# سردق (س-ر-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Onun çiti

- Harfler: س - ر - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سُرَادِقُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%90%D9%82%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فُرَاعِيلُهَا | Onun çiti | 1 | 1 | [18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/ayet/18:29.md) |

## Mücavir kökler — 19 mücavir (23 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir
2. [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
3. [مهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Küllenmiş közdür
4. [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
5. [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hazırladık
6. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Çeper, çit demektir
7. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · İçecek
8. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Su
9. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bes besese dağınık taşlar demektir
10. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yüz demektir
11. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
12. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ateş demektir
13. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
14. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zalimler
15. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şey
16. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
17. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
18. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
19. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سردق |
| Yapı | Dörtlü (rubâî) |
| Özel Durum | Arapçalaşmış (muarreb) isim kökü |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md), [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md), [سقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [فسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapıyı, çadırı veya alanı çepeçevre kuşatan dış örtü, perde, çit veya koruyucu sundurma |
| Çekirdek Özet 2 | İnkârcıları çepeçevre kuşatarak hiçbir kaçış, hava veya temas imkânı bırakmayan azap çemberi ve ateş kubbesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kuşatıcı ve geçirimsiz sınırlama mekanizması; dışa kapalı, kaçışı imkânsız kılan nihai çevreleme |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece sıradan bir çadır tentesi veya basit bir duman perdesi sanıp kuşatıcı, geçirimsiz ve kaçışı engelleyici mutlak hapis niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Bir şeyin iç kısmı, gizlilik, örtülü ve korunaklı öz alanı; [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md), [سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md), [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md) köklerinde görülen içeriye alma, dizme ve akıtarak bağlama hareketi | د | [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md) kökünde delerek birbirine ekleme, zırh halkalarını peş peşe dizerek geçirimsiz bir ağ kurma manasını netleştirmiştir |
| [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md) | Birbirine kenetlenen ve deliksiz bir doku oluşturan zırh örgüsü veya kesintisiz bağ | ق | Dörtlü yapıya geçişle birlikte kenetlenmiş örtü ve halkalar, etrafı tamamen çeviren bağımsız bir dış mekân sınırına, saray ve çadır kubbesine (سردق) dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dik durma, dış etkilere karşı koruyucu bir dayanak ve perde oluşturma |
| ر | İnsan başı | Üst kısım, zirve, yapıların tavanı ve hâkim tepe noktası |
| د | Kapı | Geçiş eşiği, sınırlayıcı engel, kapatıldığında dış dünyayla irtibatı kesen bariyer |
| ق | Ufuktaki güneş, sınır halkası | Çepeçevre dönme, tam dairesel döngü, kuşatıcı nihai sınır hattı |
| سردق | Koruyucu desteğin üstten ve yanlardan dolaşarak kapı ve sınırları tamamen kapatıp dairesel biçimde hapsetmesi | Dört harfin birleşimi; üstten (ر) başlayıp desteklerle (س) inen ve bütün geçitleri (د) kapatarak dairesel bir sınır (ق) çizen geçirimsiz kuşatma alanını tasvir eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çadırın, köşkün veya avlunun etrafına çekilen büyük bez perde, dış çit, kubbe biçimindeki çadır tentesi veya evi çepeçevre saran korunaklı revak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Selâme b. Cendel, Nu‘mân b. Münzir’in Kisrâ tarafından hapsedilip öldürülmesini anlattığı beytinde korunaklı ve yüksek saray çadırını nitelemek için kullanmıştır: هو المُدْخِل النُّعْمان بَيْتاً، سَماؤه / صُدورُ الفُيولِ، بَعْدَ بَيْتٍ مُسَرْدَقِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi ve şehirli dilinde hükümdarların veya ileri gelenlerin ana otağının etrafına kurulan geniş çevreleme çadırına, ordugâhta kumandanın çadırını çevreleyen koruma perdesine ve toz dumanın göğü çadır gibi kaplamasına denmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, el-Mu‘arrab (Cevâlîkî), Kitâbü’l-Ayn.

### Sami etimolojik katman

Arapça سردق kökü, klasik dilbilimciler ve filologlar tarafından ittifakla Farsça kökenli bir ödünçleme (muarreb) olarak kaydedilmiştir. Kelimenin aslı Orta Farsça (Pehlevî) sarāparda / sarādar (saray perdesi, avlu çadırı, otağ revakı) veya sarāpardaġ birleşimine dayanır; "sarā" (ev, saray, konak) ve "parda" (perde, örtü) unsurlarının birleşmesiyle meydana gelmiştir. Arap diline Cahiliye döneminde, özellikle Hire menâzire krallığı ve Sâsânî temasları kanalıyla girmiş; dörtlü bir kök kalıbına sokularak سردق (fiili: serdaka, ismi: surâdık, çoğulu: surâdıkât) biçiminde yerleşmiştir. Sami dillerinde yerli bir kök olarak kök akrabalığı bulunmayıp, Doğu Sami/Aramî coğrafyasındaki idari ve mimari temasların bir yansıması olarak Arapçalaşmış, Arap fonetiğinde "s-r-d" (birbirine zırh gibi ekleme) çağrışımıyla semantik bir kaynaşma yaşamıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: el-Müfredât (Râgıb el-İsfahânî), el-Mu‘arrab (el-Cevâlîkî), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سردق / سُرَادِق | Dört harfli isim kalıbına aktarılmış; د ve ق harflerinin eklenmesiyle "etrafı çepeçevre örmek, kapatmak" manasında sülâsî köklerle ses benzerliği kurularak Arapçalaştırılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Doğrudan Sami kökü değildir | Sami dillerinin ortak mirası olmayıp, bölge dillerine İranî havzadan geçmiş kültürel-mimari bir terimdir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Hint-Avrupa / Orta Farsça (Pehlevî) sarāparda | Ev, saray (sarā) ve perde (parda) kelimelerinin birleşiminden türeyen ve çepeçevre saran hükümdar çadırını niteleyen bileşik isimdir | Kesin |

