# سرد (س-ر-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Biz, delici alettir

- Harfler: س - ر - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [السَّرْدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%92%D8%AF%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Örgü | 1 | 1 | [34:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/ayet/34:11.md) |

## Mücavir kökler — 5 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سبغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Bol olanlar
2. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kıdr kazandır
3. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
4. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
5. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سرد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نسج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC.md), [نظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md), [حلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%82.md), [خرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [نثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sert ve kalın nesneleri delerek birbirine ekleme, halkaları nizami biçimde iç içe geçirme |
| Çekirdek Özet 2 | Zırh halkalarının delik ve perçin dengesini gözeterek koruyucu ve esnek bir bütün oluşturma |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların rastgele değil, ölçülü ve birbirini kesintisiz izleyen bir intizamla kenetlenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir dokuma veya iplik örgüsü sanıp zırh yapımındaki delme, perçinleme ve ölçülü geçme mantığını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Bir şeyin içe doğru akması, gizlenmesi, süreklilik ve doğrusal bir hat üzerinde ilerlemesi; nitekim [سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md), [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md), [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md), [سرمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF.md) köklerinde de kesintisiz akış ve hat boyu yayılma anlamı mevcuttur | د | Harekete durağanlık, sertlik, sınırlama ve parçaların delinerek birbirine kilitlenmesi niteliğini katmış; böylece genel akışı sert halkaların ölçülü dizilimine dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Nesnenin tutunması, batması, sivri uçla yüzeye dayanması ve direnç noktası oluşturması payını taşır. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin bir başlangıç noktasından diğerine sıra halinde, yönelimli ve baş başa eklenerek ilerlemesini ifade eder. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir halkanın diğerinin deliğinden içeri geçmesi, açılan geçit ve iki halkanın birleşme aralığını temsil eder. |
| سرد | Diken gibi bir uçla delik açıp kapı/geçit oluşturarak parçaları baş başa ve düzenli bir hat halinde birbirine bağlama hareketi | Zırh ve kösele gibi sert zeminlerde delgi aletiyle açılan aralıklardan halkaların nizami biçimde birbirine geçirilmesini ve kesintisiz bir sıra oluşturulmasını sağlar. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert deriyi, köseleyi veya madeni halkaları delip içinden bağ, tel yahut perçin geçirerek birbirine eklemek; zırh halkalarını nizami ölçülerle birbirine perçinlemek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr, yaban eşeklerinin su kaynaklarına art arda yönelişini kösele dikenlerin dizisine benzeterek şöyle der: شككن بأحساء الذناب على هوًى / كما تابعت سرد العنان الخوارز |
| Erken Arapça kullanım | Zü’r-Rumme zırhın intizamını anlatırken lafzen şöyle kullanmıştır: كأن جنوب اللامة السرد شدها / على نفسه عبل الذراعين مخدر |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde سرد kökü, delme aletiyle sert yüzeylerde delik açma ve bu delikler arasından bir bağ geçirerek ağ, kafes veya örgü oluşturma semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede sered (שֶׂרֶד) kökü, yüzeyi çizen, delen ve işaretleyen sivri uçlu alet veya delgi anlamında yer alır (İşaya [44:13](https://lisan.digital/tr/ayet/44:13.md)). Klasik Süryanicede ve Aramicede ise sardā (ܣܪܕܐ) sözcüğü sepet, elek, kafes teli, parmaklık veya delikli örgü anlamlarını taşır. Arapçada kök, hem delici alet olan biz (المِسْرَد) hem de bu aletle delinerek iç içe kilitlenen demir halkaların oluşturduğu zırh (السَّرْد) bağlamında somutlaşmıştır. Akrabalıklar, Sami dillerinin ortak çekirdeğinde sert yüzeyin delinmesi ve deliklerin nizami biçimde ağ örgüsü haline getirilmesi mantığının korunduğunu, Arapçada ise bu anlamın özellikle demircilik ve zırh sanatı zemininde ölçü ve perçinleme inceliğiyle zenginleştiğini göstermektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سرد kökünden türeyen kelimeler | Delici alet (el-misred) ile delik açıp halkaları perçinlemek, konuşmayı ve orucu birbirine bitiştirip sürdürmek. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice śered ve Süryanice sardā | İbranicede delici/çizici alet, Süryanice ve Aramicede elek, kafes ve delikli örgü zemininde ortak kullanım. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan bir köken paralelliği tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سرد | Anlamlı | Delmek, dizmek, birbirine eklemek | Parçaları delerek ve perçinleyerek bir hat üzerinde kesintisiz bağlamak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [سدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B1.md) | Anlamlı | Salıvermek, göz kararması, sidr ağacı | Saçın veya örtünün aşağı doğru salınması, görüşün bulanması, Arabistan kirazı. | Kur'an'da geçer; akış yönü aşağı doğrudur. |
| رسد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [ردس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%B3.md) | Anlamlı | Ezmek, vurmak, taşla çarpmak | Sert bir nesneyi büyük bir taş veya tokmakla vurarak ezmek veya çukuru kapatmak. | Kur'an'da geçmez; sertlik unsuru ortaktır. |
| [دسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D8%B1.md) | Anlamlı | İtmek, çakmak, perçinlemek | Geminin tahtalarını çiviler veya iplerle birbirine perçinlemek, zorla itmek. | Kur'an'da geçer; bağlama ve sabitleme yönüyle ilişkilidir. |
| [درس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B3.md) | Anlamlı | Aşınmak, silinmek, sürekli okumak | Bir şeyin üzerinden çokça geçerek izini silmek, metni tekrarlayarak zihne yerleştirmek. | Kur'an'da geçer; süreklilik ve tekrar unsuru ortaktır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سرد | Merkez | Delerek ve birbirine perçinleyerek bağlama | Sert parçaların delikler aracılığıyla birbiri içine geçirilip ölçülü olarak kilitlenmesi. | Zırh halkaları gibi sert maddelerin intizamlı örgüsüdür. |
| [نسج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC.md) | Komşu | Dokuma | Yumuşak ipliklerin atkı ve çözgü sistemiyle birbirine geçirilmesidir; delme ve perçin gerektirmez. | Kumaş ve giysi üretiminde kullanılır. |
| [نظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md) | Komşu | Dizme | Tanelerin veya unsurların bir ip üzerine sıra halinde dizilmesidir; nesnelerin birbirini delip kilitlenmesi şart değildir. | İnci dizisi gibi doğrusal sıralamadır. |
| [حلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Halka oluşturma | Kendi içine kapanan dairesel birim yapmaktır; tekil halkanın formuna odaklanır, örgü bütününe değil. | Birimin biçimsel geometrisidir. |
| [خرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B2.md) | Komşu | Dikme / Delme | Kösele ve deriyi bizle delip iplik geçirmektir; maden yerine yumuşak/yarı sert organik malzemeye özgüdür. | Ayakkabı ve matara dikişidir. |
| [نثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md) | Zıt | Dağıtma / Saçma | Bütünlüğü bozup parçaları rastgele ve kopuk halde etrafa savurmaktır. | Bağlantısızlık ve düzensizlik durumudur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سرد | Sert halkaları delerek dizme, ardışık sıralama | Hem madeni zırh halkalarının kenetlenmesini hem de söz ve amelin birbirini aksatmadan izlemesini kapsar. | Kesin |
| Latince | Catenare, contexere | Zincirlemek, birbirine bağlayarak dokumak | Catenare halkaları birbirine bağlamayı karşılar ancak delgi ve perçin nüansı Latince terimde dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | Interlink, chain-mail weaving, sequence | Birbirine geçirmek, halkalı zırh örmek, sıralamak | Interlink halkaların iç içe geçişini verir; sözün akıcılığı için ise sequence veya recount anlam alanına girer. | Güçlü |
| Almanca | Verketten, Panzerstricken | Zincirlemek, zırh örmek | Verketten mantıksal ve fiziksel halkalanmayı iyi karşılar; madeni delgi işçiliği arka planda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Enchaîner, mailler | Zincirlemek, ilmik/halka oluşturmak | Parçaların düzenli birbirine kilitlenmesini anlatır; perçin oranını tek başına ifade etmez. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السَّرْدِ | Demir zırh halkalarının ölçülü perçinlenmesi ve dengeli örgüsü | Hz. Dâvûd'a demirin yumuşatılması ve koruyucu zırh yapımında ölçünün emredildiği bağlam; Sebe [34:11](https://lisan.digital/tr/ayet/34:11.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve takdir | Sebe [34:11](https://lisan.digital/tr/ayet/34:11.md) ayetindeki takdir emrinden hareketle, her yaratılışta parçalar arasındaki kusursuz intizam ve hikmetli ölçünün zorunluluğu. | Parça-bütün uyumu ve ilahi hikmet. |
| Fıkıh | Oruç ve ibadet fıkhı | Savm-ı serd (peş peşe, aralıksız oruç tutma) uygulamasının caiz olup olmadığı, mekruhluğu ve sünnete uygunluğu tartışması. | İbadetin kesintisiz devamlılığı. |
| Tefsir | Peygamber kıssaları ve sanat | Hz. Dâvûd'un zırhı icat etmesi, delik ile çivi/perçin arasındaki mühendislik dengesinin tefsir edilmesi. | Maddenin işlenmesinde teknik ölçü ve hassasiyet. |
| Hadis | Rivayet ve konuşma usulü | Hz. Peygamber'in sözü aceleyle birbirine ulamadığı, kelimeleri tane tane söylediğini bildiren rivayetlerde serd kavramının kullanımı. | Sözün hızlı ve art arda akıtılması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amellerin sürekliliği ve intizamı | İbadetlerin birbirine eklenmesi | Kesintisizlik | Amellerin rastgele değil, birbiriyle tutarlı ve birbirini destekleyen bir disiplin zinciri oluşturmasıdır. | Güçlü |
| İlmi | Mantıksal ve teknik tutarlılık | Parça-ölçü uyumu | Hata önleme | İncelemede delik ile perçinin tam denk gelmesi gibi, veri ile hüküm arasındaki ölçünün kusursuz kurulmasıdır. | Kesin |
| Siyasi | Savunma ve teşkilat dengesi | Esnek ve dirençli kamu zırhı | Toplumsal koruma | Toplum kurumlarının birbirini ezmeyecek ama aralık da bırakmayacak şekilde birbirine kenetlenmesidir. | Muhtemel |
| İktisadi | Sanayi, üretim ve standartlaşma | Hassas üretim standardı | Dayanıklılık ve verim | Üretilen alet ve zırhlarda standardizasyon sağlayarak israfı ve kalitesizliği önleme işlevidir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düğümler teorisi ve bağlı listeler (Linked List) | Her bir elemanın bir sonraki elemanın referansını taşıyarak ve belirli bir tolerans payıyla ardışık bağlanarak dinamik bir ağ zinciri oluşturması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal kenetlenme ve sosyal doku entegrasyonu | Bireylerin veya alt kurumların özerkliklerini tamamen yitirmeden, hareket kabiliyetini koruyan halkalar gibi birbirine bağlanıp ortak bir savunma kalkanı meydana getirmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bir metni hızlıca ve duraksamadan aktarmak (rivayet serdi / anlatı) biçimindeki ikincil mecaza indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, koruyucu zırhın yapımında madeni birimlerin delinmesi, dengeli tutulması ve parçaların perçinlenmesindeki hassas mühendislik ölçüsünü (takdir) ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sebe [34:11](https://lisan.digital/tr/ayet/34:11.md) ayetindeki ilahi emri basit bir tavsiye gibi görmek; halbuki oradaki emir, teknik ve savunma sanayisinde malzemenin direnci ile işlevselliği arasındaki hassas orantı bilincini kurmaktadır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın teknolojiye, savunma sanayisine ve teknik üretime bakışını bir peygamber modeli (Hz. Dâvûd) üzerinden ölçü, estetik ve işlevsellik dengesiyle temellendirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin zanaatları, demirin işlenişi, insanın korunma araçları ve ölçü/takdir prensibinin emredildiği ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Maneviyat ile teknik hassasiyetin ayrışık olduğu zannını yıkar; zırhın koruyuculuğunun kaba kuvvetle değil, mikron düzeyindeki delik-perçin dengesiyle sağlandığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sert zemin ve madeni halkaları delici bir aletle delerek nizami ölçülerle birbirine perçinlemek, zırh oluşturmak.
- Soyut anlam: Birimlerin ölçülü bir denge, hareket serbestisi ve kopmaz bir intizamla ardışık olarak kenetlenmesi.
- Sistematik karşılık: Parça ile aralık arasındaki dengenin (takdir) korunması suretiyle esnek, dinamik ve parçalanmaz bir savunma dokusu inşa etmek.
- LaTeX modeli: $$S = \sum_{i=1}^{n} \left( H_i \cap H_{i+1} \right) \cdot \delta(d_i - p_i)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ bütünleşmiş serd yapısını (kenetlenmiş zırh örgüsünü), $H_i$ ardışık halkaları, $H_i \cap H_{i+1}$ bu halkaların iç içe geçme arakesitini, $d_i$ açılan deliğin çapını, $p_i$ perçinin/çivinin kalınlığını temsil eder. $\delta$ Dirac delta fonksiyonu benzeri bir denge operatörü olup delik ile perçin arasındaki farkın sıfır olduğu ($d_i = p_i$), yani ne yırtacak kadar kalın ne de gevşek kalacak kadar dar olmadığı ideal takdir durumunda sistemin en yüksek koruyuculuk ve esneklik değerine ulaştığını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Sebe 34:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/ayet/34:11.md) — السَّرْدِ

أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Geniş zırhlar yap ve dokumasını sağlam tut, diye. Ve salih ameller işleyin. Muhakkak ki Ben; yapmakta olduğunuz şeyi görenim.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Biz, delici alettir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والدال والراء معهما
س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات
سدر:
السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ.
وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ.
والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ.
وفي عَيْنة سَماديرُ أي غَشوةٌ.
وسَدَرَ شَعرَه يَسْدُره سَدْراً اذا أرسَلَه، قال: أَثيث شَعْرٍ على المَتنَيْنِ مَسْدورُ وهو كالسَّدْل للثَّوب.
والأسدَران: المَنْكِبان.
وقال الحَسَنُ في الأَثَر: يَضرِبُ أسْدَرَيْهِ ويخطُرُ في مِذْرَوَيْهِ.
والسادِرُ: الذي لا يُقلِعُ ولا ينزعُ عما هو فيه من غَيِّه وضَلالِه وتَكَلَّمَ فلانٌ سادراً: غيرَ مُتَثَبَّتٍ في كلامه، ولم أسمَع له فعلاً، قال:
ولا تَنْطِقِ العَوْراءَ في القَول سادِراً		فإنَّ له فاعلَمْ مـن الـلـهِ واعـيا
والسَّديرُ: اسْمُ نَهرٍ بالحيرة، وقال عَدِيٌّ:
سَرَّه حالُه وكـثـرةُ مـا يَم		لِكُ والبحرُ مُعِرضاً والسَّديرُ
وسيفٌ مُنْسَدِرٌ أي ماضٍ، وانسَدَرَ عليهم الخَيرَ والشَّرُّ أي انْسَدَلَ.
والسِّدْر: الثَّوْبُ بلغة قومٍ.
دسر:
الدَّسْرُ: الدَّفْعُ الشديد والطَّعن، ودَسَره بالرُّمْح.
والدِّسارُ خَيْط من ليف تُشَدُّ به ألواحُ السَّفينةَ، والمَساميرُ أيضاً تُسَمَّى دُسُراً في أمر السفينة، واحدها دِسارٌ، قال العجاج في الدَّسْر: عن ذي قَداميسَ لُهامٍ لَوْ دَسَرْ والبُضعُ أيضاً يستعمل فيه الدَّسرُ.
وجَمَل دَوُسَرٌ ودَوْسريّ ودَوْسَرانيٌّ: ضَخْمُ الهامةِ والمَنكِب.
سرد:
سرَدَ القراءة والحديث يَسرُدُه سَرْداً أي يُتابِعُ بعضَه بعضاً.
والسَّرْدُ: اسمٌ جامع للدُّروع ونحوِها من عَمَل الحَلَق، وسُمِّيَ سَرْداً لأنّه يُسْرَّدُ فيُثْقَبُ طَرَفا كُلِّ حَلقةٍ بمِسمار فذلك الحَلَق المُسَرَّد، قال اللهُ- عَزّ وجلَّ: "وقَدِّرْ في السَّرُدِ اي اجعَلِ المساميرَ على قَدْر خُرُوق الحَلَق، لا تُغلِظْ فتَنخَرِمَ ولا تُدِقَّ فتَقْلَقَ.
والسِّرادُ والزِّراد والمِسْرَدُ: المِثْقَب، قال: كما خَرَجَ السِّرادُ من النِّفالِ وسُمِّيَت النَّعُلُ المَخصُوفةُ اللسان مِسرداً.
وسُمِّيَ الزِّراد سِراداً لأنَّ السينَ قريبةٌ من الزاي كما قالوا للأسَد: أَزَد، فاذا صُغِّر أزد رَجَعوا الى السين فقالوا: أُسَيْد.
ردس:
الرَّدْسُ: دَكُّكَ أرضاً أو حائطا أو مَدَراً بشيءٍ صُلْبٍ عريضٍ يُسَمَّى مِرْدَساً، والفعلُ يَردُسُ، قال العجاج: يُغَمِّدُ الأعداءَ جَوْزاً مِرْدَسا
درس:
الدَّرْسُ: ضَرْبٌ من الجَرَب يبقَى له أَثَرٌ مُتَفَشٍّ في الجِلْد، قال العجاج: من عَرَق النَّضحِ عَصيمُ الدَّرْسِ والدَّرس: بقيّة أَثَرِ الشيءٍ الدّارس، والمصدر الدُرُوس.
ودَرَسَتهُ الرِّياح أي عَفَتْه.
والدَّرْس: دَرْسُ الكتابِ للحِفْظ، ودَرَسَ دِراسةً، ودارَسْتُ فلاناً كتاباً لكي أحفَظَ.
والدَّريسُ: الثَّوُبُ الخَلَق، وكذلك من البُسُطِ ونحوها.
وقَتَلَ رجلٌ رجلاً من جُلَساءِ النُّعمان في مجلسه فأمَرَ بقتله فقال: أيقتُل الرجلُ جارَه ويُضيعُ ذِمارَه، قال: نَعَم اذا قَتَلَ جليسَه وخَضَبَ دريسه، ويجمع الدَريس على الدُّرْسان.

