِرَاجُ ابن قُرَّةَ الكِلابيُّ**’dir.

**والسِّرْجِيجَةُ والسُّرْجُوجَةُ**: huy, tabiat ve yol; denilir: “**الكَرَمُ من سِرْجِيجَتِهِ وسُرْجُوجَتِه**” yani onun huyundan; **اللحياني** onu hikâye etti. **أَبو زيد**: “O, **السُّرْجُوجَةِ** ve **السِّرْجِيجة** bakımından kerimdir” yani tabiatça kerimdir.

**الأَصمعي**: bir kavmin ahlâkı düz (eşit) olunca, “Onlar tek bir **سُرْجُوجَةٍ** üzeredir; ve **مَرِنٍ** ve **مَرِسٍ**” denir.