Kaynak: el-Cevâlîkî (el-Mu‘arrab), Râgıb el-İsfahânî (el-Müfredât), Lane (Arabic-English Lexicon).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سردق | Anlamlı | Çepeçevre kuşatan örtü, çadır perdesi | Bir yapıyı, avluyu veya insanı dört bir yandan kuşatan tente, sur ve perde | Kur'an'da geçer (hedef kök) |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سردق | Merkez | Kuşatıcı örtü ve dış çevre duvarı | Hem üstten hem yanlardan bütünüyle saran, kaçış menfezi bırakmayan kumaş veya duman kubbesi | Dış çevreleme, hapsedici ve geçirimsiz perdeleme |
| [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) | Komşu | Çepeçevre ihata etme | [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) fiili genel anlamda sınır çekmeyi ve kuşatmayı ifade eder; سردق ise bunun somut bir tente/çit formunda inşa edilmesidir | Soyut ve somut kuşatma |
| [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Koruyucu veya ayırıcı duvar çekme | [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) taş veya tuğladan dikey yükselen kentsel tahkimat duvarıdır; سردق ise üstü ve yanları örten gölgelik veya perde sistemidir | Dikey ve sert yapı engeli |
| [سقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81.md) | Komşu | Üst örtü, tavan | [سقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81.md) yalnızca yukarıdan gelen örtüyü ve çatıyı ifade ederken, سردق tavan ile birlikte yan tarafları da kapatıp bir fanus oluşturur | Sadece üst yatay düzlem |
| [فسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AD.md) | Zıt | Genişletmek, alan açmak, serbest bırakmak | Kuşatmanın, kapalılığın ve darlığın aksine sınırların kaldırılıp hareket ve nefes alanının genişletilmesidir | Açıklık, ferahlık ve sınırsızlık |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سردق | ما أحاط بالشيء من حائط أو خباء | Bir yapıyı veya alanı çepeçevre kuşatan duman, tente, perde veya dış sur | Kesin |
| Latince | velarium, tentorium circumdatum | Kuşatıcı tente, çadır tentesi | Amfitiyatroların veya ordugâhların üstünü ve etrafını örten geniş örtüyü karşılar; ancak cehennemdeki azap ve hapis nitelemesini doğrudan taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | pavilion enclosure, canopy, surrounding wall | Kuşatıcı tente, çardak, çevreleyen perde | Bir yapıyı çevreleyen çadır veya tente sistemini karşılar; ateşin kuşatıcı bir fanus halini alması anlamında "encircling flame canopy" ifadesiyle tam örtüşür | Güçlü |
| Almanca | Zeltumwandung, Baldachin, Gehege | Çadır duvarı, gölgelik, kuşatma perdesi | Bir alanın etrafına gerilen branda ve tente sistemini ifade eder; soyut kapatma ve sınırlama boyutunu kısmen verir | Güçlü |
| Fransızca | enceinte de tente, pavillon, dais | Çadır muhafazası, sayeban, çit | Çadırı çevreleyen koruma perdesini ve tentesini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Dictionnaire Gaffiot.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُرَادِقُهَا | Cehennem ateşinin ve dumanının inkârcıları çepeçevre saran hapsedici kubbesi | İnkârcılara hazırlanan ateşin, devasa bir çadır ve sur gibi onları kuşattığı ve içinden kaçışı imkânsız kıldığı azap sahnesi (Kehf [18:29](https://lisan.digital/tr/ayet/18:29.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sem‘iyyât ve cehennemin yapısı | Cehennem azabının sadece yakıcı bir unsur mu yoksa mahkûmların çıkışını engelleyen kuşatıcı mekânsal bir zindan mı olduğu tartışması | Ateşin aynı zamanda kaçışı imkânsız kılan fiziki bir çevreleme ve sur vazifesi görmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan bir fıkhî hüküm veya ıstılahî türetimi bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kehf [18:29](https://lisan.digital/tr/ayet/18:29.md) tefsiri ve kıyamet tasvirleri | "Surâdık" ifadesinin ateşin alevleri mi, dumanı mı yoksa cehennemi çevreleyen müstakil bir sur mu olduğu analizi | Tirmizî’de geçen hadis rivayetiyle desteklenerek, kalınlığı kırk yıllık mesafe olan dört duvarlı ve tavanlı bir ateş muhafazası olarak tefsir edilmesi |
| Hadis | Cehennemin vasıfları rivayetleri | Cehennem surâdıkının kalınlığı, surlarının ve dumanının dehşetini anlatan rivayetler | Azabın muhatabını dışarıdan bütünüyle izole eden devasa bir ateş kütlesi ve hapis çadırı olması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve uhrevi hapis | Mutlak kuşatıcı azap kubbesi | İnkârcıların ilahi adaletten kaçış yollarını tamamen tıkama | Dini kozmolojide cehennem, kaçışı olmayan kapalı ve izole bir sistem olarak kurulur | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve kapalı sistemler | İzole ve geçirimsiz çevreleme sınırı | Enerji ve kütle çıkışına izin vermeyen hapsedici dış çeper | Sistemin ürettiği sıcaklık ve basıncın içeride birikerek yoğunlaşmasını sağlayan dış zar | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve sınır güvenliği | Otağ revakı, koruma kordonu ve tahkimat | İktidar merkezini dış tehlikelerden koruyan veya mahkûmları çevreleyen tecrit kordonu | Hükümdarın mahremiyetini ve tebaadan ayrılığını sağlayan koruma perdesi; ceza hukukunda ise mutlak tecrit alanı | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün iktisadi sistem düzeyinde doğrudan bir kavramsal karşılığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı yüzey integrali ve adyabatik sınır (termodinamik) | Uzayda bir hacmi çepeçevre sarıp dışarıyla madde ve ısı alışverişini sıfırlayan, iç entropiyi ve basıncı maksimize eden geçirimsiz küresel zar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Panoptikon ve mutlak tecrit kurumu (sosyoloji/kriminoloji) | Bireyin dış dünya ile bütün duyusal, mekânsal ve sosyal bağlarını kesen, onu kendi ürettiği suçun yankısıyla baş başa bırakan kuşatıcı ceza mimarisi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece göçebe Arapların kullandığı basit bir çadır bezi veya dekoratif bir gölgelik gibi düşünerek azabın mimari ve ontolojik dehşetini hafifletmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | سردق bir çadırdan öte, kaçış deliklerinin tamamı kapatılmış, tavanı ve duvarları birleşerek bir fırın kubbesine dönüşmüş, ateşten ve dumandan müteşekkil aşılmaz bir kozmik zindandır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki kuşatmanın geçici bir duman sisi olduğu zannedilir; oysa lafız, inkârcının hiçbir yöne kaçamayacağı şekilde dış çevrenin tamamen alevden bir duvar ve tavan haline geldiğini bildirir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yabancı kökenli (muarreb) bir kelimeyi kendi belağat örgüsüne nasıl dahil ettiğini ve dünyevi lüks/hükümdarlık çadırı (sarāparda) imgesini tersyüz ederek zalimler için kaçınılmaz bir azap kafesine dönüştürdüğünü gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zalimlerin dünyevi güç ve zenginlikleriyle övündükleri, buna karşılık ahirette kendi amellerinin ateşiyle nasıl kuşatılacaklarını anlatan uyarı ayetlerinde (özellikle Kehf Suresi kıssalar bağlamında) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cehennem ateşinin sadece aşağıdan yanan bir zemin olduğu algısını düzeltir; ateşin aynı zamanda üstten ve yanlardan kubbeleşen aşılmaz bir mimari kuşatma olduğunu ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir mekânı, köşkü veya ordugâhı hem üstten hem yanlardan çepeçevre kuşatan büyük çadır örtüsü, revak, tente ve dış çevreleme perdesi.
- Soyut anlam: Bir varlığı veya topluluğu dış ortamdan bütünüyle tecrit eden, kaçış ve temas menfezlerini tamamen kapatan hapsedici ve geçirimsiz çevreleme sınırı.
- Sistematik karşılık: Termodinamikteki kapalı sınır zarı ve ceza mimarisindeki mutlak tecrit hücresi; dışarıya hiçbir enerji, madde ve canlının kaçamadığı nihai kuşatma kubbesi.
- LaTeX modeli: $$\partial \Omega \cap \left( \bigcup_{i=1}^n \vec{v}_i \right) = \emptyset \implies \Phi(\Omega) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Omega$ hapsedilen azap alanını, $\partial \Omega$ bu alanı çepeçevre kuşatan geçirimsiz surâdık sınır yüzeyini temsil eder. $\vec{v}_i$ içerideki unsurların kaçış vektörlerini gösterir; bu vektörlerin sınır yüzeyiyle kesişiminin boş küme ($\emptyset$) olması, hiçbir çıkış yolunun bulunmadığını ifade eder. $\Phi(\Omega) = 0$ ise bu kapalı hacimden dışarıya doğru olan akının (kurtuluş, nefes alma, yardım transferi) kesin olarak sıfırlandığını simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/ayet/18:29.md) — سُرَادِقُهَا

وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا

Meal (IK): De ki: Gerçek, Rabbınızdandır. İsteyen inansın, isteyen inkar etsin. Şüphesiz ki zalimler için, duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş hazırlamışızdır. Onlar feryad edip yardım dilediklerinde, erimiş maden gibi yüzleri kavuran bir su kendilerine sunulur. O, ne kötü içecek ve ne kötü duraktır.