##### Türkçe

باب **السين** ve **الدال** ve **الراء** onlarla birlikte

**س د ر**، **د س ر**، **س ر د**، **ر د س**، **د ر س** kullanımdadırlar

**سدر**:
**السِّدْرُ**: bir ağaçtır; meyvesi **النَّبِق**’tir; tekili **الهاء** ile (gelir); yaprağı yıkayıcıdır.
Ve **سِدْرةُ المُنتَهى** yedinci göktedir; onu ne bir melek ne de bir peygamber aşar; gökleri ve cenneti gölgelemiştir.
Ve **السَّدَرُ**: bakışın bulanıklaşmasıdır; ve **سَدِرَ** onun bakışı **سَدَراً** (oldu), eğer neredeyse şeyi güzelce görmez olduysa; o hâlde o **سَدِرٌ**’dir ve gözü **سَدِرةٌ**’dir.
Ve bir gözde **سَماديرُ** vardır, yani bir perde.
Ve **سَدَرَ** saçını, onu **يَسْدُره** **سَدْراً** (yapar), eğer onu salıverirse; dedi ki:
Aşırı gür saç, iki omuz üzerinde **مَسْدورُ**; ve o, elbise için **السَّدْل** gibidir.
Ve **الأسدَران**: iki omuzdur.
Ve **الحَسَنُ** eserde dedi: **يَضرِبُ أسْدَرَيْهِ ويخطُرُ في مِذْرَوَيْهِ**.
Ve **السادِرُ**: içinde bulunduğu azgınlığından ve sapıklığından vazgeçmeyen ve ayrılmayan kimsedir; ve falan **سادِراً** konuştu: sözünde sağlamca durmayan (olarak); ve onun için bir fiil işitmedim; dedi ki:
Ve **ولا تَنْطِقِ العَوْراءَ في القَول سادِراً		فإنَّ له فاعلَمْ مـن الـلـهِ واعـيا**
Ve **السَّديرُ**: **الحيرة**’de bir nehrin adıdır; ve **عَدِيٌّ** dedi ki:
**سَرَّه حالُه وكـثـرةُ مـا يَم		لِكُ والبحرُ مُعِرضاً والسَّديرُ**
Ve **سيفٌ مُنْسَدِرٌ** yani keskin; ve **انسَدَرَ** onların üzerine hayır ve şer, yani **انْسَدَلَ**.
Ve **السِّدْر**: bir kavmin dilinde elbisedir.

**دسر**:
**الدَّسْرُ**: şiddetli itme ve saplamadır; ve onu mızrakla **دَسَره**.
Ve **الدِّسارُ**: geminin tahtalarının onunla bağlandığı liften bir iptir; ve çiviler de gemi işinde **دُسُراً** diye adlandırılır; tekili **دِسارٌ**’dır; **العجاج** **الدَّسْر** hakkında dedi ki: **عن ذي قَداميسَ لُهامٍ لَوْ دَسَرْ** ve **البُضعُ** da onda **الدَّسرُ** kullanılır.
Ve **جَمَل دَوُسَرٌ** ve **دَوْسريّ** ve **دَوْسَرانيٌّ**: başı ve omzu iri (olan).

**سرد**:
**سرَدَ** kıraati ve hadisi, onu **يَسرُدُه** **سَرْداً** (yapar), yani bir kısmını bir kısmına peş peşe getirir.
Ve **السَّرْدُ**: zırhlar ve benzerleri için, halka işinden olanlara dair toplayıcı bir isimdir; ve ona **سَرْداً** adı verildi, çünkü o **يُسْرَّدُ**; böylece her halkanın iki ucu bir çiviyle delinip (birleştirilir); işte bu **الحَلَق المُسَرَّد**’dir; Allah -azze ve celle- dedi: **"وقَدِّرْ في السَّرُدِ** yani çivileri halkaların deliklerinin ölçüsüne göre yap; kalınlaştırma da yırtılsın; ve inceltme de oynasın.
Ve **السِّرادُ** ve **الزِّراد** ve **المِسْرَدُ**: delgidir; dedi ki: **كما خَرَجَ السِّرادُ من النِّفالِ** ve dili dikilerek tutturulmuş nalın **مِسرداً** diye adlandırıldı.
Ve **الزِّراد**’a **سِراداً** adı verildi; çünkü **السين** **الزاي**’a yakındır; **الأسَد** için **أَزَد** dedikleri gibi; artık **أزد** küçültülünce **السين**’e döndüler de **أُسَيْد** dediler.

**ردس**:
**الرَّدْسُ**: seni bir yerle veya bir duvarla veya kerpiçle, **مِرْدَساً** diye adlandırılan sert, geniş bir şeyle sıkıca bastırmandır; fiil **يَردُسُ**’tur; **العجاج** dedi ki: **يُغَمِّدُ الأعداءَ جَوْزاً مِرْدَسا**

**درس**:
**الدَّرْسُ**: deride yayılmış bir iz bırakan bir çeşit uyuzdur; **العجاج** dedi ki: **من عَرَق النَّضحِ عَصيمُ الدَّرْسِ** ve **الدَّرس**: eskimiş şeyin izinin kalıntısıdır; mastar **الدُرُوس**’tur.
Ve rüzgârlar onu **دَرَسَتهُ** yani onu silip yok etti.
Ve **الدَّرْس**: ezber için kitabı okumaktır; ve **دَرَسَ** bir **دِراسةً** (yaptı); ve ben falanla bir kitabı, ezberleyeyim diye **دارَسْتُ**.
Ve **الدَّريسُ**: eski elbisedir; ve aynı şekilde yaygılardan ve benzerlerinden.
Ve bir adam, **النُّعمان**’ın meclisinde onun meclis arkadaşlarından bir adamı öldürdü; bunun üzerine onun öldürülmesini emretti; dedi ki: adam komşusunu öldürür de himayesini zayi eder mi? dedi ki: evet, eğer meclis arkadaşını öldürür ve **دريسه**’ni boyarsa; ve **الدَريس** **الدُّرْسان** üzerine çoğul yapılır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَرْدُ: الخَرْزُ في الأديم: والتَسريدُ مثله. والمِسْرَدُ: ما يُخْرَزُ به، وكذلك السِرادُ. والخَرْزُ مَسْرود ٌومُسَرَّدٌ، وكذلك الدرعُ مَسْرُودَةٌ ومُسَرَّدَةٌ. وقد قيل: سَرْدُها: نسجُها. وهو تداخُل الحَلَقِ بعضِها في بعض. ويقال: السَرْدُ: الثَقْبُ. والمَسْرودةُ: الدرعُ المثقوبة. والسَرْدُ: اسمٌ جامعٌ للدروعِ وسائِر الحَلَقِ. وفلانٌ يَسْرُدُ الحديث سَرْداً، إذا كان جيِّد السياقِ له. وَسَرَدْتُ الصومَ، أي تابعْتُه. والسَرَنْدى: الشديدُ، والأنثى سَرَنْداةٌ. والمُسْرَنْدي: الذي يعلوك ويغلبك. واسْرَنْداهُ، أي اعتلاه. والاسْرِنْداءُ والاعْرِنْداءُ واحدٌ، والياء للإلحاق فافْعَنْلَلَ.

##### Türkçe

**السَرْدُ**: deride dikiş (deliklerden geçirerek dikme): ve **التَسريدُ** onun gibidir. Ve **المِسْرَدُ**: onunla delik açılıp dikilen şey; aynı şekilde **السِرادُ**. Ve dikiş **مَسْرود** ve **مُسَرَّد**’dir; aynı şekilde zırh **مَسْرُودَةٌ** ve **مُسَرَّدَةٌ**’dir. Ve denilmiştir ki: onun **سَرْدُها**’sı: onun dokumasıdır. Ve o, halkaların bazısının bazısının içine girmesidir. Ve denilir: **السَرْدُ**: delme. Ve **المَسْرودةُ**: delinmiş zırh. Ve **السَرْدُ**: zırhlar ve diğer bütün halkalar için toplu bir isimdir. Ve falan kimse hadisi **سَرْداً** olarak **يَسْرُدُ**, eğer onu iyi sevk ediyorsa. Ve **سَرَدْتُ** orucu; yani onu peş peşe tuttum. Ve **السَرَنْدى**: şiddetli (olan); dişisi **سَرَنْداةٌ**. Ve **المُسْرَنْدي**: sana üstün gelen ve seni yenen kimse. Ve **اسْرَنْداهُ**; yani ona üstün geldi. Ve **الاسْرِنْداءُ** ile **الاعْرِنْداءُ** birdir; ve **الياء** ilhâk içindir; böylece **افْعَنْلَلَ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س د ر
سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة .
سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة .
السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ كوَرَقِه ، إلا أنَّ ثمرَ العُنَّاب أَحْمَرُ حلو ، وثمرُ السِّدْر أصفَرُ مُزّ يتفكَّه به ، وأما قول الله جلّ وعزّ : ( ) أُخْرَى عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَى ( ) ( الْمُنتَهَى عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى ) ( النجم : 14 ، 15 ) ، فإن اللّيث زعم أنّها سِدْرةٌ في السماء السابعة لا يجاوِزُها ملك ولا نبيّ ، وقد أَظَلّت السماءَ والجَنّة ويُجمَع السِّدْرةُ سِدْراً وسِدَراً وسِدِرات . والسدر : اسمُ للجنس ، الواحدة سِدْرة .
أبو عبيد : السادِرُ : الّذي لا يَهتمّ لشيء ولا يُبالِي ما صَنَع .
وقال الليث : السَّدَرُ : اسْمِدْرَارُ البَصَر ،
يقال : سَدِر بصرُه يسْدر سَدَراً : إذا لم يكن يُبصِر فهو سَدِر . وعينٌ سَدَرة .
وقال أبو زَيد : السَّدَر : قَدَع العين ؛ والسَمادِير : ضَعْفُ البَصَر . والسَّدْرُ والسَّدْل : إرسالُ الشَّعر ، يقال : شعر مَسْدُور ومَسْدول وشعر مُنْسَدِر ومُنْسَدِل : إذا كان مسترسِلاً . أبو عُبَيْد : يقال : انسَدَرَ فلانٌ يَعْدُو ، وانّصَلت يَعْدُو : إذا أسْرَع في عَدْوه .
وقال الليث : السَّدِير : نهرٌ بالحيرة .
وقال عديّ :
سَرَّه حالُه وكثرةُ مَا يملِك
والبحرُ مُعرِضاً والسَّدِير
وقال ابن السكّيت : قال الأصمعي : السَّدِير فارسية ، كأن أصله سادِلٌ ، أي : قُبّة في ثلاث قِبابٍ مُداخَلة ، وهو الّذي تسمِّيه الناسُ اليومَ سِدْليّاً فأعرَبته العَرَب فقالوا سَدِير . وفي ( نوادر الأصمعي ) التي رواها عنه أبو يَعلى قال : وقال أبو عمرو بنُ العَلاء : السَّدِيرُ : العُشْبُ .
وقال أبو زَيد : يقال للرجل إذا جاء فارغاً : جاء يَنْفُض أَسْدَرَيه . قال : وبعضُهم يقول : جاء ينفض أصْدَريْه . وقال : أسدراه : مِنكباه .
وقال ابن السكّيت : جاء ينفُض أزْدَرَيْه إذا جاء فارغاً .
وقال اللّحياني : سَدَرَ ثوبه سَدْراً : إذا أرسَله طُولاً .
وقال أبو عَمْرو : تَسدَّر بثَوْبه : إذا تجَلَّل به . قال : وسمعتُ بعضَ قيس يقول : سَدَل الرجل في البلاد وسَدَر : إذا ذَهَب فيها فلم يَثْنه شيء .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : سَدر : قَمر . وسَدِر : تحير مِن شدّة الحرّ . قال : ولُعبةٌ للعَرب يقال لها : السُّدّر والطُّبن .
وقال أبو تراب : قال أبو عُبيدة : جاء فلان يَضرب أَسْدَرَيه وأَصْدَرَيه ، أي : عِطْفَيْه ، وذلك إذا جاء فارغاً .
دسر : قال الليث : الدَّسْر : الطَّعن والدفْعُ الشديد ، يقال : دَسَره بالرُّمح ، وأنشد :
عن ذِي قَدَامِيسَ كَهَامٍ لو دَسَرْ
قال : والبُضْعُ يُستعمَل فيه الدَّسْر ، يقال : دسَرَها بأَيْرِه .
وقال الفرّاء في قوله : ( قُدِرَ وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ ) ( القمر : 13 ) ، قال : الدُّسُر : مَسامِيرُ السفينة وشُرُطُها الّتي تُشَدُّ بها .
وقال الزّجّاج : كلّ شيءٍ يكون نحو السَّمْر . وإدخال شيء في شيء بقوّة وشِدّة فهو الدَّسْر ، يقال : دَسَرْتُ المِسْمارَ أدسُره وأدسِره دَسْراً . قال : وواحد الدُّسْرِ دِسَار .
وسُئِل ابن عبّاس عن زكاةِ العَنْبَر فقال : إنّما هو شيء دَسَره البحرُ ، ومعناه : أن موج البحر دفعه فألقاه إلى الشطّ فلا زكاة فيه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الدَّسْر : السَّفِينة .
وقال ثعلب في قوله : ( وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ ( .
قال بعضهم : هو دَفْعُها الماءَ بكلْكلِها . ويقال : الدُّسُر : المسامير . ويقال : الدِّسارُ : الشَّريط من اللِّيف الّذي يشدّ بعضُه ببَعض .
وقال الليث : جَمَلٌ دَوْسَرِيٌّ ودَوْسَر : وهو الضَّخْم ذو الهامة والمَناكِب .
سَلَمة عن الفرّاء قال : الدَّوْسَرِيُّ : القَوِيُّ من الإبل . ودَوْسَر : كتيبةٌ كانت للنُّعمان بن المنذر ، وأنشَد :
ضَرَبتْ دَوْسَرُ فينا ضَرْبةً
أَثبتَتْ أوتاد مُلْكٍ فاستَقَرّ
وبنو سَعْد بنِ زيد مَناةَ كانت تُلَقَّبُ : دَوْسَر في الجاهليّة .
سرد : قال الله جلّ وعزّ : ( اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ ) ( سبأ : 11 ) .
قال الفرَّاء : يقول : لا تجعل مِسمارَ الدِّرْع دَقِيقاً فيَنفَلق ، ولا غَليظاً فيَفْصِم الحَلَق .
وقال الزّجّاج : السّرْد في اللّغة : تَقدِمة شيء إلى شيء حتى يتّسق بعض إلى إثْرِ بعض متَتابعاً .
ويقال : سَرَدَ فلانٌ الحديثَ يَسرُدُه سَرْداً : إذا تابَعَه . وسَرَد فلانٌ الصَّوْمَ : إذا وَالاه .
وقال في التفسير : السَّرْدُ : السَّمْرُ ، وهو غير خارجٍ من اللّغة ، لأنّ السَّمْر تقديرُك طرَف الحَلْقة إلى طَرَفها الآخر .
قال : وقال سيبويه : رجل سَرَنْدَى : مشتقّ من السّرْد ، ومعناه : الّذي يَمضِي قُدُماً . قال : والسَّرَد : الحَلَق ، وهو الزَّرَد ، ومنه قيل لصاحبها سرّاد وزَرّاد .
وقال اللّيث : السَّرْد : اسمٌ جامعٌ للدُّروع وما أَشبَهَها من عَمَل الحَلَق ، وسُمِّي سَرْداً لأنه يُسرَّد فيُثقب طرفَا كلّ حلقة بالمسمار ، فذلك الحَلَق المُسَرَّد ، والمِسْرَد هو المِثقَب ، وهو السِّراد .
وقال لَبيد :
كما خَرَج السِّرادُ من النِّقال
وقال طَرَفة :
حِفَافَيْه شُكَّا في العَسِيبِ بِمِسْرَدِ
ويسمَّى اللّسان مِسرَداً .
قال أبو بكر في قولهم : سردَ فلانٌ الكتابَ معناه : دَرَسه مُحكماً مجوَّداً ، أي : أَحكَمَ دَرْسَه وأجادَه ، من قولهم : سَرَدْتُ الدِّرعَ إذا أحكمتَ مَسامِيرها ، ودِرْع مسرودةٌ : محكمةُ المسامير والحَلَق .
والسَّرَادُ من الثَّمر : ما أَضَرَّ به العطش فيبِس قبلَ ينْعِه . وقد أَسرَد النخلُ ، والواحدة سَرَادَة .
وقال الفرَّاء : السَّرادة : الخَلالة الصُّلبة . والسراد من الزبيب يقال له بالفارسية : زنجير .
وقال ابن الأعرابيّ : السّرادُ : المتتابع .
وقيل لأعرابيّ : ما أَشهُرُ الحُرُم ؟ فقال : ثلاثةٌ سَرْد ، وواحد فَرْد .
عمرو عن أبيه : السارِدُ : الخرّاز . والإشْفَى يقال له : السِّرادُ والمِسرَدُ والمخْصَف .
ردس : قال الليث : الرَّدْس : دَكُّك أرضاً أو حائطاً أو مَدَراً بشيء صُلْبٍ عريضٍ يسمى مِرْدَساً ، وأَنشد :
يُغَمِّد الأعداءَ جَوْزاً مِرْدَسا
أبو عبيد عن الأحمر : المِرْداسُ : الصَّخْرة يُرمَى بها في البئر ليُعلمَ أفيها ماءٌ أم لا .
قال الراجز :
قَذْفَك بالمِرْداس في قَعْرِ الطَّوِي
وقال شَمِر : يقال : رَدَسه بالحَجَر ، أي : ضرَبَه ورَمَاه بها .
وقال رؤبة :
هناك مِرْداناً مِدَقٌّ مِرْداسْ
أي : داقٌّ . ويقال : رَدَسَه بحَجَر ونَدَسَه ورَداه : إذا رَماه .
وقال ابن الأعرابيّ : الرَّدُوس : النُّطوح المِزحَم ، وقال الطِّرمّاح :
تَشُقّ مُغمِّضاتِ اللَّيل عنها
إذا طَرقَتْ بمرْداسٍ رَعُونِ
قال أبو عَمْرو : المِرْدَاسُ : الرأس لأنه يردُسُ به ، أي : يردُّ به ويُدفَع . والرَّعُون المتحرّك ؛ يقال : رَدَس برأسه ، أي : دَفَع بها .
درس : أبو عُبَيْد عن الأصمعيّ : إذا كان بالبَعير شيءٌ خَفيف مِن الجَرَب قيل : به شيء من دَرْس وأَنشد :
من عَرَق النَّضْج عَصِيمُ الدَّرْسِ
وأخبَرَ المنذريُّ عن أبي العبّاس في قول الله جلّ وعزّ : ( وَكَذالِكَ نُصَرِّفُ الاَيَاتِ وَلِيَقُولُواْ دَرَسْتَ ) ( الأنعام : 105 ) ، قال : معناه : وكذلك نُبيِّن لهم الآيات مِن هُنا وهُنا لكي يقولوا : إنك دَرَسْتَ ، أي : تَعَلّمتَ ، أي : هذا الّذي جئتَ به عُلِّمتَ .
قال : وقرأ ابنُ عبّاس ومجاهد : ( دارَسْتَ ) ، وفسّرها : قرأتَ على اليهود وقرءوا عليكَ ، وقرئت : ( وليقولوا دُرِسَت ) ، أي : قُرِئَتْ وتُلِيَتْ . وقُرىء : ( دَرِسَتْ ) ، أي : تَقادَمت ، أي : هذا الّذي تتلوه علينا شيء قد تَطاوَل ومَرَّ بنا .
وأخبَرَني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه قال : يقال : دَرَسَ الشيءُ يَدْرُس دُرُوساً ، ودَرَسْتُ الكتابَ أدرُسُه دِراسةً . والمِدْرَسُ : المكان الذي يُدرَس فيه . والمِدْرَس : الكِتاب . والدِّراس : المُدارَسة .
قال : والدُّروس : دُرُوس الجارية إذا طَمِشَتْ ، يقال : جارية دارِسُ ، وجوارٍ دُرَّس وَدَوارِس .
وقال الأسوَد بنُ يَعفُر يصف جَواريَ حين أدركنَ :
اللاّتِ كالبَيضِ لمّا تَعْدُ أَن دَرَسَتْ
صُفْرُ الأَناملِ من نقْف القَوارِيرِ
ودرَسَت الجاريةُ تَدْرُس دُرُوساً . والدَّرْسُ : الجَرَب أوّلُ ما يظهر منه . والدَّرْس والدِّرْس والدَّرِيس : الثوبُ الخَلَق .
قال ابنُ أحمر :
لَم تَدْرِ ما نَسْجُ اليَرَنْدَج قَبْلَها
ودِراسُ أعوَصَ دارِسٍ متخدِّد
قال ابن السكّيت : ظنّ أن اليَرَنْدَج عمل من عَمَل الناس يُعمَل ، وإنّما اليَرَنْدج جلودٌ سُود . وقولُه : ودِراس أعوَصَ ، لَم يُدارِس الناسَ عَوِيصَ الكلام ، وقولُه : دارسٍ متخدِّر ، أي : يَغْمضُ أحياناً فلا يُرَى ، ويظهر أحياناً فيرى ، ما تخدّد منه غُمضَ ، وما لم يتخدّد ظَهَر . ويُروَى : متجدِّد بالجيم ، ومعناه : أن ما ظَهَر منه جديد وما لم يظهر دارس .
قال : وسمعتُ أبا الهَيْثَم يقول : دَرَس الأَثرُ يَدرسُ دُرُوساً ، أو دَرَسهُ الرِّيح تَدْرُسه دَرْساً ، أي : مَحَتْه ومن ذلك قيل :
دَرَسْتُ الثوبَ أدرُسُه دَرْساً فهو مَدْرُوس ودَرِيس ، أَي : أَخْلَقْته ومن قيل للثّوب الخَلُق دريس ، وجمعُه دِرْسَان .
وكذلك قالوا : دَرَس البعيرُ : إذا جَرب جَرَباً شديداً فقُطِرَ ، قال جرير :
رَكِبتْ نَوارُكُمُ بَعيراً دارِساً
في السَّوْقِ أَفْضَح راكبٍ وبَعيرِ
قال : وقيل : دَرَسْتُ الكتابَ أدرُسه دَرْساً ، أي : ذَلَّلتُه بكثرة القراءة حتى خَفّ حِفْظُه عليّ من ذلك ، وقال كعب بن زهير :
وفي الحِلْم إدْهانٌ وفي العَفْو دُرْسةٌ
وفي الصِّدق مَنْجاةٌ من الشّرّ فاصدُقِ
قال : الدُّرْسةُ : الرّياضة ؛ ومنه دَرَسْتُ السُورة حتّى حفِظتُها ؛ ودَرَستُ القضيب ، أي : رُضْتُه . والإدْهان المَذَلة واللِّين .
وقال غيره : دُرِسَ الطعامُ يُدْرس دِراساً : إذا دِيسَ . والدِّراسُ : الدِّياسُ بِلُغة أهلِ الشام ، وقال :
حَمراءُ مِمّا دَرَسَ ابنُ مِخْراق
أي : داسَ ، وأرادَ بالحَمراءِ برّةً حَمْراءَ في لَونها .
وقول لَبيد :
يَوْمَ لا يُدخل المُدارِسَ في
الرَّحْمة إلا براءةٌ واعتذارُ
قال الْمُدارِس : الذي قرأ الكتب ودَرَسها . وقيل : المُدَارِسُ : الَّذي قارَفَ الذُّنوبَ وتَلَطَّخَ بها ، من الدَّرْسِ وهو الجَرَب . والمِدْراسُ : البيتُ الذي يُدْرَسُ فيه القرآن ، وكذلك مِدْرَاسُ اليَهود .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الدِّرْوَاسُ :
الكبيرُ الرأس من الكلابِ . والدِّرْباس بالباء : الكلبُ العَقُور ، وأنشد :
أَعْدَدْتُ دِرْوَاساً لِدِرْباسِ الْحُمْتْ
هذا كلبٌ كأنه قد ضَرِيَ في زِقَاقِ السَّمْن يأكلها ، فأَعَدَّ له كلباً آخَر يقال له دِرْوَاس .
وقال غيرُه : الدَّرَاوس من الإبل : الذُّلُل الغِلاظ الأعناق ، واحِدها دِرْواس .
أبو عُبَيد عن الفرّاءِ : الدَّرَاوِس : العِظامُ من الإبل .

##### Türkçe

س د ر
**سدر** , **سرد** , **دسر** , **درس** , **ردس** : kullanımdadır.

**سدر** : **السِّدر** : cins adı; tekili **سِدْرَة**.

Ağaçlardan olan **السِّدْر** iki **سِدْران**dır: bunlardan biri, meyvesinden faydalanılmayan, yaprağı yıkanma için elverişli olmayan, bazen çoban kadın için yaprağı silkelenen, yenmeyen buruk bir meyvesi olan yabani **سِدْر**dür; Araplar ona **الضّال** der. **السِّدر**in ikinci cinsi su üzerinde biter; meyvesi **النَّبِق**tir; yaprağı yıkanmadır; **العُنّاب** ağacına benzer; onun **سُلاّء**u gibi **سُلاّء**u ve onun yaprağı gibi yaprağı vardır; ancak **العُنَّاب**ın meyvesi kırmızı tatlıdır, **السِّدْر**in meyvesi sarı ekşi olup onunla meyvelenilir. Yüce ve aziz Allah’ın sözüne gelince: ( ) **أُخْرَى عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَى** ( ) ( **الْمُنتَهَى عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى** ) (النجم: 14, 15), Lîs onun yedinci gökte bir **سِدْرة** olduğunu, hiçbir meleğin ve hiçbir peygamberin onu aşmadığını iddia etti; göğü ve cenneti gölgelemiştir. **السِّدْرة** **سِدْراً** ve **سِدَراً** ve **سِدِرات** diye çoğul yapılır. **السدر**: cins adıdır; tekili **سِدْرة**.

Ebû Ubeyd: **السادِرُ**: hiçbir şeye aldırmayan ve ne yaptığına önem vermeyen kimsedir.

Lîs dedi: **السَّدَرُ**: bakışın akıp gitmesi;
denir ki: **سَدِر** gözü **يسْدر** **سَدَراً**: eğer görmüyor ise, o **سَدِر**dir. Ve **عينٌ سَدَرة**.

Ebû Zeyd dedi: **السَّدَر**: gözün kütleşmesi; **السَمادِير**: görmenin zayıflığıdır. **السَّدْر** ve **السَّدْل**: saçın salıverilmesidir; denir ki: **شعر مَسْدُور** ve **مَسْدول** ve **شعر مُنْسَدِر** ve **مُنْسَدِل**: eğer salıverilmiş ise. Ebû Ubeyd: denir ki: falan **انسَدَرَ** koşar; ve **انّصَلت** koşar: eğer koşmasında hızlandı ise.

Lîs dedi: **السَّدِير**: Hîre’de bir nehirdir.

Adiyy dedi:
حالُه ve sahip olduğu şeyin çokluğu onu sevindirdi
ve deniz yüz çevirici iken ve **السَّدِير**

İbnü’s-Sikkît dedi: Asmaî dedi: **السَّدِير** Farsçadır; sanki aslı **سادِلٌ**dür; yani: iç içe geçmiş üç kubbe içinde bir kubbe; insanlar bugün ona **سِدْليّاً** der; Araplar onu Arapçalaştırdı da **سَدِير** dediler. (Asmaî’nin rivayet ettiği **نوادر الأصمعي**’de) Ebû Ya‘lâ onun adına rivayet etti: Ebû Amr b. Alâ dedi: **السَّدِيرُ**: ottur.

Ebû Zeyd dedi: adam boş geldiğinde ona denir: **جاء يَنْفُض أَسْدَرَيه**. Dedi: bazısı **جاء ينفض أصْدَريْه** der. Dedi: **أسدراه**: iki omzudur.

İbnü’s-Sikkît dedi: boş geldiğinde **جاء ينفُض أزْدَرَيْه**.

Lahyânî dedi: elbisesini **سَدَرَ** **سَدْراً**: eğer onu boyuna salıverdi ise.

Ebû Amr dedi: elbisesiyle **تَسدَّر**: eğer onunla örtündü ise. Dedi: Kays’tan bazısını işittim, şöyle derdi: adam memleketlerde **سَدَل** ve **سَدَر**: eğer içinde gidip de onu hiçbir şey geri çevirmedi ise.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **سَدر**: ay. Ve **سَدِر**: şiddetli sıcaktan şaşırdı. Dedi: Arapların bir oyunu vardır, ona **السُّدّر** ve **الطُّبن** denir.

Ebû Turâb: Ebû Ubeyde dedi: falan **جاء يَضرب أَسْدَرَيه وأَصْدَرَيه** ile geldi; yani: iki yanını; bu, boş geldiğinde olur.

**دسر**: Lîs dedi: **الدَّسْر**: saplama ve şiddetli itmedir; denir ki: onu mızrakla **دَسَره**; ve şu beyiti okudu:
عن ذِي قَدَامِيسَ كَهَامٍ لو دَسَرْ
Dedi: **البُضْعُ**da **الدَّسْر** kullanılır; denir ki: onu aletiyle **دسَرَها**.

Ferrâ, şu sözünde: ( **قُدِرَ وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ** ) (القمر: 13), dedi: **الدُّسُر**: geminin çivileri ve onunla bağlanan kayışlarıdır.

Zeccâc dedi: **السَّمْر** gibi olan her şey; ve bir şeyi bir şeye kuvvet ve şiddetle sokmak **الدَّسْر**dir; denir ki: çiviyi **دَسَرْتُ**; onu **أدسُره** ve **أدسِره** **دَسْراً**. Dedi: **الدُّسْر**ün teki **دِسَار**dır.

İbn Abbâs’a **العَنْبَر** zekâtı soruldu da dedi: o ancak denizin **دَسَره** olduğu bir şeydir; manası: denizin dalgası onu itti de kıyıya attı; onda zekât yoktur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الدَّسْر**: gemidir.

Sa‘leb, şu sözünde: ( **وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ** (
bazıları dedi: onun, suyu göğsüyle itmesidir. Ve denir ki: **الدُّسُر**: çivilerdir. Ve denir ki: **الدِّسارُ**: liften bir şerit; onun bir kısmı bir kısmına bağlanır.

Lîs dedi: **جَمَلٌ دَوْسَرِيٌّ** ve **دَوْسَر**: o, iri, başlı ve omuzlu olandır.

Selâme, Ferrâ’dan dedi: **الدَّوْسَرِيُّ**: develerden güçlü olan. Ve **دَوْسَر**: Nu‘mân b. Münzir’in bir bölüğü idi; ve şu beyiti okudu:
ضَرَبتْ دَوْسَرُ فينا ضَرْبةً
أَثبتَتْ أوتاد مُلْكٍ فاستَقَرّ
Ve Benû Sa‘d b. Zeyd Menât cahiliyede **دَوْسَر** diye lakaplanırdı.

**سرد**: Yüce ve aziz Allah dedi: ( **اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ** ) (سبأ: 11).
Ferrâ dedi: der ki: zırhın çivisini ince yapma ki yarılsın; kalın da yapma ki halkaları koparsın.

Zeccâc dedi: dilde **السّرْد**: bir şeyi bir şeye takdim etmektir; ta ki bir kısmı bir kısmının ardından ardışık olarak düzenli olsun.

Ve denir ki: falan hadisi **سَرَدَ**; onu **يَسرُدُه** **سَرْداً**: eğer onu peş peşe getirdi ise. Ve falan orucu **سَرَد**: eğer onu aralıksız tuttu ise.

Tefsirde dedi: **السَّرْدُ**: **السَّمْر**dür; bu dilden çıkmış değildir; çünkü **السَّمْر** senin halkanın ucunu onun diğer ucuna göre ölçmendir.

Dedi: Sîbeveyh dedi: **رجل سَرَنْدَى**: **السّرْد**den türemiştir; manası: öne doğru giden kimsedir. Dedi: **السَّرَد**: halkalardır; o **الزَّرَد**dir; bundan dolayı onun sahibine **سرّاد** ve **زَرّاد** denmiştir.

Lîs dedi: **السَّرْد**: zırhlar ve halka işi olan benzerleri için toplayıcı addır; **سَرْداً** diye adlandırıldı, çünkü **يُسرَّد**: her halkanın iki ucu çiviyle delinip birleştirilir; işte bu **الحَلَق المُسَرَّد**dır. Ve **المِسْرَد** delgidir; o **السِّراد**dır.

Lebîd dedi:
كما خَرَج **السِّرادُ** من النِّقال

Tarafe dedi:
حِفَافَيْه شُكَّا في العَسِيبِ بِ**مِسْرَدِ**

Dil de **مِسرَداً** diye adlandırılır.