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
والقُسْطانيّة: ندأة قوس قزح، أي: عوجه. قال:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
أي: متلبد.
قسطل: القَسْطل: الغبار، والقَسْطلان أيضاً، إذا سطع سطوعاً شديداً.
والقَسْطلانيُّ: قطف منسوبة إلى عامل أو بلد. الواحدة: قَسْطلانيَة، قال:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
والقِسْطالُ: الجهبذ.
قرطس: القِرْطاس معروف، يتخذ من بردي مصر. وكل أديم ينصب للنضال فاسمه: قِرطاس.
يقال: قَرْطَسَ الرامي إذا أصاب الأديم. وجرمز إذا أخطأ، والرمية التي تصيبها اسمها: المُقَرْطَسَة.
قردس: قُردُوس: اسم أبي حي.
سردق.
السُّرادق: كل ما أحاط بشيء نحو الشقة في المضرب، أو الحائط المشتمل على الشيء.
والسُّرادق يجمع على السّرادقات.
وبيت مُسَرْدَقٌ أعلاه وأسفله: مشدود كله، قال:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ
دنقس: الدَّنْقَسَةُ: تطأطؤ الرأس ذلاً وخضوعا، وخفض البصر. قال:
إذا رآني من بعيد دنقسا
قدمس: القُدْمُوسُ: الملك الضخم، والقُدْمُوسةُ: الصخرة العظيمة، الجميع: القَداميس، قال جرير:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ
دمقس: الدِّمَقْسُ: الإبريسم. قال العجاج:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
وقال:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل
قنسر: القِنَّسْرُ، وبعضهم يقول: قِنِّسْر، والقِنَّسْريّ: الكبير السن، قال العجاج:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
بنصب النون وتشديدها.
قِنَّسْرين: كورة بالشام.
نقرس: النِّقْرِسُ: داء في الرجل. والنِّقرسُ: الداهية من الأدلاء. يقال: دليل نِقْرس، وطبيب نِقْرس. والنِّقرِيسُ: الشيء تتخذه النساء على صيغة الورد يغرزنه في رؤوسهن. قال:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ
قرنس: القُرْناس: شبه أنف يتقدم من الجبل.
وقَرْنس البازي، فعل له لازم، إذا كرز، وخيطت عيناه أول ما يصاد.
قسبر: القَسْبُريّ: الذكر الشديد.
قربس: القَرَبُوسُ: حنو السرج، وبعض أهل الشام يثقله وهو خطأ. ويجمعه: قَرَبابيس، وهو أشد خطأ.
قبرس: القِبْرِسُ والقُبْرُسُ من النحاس أجوده. وفي ثغور الشام موضع يقال له: قُبْرُس.
قرقس: القَرَقُوس: القف الصلب. ويقال: القِرْقِسُ: الجرجس، قال:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس
مرقس: اسم لإبليس جاهلي عليه لعنة الله. وسمي امرؤ القيس بذلك، لأنه كان يقول الشعر على لسان إبليس، ولا ينبغي أن يقولوا: امرؤ القيس، ولكن امرؤ الله، ولكن جرى هذا على ألسنتهم.
قسمل: القساملةُ: حي من اليمن، والنسبة إليهم: قَسْمليّ.
قلمس: القَلَمَّسُ: الرجل الداهية، المنكر، البعيد الغور. وكان القَلَمَّسُ الكناني من نسأة الشهور على معد. كان يقف في الجاهلية عند جمرة العقبة، فيقول: اللهم إني ناسئ الشهور، واضعها مواضعها، وإني لا أغاب ولا أجاب. اللهم إني أحللت أحد الصفرين، حرمت صفر المؤخر، وكذلك في الرجبين، شعبان ورجب، ثم يقول: انفروا على اسم الله فذلك قوله جل وعز: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".
سملق: السَّلْمَقُ: القاع الأملس. وعجز سَمْلقٌ: سيئة الخلق.
والسَّمْلَقةُ: الرديئة في البضع.
سفسق: السَّفاسِقُ: شطب السيوف كأنها عمود في متنه، ممدودة كالخيط. ويقال: بل هو ما بين الشطبتين على صفحة السيف طولاً. والواحدة: سِفْسِقة. قال امرؤ القيس:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله
سمسق: والمُستُقة: الياسمين.
مستق: المُسْتُقةُ: ضرب من الثياب، ويقال: من الفراء.
والمُستُقة: نوع من الملاهي، وهي المزمار، دخيل معرب.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين**
**قسطس**: **القِسطاسُ**, ve **القُسطاسُ** bir lugat olarak: terazilerin en doğrusu; ve denilir ki: o, **الشاهين**’dir. Ve **القَرَسْطُون**: **القبان** (kantar) Şamlıcadır.
Ve **القُسْطَناس**: güzel koku ezme taşı. İmru’ul-Kays dedi ki:
ردي علي كميت اللون صافـية		كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد

**قسطر**: **القَسْطَرَى**: sarraf, Şamlıcadır. Ve onlar **القَساطِرة**’dir; ve denilir ki: tekil: **قَسْطَر** ve **قِسْطار**. Ve çoğul yapılır: **قساطرة**. Dedi ki:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن		من الذهب المضروب عند القَساطِره

**قسطن**.
Ve **القُسْطانيّة**: gökkuşağının nemi; yani: onun eğriliği. Dedi ki:
ونؤي كقُسْطانيّة الدجن ملد
yani: birbirine yapışmış.

**قسطل**: **القَسْطل**: toz; ve **القَسْطلان** da (böyledir), şiddetli bir parlayışla parladığı zaman.
Ve **القَسْطلانيُّ**: bir âmile veya bir beldeye nispet edilen bir üzüm salkımı. Tekili: **قَسْطلانيَة**. Dedi ki:
كأن عليه القَسْطلانيّ مخملاً		إذا ما اتقت شفانه بالمناكب
Ve **القِسْطالُ**: sarraf.

**قرطس**: **القِرْطاس** bilinir; Mısır papirüsünden yapılır. Ve her deri ki atış talimi için dikilir, onun adı: **قِرطاس**.
Denilir ki: **قَرْطَسَ** okçu, deriyi vurduğu zaman. Ve **جرمز** (derler) ıskaladığı zaman. Ve isabet eden atışın adı: **المُقَرْطَسَة**.

**قردس**: **قُردُوس**: Ebû Hayy’ın adıdır.

**سردق**.
**السُّرادق**: bir şeyi kuşatan her şey; mesela çadır yerinde bölme gibi, yahut şeyi içine alan duvar gibi.
Ve **السُّرادق** **السّرادقات** üzere çoğul yapılır.
Ve üstü ve altı **مُسَرْدَقٌ** olan bir ev: bütünüyle gerilmiş (sıkılmış)tır. Dedi ki:
هو المدخل النعمان بيتاً سمـاؤه		نحور الفيول، بعد بيت مُسَرْدَقِ

**دنقس**: **الدَّنْقَسَةُ**: zillet ve boyun eğme olarak başı eğmek; ve bakışı kısmak. Dedi ki:
إذا رآني من بعيد دنقسا

**قدمس**: **القُدْمُوسُ**: iri (büyük) hükümdar; ve **القُدْمُوسةُ**: büyük kaya. Hepsi: **القَداميس**. Cerîr dedi ki:
وآبنا نزار أحلاني بـمـنـزلة		في رأس أرعن عادي القَداميسِ

**دمقس**: **الدِّمَقْسُ**: ipek. el-A‘câc dedi ki:
خوداً تخال ريطها المُدَمْقَسا
Ve dedi ki:
يظل العذارى يرتمين بلحمها		وشحم كهداب الدِّمَقْسِ المفتل

**قنسر**: **القِنَّسْرُ**, ve bazısı der ki: **قِنِّسْر**. Ve **القِنَّسْريّ**: yaşlı (ileri yaşta). el-A‘câc dedi ki:
أطرباً وأنت قِنَّسْريُّ
**النون**’un nasbı ve şeddelenmesiyle.

**قِنَّسْرين**: Şam’da bir kûre (idari bölge).

**نقرس**: **النِّقْرِسُ**: ayakta bir hastalık. Ve **النِّقرسُ**: kılavuzlardan bir felaket (baş belası). Denilir ki: **دليل نِقْرس**, ve **طبيب نِقْرس**. Ve **النِّقرِيسُ**: kadınların gül biçiminde edindikleri, başlarının üstlerine sapladıkları şey. Dedi ki:
فحليت من خز وبز وقـرمـز		ومن صنعه الدنيا عليك النّقارِسُ

**قرنس**: **القُرْناس**: dağdan öne doğru çıkan burun benzeri şey.
Ve **قَرْنس** doğanın (şahinin) (fiilidir); ona lâzım bir fiildir: **كرز** ettiği zaman; ve avlandığı ilk vakit gözleri dikilir.

**قسبر**: **القَسْبُريّ**: şiddetli erkek.

**قربس**: **القَرَبُوسُ**: eyerin yayı. Ve Şam ehlinin bazısı onu ağırlaştırır (telaffuz eder); o hatadır. Ve onun çoğulu: **قَرَبابيس**; ve o, daha şiddetli bir hatadır.

**قبرس**: **القِبْرِسُ** ve **القُبْرُسُ**: bakırdan, onun en iyisi. Ve Şam sınırlarında **قُبْرُس** denilen bir yer vardır.