Ebû Bekir, onların “falan kitabı **سردَ** etti” sözünde dedi: manası, onu sağlamlaştırarak iyi bir şekilde **دَرَسه** etti; yani: onun dersini sağlamlaştırdı ve onu güzel yaptı; onların “zırhı **سَرَدْتُ**” sözünden: eğer onun çivilerini sağlamlaştırdı isen. Ve **دِرْع مسرودةٌ**: çivileri ve halkaları sağlam olan.

Meyvelerden **السَّرَادُ**: susuzluğun zarar verdiği, olgunlaşmadan önce kuruyan şeydir. Hurma ağacı **أَسرَد** etmiştir; tekili **سَرَادَة**.

Ferrâ dedi: **السَّرادة**: sert **الخَلالة**dır. Ve kuru üzümden **السراد**a Farsçada **زنجير** denir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **السّرادُ**: peş peşe olandır.

Bir bedevîye denildi: haram aylar hangileridir? Dedi: üçü **سَرْد**, biri **فَرْد**.

Amr, babasından: **السارِدُ**: saraçtır. Ve **الإشْفَى**ya **السِّرادُ** ve **المِسرَدُ** ve **المخْصَف** denir.

**ردس**: Lîs dedi: **الرَّدْس**: sert, geniş bir şeyle, **مِرْدَساً** denilen şeyle, bir yeri veya bir duvarı veya çamuru dövmendir; ve şu beyiti okudu:
يُغَمِّد الأعداءَ جَوْزاً مِرْدَسا

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: **المِرْداسُ**: kuyuda su var mı yok mu bilinsin diye kuyuya atılan kayadır.
Recez söyleyen dedi:
قَذْفَك بالمِرْداس في قَعْرِ الطَّوِي

Şemir dedi: denir ki: onu taşla **رَدَسه**; yani: onu vurdu ve onunla attı.

Rü’be dedi:
هناك مِرْداناً مِدَقٌّ مِرْداسْ
yani: dövücü. Ve denir ki: onu taşla **رَدَسَه** ve **نَدَسَه** ve **رَداه**: eğer attı ise.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الرَّدُوس**: boynuz vuran, sıkıştıran olandır. Tırimmâh dedi:
تَشُقّ مُغمِّضاتِ اللَّيل عنها
إذا طَرقَتْ بمرْداسٍ رَعُونِ

Ebû Amr dedi: **المِرْدَاسُ**: baştır; çünkü onunla **يردُسُ** eder; yani: onunla geri iter ve defeder. **الرَّعُون** hareketli olandır; denir ki: başıyla **رَدَس** etti; yani: onunla itti.

**درس**: Ebû Ubeyd, Asmaî’den: deve üzerinde uyuzdan hafif bir şey olduğunda “onda **دَرْس**ten bir şey var” denir; ve şu beyiti okudu:
من عَرَق النَّضْج عَصِيمُ الدَّرْسِ

Münzirî, Ebû’l-Abbâs’tan, Yüce ve aziz Allah’ın sözü hakkında: ( **وَكَذالِكَ نُصَرِّفُ الاَيَاتِ وَلِيَقُولُواْ دَرَسْتَ** ) (الأنعام: 105), dedi: manası: ayetleri onlara buradan buraya böylece açıklarız ki “sen **دَرَسْتَ**” desinler; yani: öğrendin; yani: getirdiğin bu şey sana öğretilmiştir.

Dedi: İbn Abbâs ve Mücâhid ( **دارَسْتَ** ) okudu ve onu şöyle açıkladı: Yahudilere okudun, onlar da sana okudular. Ve ( **وليقولوا دُرِسَت** ) diye okundu: yani: okundu ve tilavet edildi. Ve ( **دَرِسَتْ** ) diye okundu: yani: eskidi; yani: bize okuduğun bu şey uzayıp geçmiş, bize uğramış bir şeydir.

Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: denir ki: şey **دَرَسَ**; **يَدْرُس** **دُرُوساً**; ve kitabı **دَرَسْتُ**; onu **أدرُسُه** **دِراسةً**. **المِدْرَسُ**: içinde ders yapılan yerdir. Ve **المِدْرَس**: kitaptır. Ve **الدِّراس**: karşılıklı ders yapmadır.

Dedi: **الدُّروس**: cariyenin **دُرُوس**udur; eğer silinip kayboldu ise; denir ki: **جارية دارِسُ**; ve cariyeler: **دُرَّس** ve **دَوارِس**.

Esved b. Ya‘fur, yetiştiklerinde cariyeleri vasfederek dedi:
اللاّتِ كالبَيضِ لمّا تَعْدُ أَن دَرَسَتْ
صُفْرُ الأَناملِ من نقْف القَوارِيرِ

Ve cariye **درَسَت**; **تَدْرُس** **دُرُوساً**. **الدَّرْسُ**: uyuzun ilk belirenidir. Ve **الدَّرْس** ve **الدِّرْس** ve **الدَّرِيس**: eski elbisedir.

İbn Ahmer dedi:
لَم تَدْرِ ما نَسْجُ اليَرَنْدَج قَبْلَها
ودِراسُ أعوَصَ دارِسٍ متخدِّد

İbnü’s-Sikkît dedi: **اليَرَنْدَج**in insanların yaptığı bir iş sanatı olduğunu zannetti; hâlbuki **اليَرَنْدج** siyah derilerdir. Onun “**ودِراس أعوَصَ**” sözü: insanlar ile müşkil sözün müşkilini **يُدارِس** etmemiştir. Ve onun “**دارسٍ متخدِّد**” sözü: yani bazen gözünü kapar da görülmez, bazen görünür de görülür; ondan **تخدّد** olan şey kapanmıştır, **لم يتخدّد** olan şey ortaya çıkmıştır. Ve **متجدِّد** diye **الجيم** ile rivayet edilir; manası: ondan ortaya çıkan yenidir, ortaya çıkmayan ise eskidir.

Dedi: Ebû’l-Heysem’i şöyle derken işittim: iz **دَرَس** eder; **يَدرس** **دُرُوساً**; yahut rüzgâr onu **دَرَسه**; onu **تَدْرُسه** **دَرْساً**: yani onu sildi. Bundan dolayı denildi:
elbiseyi **دَرَسْتُ**; onu **أدرُسُه** **دَرْساً**; o **مَدْرُوس** ve **دَرِيس** olur; yani onu eskittim. Ve bundan dolayı eski elbiseye **دريس** denildi; çoğulu **دِرْسَان**dır.

Aynı şekilde dediler: deve **دَرَس** etti: eğer şiddetli uyuz oldu da damlatıldı ise. Cerîr dedi:
رَكِبتْ نَوارُكُمُ بَعيراً دارِساً
في السَّوْقِ أَفْضَح راكبٍ وبَعيرِ

Dedi: ve denildi: kitabı **دَرَسْتُ**; onu **أدرُسه** **دَرْساً**: yani çok okumakla onu yumuşattım; ta ki onu ezberlemek bana hafifledi; bundan dolayı. Ka‘b b. Züheyr dedi:
وفي الحِلْم إدْهانٌ وفي العَفْو دُرْسةٌ
وفي الصِّدق مَنْجاةٌ من الشّرّ فاصدُقِ
Dedi: **الدُّرْسةُ**: alıştırma/terbiye etmedir; bundan: sûreyi **دَرَسْتُ** ta ki onu ezberledim; ve değneği **دَرَستُ**: yani onu alıştırdım. **الإدْهان**: zillet ve yumuşaklıktır.

Başkası dedi: yiyecek **دُرِسَ**; **يُدْرس** **دِراساً**: eğer çiğnendi/ezildi ise. **الدِّراسُ**: Şam ehlinin dilinde **الدِّياس**tır. Ve dedi:
حَمراءُ مِمّا دَرَسَ ابنُ مِخْراق
yani: çiğnedi; **الحَمراء** ile rengi kırmızı olan buğdayı kastetti.

Lebîd’in sözü:
يَوْمَ لا يُدخل المُدارِسَ في
الرَّحْمة إلا براءةٌ واعتذارُ
**الْمُدارِس**: kitapları okuyan ve onları **دَرَس** eden kimsedir. Ve denildi: **المُدَارِسُ**: günahları işleyip onlarla kirlenen kimsedir; **الدَّرْس**ten, o da uyuzdur. **المِدْراسُ**: içinde Kur’an’ın ders edildiği evdir; Yahudilerin **مِدْرَاس**ı da böyledir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الدِّرْوَاسُ**: köpeklerden büyük başlı olan. Ve **الدِّرْباس** (باء ile): saldırgan köpektir; ve şu beyiti okudu:
أَعْدَدْتُ دِرْوَاساً لِدِرْباسِ الْحُمْتْ
Bu, sanki yağ tulumunun sokağında ona alışmış, onu yiyen bir köpektir; ona karşı başka bir köpek hazırladı; ona **دِرْوَاس** denir.

Başkası dedi: develerden **الدَّرَاوس**: uysal, kalın boyunlu olanlar; teki **دِرْواس**.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **الدَّرَاوِس**: develerden iri olanlardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والراء وما يثلثهما)
(سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])(سرع) السين والراء والعين أصل صحيح يدلُّ على خلاف البطء. فالسَّريع: خلاف البطيء. وسَرْعَان([4]) النَّاس:  أوائِلهم الذين يتقدمون سِراعاً. وتقول العرب: لَسَرْعان([5]) ما صنعتَ كذا، أي ما أسرع ما صَنَعتَه. وأما السَِّرْع من قُضبان الكرْم، [فهو]  أسرعُ ما يطلُعُ  منه. ومثله السَّرَعْرَع، ثم يشبَّه به الإنسان الرَّطِيب الناعم.
(سرف) السين والراء والفاء * أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تعدِّي الحدّ والإِغفالِ  أيضاً للشيء. تقول: في الأمر سرَفٌ، أي مجاوزَةُ القدر. وجاء في الحديث: "الثالثة في الوضوء شَرف، والرَّابعة سَرف". وأمّا الإِغفال فقول القائل: "مررتُ بكم فَسرِفتكم"، أي أغفلتكم. وقال جرير:
أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])ويقولون إنَّ السَّرَف: الجهل. والسَّرِف: الجاهل. ويحتجُّون بقول طرفة:
إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])وهذا يرجع إلى بعض ما تقدَّم. والقياس واحد. ويقولون: إنَّ السَّرفَ أيضاً الضَّرَاوة. وفي الحديث: "إنَّ للحم سَرَفَاً كسَرف الخَمْر"، أي ضَرَاوة. وليس هذا بالبعيد من الكلمة الأولى.
ومما شذَّ عن الباب: السُّرْفة: دويْبَّة تأكل الخشَب. ويقال سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً، إذا أكلَتْ ورقها، والشجرةُ مسروفة. يقال إنَّها تبني لنفسها بيتاً حسناً. ويقولون في المثل: "أصنَعُ من سُرْفة([8]) ".
(سرق) السين والراء والقاف أصلٌ يدلُّ على أخْذ شيء في خفاء وسِتر. يقال سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً. والمسروق سَرَقٌ. واستَرَقَ السَّمع، إذا تسمَّع مختفياً. ومما شذَّ عن هذا الباب السَّرَق: جمعَ سَرَقة،  وهي القطعة من الحرير.
(سرو) السين والراء والحرف المعتل بابٌ متفاوت جداً، لا تكاد كلمتان منه تجتمعان في قياسٍ واحد. فالسَّرو: سخاءٌ في مروءَة؛ يقال سَرِي وقد سَرُو. والسَّرْو: محلّة حمير. قال ابن مقبل:
بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])والسَّرْو: كشْف الشّيءِ عن الشيء. سَرَوت عنّي الثوبَ أي كَشفتُهُ. وفي الحديث في الحَسَاء([10]): "يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم([11])" أي يكشف. وقال ابن هَرْمة:
سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ  *** وقَرَّبَ للبَينِ  الحبيبُ المزايلُ([12])ولذلك يقال سُرِّيَ عنه. والسِّروة: دويْبَّة([13])، يقال أرض مسرُوّة، من السِّروة إذا كثُرت بالأرض. والسَّاريَة: الأسطُوانة. والسُّرَى: سير اللَّيل، يقال سَرَيْت وأسريت. قال:
* أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) *
والسَّراء: شجرٌ. وسَرَاة الشيء: ظَهْره. وَسَراة النَّهار: ارتفاعُهُ. وهذا الذي ذكرناه بعيدٌ بعضُهُ من بعض، فلذلك لم نحمله على القياس.
وإذا همز كان أبعد، يقال سرأت الجرادة: ألقَتْ بيضَها. فإذا حان ذلك منها قيل: أسرأتْ.
(سرب) السين والراء والباء أصلٌ مطرد، وهو يدلُّ على الاتّساع والذهاب في الأرض. من ذلك السِّرْب والسُّرْبة، وهي القطيع من الظِّباء والشاء. لأنَّه ينسرب في الأرض راعياً. ثمَّ حُمل عليه السِّرب من النِّساء. قالوا: والسرْب بفتح السين، أصله في الإبل. ومنه تقول العرب للمطلَّقة: "اذهبي فلا أنْدَهُ سَرْبَك"،  أي لا أردُّ إبلَك، لتذهب حيث شاءت. فالسِّرب  في هذا الموضع: المال الرّاعي. وقال أبو زيد: يقال خلِّ سرْبه، أي طريقه يذهب حيث شاء. وقالوا: يقال أيضاً سِرْب بكسر السين. ويُنشَد بيت ذي الرّمّة:
* خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) *
وقال: يعني الطريق. ويقال انسرَبَ([16])  الوحشيُّ في سربه. ومن هذا الباب: السَّرَب والسَّرِب، وهو الماء السائل من المزادة، وقد سَرِبَ سَرَباً. قال ذو الرّمة:
ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])بفتح الراء وكسرها. ويقال : سَرَّبت القربةَ، إذا جعلتَ فيها ماءً حتى ينسدّ الخَرْز. والسَّرْب: الخَرْز؛ لأن الماء ينسرب منه، أي يخرج. والسارب: الذَّاهب في الأرض. وقد سَرَب سروباً. قال الله جلَّ ثناؤه:  ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. قال الشاعر:
أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])والمَسْرَبة: الشّعر النابت وسط الصدر،  وإنما سمِّي بذلك لأنَّه  كأنه سائل على الصدر جارٍ فيه. فأمّا قولهم:آمِنٌ في سِرْبِه، فهو بالكسر، قالوا: معناه آمنٌ في نفسه. وهذا صحيح ولكن في الكلام إضماراً، كأنه يقول: آمِنَة نفسه حيث سَرِب، أي سعى. وكذلك هو واسع السِّرب؛ أي الصدر. وهذا أيضاً بالكسر. قالوا: ويراد به أنّه بطيء الغضب. وهذا يرجع إلى الأصل الذي ذكرناه. يقولون: إنَّ الغضب لا يأخذ فيَقْلَق؛ وينسدّ عليه المذاهب.
(سرج) السين والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على الحسن والزّينة والجمال. من ذلك السِّراج، سمِّي لضيائه وحُسْنه. ومنه السرج للدّابّة. هو زينته. ويقال سَرَّج وجهَه، أي حَسَّنه، كأنه جعله له كالسِّراج. قال:
* وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) *
ومما يشذُّ عن هذا قولُهم للطَّريقة: سُرْجُوجَة.
(سرح) السين والراء والحاء أصلٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على الانطلاق. يقال منه أمر سريح، إذا لم يكن فيه تعويق ولا مَطْل. ثمَّ يحمل على هذا السَّراح وهو الطَّلاق؛ يقال سَرَّحت المرأةَ. وفي كتاب الله تعالى: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. والسُّرُح: النّاقة السريعة. ومن الباب المنْسرح، وهو العريانُ الخارج من ثيابه. والسَّرْح:  المال السَّائم. والسارح: الرَّاعي. ويقال السَّارح: الرجل الذي لـه السَّرْح. وأمَّا الشجرة العظيمة فهي السَّرْحة، ولعلَّه أن يكون شاذاً عن هذا الأصل. ويمكن أن تسمَّى سَرْحة لانسراح أغصانها وذَهابها في الجهات. قال عنترة:
بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])ومن الباب السِّرحانُ: الذِّئب، سمِّي به لأنَّه ينسرح في مَطالبه. وكذلك الأسدُ إذا سُمِّي سِرحانا.
وأما السَّريحة فقطعةٌ من الثِّياب.
(سرد) السين والراء والدال أصلٌ مطّرد منقاس، وهو يدلُّ على تَوالِي أشياء كثيرةٍ يتّصل بعضُها ببعض. من ذلك السَّرْد؛ اسمٌ جامعٌ للدروع وما أشبهها من عمل الحَِـلَق. قال الله جلَّ جلالُه، في شأن داود عليه السلام: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]، قالوا: معناه ليكنْ ذلك مقدَّراً، لا يكونُ الثَّقْب ضيّقاً والمِسمارُ غليظاً، ولا يكون المسمار دقيقاً والثقب واسعاً، بل يكون على تقدير. قالوا: والزّرَّاد إنّما هو السّرّاد. وقيل ذلك لقُرب الراء من السين. والمِسْرَد: المِخْرز: قياسُه صحيح.
--------------ـــــ
([1]) كذا. وصواب وزنه "فعلعال".
([2]) وهو المتنخل الهذلي كما في اللسان (سرط). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 89 ونسخة الشنقيطي 47.
([3]) جاء "سراطي" على لفظ النسب وليس بنسب، يقال سيف سراط وسراطي، كما يقال أحمر وأحمري.
([4]) يقال بفتح السين، وبالتحريك أيضاً.
([5]) يقال هذا بالفتح وبفتح فضم، وبالكسر.
([6]) ديوان جرير 389 واللسان (سرف).
([7]) ديوان طرفة 61 واللسان (سرف).
([8]) انظر الحيوان (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) سبق البيت في مادة (بول، بين).
([10]) في الأصل: "الحياء"، صوابه من اللسان (19: 105).
([11]) في اللسان: "إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم".
([12]) البيت في اللسان (سرا). قرب، أي قرب الرواحل. اللسان: "ووَدَّعَ".
([13]) هي الجرادة أول ما تكون وهي دودة.
([14]) لحسان بن ثابت في ديوانه 168 واللسان (19: 103). وصدره: * حي النضيرة ربة الخدر *
([15]) البيت بتمامه كما في الديوان 586 واللسان (سرب، همم):
خلّى لها سرب أولاها وهيجها  *** من خلفها لاحق الآطال همهيم
 ([16]) في الأصل: "السرب" صوابه من المجمل واللسان.
([17]) ديوان ذي الرمة ص 1 ـ وهو أول بيت في ديوانه ـ واللسان (سرب). وفي الأصل: "عينيك".
([18]) البيت لقيس بن الخطيم في ديوانه 5 واللسان (سرب).
([19]) للعجاج في ديوانه 8  واللسان (رسن، سرج). والمرسن، كمجلس ومنبر، أصله موضع الرسن من أنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مرسن الإنسان، أي أنفه.
([20]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** ve **الراء** ve ikisini üçleyen şeyler)
(**سرط**) **السين** ve **الراء** ve **الطاء** tek bir sahih asıldır; acı bir şeyde bir kayboluşa ve gidişe delâlet eder. Bundan: **سَرَطْتُ الطّعام**; onu yuttuğun zaman; çünkü o **سُرِطَ** edildiğinde kaybolur. Ve ilim ehlinden bazısı der ki: **السِّراط** bundan türemiştir; çünkü onda giden, yutulmuş yemeğin kayboluşu gibi kaybolur. Ve **السِّرِطْراط** **فِعِلاّل**([1]) üzere: **الفالوذُ**; çünkü o yutulur. Ve **السُّراطُ**: keskin, darbede ilerleyici kesici kılıç. **الهذليّ**([2]) bir kılıcı vasfederek dedi ki:
Tuz rengi gibi; onu vurdum, parçalayandır *** Eti koparır; düşürücü, **سُراطِي**([3])(**سرع**) **السين** ve **الراء** ve **العين** sahih bir asıldır; yavaşlığın zıddına delâlet eder. Öyleyse **السَّريع**: yavaşın zıddıdır. Ve **سَرْعَان**([4]) insanların: öne geçen, hızlıca ilerleyen ilkleridir. Araplar der: **لَسَرْعان**([5]) ما صنعتَ كذا; yani: ne çabuk yaptın onu. Ve **السَِّرْع** üzüm çubuklarından; [o], ondan çıkanın en çabuk olanıdır. Bunun benzeri **السَّرَعْرَع**; sonra bununla taze, yumuşak insan benzetilir.
(**سرف**) **السين** ve **الراء** ve **الفاء** tek bir asıldır; haddi aşmaya ve ayrıca şeyde ihmale delâlet eder. Dersin: işte **سرَفٌ** vardır; yani miktarı aşma. Hadiste geldi: "Abdestte üçüncü **شَرف**tir, dördüncü **سَرف**tir." İhmale gelince, söyleyenin sözü: "Size uğradım da **فَسرِفتكم**"; yani sizi ihmal ettim. **جرير** dedi ki:
**هُنيدَةَ**’ye verdiler; onu sekiz kişi sürer *** Verişlerinde ne başa kakma vardır ne de **سَرَفُ**([6])Ve derler ki **السَّرَف**: cehalettir. Ve **السَّرِف**: cahildir. **طرفة**’nin sözüyle delil getirirler:
Şüphesiz, kalbi **سرِف** olan bir kimse görür *** Kış bulutunun suyunda balı([7])Bu, geçenlerden bir kısmına döner. Ve kıyas birdir. Ve derler ki: **السَّرف** ayrıca **الضَّرَاوة**dır. Hadiste: "Şüphesiz et için, şarabın **سَرَف**i gibi bir **سَرَف** vardır"; yani **ضَرَاوة**. Bu, ilk kelimeden uzak değildir.
Babdan şâz olanlardandır: **السُّرْفة**: odunu yiyen küçük bir canlı. Ve denir: **سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً**, yaprağını yediği zaman; ve ağaç **مسروفة**dur. Denir ki o, kendisi için güzel bir ev yapar. Ve meselde derler: "**أصنَعُ من سُرْفة**([8]) ".
(**سرق**) **السين** ve **الراء** ve **القاف** bir asıldır; bir şeyi gizlilik ve örtü içinde almaya delâlet eder. Denir: **سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً**. Ve çalınan şey **سَرَقٌ**tur. Ve **استَرَقَ السَّمع**; gizlenerek dinlediği zaman. Bu babdan şâz olanlardandır **السَّرَق**: **سَرَقة**’nin çoğulu; o da ipekten bir parçadır.
(**سرو**) **السين** ve **الراء** ve illetli harf çok farklı bir babdır; ondan iki kelime neredeyse tek bir kıyasta birleşmez. Öyleyse **السَّرو**: mürüvvet içinde cömertliktir; denir: **سَرِي** ve **سَرُو** etti. Ve **السَّرْو**: **حمير**’in mahallesi. **ابن مقبل** dedi ki:
**سَرْوِ حِميرَ**’de katırların idrarları vardır *** Nereden örtündün; zayıflık, o ayrılıktır([9])Ve **السَّرْو**: bir şeyi bir şeyden açığa çıkarmaktır. **سَرَوت عنّي الثوبَ**; yani onu açtım. **الحَسَاء**([10]) hakkında hadiste: "**يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم**([11])"; yani açar. **ابن هَرْمة** dedi ki:
Gençlik, dalgalanan, elbiseni senden açtı *** Ayrılığa yaklaştırdı; uzaklaşan sevgili([12])Bundan dolayı denir: **سُرِّيَ عنه**. Ve **السِّروة**: küçük bir canlı([13]); denir: **أرض مسرُوّة**, yerde **السِّروة** çok olduğu zaman. Ve **السَّاريَة**: sütun. Ve **السُّرَى**: gece yürüyüşü; denir: **سَرَيْت** ve **أسريت**. Dedi ki:
* Sana **أَسْرَتْ** ve **تَسْرِي** olmuyordu([14]) *
Ve **السَّراء**: bir ağaçtır. Ve **سَرَاة** bir şeyin: sırtıdır. Ve **وَسَراة النَّهار**: onun yükselişidir. Bizim zikrettiğimiz bu şeyler, bazısı bazısından uzaktır; bu yüzden onu kıyasa hamletmedik.
Hemzelenirse daha uzak olur; denir: **سرأت الجرادة**: yumurtasını bıraktı. Ondan bu vakit gelince: **أسرأتْ** denir.
(**سرب**) **السين** ve **الراء** ve **الباء** düzenli bir asıldır; ve genişliğe ve yerde gidişe delâlet eder. Bundan **السِّرْب** ve **السُّرْبة**; o, ceylan ve koyun sürüsüdür. Çünkü yerde otlayarak sızıp gider. Sonra bunun üzerine kadınlardan **السِّرب** taşınmıştır. Dediler ki: **السَّرْب** ( **السين**’in fethiyle), aslı develerdedir. Ondan Araplar boşanmış kadına der: "Git; **سَرْبَك**’i geri çevirmem"; yani develerini geri çevirmem; dilediği yere gitsin. Öyleyse bu yerde **السِّرب**: otlayan maldır. **أبو زيد** dedi: denir: **خلِّ سرْبه**; yani yolunu, dilediği yere gitsin. Ve dediler ki: ayrıca **سِرْب** ( **السين**’in kesriyle) de denir. Ve **ذي الرّمّة**’nin beyti okunur:
* Ona ilklerinin **سرْبَ**ını serbest bıraktı([15]) *
Ve dedi ki: yani yol. Ve denir: **انسرَبَ**([16]) yabanî hayvan, **سرب**’inde. Ve bu babdandır: **السَّرَب** ve **السَّرِب**; o, kırbadan akan sudur; ve **سَرِبَ سَرَباً** etmiştir. **ذو الرّمة** dedi ki:
Ne oluyor gözüne; ondan su dökülüyor *** Sanki yarılmış bir böbrekten **سَرَبُ**([17])Râ’nın fethiyle ve kesriyle. Ve denir: **سَرَّبت القربةَ**; içine su koyduğun zaman, ta ki dikiş tıkansın. Ve **السَّرْب**: dikiştir; çünkü su ondan sızar; yani çıkar. Ve **السارب**: yerde giden kimsedir. Ve **سَرَب سروباً** etmiştir. Allah yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. Şair dedi ki:
Nerede **سَرَبْتِ**; oysa **سروبِ** değildin *** Ve hayaller yaklaştırır; yakın olmayanı([18])Ve **المَسْرَبة**: göğsün ortasında biten kıl; ancak bununla adlandırıldı; çünkü o, sanki göğüs üzerinde akan, onda yürüyen bir şey gibidir. Ama onların sözü: **آمِنٌ في سِرْبِه**; o kesir iledir; dediler ki: manası, kendi nefsinde emindir. Bu doğrudur; fakat sözde bir hazif vardır; sanki der ki: nefsi emindir, **سَرِب** ettiği yerde; yani yürüdü. Ve aynı şekilde: **واسع السِّرب**; yani göğüs. Bu da kesir iledir. Dediler ki: bununla, onun öfkesi yavaştır murad edilir. Bu, bizim zikrettiğimiz asla döner. Derler ki: öfke almaz da çalkalanmaz; ve yollar ona kapanır.
(**سرج**) **السين** ve **الراء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; güzelliğe, süse ve cemâle delâlet eder. Bundan **السِّراج**; ışığı ve güzelliği için adlandırıldı. Ve ondan binek hayvanı için **السرج**. O, onun süsüdür. Ve denir: **سَرَّج وجهَه**; yani onu güzelleştirdi; sanki ona **السِّراج** gibi yaptı. Dedi ki:
* Ve kapkara olanı ve **مَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا**([19]) *
Bundan şâz olanlardandır onların yola sözü: **سُرْجُوجَة**.
(**سرح**) **السين** ve **الراء** ve **الحاء** tek, düzenli bir asıldır; ve salıverilmeye delâlet eder. Ondan denir: **أمر سريح**; içinde ne engelleme ne de geciktirme olmadığı zaman. Sonra bunun üzerine **السَّراح** taşınır; o, boşamadır; denir: **سَرَّحت المرأةَ**. Allah’ın kitabında: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. Ve **السُّرُح**: hızlı dişi devedir. Babdandır **المنْسرح**; o, elbiselerinden çıkmış çıplaktır. Ve **السَّرْح**: otlayan maldır. Ve **السارح**: çobandır. Ve denir **السَّارح**: kendisinin **السَّرْح**ı olan adam. Ama büyük ağaç ise **السَّرْحة**dır; belki bu asıldan şâz olur. Ve dallarının salıverilmesi ve yönlere gitmesi sebebiyle **سَرْحة** diye adlandırılabilir. **عنترة** dedi ki:
Yiğit; sanki elbiseleri bir **سرحَة** içindedir *** **السِّبت** nalı giydirilir; ikiz değildir([20])Babdandır **السِّرحانُ**: kurt; isteklerinde salınıp gittiği için bununla adlandırıldı. Aynı şekilde aslan, **سِرحانا** diye adlandırıldığı zaman.
Ama **السَّريحة**: elbiselerden bir parçadır.
(**سرد**) **السين** ve **الراء** ve **الدال** düzenli, kıyaslı bir asıldır; ve birbirine bitişik olarak çok şeyin ardı ardına gelmesine delâlet eder. Bundan **السَّرْد**; zırhlar ve halka işinden ona benzeyen şeyler için toplayıcı bir isimdir. Allah yüce celâliyle, Davud عليه السلام hakkında dedi: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]; dediler ki: manası, o ölçülü olsun; delik dar ve çivi kalın olmasın; çivi ince ve delik geniş olmasın; bilakis bir ölçü üzere olsun. Dediler ki: **الزّرَّاد** ancak **السّرّاد**dır. **الراء**’nın **السين**’e yakınlığından dolayı böyle denildi. Ve **المِسْرَد**: **المِخْرز**; kıyası sahihdir.
--------------ـــــ
([1]) Böyle. Ve vezninin doğrusu "فعلعال".
([2]) O, lisanda (**سرط**)’ta olduğu üzere **المتنخل الهذلي**’dir. Kasidesi **مجموعة أشعار الهذليين**’in ikinci kısmında 89 ve **نسخة الشنقيطي** 47’dedir.
([3]) "**سراطي**" nisbet lafzı üzere geldi, nisbet değildir; denir: **سيف سراط** ve **سراطي**; denildiği gibi: **أحمر** ve **أحمري**.
([4]) **السين**’in fethiyle denir; harekeleme ile de.
([5]) Bu, fetihle ve fetih sonra damme ile ve kesirle denir.
([6]) **ديوان جرير** 389 ve **اللسان** (**سرف**).
([7]) **ديوان طرفة** 61 ve **اللسان** (**سرف**).
([8]) **الحيوان**’a bak (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) Beyit (بول، بين) maddesinde geçti.
([10]) Asılda: "الحياء"; doğrusu **اللسان** (19: 105)’tendir.
([11]) **اللسان**’da: "إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم".
([12]) Beyit **اللسان** (**سرا**)’dadır. **قرب**; yani binekleri yaklaştırdı. **اللسان**: "ووَدَّعَ".
([13]) O, çekirgenin ilk hâlidir; o bir kurtçuktur.
([14]) **حسان بن ثابت**’indir; divanında 168 ve **اللسان** (19: 103). صدر’ü: * حي النضيرة ربة الخدر *
([15]) Beyit tamamıyla divanda 586 ve **اللسان** (**سرب**، **همم**)’de olduğu gibidir:
**خلّى لها سرب أولاها وهيجها**  *** **من خلفها لاحق الآطال همهيم**
 ([16]) Asılda: "**السرب**"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([17]) **ديوان ذي الرمة** s 1 ـ ve o, divanındaki ilk beyittir ـ ve **اللسان** (**سرب**). Asılda: "**عينيك**".
([18]) Beyit **قيس بن الخطيم**’indir; divanında 5 ve **اللسان** (**سرب**).
([19]) **العجاج**’ındır; divanında 8 ve **اللسان** (**رسن**، **سرج**). Ve **المرسن**, **مجلس** ve **منبر** gibi; aslı, atın burnunda yuların yeri idi; sonra çoğaldı da **مرسن الإنسان** denildi; yani burnu.
([20]) Beyit, meşhur muallakasındandır.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السرد: خرز ما يخشن ويغلظ، كنسج الدرع، وخرز الجلد، واستعير لنظم الحديد. قال: ﴿وقدر في السرد﴾ [سبأ/11]، ويقال: سرد وزرد، والسراد، والزراد، نحو سراط، وصراط، وزراط، والمسرد: المثقب.