**قرقس**: **القَرَقُوس**: sert kabuk. Ve denilir ki: **القِرْقِسُ**: **الجرجس**. Dedi ki:
فليت الأفاعي يعضضننـا		مكان البراغيث والقِرْقِسِ
يحرمن جنبي نوم الفراش		ويؤذين جسمي إن أجلس

**مرقس**: câhiliye (döneminde) İblîs’in bir adıdır; Allah’ın laneti onun üzerine olsun. Ve İmru’ul-Kays buna isimlendirildi; çünkü o, İblîs’in dili üzere şiir söylerdi. Ve “İmru’ul-Kays” demeleri uygun değildir; fakat “İmru’ullah” (demeleri gerekir); fakat bu, onların dilleri üzerinde cereyan etti.

**قسمل**: **القساملةُ**: Yemen’den bir kabile; ve onlara nispet: **قَسْمليّ**.

**قلمس**: **القَلَمَّسُ**: felaket adamı; münker; derinliği uzak. Ve **القَلَمَّسُ الكناني** Ma‘add üzerine ayların ertelenmesinden idi. Câhiliyede Cemretü’l-Akabe yanında durur, sonra derdi: Allah’ım, ben ayları erteleyenim; onları yerlerine koyanım; ve ben ne gizlenirim ne de cevaplanırım. Allah’ım, iki saferden birini helâl kıldım; sonraki saferi haram kıldım; ve aynı şekilde iki recepte: Şa‘bân ve Receb. Sonra derdi: Allah’ın adı üzere sefere çıkın. İşte bu, O’nun (azze ve celle) sözüdür: "إنما النسيئ زيادة في الكفر".

**سملق**: **السَّلْمَقُ**: düz (kaygan) taban. Ve **عجز سَمْلقٌ**: kötü huylu.
Ve **السَّمْلَقةُ**: cima’da kötü (olan kadın).

**سفسق**: **السَّفاسِقُ**: kılıçların çizgisi; sanki onun sırtında bir sütun gibidir; ip gibi uzatılmıştır. Ve denilir ki: bilakis o, kılıcın yüzünde uzunlamasına iki çizgi arasındaki şeydir. Tekili: **سِفْسِقة**. İmru’ul-Kays dedi ki:
ومستلئم كشفت بالرمـح ذيلـه		أقمت بعضب ذي سَفاسِقَ ميله

**سمسق**: ve **المُستُقة**: yasemin.

**مستق**: **المُسْتُقةُ**: elbiselerden bir tür; ve denilir ki: kürkten.
Ve **المُستُقة**: eğlencelerden bir türdür; o, kaval (mizmâr)dır; yabancı, Arapçalaştırılmıştır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السُرادِقُ: واحد السُرادِقاتِ التي تُمَدُّ فوق صَحْنِ الدار. وكلُّ بيتٍ من كُرْسُفٍ فهو سُرادِقُ. يقال: بيتٌ مُسَرْدَقٌ. قال الشاعر يذكر َبْرَويزَ وقتْلَهُ النعمانَ بن المنذر تحت أرجل الفيلة:
هو المُدْخِلُ النعمانَ بيتاً سَمـاؤُهُصُدورِ الفيولِ بعد بيتٍ مُسَرْدَق

##### Türkçe

**السُرادِقُ**: Avlunun ortası üzerine gerilen **السُرادِقاتِ**’tan biridir. Ve pamuktan olan her ev (çadır) **سُرادِقُ**tur. Denir ki: **بيتٌ مُسَرْدَقٌ**. Şair, Pervîz’i ve onun, fillerin ayakları altında Münzir oğlu Nu‘mân’ı öldürmesini anarak dedi ki:
O, Nu‘mân’ı, göğü fillerin göğüsleri olan bir eve, **بيتٍ مُسَرْدَق**’tan sonra, sokandır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السرادق فارسي معرب، وليس في كلامهم اسم مفرد ثالثه ألف وبعده حرفان (انظر: التعريب والمعرب ص 110)، قال تعالى: ﴿أحاط بهم سرادقها﴾ [الكهف/29]، وقيل: بيت مسردق، مجعول على هيئة سرادق.

##### Türkçe

- **السرادق** Farsça muarrebdir; onların كلامında üçüncüsü ألف olan ve ondan sonra iki harf bulunan tekil bir isim yoktur (bak: **التعريب والمعرب** s. 110). Yüce Allah dedi ki: ﴿أحاط بهم **سرادقها**﴾ [الكهف/29]. Ve denildi ki: **بيت مسردق**; **سرادق** heyeti üzere yapılmış.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السُّرادِق: ما أحاط بالبناء، والجمع سُرادِقات؛ قال سيبويه: جمعوه بالتاء وإن كان مذكراً حِينَ لم يكسّر. وفي التنزيل: أحاطَ بهم سُرادِقُها، في صفة النار أعاذنا الله منها؛ قال الزجاج: صار عليهم سُرادِقٌ من العذاب. والسُّرادِقُ: كل ما أحاطَ بشيءٍ نحو الشُّقَّة في المِضْرَب أو الحائط المشتمل على الشيء. ابن الأثير: وقد ورد في الحديث ذكر السُّرادِق في غير موضع، وهو كل ما أحاط بشيءٍ من حائط أو مِضْرَب أو خباء. وقال بعض أهل التفسير في قوله تعالى: وظِلٍّ مِنْ يَحْمومٍ؛ هو من سُرادِقِ أهل النار. وبيت مُسَرْدَق: وهو أن يكون أعلاه وأسفله مشدوداً كله؛ وقد سَرْدَقَ البيت؛ قال سلامة بن جندل يذكر قَتْلَ كِسْرى للنعمان: هو المُدْخِل النُّعْمان بَيْتاً، سَماؤه
صُدورُ الفُيولِ، بَعْدَ بَيْتٍ مُسَرْدَقِ
الجوهري: السُّرادِق واحد السُّرادِقات التي تُمَدُّ فوق صحن الدار. وكل بيت من كُرْسُف فهو سُرادِق؛ قال رؤبة:
يا حَكَمُ بنَ المُنْذِر بن الجارودْ،
أنتَ الجوادُ ابنُ الجواد المحمودْ،
سُرادِقُ المَجْد عليك ممدودْ
وقيل: الرجز للكذّاب الحِرْمازي، وأنشد بيتاً للأَعشى وقال في سببه: يذكر ابن وَبْر وقَتْلَه النعمان بن المنذر تحت أرجل الفِيَلة، وأنشد البيت الذي تقدمت نسبته لسلامة بن جندل. والسُّرادِقُ: الغبار الساطع؛ قال لبيد يصف حُمُراً:
رَفَعْنَ سُرادِقاً في يوم رِيحٍ،
يُصَفِّقُ بَينَ مَيْلٍ واعْتِدال
وهو أيضاً الدخان الشاخص المحيط بالشيء؛ قال لبيد يصف عيراً يطرد عانةً، وأنشد البيت.

##### Türkçe

**السُّرادِق**: binayı kuşatan şey; çoğulu **سُرادِقات**’tır; Sîbeveyh dedi ki:
Onu **التاء** ile çoğul yaptılar, müzekker olduğu hâlde, kırık çoğul yapılmadığı zaman. Tenzîl’de: “Onları
**سُرادِقُها** kuşattı”, ateşin sıfatında—Allah bizi ondan korusun—; Zeccâc dedi ki: Onların üzerine azaptan bir **سُرادِق** oldu. Ve **السُّرادِقُ**: bir şeyi kuşatan her şeydir; **الشُّقَّة** gibi, **المِضْرَب**’da, yahut şeyi içine alan duvar gibi. İbnü’l-Esîr: Hadiste **السُّرادِق**’ın zikri birden çok yerde gelmiştir; o, duvardan yahut **مِضْرَب**’dan yahut çadırdan bir şeyi kuşatan her şeydir. Ve bazı tefsir ehli, Yüce sözü: “**وظِلٍّ مِنْ يَحْمومٍ**” hakkında dedi ki: O, ateş ehlinin **سُرادِقِ**’ındandır. Ve **بيت مُسَرْدَق**: o, üstü ve altı bütünüyle bağlanmış olmasıdır; ve evi **سَرْدَقَ** etti; Selâme b. Cendel, Kisrâ’nın Nu‘mân’ı öldürmesini anarak dedi:
هو المُدْخِل النُّعْمان بَيْتاً، سَماؤه
صُدورُ الفُيولِ، بَعْدَ بَيْتٍ مُسَرْدَقِ