##### Türkçe

- **السرد**: pürüzlüleşen ve kalınlaşan şeyin deliklerinden geçirme; zırhın örülmesi gibi, ve derinin deliklerinden geçirme; demirin dizilmesi için ödünç alınmıştır. Dedi ki: ﴿وقدر في **السرد**﴾ [سبأ/11]; ve denilir: **سرد** ve **زرد**; ve **السراد**; ve **الزراد**; **سراط** ve **صراط** ve **زراط** gibi. Ve **المسرد**: delici alet.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ر د
سرد النعل وغيرها‏:‏ خرزها‏.‏
قال الشماخ يصف حمراً‏:‏ شككن بأحساء الذناب على هوًى كما تابعت سرد العنان الخوارز أي تتابعـن علـى هـوى الماء‏.‏
وثقب الجلد بالمسرد والسراد وهو الإشفى الذي في طرفه خرق‏.‏
وسرد الدرع إذا شك طرفي كلّ حلقتين وسمرهما وردع مسرودة ولبوس مسرد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ جاؤا عليهم السرد وهو الحلق تسمية بالمصدر ولأمة سرد‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ كأن جنوب اللامة السرد شدها على نفسه عبل الذراعين مخدر ونجوم سرد‏:‏ متتابعة‏.‏
قال‏:‏ دعوت سعداً النجوم سرد لرحلة وغيرها يـود فقال نـم مـا بالبلـاد بعـد أنـى لـك النـوم هنا يا سعد وقيـل لأعرابـيّ ما الأشهر الحرم فقال‏:‏ ثلاثة سرد وواحد فرد‏.‏
وتسرد الدر‏:‏ تتابع في النظام‏:‏ ولؤلؤ متسرد‏.‏
قال النابغة‏:‏ أخذ العـذارى عقـده فنظمنـه من لؤلؤ متتابع متسرد وتسرد دمعه كما يتسرد اللؤلؤ‏.‏
وسرد الحديث والقراءة‏:‏ جاء بهما على ولاء‏.‏
وفلان يخرق الأرعاض بمسرده أي بلسانه‏.‏
وهو ابن أمّ مسرد‏:‏ لابن الأمة لأنها من الخوارز‏.‏
قال الراعي‏:‏ بكت عين من أبكى دموعك إنما وشى بك واشٍ من بني أم مسرد وماشٍ مسرد‏:‏ يتابع خطاه في مشيه‏.‏

##### Türkçe

س ر د
**سرد** ayakkabıyı ve başkasını: onu dikti.
Şemmâh, yaban eşeklerini vasfederek dedi:
“Suya bir meyil üzere **الذناب**’ın **أحساء**’ına saplandılar; tıpkı **الخوارز**’ın dizginin dikimini peş peşe getirmesi gibi”
yani suyun meyli üzere peş peşe gelirler.
Ve deriyi **المسرد** ve **السراد** ile delmek; o, ucunda delik bulunan **الإشفى**’dır.
Ve zırhı **سرد** etti: her iki halkanın iki ucunu birbirine geçirip onları perçinledi; ve **درع مسرودة** ve **لبوس مسرد**.
Ve mecazdan: üzerlerine **السرد** ile geldiler; o, halkadır; mastarla adlandırma olarak. Ve **لأمة سرد**.
Zü’r-Rumme dedi:
“Sanki **اللامة السرد**’ın güneyleri, onu kendi üzerine, iki kollu, gizlenmiş bir iri (kimse) sıkıca bağladı”
Ve **نجوم سرد**: peş peşe.
Dedi: “Yolculuk ve başkası için yıldızları peş peşe, Sa‘d’ı çağırdım; o da ‘Uyu; ülkede, bana göre, bundan sonra uyku yok’ dedi. Burada sana uyku nereden, ey Sa‘d?” Ve bir bedevîye “Haram aylar hangileridir?” denildi de dedi ki: “Üçü peş peşe, biri tek.”
Ve inci **تسرد** eder: dizimde peş peşe gelir; ve **لؤلؤ متسرد**.
Nâbiga dedi:
“Genç kızlar onun düğümünü aldı da onu dizdiler; peş peşe gelen, **متسرد** inci(den)”
Ve onun gözyaşı **تسرد** eder; tıpkı incinin **يتسرد** etmesi gibi.
Ve hadisi ve kıraati **سرد** etti: ikisini ardı sıra getirdi.
Ve falan, **الأرعاض**’ı **بمسرده** ile deler; yani diliyle.
Ve o, **ابن أمّ مسرد**’dır: cariyenin oğluna; çünkü o, **الخوارز**’dandır.
Râ‘î dedi:
“Göz, senin gözyaşlarını ağlatanın gözüdür; ancak seni, **بني أم مسرد**’dan bir gammaz gammazladı”
Ve **ماشٍ مسرد**: yürüyüşünde adımlarını peş peşe getirir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّرْدُ في اللغة: تَقْدِمَةُ شيء إِلى شيء تأْتي به متَّسقاً بعضُه في أَثر بعض متتابعاً.
سَرَد الحديث ونحوه يَسْرُدُه سَرْداً إِذا تابعه. وفلان يَسْرُد الحديث سرداً إِذا كان جَيِّد السياق له. وفي صفة كلامه، صلى الله عليه وسلم: لم يكن يَسْرُد الحديث سرداً أَي يتابعه ويستعجل فيه. وسَرَد القرآن: تابع قراءَته في حَدْر منه. والسَّرَد: المُتتابع. وسرد فلان الصوم إِذا والاه وتابعه؛ ومنه الحديث: كان يَسْرُد الصوم سَرْداً؛ وفي الحديث: أَن رجلاً قال لرسول الله، صلى الله عليه وسلم: إِني أَسْرُد الصيام في السفر، فقال: إِن شئت فصم وإِن شئت فأَفطر.
وقيل لأَعرابي: أَتعرف الأَشهر الحرم؟ فقال: نعم، واحد فَرْدٌ وثلاثة سَرْد، فالفرد رجَبٌ وصار فرداً لأَنه يأْتي بعده شعبانُ وشهر رمضانَ وشوّالٌ، والثلاثة السَّرْد: ذو القَعْدة وذو الحجة والمُحرّم. وسَرَد الشيء سَرْداً وسرَّده وأَسْرَده: ثقبه. والسِّراد والمِسْرَد: المِثْقَب. والمِسْرَدُ: اللسان. والمِسْرَدُ: النعل المخصوفة اللسان. والسَّرْدُ: الخرزُ في الأَديم، والتَّسْريد مثله. والسِّراد والمِسْرَد: المِخْصَف وما يُخْرز به، والخزز مَسْرودٌ ومُسَرَّد، وقيل: سَرْدُها
(* قوله «والخزز
مسرود إلخ» كذا بالأصل. وعبارة الصحاح: والخرز مسرود ومسرد، وكذلك الدرع مسرود ومسردة، وقيل سردها إلخ اهـ.) نَسْجُها، وهو تداخل الحَلَق بَعْضِها في بعض. وسَرَدَ خُفَّ البعير سَرْداً: خصفه بالقِدِّ. والسَّرد: اسم جامع للدروع وسائر الحَلَق وما أَشبهها من عمل الخلق، وسمي سَرْداً لأَنه يُسْرَد فيثقب طرفا كل حلقة بالمسمار فذلك الحَلَق المِسْرَد. والمِسْرَد: هو المِثْقَب، وهو السِّراد؛ وقال لبيد:
كما خرج السِّرادُ من النِّقال
أَراد النِّعال؛ وقال طرفة:
حِفافَيْه شُكَّا في العَسِيبِ بِمسْرَد
والسَّرْد: الثَّقْب. والمسرودة: الدرع المثقوبة؛ وقيل: السَّرْد السَّمْر. والسَّرْد: الحَلَق. وقوله عز وجل: وقدِّر في السَّرد؛ قيل: هو أَن لا يجعل المسمار غليظاً والثقْب دقيقاً فيَفْصِم الحلق، ولا يجعل المسمار دقيقاً والثقبَ واسعاً قيتقلقل أَو ينخلع أَو يتقصف، اجْعَلْه على القصد وقَدْر الحاجة. وقال الزجاج: السرْد السمْر، وهو غير خارج من اللغة لأَن السَّرْد تقديرك طرَف الحَلْقة إِلى طرفها الآخر.
والسَّرادة: الخَلالة الصُّلْبة. والسَّرَّاد: الزرَّاد. والسَّرادَةُ: البُسْرةَ تحْلو قبل أَن تُزْهِيَ وهي بلَحة. وقال أَبو حنيفة: السَّراد الذي يسقط من البُسْر قيل أَن يدرك وهو أَخضر، الواحدة سَرادة. والسَّراد من الثمر: ما أَضرَّ به العطش فيبس قبل يَنْعِه، وقد اأَسرَدَ النخلُ. أَبو عمرو: السارِدُ الخَرَّاز والإِشْفى يقال له السِّراد والمِسْرَد والمِخْصَف. والسَّرْد: موضع. وسُرْدُد: موضع؛ قال ابن سيده: هكذا حكاه سيبويه متمثلاً به بضم الدال وعدله بشُرْنُب، قال: وأَما ابن جني فقال سُرْدَد، بفتح الدال؛ قال أُمية
بن أَبي عائذ الهذلي:
تَصَيَّفْتُ نَعمانَ، واصَّيَفَتْ
جبالَ شَرَوْرَى إِلى سُرْدَد
قال ابن جني: إِنما ظهر تضعيف سُرْدَد لأَنه ملحق بما لم يجئ وقد علمنا أَن الإِلحاق إِنما هو صنعة لفظية، ومع هذا فلم يظهر ذلك الذي قدره هذا ملحقاً فيه، فلولا أَن ما يقوم الدليل عليه بما لم يَظهر إِلى النطق بمنزلة الملفوظ به لما أَلحقوا سُرْدَداً وسودَداً بما لم يفوهوا به ولا تجشموا استعماله.
والسَّرَنْدى: الجريء، وقيل: الشديد، والأُنثى سَرَنداة. والسَّرَنْدى: اسم رجل؛ قال ابن أَحمر:
فَخَرَّ وجالَ المُهْرُ ذاتَ شِمالِه،
كَسَيْفِ السَّرَنْدى لاحَ في كَفِّ صاقِل
قال سيبويه: رجل سَرَنْدى مشتق من السرد ومعناه الذي يمضي قُدُماً. قال: والسَّرَد الحَلَق، وهو الزَّرَد ومنه قيل لصانعها: سَرَّاد وزَرَّاد. والمُسْرَنْدي: الذي يعلوك ويَغْلِبك. واسْرَنداه الشيءُ: غلبه وعلاه؛ قال:
قد جَعل النعاسُ يَغْرَنْديني،
أَدْفعه عنِّي ويَسْرَنْديني
والاسْرِنْداء والاغْرِنْداء واحد، والياء للإِلحاق بافْعَنْلل.

##### Türkçe

**السَّرْدُ** dilde: bir şeyi bir şeye, onu birbirine uygun olarak getirdiğin, bir kısmı bir kısmının izi üzere ardı ardına, peş peşe olacak şekilde takdim etmektir.

**سَرَد** hadisi ve benzerini **يَسْرُدُه سَرْداً**: onu peş peşe getirdiği zaman. Ve falan kimse hadisi **سرداً** **يَسْرُد**: onu iyi bir sevk ile olduğu zaman. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözünün sıfatında: “Hadisi **سرداً** **يَسْرُد** değildi”; yani onu peş peşe getirir ve onda acele ederdi (şeklinde değil). Ve **سَرَد** Kur’ân’ı: onda bir **حَدْر** ile kıraatini peş peşe getirdi. Ve **السَّرَد**: peş peşe olan. Ve falan kimse orucu **سَرَد**: onu aralıksız yaptı ve peş peşe getirdi; ondan hadis: “Orucu **سَرْداً** **يَسْرُد** idi.”; ve hadiste: bir adamın, Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) “Ben seferde orucu **أَسْرُد** ediyorum” dediği; bunun üzerine: “İstersen oruç tut, istersen iftar et” dediği.

Ve bir bedevîye denildi: “Haram ayları tanır mısın?” Dedi ki: “Evet; biri **فَرْد** ve üçü **سَرْد**.” Artık **الفرد**: **رجَبٌ**’dir; ve **فَرْد** oldu, çünkü ondan sonra **شعبانُ** ve **شهر رمضانَ** ve **شوّالٌ** gelir. Ve üç **السَّرْد**: **ذو القَعْدة** ve **ذو الحجة** ve **المُحرّم**’dir. Ve **سَرَد** şeyi **سَرْداً** ve **سرَّده** ve **أَسْرَده**: onu deldi. Ve **السِّراد** ve **المِسْرَد**: matkap. Ve **المِسْرَدُ**: dil. Ve **المِسْرَدُ**: dili dikilmiş (parçalı) nal. Ve **السَّرْدُ**: deride dikiş; ve **التَّسْريد** onun gibidir. Ve **السِّراد** ve **المِسْرَد**: dikici alet ve onunla dikilen şey; ve dikiş **مَسْرودٌ** ve **مُسَرَّد**’dir; ve denildi ki: **سَرْدُها**
(* “**والخزز مسرود إلخ**” sözü: asılda böyle. Ve **الصحاح**’ın ibaresi: “Ve dikiş **مسرود** ve **مسرد**’dir; ve aynı şekilde zırh **مسرود** ve **مسردة**’dir; ve denildi ki: **سردها** …” ilh. *) onun dokumasıdır; ve o, halkaların bazısının bazısına girmesidir. Ve **سَرَدَ** devenin mestini **سَرْداً**: onu **القِدِّ** ile dikti. Ve **السَّرد**: zırhlara ve halkalardan olan diğer şeylere ve yaratılmışların işinden ona benzeyenlere cem edici bir isimdir; ve **سَرْداً** diye adlandırıldı, çünkü **يُسْرَد**; böylece her halkanın iki ucu çivi ile delinirdi; işte o **الحَلَق المِسْرَد**’dir. Ve **المِسْرَد**: o matkap; ve o **السِّراد**’dır; ve Lebîd dedi ki:

كما خرج **السِّرادُ** من **النِّقال**

**النِّعال**’ı kastetti; ve Tarafe dedi ki:

حِفافَيْه شُكَّا في العَسِيبِ بِ**مسْرَد**

Ve **السَّرْد**: delme. Ve **المسرودة**: delinmiş zırh; ve denildi ki: **السَّرْد** **السَّمْر**’dir. Ve **السَّرْد**: halkalar. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “Ve **السَّرد**’de ölçü koy”; denildi ki: o, çiviyi kalın yapıp deliği ince yapmamasıdır ki halkaları yarar; ve çiviyi ince yapıp deliği geniş yapmamasıdır ki sallanır yahut çıkar yahut kırılır; onu orta yolda ve ihtiyaç miktarınca yap. Ve Zecâc dedi ki: **السرْد** **السمْر**’dir; ve o dilden dışarı çıkmış değildir, çünkü **السَّرْد** senin halkanın bir ucunu onun diğer ucuna ölçülendirmen (takdir etmen)dir.

Ve **السَّرادة**: sert kürdan/çöp. Ve **السَّرَّاد**: zırhçı. Ve **السَّرادَةُ**: **البُسْرةَ**’dir; **تُحْلو** (tatlanır) **قبل أَن تُزْهِيَ** (olgunlaşmadan önce) ve o **بلَحة**’dır. Ve Ebû Hanîfe dedi ki: **السَّراد**: **البُسْر**’den düşen şeydir; denildi ki: yeşil iken olgunlaşır; bir tanesi **سَرادة**’dir. Ve meyveden **السَّراد**: susuzluğun zarar verdiği, olgunlaşmasından önce kuruyan şeydir; ve hurma ağacı **اأَسرَدَ** etmiştir. Ebû Amr: **السارِدُ**: saraçtır; ve **الإِشْفى**’ye **السِّراد** ve **المِسْرَد** ve **المِخْصَف** denir. Ve **السَّرْد**: bir yerdir. Ve **سُرْدُد**: bir yerdir; İbn Sîde dedi ki: Sîbeveyh onu böyle rivayet etti; onunla temsil getirerek **الدال**’ı zamme ile (ötreli) yaptı ve onu **شُرْنُب** ile denkleştirdi; dedi ki: İbn Cinnî’ye gelince, o **سُرْدَد** dedi, **الدال**’ı fetha ile; Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi ki:

تَصَيَّفْتُ نَعمانَ، واصَّيَفَتْ
جبالَ شَرَوْرَى إِلى **سُرْدَد**

İbn Cinnî dedi ki: **سُرْدَد**’in şeddelenmesi ancak, gelmemiş olana ilhak edilmiş olduğu için ortaya çıktı; ve biz bildik ki ilhak ancak lafzî bir sanattır; bununla beraber, onu ilhak ettiği şeyde takdir ettiği o (şey) konuşmada ortaya çıkmadı; eğer, delilin kendisiyle sabit olduğu şey, telaffuzda ortaya çıkmamış olana rağmen, telaffuz edilmiş mesabesinde olmasaydı, **سُرْدَداً** ve **سودَداً**’yı, onunla ağızlarını açmadıkları ve kullanmaya katlanmadıkları şeye ilhak etmezlerdi.

Ve **السَّرَنْدى**: cesur; ve denildi ki: şiddetli; dişisi **سَرَنداة**. Ve **السَّرَنْدى**: bir adam adıdır; İbn Ahmer dedi ki:

فَخَرَّ وجالَ المُهْرُ ذاتَ شِمالِه،
كَسَيْفِ **السَّرَنْدى** لاحَ في كَفِّ صاقِل

Sîbeveyh dedi ki: **سَرَنْدى** adam, **السرد**’den türemiştir; ve manası: öne doğru giden kimsedir. Dedi ki: ve **السَّرَد** halkalardır; ve o **الزَّرَد**’dir; ondan dolayı onun sanatkârına **سَرَّاد** ve **زَرَّاد** denildi. Ve **المُسْرَنْدي**: seni aşan ve sana galip gelen. Ve şey **اسْرَنداه** etti: ona galip geldi ve onun üstüne çıktı; dedi ki:

قد جَعل النعاسُ يَغْرَنْديني،
أَدْفعه عنِّي ويَسْرَنْديني

Ve **الاسْرِنْداء** ile **الاغْرِنْداء** birdir; ve **الياء** **افْعَنْلل** babına ilhak içindir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ر د * درع * مَسْرُودَةٌ * و * مُسَرَّدةٌ * بالتشديد فقيل سردها نسجها وهو تداخل الحلق بعضها في بعض وقيل * السَّرْدُ * الثقب و * المَسْرُودَةُ * المثقوبة وفلان * يَسْرُد * الحديث إذا كان جيد السياق له و * سَرَد * الصوم تابعه وقولهم في الأشهر الحرم ثلاثة * سَرْدٌ * أي متتابعة وهي ذو القعدة وذو الحجة والمحرم وواحد فرد وهو رجب و * سَرْدُ * الدرع والحديث والصوم كله من باب نصر

##### Türkçe

* س ر د *: **درع**: **مَسْرُودَةٌ** ve **مُسَرَّدةٌ** (şeddeli). Bunun üzerine “Onu **سرد** etti” denildi; yani onu dokudu; bu, halkaların bazısının bazısının içine girmesidir. Ve “**السَّرْدُ** deliktir” denildi; **المَسْرُودَةُ**: delinmiş olandır. Ve falan kimse **يَسْرُد** hadisi; eğer onun için iyi bir akışa/siyak’a sahip ise. Ve **سَرَد** orucu: onu peş peşe yaptı. Ve onların haram aylarda “üçü **سَرْدٌ**” sözleri; yani ard arda olan; bunlar Zilkade, Zilhicce ve Muharrem’dir. Ve biri tek/ferd olandır; o da Receb’dir. Ve zırhın, hadisin ve orucun **سَرْدُ**’u: hepsi “نصر” babındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السرد: الخرز في الأديم والنعل وغيرهما، والسراد: الخراز. و الخرز مسرود ومسرد. وسرد خف البعير سردا: خصفه بالقد كالسراد بالكسر، والسرد: الثقب وأنشد ابن السيد في الفرق:
  كأن فروج اللأمة السرد شدهأعلى نفسه عبل الذراعين مخدر

  كالتسريد، فيهما والإسراد في الأخير فقط، تقول: سرد الشيء سردا، وسرده وأسرده، إذا ثقبه. والسرد: نسج الدرع، وهو تداخل الحلق بعضها في بعض. والسرد: اسم جامع للدروع وسائر الحلق وما أشبهها من عمل الحلق، وسمي سردا لأنه يسرد فيثقب طرفا كل حلقة بالمسمار، فذلك الحلق المسرد. والمسرد هو المثقب، وهو السراد، بالكسر. وقوله عز وجل:  وقدر في السرد  قيل هو ألا يجعل المسمار غليظا، والثقب دقيقا فيفصم الحلق، ولا يجعل المسمار دقيقا والثقب واسعا، فيتقلقل أو ينخلع أو يتقصف، اجعله على القصد، وقدر الحاجة. وقال الزجاج: السرد: السمر وهو غير خارج من اللغة، لأن السرد تقديرك طرف الحلقة إلى طرفها الآخرز ومن المجاز: السرد: جودة سياق الحدث، سرد الحديث ونحوه يسرده سردا، إذا تابعه، وفلان يسرد الحديث سردا وتسرده، إذا كان جيد السياق، وسرد القرآن: تابع قراءته في حدر، منه. والسرد: ع ببلاد أزد، جاء ذكره في الشعر مع أبارع. والسرد: متابعة الصوم وموالاته وسرد فلان، كفرح: صار يسرد صومه ويواليه ويتابعه. وفي الحديث: أن رجلا قال له يا رسول الله: إني أسرد الصيام في السفر، فقال: إن شئت فصم، وإن شئت فأفطر. والسرندي، كسبنتى: الجريء السريع في أموره إذا أخذ يها عن ابن دريد. وقيل: الشديد والأنثى سرنداة. وقال سيبويه: رجل سرندى مشتق من السرد، ومعناه الذي يمضي قدما. والسرندي: اسم رجل، وهو شاعر من بني التيم كان يعين عمر بن لجإ، قال ابن أحمر.

  فخر وجال المهـر ذات شـمـالـه                      كسيف السرندى لاح في كف صاقل واسرنداه الشيء: غلبه واعتلاه والمسرندي: الذي يعلوك ويغلبك. قال:
  قد جعل النعأس يغرنديني
  أدفعه عني ويسرنديني واغرنداه مثله بمعنى علاه وغلبه وسيأتي. والياء فيهما للإلحاق بافعنلل. وقد قيل إنه لا ثالث لهما، ويقال: إن اغرنداه: علاه بالشتم. والسراد كسحاب: الخلال الصلب، الواحد سرادة، عن الفرائ، وهي البسرة تحلو قبل أن تزهي وهي بلحة. وقال أبو حنيفة: السراد: الذي يسقط من البسر قبل أن يدرك وهو أخضر. وقد أسرد النخل، والسراد ما أضر به العطش من الثمر فيبس قبل ينعه، نقله الصاغاني. وسردد، كقنفذ وجندب وجعفر، الأخيرة عن الأصمعي. قال الصاغاني: والمسموع من العرب الوجه الثاني: واد مشهور متسع بتهامة اليمن، مشتمل على قرى، ومدن وضياع، قل أبو دهبل الجمحي:
  سقى الله جازانا فمن حل وليه                      فكل مسيل من سهأم وسردد قال ابن سيده: سردد: موضع، هكذا حكاه سيبويه متمثلا به بضم الدال وعدله بشرنب، قال: وأما ابن جني فقال: سردد، بفتح الدال، قال أمية بن أبي عائذ الهذلي:
  تصيفت نعمان واصيفـت                      جبال شرورى إلى سردد قال ابن جني: إنما ظهر تضعيف سردد، لأنه ملحق بما لم يجيء، وقد علمنا أن الإلحاق إنما هو صنعة لفظية، ومع هذا لم يظهر ذلك الذي قدره هذا ملحقا فيه، فلولا أن ما يقوم الدليل عليه بما لم يظهر إلى النطق بمنزلة الملفوظ به لما ألحقوا سرددا وسوددا بما لم يفوهوا به، ولا تجشموا استعماله. انتهى.

  وساردة بن تزيد، بالمثناة الفوقية والتحتية معا، نسختان، ابن جشم بن الخزرج، في نسب الأنصار، من ولده سلمة بن سعد بن علي بن أسد بن ساردة، ذكره ابن حبيب. ومن المجاز: يقال هو ابن مسرد، كمنبر وفي الأساس: ابن أم مسرد، أي ابن أمة أو قينة، عن الصاغاني، لأنها من الخوارز، كما في الأساس، شتم لهم يتشاتمون به بينهم. والسريد، كأمير، وسحاب، ومنبر: الإشفى الذي في طرفه خرق وهو المخصف.
 وسردانية بالفتح: جزيرة كبيرة ببحر المغرب بها قرى وعمائر، عن الصاغاني. وسردرود: ة، بهمذان، وهي مركضبة من سرد ورود. ومعناها: النهر البارد.
 ومما يستدرك عليه: السرد: تقدمة شيء إلى شيء تأتي به متسقا بعضه في إثر بعض متتابعا. وقيل لأعرابي. أتعرف الأشهر الحرم? فقال: نعم، واحد فرد وثلاثة سرد. فالفرد: رجب، لأنه يأتي بعده شعبان، وشهر رمضان، وشوال. والثلاثة السرد: ذو القعدة، وذو الحجة، والمحرم. وهو مجاز. والسراد، والمسرد: المثقب. والمسرد: اللسان، يقال فلان يخرق الأعراض بمسرده، أي بلسانه. وهو مجاز. والمسرد: النعل المخصوفة اللسان. والسراد والمسرد: المخصف، وما يخرز به. والخرز مسرود ومسرد. والمسرودة: الدرع المثقوبة.
 والسارد: الخراز، قاله أبو عمرو. ودرع مسرود، ولبوس مسرد، ولأمة سرد. ومن المجاز: السرد: الحلق، تسمية بالمصدر. ونجوم سرد: متتابعة. وتسرد الدر: تتابع في النظام، ولؤلؤ متسرد، وتسرد دمعه، كما يتسرد اللؤلؤ، وماش متسرد: يتابع خطاه في مشيه. والسردية: قبيلة من العرب. ومسرد، كمعظم: كوفي، روآ عن سعد بن أبي وقاص.

##### Türkçe

**السرد**: deride, nalına ve başkalarına derz atmadır; **السراد**: dericidir. Ve derz atılmış derz atılmıştır ve derz atmaya elverişlidir. Ve deve pabucunu derzledi, derzleme olarak: onu kayışla ördü; kırıkla (**السراد**) gibi; ve **السرد**: deliktir. Ve İbnü’s-Seyyid fark hakkında inşad etti:
  Sanki zırhın yarıkları **السرد**’dir; onu
  kendi üzerine bağladı; kalın pazulu, örtülü

  **كالتسريد** gibi; ikisinde de; ve **الإسراد** yalnız sonuncudadır. Dersin ki: bir şeyi **سرد** etti, **سرده** etti ve **أسرده** etti; onu deldiği zaman. Ve **السرد**: zırhın örülmesidir; o, halkaların bazısının bazısına girmesidir. Ve **السرد**: zırhlar ve bütün halkalar ve halka işinden ona benzeyenler için toplayıcı bir addır; ona **سرد** adı verildi, çünkü o derzlenir; böylece her halkanın iki ucunu çiviyle deler; işte o derzlenmiş halkadır. Ve **المسرد** delendir; o da **السراد**’dır; kırıkla. Ve O’nun عز وجل sözü: **وقدّر في السرد**; denildi ki: çiviyi kalın, deliği ince yapmasın da halkayı yarmasın; çiviyi ince, deliği geniş de yapmasın; böylece sallanır yahut çıkar yahut kırılıp parçalanır; onu orta yolda yap; ihtiyacı ölç. Ve ez-Zeccâc dedi: **السرد**: **السمر**’dir; ve o dilden çıkmış değildir; çünkü **السرد** senin halkanın ucunu onun öteki ucuna ölçmendir. Ve mecazdan: **السرد**: olayın sevkini güzel yapmaktır; hadisi ve benzerini **سرد** eder, onu **سردا** **يسرده**; onu peş peşe getirdiği zaman. Ve falan hadisi **سردا** **يسرد** ve **تسرده**; sevki iyi olduğu zaman. Ve Kur’an’ı **سرد** etti: onunla, hızlı okuyuşta, kıraatini peş peşe getirdi. Ve **السرد**: Ezd diyarında bir **ع**’dır; şiirde **أبارع** ile birlikte zikri geldi. Ve **السرد**: orucu ardı ardına tutmak ve peş peşe getirmektir; ve falan **سرد** etti, **كفرح**: orucunu **يسرد** etmeye, onu peş peşe getirmeye ve onu takip etmeye başladı. Ve hadiste: bir adam ona dedi ki: “Ey Allah’ın Resulü, ben seferde orucu **أسرد** ediyorum.” O da dedi ki: “İstersen oruç tut, istersen iftar et.” Ve **السرندي**، **كسبنتى**: İbn Düreyd’den; işlerini aldığı zaman onlarda cesur, hızlı olandır. Ve denildi ki: şiddetli; dişisi **سرنداة**. Ve Sîbeveyh dedi: **رجل سرندى** **السرد**’den türemiştir; manası: öne doğru giden kimsedir. Ve **السرندي**: bir adam adıdır; o, Benî’t-Teym’den bir şairdir; Ömer b. Luce’yi desteklerdi; İbn Ahmer dedi:

  Tay, sol yanlı olarak övündü ve dolaştı;
  cilalayıcının avucunda parlayan **السرندى**’nin kılıcı gibi

Ve bir şeyi **اسرنداه** etti: ona galip geldi ve üzerine çıktı. Ve **المسرندي**: sana üstün gelen ve seni yenen kimsedir. Dedi ki:
  Uykuyu bana **يغرنديني** kıldı
  onu benden defederim ve bana **يسرنديني** eder

Ve **اغرنداه** da onun gibidir; **علاه** etti ve galip geldi manasında; ve gelecektir. Ve ikisindeki **الياء** **بافعنلل**’e ilhak içindir. Ve denildi ki: ikisinin üçüncüsü yoktur. Ve denilir ki: **اغرنداه**: ona sövmekle **علاه** etti. Ve **السراد**، **كسحاب**: sert hurma çöpüdür; teki **سرادة**; el-Ferrâ’dan; o, **البسرة**’dir; **تزهي** etmeden önce tatlanır; o, **بلحة**’dır. Ebû Hanîfe dedi: **السراد**: **البسر**’den olgunlaşmadan önce düşen, yeşil olandır. Ve hurma ağacı **أسرد** etti; ve **السراد**: meyveden susuzluğun zarar verdiği, olgunlaşmadan önce kuruyan şeydir; es-Sağânî nakletti. Ve **سردد**، **كقنفذ** ve **جندب** ve **جعفر**; sonuncusu el-Asma‘î’den. es-Sağânî dedi: Araplardan işitilen ikinci veçhtir: Yemen Tihâme’sinde meşhur, geniş bir vadidir; köyleri, şehirleri ve çiftlikleri kapsar. Ebû Dehbel el-Cumahî dedi:
  Allah Câzân’ı sulasın; kim onun yakınına konarsa;
  her akıntı **سهأم**’den ve **سردد**’dendir

İbn Sîde dedi: **سردد**: bir yerdir; Sîbeveyh onu böyle, onunla örnek vererek, **الدال**’ı zamme ile rivayet etti; ve onu **بشرنب** ile denkleştirdi. Dedi ki: İbn Cinnî’ye gelince, o **سردد** dedi; **الدال**’ı fetha ile. Ümeyye b. Ebî ‘Âiz el-Hüzelî dedi:
  Nu‘mân’da yazladım ve yazlatıldım;
  Şurûrâ dağları **سردد**’e kadar

İbn Cinnî dedi: **سردد**’in şeddelenmesi ancak ortaya çıktı; çünkü o, gelmemiş olana ilhak edilmiştir. Ve bildik ki ilhak ancak lafzî bir sanattır. Bununla beraber, bu ilhak olunan şeyde onun takdir ettiği o şey, nutka çıkmış olarak görünmedi. Eğer, nutka çıkmamış olana delilin ikame ettiği şey, söylenmiş olan menzilesinde olmasaydı, **سردد**’i ve **سودد**’i, onunla ağızlarını açmadıkları şeye ilhak etmezlerdi ve onu kullanmayı yüklenmezlerdi. Bitti.

Ve **ساردة** b. Yezîd; üstten ve alttan ikili (**بالمثناة الفوقية والتحتية**) birlikte; iki nüsha; Ensâr nesebinde, el-Hazrec’in oğlu Cuşem b. el-Hazrec’in oğludur; onun soyundan: Seleme b. Sa‘d b. Alî b. Esed b. **ساردة**; İbn Habîb onu zikretti. Ve mecazdan: “O, **ابن مسرد**’dir” denir; **كمنبر**. Ve **الأساس**’ta: **ابن أم مسرد**; yani bir cariyenin yahut bir şarkıcı cariyenin oğlu; es-Sağânî’den; çünkü o, **الخوارز**’dendir; **الأساس**’ta olduğu gibi; aralarında birbirlerine sövdükleri bir sövüştür. Ve **السريد**، **كأمير** ve **سحاب** ve **منبر**: ucunda delik bulunan **الإشفى**’dır; o, **المخصف**’tir.
 Ve **سردانية** fetha ile: Mağrib denizinde büyük bir adadır; onda köyler ve imaretler vardır; es-Sağânî’den. Ve **سردرود**: bir yer; Hemedân’da; o, **سرد** ve **رود**’dan terkiptir. Manası: soğuk nehirdir.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: **السرد**: bir şeyi bir şeye takdim etmektir; onu, birbiri ardınca, birbirine uygun, peş peşe getirirsin. Ve bir bedevîye denildi: “Haram ayları tanır mısın?” Dedi ki: “Evet; biri tek, üçü **سرد**.” Tek olan: Receb’dir; çünkü ondan sonra Şa‘bân, Ramazan ayı ve Şevvâl gelir. Üç **السرد**: Zilkade, Zilhicce ve Muharrem’dir. Ve o mecazdır. Ve **السراد** ve **المسرد**: delendir. Ve **المسرد**: dildir; “Falan, **مسرده** ile ırzları deler” denir; yani diliyle. Ve o mecazdır. Ve **المسرد**: dili derzlenmiş nalındır. Ve **السراد** ve **المسرد**: derzleyici; ve onunla derz atılan şeydir. Ve derz atılmış derz atılmıştır ve derz atmaya elverişlidir. Ve **المسرودة**: delinmiş zırhtır.
 Ve **السارد**: dericidir; Ebû Amr söyledi. Ve derzlenmiş zırh; ve derzlenmiş zırh giyimi; ve **لأمة سرد**. Ve mecazdan: **السرد**: halkalardır; masdar ile adlandırma. Ve **نجوم سرد**: peş peşe. Ve inci **تسرد** etti: dizide peş peşe geldi; ve **لؤلؤ متسرد**; ve gözyaşı **تسرد** etti; inci **يتسرد** ettiği gibi. Ve **ماش متسرد**: yürüyüşünde adımlarını peş peşe atar. Ve **السردية**: Araplardan bir kabiledir. Ve **مسرد**، **كمعظم**: Kûfeli; Sa‘d b. Ebî Vakkâs’tan rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 سَرڤدَ سَرَدَ, aor. سَرُدَ , inf. n. سَرْدٌ, He carried on a thing, or put it forward from one stage to another, in regular order, consecutively, or one part immediately after another, uninterruptedly; he made it consecutive, successive, or uninterrupted, in its progressions, or gradations, or the like: (M, L:) [and so ↓ سرّد, inf. n. تَسْرِيدٌ; or this may have an intensive signification.] ― -b2- You say, سَرَدَ الدِّرْعَ, (A,) [aor. and] inf. n. as above, (S, K,) He fabricated the coat of mail (S, A, K) by inserting the rings one into another: (S, A:) [and so (as appears from an explanation of its pass. part. n.) ↓ سرّدها; or this may have an intensive signification:] and زَرَدَهَا signifies the same. (K in art. زرد.) [See also سَرْدٌ below.] ― -b3- And سَرَدَ الشَّىْءَ (M,) inf. n. as above; (M, K;) and ↓ سرّدهُ, (M,) inf. n. تَسْرِيدٌ; (K;) and ↓ اسردهُ, (M,) inf. n. اـِسْرَادٌ; (TA;) He perforated the thing [as one does in fabricating a coat of mail, (see, again, سَرْدٌ, below,) and in sewing leather]: (M, K:) some say that سَرْدٌ signifies the act of perforating. (S.) ― -b4- And سَرَدَ النَّعْلَ وَغَيْرَهَا, [inf. n. as above and سِرَادٌ,] He sewed the sandal &c.; (A;) [as also ↓ سرّد, for] سَرْدٌ (S, K) and سِرَادٌ (K.;) and ↓ تَسْرِيدٌ (S, K) signify the sewing of leather. (S, K.) ― -b5- And سَرَدَ خُفَّ البَعِيرِ, inf. n. سَرْدٌ, i. q. خَصَفَهُ بِالقِدِّ [app. meaning He covered the camel's foot with thongs interwoven]. (M.) ― -b6- And سَرَدَ الحَدِيثَ (M, A, Msb) وَنَحْوَهُ, (M,) aor. سَرُدَ , (S, M, Msb,) inf. n. سَرْدٌ; (S, M, Msb, K;) and ↓ سرّدهُ; (TA;) (tropical:) He carried on, or continued, uninterruptedly, (S, * M, A, Msb, K, *) and well, (S, K,) the narrative, or tradition, or discourse, (S, M, A, Msb, K,) and the like; (M;) and in like manner,القِرَآءَةَ the recitation, or reading: (A:) from سَرَدَ الدِّرْعَ and النِّعَالَ [or النَّعْلَ, expl. above]: (Har p. 307:) and سَرَدَ القُرْآنَ He carried on, or continued, uninterruptedly and with rapidity the recitation, or reading, of the Kur-لn. (M, L.) And سَرَدَ الصَّوْمَ (Sudot;, K *) or الصِّيَامَ, (TA,) and صَوْمَهُ, aor. سَرُدَ , inf. n. سَرْدٌ, (K,) (assumed tropical:) He continued uninterruptedly the fast, (S, K,) and his fast. (K. [See also what next follows.]) -A2- سَرِدَ, aor. سَرَدَ , (K,) inf. n. سَرَدٌ, (TK,) He (a man, TA) fasted uninterruptedly. (K.)