Cevherî: **السُّرادِق**; avlunun ortasının üstüne gerilen **السُّرادِقات**’ın tekilidir. Ve **كُرْسُف**’tan olan her ev bir **سُرادِق**’tır; Rü’be dedi:
يا حَكَمُ بنَ المُنْذِر بن الجارودْ،
أنتَ الجوادُ ابنُ الجواد المحمودْ،
سُرادِقُ المَجْد عليك ممدودْ

Ve denildi ki: recez, yalancı **الحِرْمازي**’nindir; ve A‘şâ’ya ait bir beyit okudu ve sebebi hakkında dedi ki:
İbn Vebr’i ve onun, fillerin ayakları altında Nu‘mân b. Münzir tarafından öldürülmesini anıyor; ve Selâme b. Cendel’e nispeti daha önce geçmiş olan beyiti okudu. Ve **السُّرادِقُ**: yükselen tozdur; Lebîd, yaban eşeklerini vasfederek dedi:
رَفَعْنَ سُرادِقاً في يوم رِيحٍ،
يُصَفِّقُ بَينَ مَيْلٍ واعْتِدال

Ve o, ayrıca, şeyi kuşatan yükselmiş dumandır; Lebîd, bir yaban eşeğini bir sürüyü kovalarken vasfederek dedi; ve beyiti okudu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ر د ق * * السُّرْدَاقُ * واحد * السُّرَادِقاتِ * التي تمد فوق صحن الدار وكل بيت من كرسف أي قطن فهو * سُرادِقُ * يقال بيت * مُسَرْدَق

##### Türkçe

* س ر د ق * * **السُّرْدَاقُ** * **السُّرَادِقاتِ**’in tekilidir; avlunun sahnı üzerine uzatılanlardan (olan)dır; ve pamuktan, yani **كرسف**’ten olan her ev (çadır) **سُرادِقُ**’tur; **مُسَرْدَق** ev denilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السرادق كعلابط، وإنما أهمله لشهرته: الذي يمد فوق صحن البيت وفي الصحاح: صحن الدار، وقال ابن الأثير: هو كل ما أحاط بشيء: من حائط أو مضرب أو خباء ج: سرادقات قال سيبويه: جمعوه بالتاء وإن كان مذكرا حين لم يكسر، وفي التنزيل:  أحاط بهم سرادقها  قال الزجاج: أي: صار عليهم سرادق من العذاب، أعاذنا الله تعالى منها.

  والسرادق: البيت من الكرسف نقله الجوهري، وأنشد لرؤبة، وهكذا وقع في كتاب سيبويه، قال الصاغاني: وليس له، وإنما هو للكذاب الحرمازي:
  يا حكم بن المنذر بن الجارود
  أنت الجواد ابن الجواد المحمود
  سرادق المجد عليك ممدود والسرادق: الغبار الساطع نقله الأزهري، وأنشد للبيد - رضي الله عنه- يصف حمرا:
  رفعن سرادقا في يوم ريح                      يصفق بين ميل واعتدال وقيل: هو الدخان الشاخص المرتفع المحيط بالشيء وبه فسر أيضا قول لبيد السابق يصف عيرا يطرد عانة.
 وقال الليث: بيت مسردق أي: أعلاه وأسفله مشدود كله قال سلامة بن جندل السعدي يذكر قتل كسرى للنعمان:
  هو المدخل النعمان بيتا سمـاؤه                      صدور الفيول بعد بيت مسردق ونسبه الجوهري للأعشى يذكر أبرويز وقتله النعمان بن المنذر تحت أرجل الفيلة.
 قال شيخنا: وأغفل المصنف التنبيه على كون السرادق معربا تقصيرا، قال الجواليقي: هو معرب:  سرادار  أو  سراطاق  وقد أغفله الكرماني والحافظ بن حجر وغيرهما: الخيمة ، وفيه نظر.

##### Türkçe

**السرادق** ( **علابط** gibi), ancak onu şöhreti sebebiyle ihmal etti: evin avlusu üzerine gerilen şeydir; **الصحاح**’ta: evin avlusu. İbnü’l-Esîr dedi: O, bir şeyi kuşatan her şeydir: duvardan, çadırdan veya çadırdan; çoğulu: **سرادقات**. Sîbeveyh dedi: Kırılmadığı zaman, müzekker olduğu hâlde onu **التاء** ile çoğul yaptılar. Tenzîl’de: “Onları onun **سرادقها**’sı kuşattı.” Zeccâc dedi: yani: azaptan bir **سرادق** onların üzerine oldu; Allah Teâlâ bizi ondan esirgesin.

Ve **السرادق**: pamuktan evdir; onu Cevherî nakletti. Rü’be’ye ait olarak bir beyit okundu; Sîbeveyh’in kitabında da böyle vâki olmuştur. Sâgânî dedi: Bu ona ait değildir; ancak o, yalancı el-Hırmâzî’nindir:
يا حكم بن المنذر بن الجارود
أنت الجواد ابن الجواد المحمود
سرادق المجد عليك ممدود

Ve **السرادق**: parlayan yükselen tozdur; onu Ezherî nakletti. Lebîd’e -Allah ondan razı olsun- ait olarak, yaban eşeklerini vasfederken bir beyit okundu:
رفعن سرادقا في يوم ريح                      يصفق بين ميل واعتدال

Ve denildi: O, şeyin etrafını kuşatan, dikilen yükselen dumandır; Lebîd’in önceki sözü de bununla tefsir edildi; bir yaban eşeğini, bir sürüyü kovalarken vasfeder.

Leys dedi: **بيت مسردق** yani: üstü ve altı bağlanmış, bütünüyle sıkılmıştır. Selâme b. Cendel es-Sa‘dî, Kisrâ’nın Nu‘mân’ı öldürmesini zikrederek dedi:
هو المدخل النعمان بيتا سمـاؤه                      صدور الفيول بعد بيت مسردق

Cevherî onu A‘şâ’ya nisbet etti; Ebrûvîz’i ve onun, Nu‘mân b. el-Münzir’i fillerinin ayakları altında öldürmesini zikreder.

Şeyhimiz dedi: Müellif, **السرادق**’ın mu‘arreb oluşuna dair tenbihi kusurla ihmal etti. Cevâlikî dedi: O mu‘arrebtir: **سرادار** veya **سراطاق**. Kirmânî ile Hâfız İbn Hacer ve başkaları onu ihmal ettiler: **الخيمة**; bunda nazar vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

[Q. 1. سَرْدَقَ, inf. n. سَرْدَقَةٌ, He covered a house with an awning over its interior court, as a protection from the heat of the sun: so accord. to Golius, as on the authority of the KL: and the same is indicated by the explanation of the pass. part. n. in the PS: but in the KL, I find only the inf. n. expl. by سَرَاپَرْدَهْ كَرْدَنْ: the verb may, however, be better expl. as signifying he furnished with a سُرَادِق, q. v.]
سُرَادِقٌ
سُرَادِقٌ ذ , said by El-Jawلleekee to be an arabicized word from [the Pers.] سَرَادَرْ or سَرَاطَاقْ, (MF,) An awning extended over the interior court of a house: (S, O, Msb, K:) [and the cover of a tent:] and any tent of cotton: (S, O, K, and mentioned in the Msb as on the authority of J:) or a [ tent of the kind called] فُسْطَاط; (Bd in xviii. 28;) so says AO: (Msb:) also (Msb) an enclosure around a خَيْمَة [or tent], consisting of pieces of cloth, without a roof: (Mgh, Msb:) or an enclosure (حُجْرَة) around a فُسْطَاط: (Ksh and Bd ubi suprل:) or what surrounds the [tent called] خَيْمَة and the [tent called] قُبَّة: (Ham p. 772:) or any wall or enclosure, or [tent such as is called] مِضْرَب or [such as is called] خِبَآء that surrounds a thing: (IAth, TA:) pl. سُرَادِقَاتٌ: (S O, K:) it has this pl., though it is masc., because. it has no broken pl. (Sb, TA.) ElKedhdhلb El-Hirmلzee says, not Ru-beh as in the “ Book ” of Sb [and in the S], addressing Hakam Ibn-El-Mundhir Ibn-El-Jلrood,
سُرَادِقُ المَجْدِ عَلَيْكَ مَمْدُودْ
(assumed tropical:) [The canopy of glory is extended over thee]. (O, TA.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) Dust rising; or spreading, or diffusing itself. (Az, O, K.) ― -b3- And (assumed tropical:) Smoke rising high, and surrounding a thing. (Az, O, K.) ― -b4- In the Kur xviii. 28, it is applied to what will surround the unbelievers, of the fire of Hell, (Ksh, Bd,) as being likened to a فُسْطَاط, (Bd,) or to an enclosure around a فسطاط; or as meaning the smoke of the fire; or a wall thereof. (Ksh, Bd.)

بَيْتٌ مُسَرْدَقٌ
بَيْتٌ مُسَرْدَقٌ ذ (Lth, S, &c.) [A house, or tent,] having a سُرَادِق: (Ksh in xviii. 28, and PS:) or having the whole of its upper part, and of its lower part, مَشْدُود [accord. to the TK here meaning curtained, which seems to be the only apposite rendering, but I know not any authority for it], (Lth, JK, O, K, TA,) or مَسْدُود [i. e. closed, &c.]. (So in the CK.)

##### Türkçe

[Q. 1. **سَرْدَقَ**, mastar ismi **سَرْدَقَةٌ**, O, bir evin iç avlusu üzerine, güneşin sıcağından korunma olarak, bir gölgelik örttü: Golius’a göre, KL’nin rivayeti üzerine böyledir: ve aynı şey, PS’deki ism-i mef‘ûlün açıklamasından da anlaşılmaktadır: fakat KL’de ben yalnızca mastar ismini, **سَرَاپَرْدَهْ كَرْدَنْ** ile açıklanmış olarak buluyorum: bununla beraber fiil, “bir **سُرَادِق** ile donattı” mânâsında daha iyi açıklanabilir; bk. o.]

**سُرَادِقٌ**
**سُرَادِقٌ** ذ , El-Jawلleekee tarafından [Farsça] **سَرَادَرْ** veya **سَرَاطَاقْ**’tan arapçalaştırılmış bir kelime olduğu söylenmiştir, (MF,) Bir evin iç avlusu üzerine gerilmiş bir gölgelik: (S, O, Msb, K:) [ve bir çadırın örtüsü:] ve pamuktan olan her çadır: (S, O, K, ve Msb’de J’nin rivayeti üzerine zikredilmiştir:) yahut bir **فُسْطَاط**; (Bd xviii. 28’de;) AO böyle der: (Msb:) ayrıca (Msb) bir **خَيْمَة** [yahut çadır] etrafında, çatı olmaksızın, kumaş parçalarından oluşan bir kuşatma: (Mgh, Msb:) yahut bir **فُسْطَاط** etrafında bir kuşatma (**حُجْرَة**): (Ksh ve Bd, yukarıda anılan yerde:) yahut **خَيْمَة** denilen [çadırı] ve **قُبَّة** denilen [çadırı] kuşatan şey: (Ham s. 772:) yahut bir şeyi kuşatan her duvar veya kuşatma, yahut **مِضْرَب** denilen [çadır] veya **خِبَآء** denilen [çadır]: (IAth, TA:) çoğulu **سُرَادِقَاتٌ**: (S O, K:) müzekker olduğu hâlde bu çoğula sahiptir; çünkü kırık çoğulu yoktur. (Sb, TA.) ElKedhdhلb El-Hirmلzee der ki, Sb’nin “Kitap”ında [ve S’de] olduğu gibi Ru-beh değil, Hakam Ibn-El-Mundhir Ibn-El-Jلrood’a hitaben,
**سُرَادِقُ المَجْدِ عَلَيْكَ مَمْدُودْ**
(mecaz kabul edilerek:) [İzzetin gölgeliği senin üzerine uzatılmıştır]. (O, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) Yükselen toz; yahut yayılan, yahut kendini dağıtan. (Az, O, K.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) Yükseğe yükselen ve bir şeyi kuşatan duman. (Az, O, K.) ― -b4- Kur’ân’da xviii. 28’de, cehennem ateşinden kâfirleri kuşatacak olana uygulanır, (Ksh, Bd,) bir **فُسْطَاط**’a benzetilmesi itibarıyla, (Bd,) yahut bir **فُسْطَاط** etrafındaki bir kuşatmaya; yahut ateşin dumanı mânâsında; yahut onun bir duvarı mânâsında. (Ksh, Bd.)

**بَيْتٌ مُسَرْدَقٌ**
**بَيْتٌ مُسَرْدَقٌ** ذ (Lth, S, &c.) [Bir ev, yahut çadır,] bir **سُرَادِق**’ı olan: (Ksh xviii. 28’de, ve PS:) yahut üst kısmının tamamı ve alt kısmının tamamı **مَشْدُود** olan [TK’ye göre burada “perdelenmiş” mânâsında; ki bu, uygun tek karşılık gibi görünür; fakat bunun için herhangi bir delil bilmiyorum], (Lth, JK, O, K, TA,) yahut **مَسْدُود** [yani kapatılmış, vb.] olan. (CK’de böyledir.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَرْدَقَ
سَرْدَقَ
a.  Erected an awning &c.

سُرَادِق
سُرَادِق ( pl. سُرَادِقَات ),
a.  Awning, canopy; pavilion.

سَردِيْن
سَردِيْن
a.  Sardine.

##### Türkçe

سَرْدَقَ
سَرْدَقَ
a.  Bir tente vb. dikti.

سُرَادِق
سُرَادِق (çoğ. **سُرَادِقَات**),
a.  Tente, gölgelik; pavyon.

سَردِيْن
سَردِيْن
a.  Sardalya.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سردق
سَرْدَقَ - يُسَرْدِقُ - سُرَادِق
سَرْدَقَ - يُسَرْدِقُ + كائن + مكاناً أو بناءً: أحاطه بسياج أو بسور صغير يبين حدوده: أحاطه بسياج أو حبال أو قماش أو أسلاك شائكة أو سور خشبي أو ما شابه لبيان حدوده وليس لعزله
سُرَادِق: على وزن " فـُُعاعـِل" اسم فاعل من " سَرْدَقَ - يُسَردِقُ ": اسم آلة منه: السياج: ما يحيط بالبناء أو الخباء فيحجزه عما حوله
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإغلاق ومنع الحركة من الكائن أو إليه بالإحاطة بمانع"، وهي:
حَاط َ - يَحُوْطُ، حَدَقَ - يَحْدِقُ، سَارَ - يَسُوْرُ، طَوَقَ - يَطُوْقُ، حَالَ - يَحُوْلُ، سَرْدَقَ - يُسَردِقُ
سرادقها
 	﴿وقل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَاراً أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه بئس الشراب وساءت مرتفقا(29)﴾ الكهف
مختار الصحاح
● [سردق] س ر د ق: السُّرْدَاقُ واحد السُّرَادِقاتِ التي تمد فوق صحن الدار وكل بيت من كرسف أي قطن فهو سُرادِقُ يقال بيت مُسَرْدَق
معجم الفرائد القرآنية
س ر د ق
"سُرَادِقُهَا" في قوله تعالى:" إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَاراً أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا "(29) الكهف .
السُّرادق : ما أحاط بالشيء كالحائط والخباء وغيرها. وقيل: كل ما أحاط بشيء يسمى السرادق، والمراد بالآية أن أهل النار لا مخلص لهم فيها، ولا فرجة، بل هي محيطة بهم من كل جانب .
الراغب
سردق
- السرادق فارسي معرب، وليس في كلامهم اسم مفرد ثالثه ألف وبعده حرفان (انظر: التعريب والمعرب ص 110)، قال تعالى: }أحاط بهم سرادقها{ [الكهف/29]، وقيل: بيت مسردق، مجعول على هيئة سرادق.
ملخص اللسان
1.     السُّرادِق: ما أحاط بالبناء، والجمع سُرادِقات؛ وهو كل ما أحاط بشيءٍ من حائط أو مِضْرَب أو خباء
2.     وبيت مُسَرْدَق: وهو أن يكون أعلاه وأسفله مشدوداً كله؛ وقد سَرْدَقَ البيت
3.     السُّرادِق واحد السُّرادِقات التي تُمَدُّ فوق صحن الدار.
4.    وكل  بيت من كُرْسُف فهو سُرادِق
لسان العرب
● - سردق: السُّرادِق: ما أحاط بالبناء، والجمع سُرادِقات؛ قال سيبويه:    جمعوه بالتاء وإن كان مذكراً حِينَ لم يكسّر. وفي التنزيل: أحاطَ بهم    سُرادِقُها، في صفة النار أعاذنا الله منها؛ قال الزجاج: صار عليهم سُرادِقٌ من    العذاب. والسُّرادِقُ: كل ما أحاطَ بشيءٍ نحو الشُّقَّة في المِضْرَب أو    الحائط المشتمل على الشيء. ابن الأثير: وقد ورد في الحديث ذكر السُّرادِق    في غير موضع، وهو كل ما أحاط بشيءٍ من حائط أو مِضْرَب أو خباء. وقال    بعض أهل التفسير في قوله تعالى: وظِلٍّ مِنْ يَحْمومٍ؛ هو من سُرادِقِ أهل    النار. وبيت مُسَرْدَق: وهو أن يكون أعلاه وأسفله مشدوداً كله؛ وقد    سَرْدَقَ البيت؛ قال سلامة بن جندل يذكر قَتْلَ كِسْرى للنعمان:    هو المُدْخِل النُّعْمان بَيْتاً، سَماؤه    صُدورُ الفُيولِ، بَعْدَ بَيْتٍ مُسَرْدَقِ    الجوهري: السُّرادِق واحد السُّرادِقات التي تُمَدُّ فوق صحن الدار. وكل    بيت من كُرْسُف فهو سُرادِق؛ قال رؤبة:    يا حَكَمُ بنَ المُنْذِر بن الجارودْ،    أنتَ الجوادُ ابنُ الجواد المحمودْ،    سُرادِقُ المَجْد عليك ممدودْ    وقيل: الرجز للكذّاب الحِرْمازي، وأنشد بيتاً للأَعشى وقال في سببه:    يذكر ابن وَبْر وقَتْلَه النعمان بن المنذر تحت أرجل الفِيَلة، وأنشد البيت    الذي تقدمت نسبته لسلامة بن جندل. والسُّرادِقُ: الغبار الساطع؛ قال لبيد    يصف حُمُراً:    رَفَعْنَ سُرادِقاً في يوم رِيحٍ،    يُصَفِّقُ بَينَ مَيْلٍ واعْتِدال    وهو أيضاً الدخان الشاخص المحيط بالشيء؛ قال لبيد يصف عيراً يطرد عانةً،    وأنشد البيت.
مقاييس اللغة:
و(السُّرادِق): الغبار.
القاموس المحيط:
السُّرادِقُ الذي يُمَدُّ فَوْقَ صَحْنِ البَيْتِ، ج سُرادِقاتٌ، والبَيْتُ من الكُرْسُفِ، والغُبارُ الساطِعُ، والدُّخانُ المُرْتَفِعُ المُحيطُ بالشيءِ. وبَيْتٌ مُسَرْدَقٌ أعْلاهُ وأسْفَلُهُ مَشْدودٌ كُلُّهُ.
تاج العروس:
س ر د ق
السرُّادِقُ كعُلابِطٍ وإِنما أَهْمَلَهُ لشهْرَتِه : الذِي يُمَد فَوْقَ صحْنِ البَيْتِ وفي الصِّحاح : صَحْن الدّارِ وقالَ ابنُ الأثِيرِ : هو كلًّ ما أحاطَ بشَيء : من حائِط أو مَضْرِب أو خباءً ج : سُرادِقات قالَ سِيبَوَيهِ : جَمعوه بالتّاء وإِن كانَ مذَكرًا حِينَ لم يُكسَّر وفي التَّنْزِيل : " أَحاطَ بِهمْ سُرادِقُها " قال الزَّجّاجُ : أَي : صارَ عَلَيْهِم سُرادِقٌ من العَذابِ أَعاذَنا الله تَعالَى منها
والسُّرادِقُ : البَيْتُ من الكُرْسُفِ نَقَله الجَوْهَريُّ وأَنْشدَ لرؤبَةَ وهكذا وقَع في كتاب سِيبَوَيْهِ قالَ الصاغانيُّ : وليسَ لَهُ وإِنَّما هُو للكَذّابِ الحِرْمازِيِّ :
" يا حَكَمُ بن المُنذِر بنِ الجارُودْ
" أَنْتَ الجَوادُ ابنُ الجَوادِ المَحْمُودْ
" سرُادِقُ المَجْدِ عَلَيْكَ مَمْدُودْ والسرادِقُ : الغُبار السّاطِعُ نَقَله الأزْهَرِيُّ وأَنْشَد للَبِيدٍ - رضِيَ الله عنه - يَصِفُ حُمُراً :
رَفَعْنَ سُرادِقاً في يَوْم رِيح ... يُصَفِّقُ بينَ مَيْلٍ واعْتِدالِ وقِيلَ : هو الدخانُ الشاخِصُ المُرْتَفِعُ المُحِيطُ بالشَّيءَ وبه فُسِّرَ أيضاً قولُ لَبِيدٍ السّابِقُ يَصِفُ عَيْرًا يَطْرُدُ عانَةً
وقال اللّيْثُ : بَيْتٌ مُسَرْدَقٌ أي : أَعْلاهُ وأَسْفَلهُ مَشْدُودٌ كُله قالَ سَلامَةُ بن جَنْدَلٍ السعْدِي يَذْكُرُ قَتْلَ كِسْرَى للنُّعْمانِ :
هُو المُدخِلُ النعْمانَ بَيْتاً سَماؤُه ... صُدُورُ الفُيُول بعدَ بَيتٍ مُسَرْدَقِ ونَسَبه الجَوْهَرِي للأعْشَى يَذْكُر أبَرْوِيزَ وقَتْلَه النعْمانَ بنَ المُنْذِرِ تَحْت أرْجُل الفِيَلَةِ
قالَ شَيْخُنا : وأَغْفَلَ المُصَنِّفُ التَّنْبِيهَ عَلَى كَوْنِ السرادِقِ مُعَرَّباً تقصِيرًا قالَ الجَوالِيقِي : هُو مُعَرَّبُ : " سَرادار " أَوْ " سراطاق " وقَدْ أَغْفَلَه الكِرْمانِي والحافِظُ بنُ حَجَرٍ وغَيْرُهما : الخَيْمَةُ وفيه نَظَر

##### Türkçe

سردق
**سَرْدَقَ** - يُسَرْدِقُ - **سُرَادِق**
**سَرْدَقَ** - يُسَرْدِقُ + bir varlık + bir yeri veya bir yapıyı: onu bir çitle yahut sınırlarını belli eden küçük bir duvarla kuşattı: sınırlarını belirtmek için, onu yalıtmak için değil, bir çitle yahut iplerle yahut kumaşla yahut dikenli tellerle yahut ahşap bir çitle yahut benzeriyle kuşattı.

**سُرَادِق**: “فـُُعاعـِل” vezni üzere, **سَرْدَقَ - يُسَردِقُ**’tan ism-i fâil: ondan ism-i âlet: çit: yapıyı veya çadırı kuşatan, böylece onu çevresindekinden ayırıp engelleyen şey.

Ve lafız, “bir engelle kuşatmak suretiyle varlıktan yahut ona doğru hareketi kapatma ve men etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
حَاط َ - يَحُوْطُ، حَدَقَ - يَحْدِقُ، سَارَ - يَسُوْرُ، طَوَقَ - يَطُوْقُ، حَالَ - يَحُوْلُ، **سَرْدَقَ - يُسَردِقُ**

سرادقها
﴿“Ve de ki: Hak Rabbinizdendir; artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin. Şüphesiz biz zalimler için bir ateş hazırladık; **سُرَادِقُهَا** onları kuşatmıştır. Ve eğer yardım isterlerse, yüzleri kavuran erimiş maden gibi bir su ile yardım olunur. Ne kötü içecektir ve ne kötü bir dayanaktır.” (29)﴾ **الكهف**

مختار الصحاح
● [**سردق**] س ر د ق: **السُّرْدَاقُ**; avlunun ortası üzerine gerilen **السُّرَادِقاتِ**’ın bir tanesidir; ve pamuktan, yani kersaf’tan olan her ev **سُرادِقُ**tur; **بيت مُسَرْدَق** denir.

معجم الفرائد القرآنية
س ر د ق
“**سُرَادِقُهَا**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “Şüphesiz biz zalimler için bir ateş hazırladık; **سُرَادِقُهَا** onları kuşatmıştır” (29) **الكهف**.
**السُّرادق**: duvar ve çadır ve başkaları gibi, şeyi kuşatan şey. Ve denildi ki: bir şeyi kuşatan her şeye **السرادق** denir; âyette murad, ateş ehlinin onda hiçbir kurtuluşlarının olmaması ve hiçbir açıklık bulunmaması, bilakis onun her taraftan onları kuşatmış olmasıdır.

الراغب
سردق
- **السرادق** Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; ve onların sözünde, üçüncüsü ألف olan ve ondan sonra iki harf bulunan tekil bir isim yoktur (bak: التعريب والمعرب s. 110). Yüce Allah dedi ki: ﴿**أحاط بهم سرادقها**﴾ [**الكهف**/29]. Ve denildi ki: **بيت مسردق**; **سرادق** heyeti üzere yapılmış.

ملخص اللسان
1. **السُّرادِق**: yapıyı kuşatan şey; çoğulu **سُرادِقات**; ve o, duvar yahut **مِضْرَب** yahut çadırdan bir şeyi kuşatan her şeydir.
2. Ve **بيت مُسَرْدَق**: o, üstü ve altı bütünüyle bağlanmış olmasıdır; ve evi **سَرْدَقَ** etti.
3. **السُّرادِق**, avlunun ortası üzerine gerilen **السُّرادِقات**’ın bir tanesidir.
4. Ve kersaf’tan olan her ev **سُرادِق**tur.

لسان العرب
● - سردق: **السُّرادِق**: yapıyı kuşatan şey; çoğulu **سُرادِقات**; Sîbeveyh dedi ki: kırılmadığı zaman, müzekker olduğu hâlde onu **التاء** ile çoğul yaptılar. Ve tenzîlde: **أحاطَ بهم سُرادِقُها**; ateşin sıfatında—Allah bizi ondan korusun. Zecâc dedi ki: üzerlerine azaptan bir **سُرادِقٌ** oldu. Ve **السُّرادِقُ**: **المِضْرَب**’daki **الشُّقَّة** yahut şeyi içine alan duvar gibi, bir şeyi kuşatan her şeydir. İbnü’l-Esîr: hadiste **السُّرادِق** zikri, birden çok yerde gelmiştir; ve o, duvardan yahut **مِضْرَب**’dan yahut çadırdan bir şeyi kuşatan her şeydir. Ve tefsir ehlinden bazıları, Yüce Allah’ın şu sözünde: **وظِلٍّ مِنْ يَحْمومٍ**; o, ateş ehlinin **سُرادِقِ**’ındandır, dedi. Ve **بيت مُسَرْدَق**: o, üstü ve altı bütünüyle bağlanmış olmasıdır; ve evi **سَرْدَقَ** etti. Selâme b. Cündel, Kisrâ’nın Nu‘mân’ı öldürmesini anarak dedi:
هو المُدْخِل النُّعْمان بَيْتاً، سَماؤه
صُدورُ الفُيولِ، بَعْدَ بَيْتٍ مُسَرْدَقِ
Cevherî: **السُّرادِق**, avlunun ortası üzerine gerilen **السُّرادِقات**’ın bir tanesidir. Ve kersaf’tan olan her ev **سُرادِق**tur; Rü’be dedi ki:
يا حَكَمُ بنَ المُنْذِر بن الجارودْ،
أنتَ الجوادُ ابنُ الجواد المحمودْ،
سُرادِقُ المَجْد عليك ممدودْ
Ve denildi ki: recez, yalancı Hirmâzî’nindir; ve A‘şâ’ya ait bir beyit rivayet etti ve sebebinde dedi ki: İbn Vebr’i ve Nu‘mân b. Münzir’in filler ayakları altında öldürülmesini zikreder; ve Selâme b. Cündel’e nispeti daha önce geçen beyiti rivayet etti. Ve **السُّرادِقُ**: yükselen parlayan tozdur; Lebîd, yaban eşeklerini vasfederek dedi:
رَفَعْنَ سُرادِقاً في يوم رِيحٍ،
يُصَفِّقُ بَينَ مَيْلٍ واعْتِدال
Ve o, aynı zamanda, şeyi kuşatan yükselmiş duman sütunudur; Lebîd, bir yaban eşeğini bir sürüyü kovalarken vasfederek söyledi; ve beyiti rivayet etti.

مقاييس اللغة:
Ve (**السُّرادِق**): tozdur.

القاموس المحيط:
**السُّرادِقُ**: evin avlusunun ortası üzerine gerilen şey; çoğulu **سُرادِقاتٌ**; ve kersaf’tan olan ev; ve parlayan toz; ve şeyi kuşatan yükselmiş duman. Ve **بَيْتٌ مُسَرْدَقٌ**: üstü ve altı bütünüyle bağlanmış olan.

تاج العروس:
س ر د ق
**السرُّادِقُ** (عُلابِطٍ gibi); ve şöhretinden dolayı onu ancak ihmal etti: evin avlusunun ortası üzerine gerilen şey; ve **الصِّحاح**’ta: avlunun ortası. İbnü’l-Esîr dedi ki: o, duvardan yahut **مَضْرِب**’den yahut çadırdan bir şeyi kuşatan her şeydir; çoğulu: **سُرادِقات**. Sîbeveyh dedi ki: kırılmadığı zaman, müzekker olduğu hâlde onu **التّاء** ile çoğul yaptılar. Ve tenzîlde: “**أَحاطَ بِهمْ سُرادِقُها**”; Zecâc dedi ki: yani, üzerlerine azaptan bir **سُرادِقٌ** oldu; Allah Teâlâ bizi ondan korusun.
Ve **السُّرادِقُ**: kersaf’tan olan ev; Cevherî onu nakletti ve Rü’be’den rivayet etti; ve Sîbeveyh’in kitabında böyle vâki olmuştur. Sâğânî dedi ki: ona ait değildir; ancak o, yalancı Hirmâzî’nindir:
" يا حَكَمُ بن المُنذِر بنِ الجارُودْ
" أَنْتَ الجَوادُ ابنُ الجَوادِ المَحْمُودْ
" سرُادِقُ المَجْدِ عَلَيْكَ مَمْدُودْ
Ve **السرادِقُ**: parlayan tozdur; Ezhârî onu nakletti ve Lebîd’den—Allah ondan razı olsun—yaban eşeklerini vasfederek rivayet etti:
رَفَعْنَ سُرادِقاً في يَوْم رِيح ... يُصَفِّقُ بينَ مَيْلٍ واعْتِدالِ
Ve denildi ki: o, şeyi kuşatan yükselmiş, dikilmiş dumandır; ve Lebîd’in önceki sözü de bununla tefsir edilmiştir; bir yaban eşeğini bir sürüyü kovalarken vasfeder.
Ve Leys dedi ki: **بَيْتٌ مُسَرْدَقٌ**; yani: üstü ve altı bütünüyle bağlanmış olan. Selâme b. Cündel es-Sa‘dî, Kisrâ’nın Nu‘mân’ı öldürmesini anarak dedi:
هُو المُدخِلُ النعْمانَ بَيْتاً سَماؤُه ... صُدُورُ الفُيُول بعدَ بَيتٍ مُسَرْدَقِ
Ve Cevherî onu A‘şâ’ya nispet etti; Ebervîz’i ve Nu‘mân b. Münzir’i filler ayakları altında öldürmesini zikreder.
Şeyhimiz dedi ki: müellif, **السرادِق**’ın Arapçalaştırılmış oluşuna dikkat çekmeyi, kısalık sebebiyle ihmal etti. Cevâlikî dedi ki: o, Arapçalaştırılmıştır: “سَرادار” yahut “سراطاق”. Ve Kirmânî ve Hâfız İbn Hacer ve başkaları onu ihmal ettiler: çadır; bunda nazar vardır.