2 سَرَّدَ see the preceding paragraph, in six places.

4 أَسْرَدَ see 1. -A2- اسرد النَّخْلُ The palm-trees had hard green dates, which are termed سَرَاد. (K.)

تسرّد الدُّرُّ
5 تسرّد الدُّرُّ ذ (tropical:) The pearls, or large pearls, followed one another, or did so uninterruptedly, upon the string. (A.) And تسرّد دَمْعُهُ كَمَا يَتَسَرَّدُ اللُّؤْلُؤُ (tropical:) His tears followed one another, or did so uninterruptedly, like as do pearls. (A.) And تسرّد الحَدِيثُ, and, القِرَآءَةُ, (tropical:) The narrative, or tradition, and the recitation, or reading, was carried on, or continued, uninterruptedly [and well: see 1]. (A.)

اِسْرَنْدَاهُ
Q. Q. 3 اِسْرَنْدَاهُ ذ , (S, M, K,) inf. n. اِسْرِنْدَآءٌ, (S,) It (a thing, M) prevailed against him, or overcame him; (S, * M, K; *) like اِغْرَنْدَاهُ: (S, * K:) these two are said to be the only verbs of this measure: (TA:) [but several others should be added; as اِعْلَنْدَى and اِكْلَنْدَى and اِغْلَنْتَى:] the ى in اسرندى [and the like] is to render it quasi-coordinate to [quadriliteral-radical verbs of the measure] اِفْعَنْلَلَ. (S.) A rلjiz says,
قَدْ جَعَلَ النُّعَاسُ يَغْرَنْدِينِى
أَطْرُدُهُ عَنِّى وَيَسْرَنْدِينِى
[Drowsiness was beginning to prevail against me; I driving it from me, and it overcoming me]. (S, M; but in the latter, with أَدْفَعُهُ in the place of أَطْرُدُهُ.)

سَرْدٌ
سَرْدٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. (S, M, &c.) [Hence,] وَقَدِّرْ فِى السَّرْدِ, in the Kur xxxiv. 10, means And do thou make a due adaptation of the rings in the fabrication of the coats of mail: (Bd, Jel:) or and do thou properly adapt the nails, or pins, and the holes of the rings, [in the fabrication,] not making the former thick and the latter small, nor the reverse: (M, Bd, * L:) or السَّرْد means السَّمْر [i. e. the nailing, or the making firm, or fast, with nails], (Zj, M, L,) in this instance. (Zj, L.) -A2- Also (assumed tropical:) Coats of mail; (S, M, L, K;) a gen. n. in this sense: (S, K:) [and a single coat of mail; like زَرْدٌ and زَرَدٌ:] and (tropical:) any other حَلَق [properly signifying rings, but here meaning mail]; (S, A, K;) [i. e.] it signifies also the like of coats of mail, made of حَلَق: (M, L:) [said to be] so called because the two extremities of each ring are perforated by the nail, or pin; and these rings are [termed] ↓ المُسْرَدُ: (L:) [if so, the word is an inf. n. used in the sense of a pass. part. n.,] see مَسْرُودٌ, [and then as a subst.; and, being originally an inf. n., it is used alike as sing. and pl.; or, as Z says,] it is an inf. n. used as a subst.: (A:) or السَّرْدُ, as some say, means السَّمْرُ, [as mentioned above,] and ↓ السَّرَدُ means الحَلَقُ [like الزَّرَدُ]. (M.) -A3- Also (tropical:) Consecutive, or following one another: so in the phrase نُجُومٌ سَرْدٌ (tropical:) [Stars that are consecutive: the epithet retaining the masc. sing. form, though applied to a pl. subst., because originally an inf. n.; like عَدْلٌ in the phrase رِجَالٌ عَدْلٌ]. (A.) So too as an epithet applied to three of the sacred months, in the saying, ثَلَاثَةٌ سَرْدٌ وَوَاحِدٌ فَرْدٌ [Three are consecutive and one is separate]: (A:) thus an Arab of the desert answered when asked if he knew the sacred months: (S, M, Msb:) the سرد are Dhu-l-Kaadeh and Dhu-l-Hijjeh and El-Moharram, and the فرد is Rejeb. (S, M.)

سَرَدٌ
سَرَدٌ ذ : see السَّرَدُ in the next preceding paragraph.

سَرَادٌ
سَرَادٌ ذ Hard green dates: (K:) and dates that are injured by want of water, (K, TA,) and consequently dry up before ripening: (TA:) or unripe dates that drop before attaining to maturity, while green: n. un. with ة: (AHn, M, TA:) or the latter signifies a date that becomes sweet before it becomes coloured, being such as is termed a بَلَحَة. (M, TA.) [See بُسْرٌ.] -A2- See also مِسْرَدٌ. -A3- [سَرَادٌ and سُرُودٌ said by Golius, and by Freytag after him, to signify the same as the “ Pers. رَمِيدَنْ Pavidum fugacemque esse, ” as on the authority of the KL, are mistranscriptions for شِرَادٌ and شُرُودٌ, which I find thus expl. in the KL.]

سِرَادٌ
سِرَادٌ ذ : see مِسْرَدٌ

سَرِيدٌ
سَرِيدٌ ذ : see مِسْرَدٌ in two places.

سِرَادَةٌ
سِرَادَةٌ ذ The art of fabricating coats of mail; as also زِرَادَةٌ. (TA in art. زرد.)

سَرَّادٌ
سَرَّادٌ ذ A fabricator of coats of mail; (TA in art. زرد;) i. q. زَرَّادٌ. (M and TA in art. زرد.) ― -b2- And A sewer of leather; (TA;) as also ↓ سَارِدٌ. (AA, L, TA.)

سَرْمَدٌ
سَرْمَدٌ ذ : and سَرْمَدِىٌّ: see art. سرمد.

سَرَنْدًى
سَرَنْدًى ذ Strong: (S, M, K:) or bold, daring, brave, or courageous: (M:) and quick in his affairs: (K:) or a man who goes on, or advances, boldly; derived from السَّرْدُ: (Sb, TA:) [accord. to Sb, therefore, this is its proper art; but accord. to the K, its proper art. is سرند, in which F mentions it again: it is perfectly decl., i. e., with tenween, for] the fem, is سَرَنْدَاةٌ. (S, TA.) ― -b2- Also A sword that penetrates the thing that it strikes. (L.)

سَارِدٌ
سَارِدٌ ذ : see سَرَّادٌ.

المُسْرَدُ
المُسْرَدُ ذ : see سَرْدٌ.

مِسْرَدٌ
مِسْرَدٌ ذ (S, M, A, L, Msb) and ↓ سِرَادٌ (S, M, A, L) An instrument for perforating: (M, L, Msb:) and, (M,) or as some say, (Msb,) an instrument with which leather is sewed; (S;) syn. مِخْرَزٌ; (M, L, Msb;) or اـِشْفًى; which is [said to be] the same thing as the مِخْرَز; (L;) as also ↓ سَرِيدٌ: (K:) or an [instrument of the kind called] اـِشْفًى that has a hole at its extremity; (A;) and so ↓ سَرِيدٌ and ↓ سَرَادٌ. (TA: [but the last I think a mistake for سِرَاد.]) ― -b2- [Hence,] one says, هُوَ ابْنُ مِسْرَدٍ, (K,) or هُوَ ابْنُ أُمِّ مِسْرَدٍ, (A,) (tropical:) He is the son of a female slave: (A, K:) because she is a sewer of skins, or leather: (A:) an expression of vituperation. (K.) ― -b3- [Hence, likewise,] مِسْرَدٌ also signifies (tropical:) The tongue. (M, A.) So in the saying, فُلَانٌ يَخْرِقُ الأَعْرَاضَ بِمِسْرَدِهِ (tropical:) [Such a one wounds reputations with his tongue]. (A.) -A2- Also A sandal having its لِسَان [or tongue, i. e. the thing projecting in its fore part,] faced with another piece sewed on. (M, L.)

مُسَرَّدٌ
مُسَرَّدٌ ذ ; and its fem., with ة: see the next paragraph, in three places.

خَرْزٌ مَسْرُودٌ
خَرْزٌ مَسْرُودٌ ذ and ↓ مُسَرَّدٌ [app. A sewing of leather or skin carried on in regular and uninterrupted order]. (S. [In one of my copies of the S, I find خَرَز in the place of خَرْز; and so in the L; but the latter appears from the context to be the right reading.]) ― -b2- And likewise دِرْعٌ مَسْرُودَةٌ and ↓ مُسَرَّدَةٌ, (S,) or دِرْعٌ مَسْرُودٌ, and ↓ لَبُوسٌ مُسَرَّدٌ, [though دِرْعٌ and لَبُوسٌ are both generally fem.,] and ↓ لَأْمَةٌ سَرْدٌ, [in which the epithet retains the masc. form because originally an inf. n., like عَدْلٌ in the phrase اِمْرَأَةٌ عَدْلٌ,] A coat of mail fabricated by inserting the rings one into another. (A.) And مَسْرُودَةٌ signifies A coat of mail (دِرْعٌ) perforated [in its rings]. (S.)

لُؤْلُؤٌ مُتَسَرِّدٌ
لُؤْلُؤٌ مُتَسَرِّدٌ ذ (tropical:) Pearls following one another, or doing so uninterruptedly. (A.) And مَاشٍ مُتَسَرِّدٌ (tropical:) One walking, or going, with consecutive, or uninterrupted, steps. (A.)

مُسْرَنْدٍ
مُسْرَنْدٍ ذ [A thing] that overcomes one. (S.)

##### Türkçe

1 **سَرڤدَ** **سَرَدَ**, muzâri‘i **سَرُدَ**, mastarı **سَرْدٌ**, O, bir şeyi düzenli bir tertip üzere, ardışık olarak, yahut bir parçasını hemen ötekinin ardından, kesintisiz biçimde sürdürdü veya onu bir merhaleden diğerine ileri koydu; onu, ilerleyişlerinde yahut derecelenmelerinde ve benzerlerinde, ardışık, peş peşe veya kesintisiz kıldı: (M, L:) [ve böylece aşağıda **سرّد**, mastarı **تَسْرِيدٌ**; yahut bunun yoğunluk mânası olabilir.] ― -b2- Sen dersin ki, **سَرَدَ الدِّرْعَ**, (A,) [muzâri‘i ve] mastarı yukarıdaki gibi, (S, K,) O, zırhı (S, A, K) halkaları birbirinin içine geçirerek yaptı: (S, A:) [ve böylece (mef‘ûl isminin açıklamasından anlaşıldığı üzere) aşağıda **سرّدها**; yahut bunun yoğunluk mânası olabilir:] ve **زَرَدَهَا** da aynı mânaya gelir. (K, **زرد** maddesinde.) [Aşağıda **سَرْدٌ**’e de bak.] ― -b3- Ve **سَرَدَ الشَّىْءَ** (M,) mastarı yukarıdaki gibi; (M, K;) ve aşağıda **سرّدهُ**, (M,) mastarı **تَسْرِيدٌ**; (K;) ve aşağıda **اسردهُ**, (M,) mastarı **اـِسْرَادٌ**; (TA;) O, şeyi deldi [zırh yapımında yapıldığı gibi, (yine aşağıda **سَرْدٌ**’e bak,) ve deriyi dikmede]: (M, K:) bazıları der ki **سَرْدٌ** delme fiilini ifade eder. (S.) ― -b4- Ve **سَرَدَ النَّعْلَ وَغَيْرَهَا**, [mastarı yukarıdaki gibi ve **سِرَادٌ**,] O, sandalı vb. dikti; (A;) [aşağıda **سرّد** da böyledir; zira] **سَرْدٌ** (S, K) ve **سِرَادٌ** (K.;) ve aşağıda **تَسْرِيدٌ** (S, K) deriyi dikmeyi ifade eder. (S, K.) ― -b5- Ve **سَرَدَ خُفَّ البَعِيرِ**, mastarı **سَرْدٌ**, **خَصَفَهُ بِالقِدِّ** ile aynı mânadadır [görünüşe göre: Devenin ayağını örülmüş kayışlarla kapladı]. (M.) ― -b6- Ve **سَرَدَ الحَدِيثَ** (M, A, Msb) **وَنَحْوَهُ**, (M,) muzâri‘i **سَرُدَ**, (S, M, Msb,) mastarı **سَرْدٌ**; (S, M, Msb, K;) ve aşağıda **سرّدهُ**; (TA;) (mecazen:) O, rivayeti, yahut hadisi, yahut sözü, (S, M, A, Msb, K,) ve benzerini; (M;) kesintisiz (S, * M, A, Msb, K, *) ve iyi (S, K) biçimde sürdürdü veya devam ettirdi; ve aynı şekilde, **القِرَآءَةَ** kıraati, yahut okumayı: (A:) **سَرَدَ الدِّرْعَ** ve **النِّعَالَ** [yahut **النَّعْلَ**, yukarıda açıklanan]’dan: (Har s. 307:) ve **سَرَدَ القُرْآنَ** O, Kur’ân’ın kıraatini, yahut okumasını, kesintisiz ve süratle sürdürdü veya devam ettirdi. (M, L.) Ve **سَرَدَ الصَّوْمَ** (Sudot;, K *) yahut **الصِّيَامَ**, (TA,) ve **صَوْمَهُ**, muzâri‘i **سَرُدَ**, mastarı **سَرْدٌ**, (K,) (mecazen kabul edilerek:) O, orucu (S, K) ve kendi orucunu (K) kesintisiz sürdürdü. (K. [Ayrıca hemen sonra gelen şeye de bak.]) -A2- **سَرِدَ**, muzâri‘i **سَرَدَ**, (K,) mastarı **سَرَدٌ**, (TK,) O (bir adam, TA) kesintisiz oruç tuttu. (K.)

2 **سَرَّدَ**: önceki paragrafın altı yerinde geçen şeye bak.

4 **أَسْرَدَ**: 1’e bak. -A2- **اسرد النَّخْلُ** Hurma ağaçları, **سَرَاد** denilen sert yeşil hurmalara sahip oldu. (K.)

**تسرّد الدُّرُّ**
5 **تسرّد الدُّرُّ** ذ (mecazen:) İnciler, yahut iri inciler, ipe dizili halde, birbirini izledi, yahut bunu kesintisiz yaptı. (A.) Ve **تسرّد دَمْعُهُ كَمَا يَتَسَرَّدُ اللُّؤْلُؤُ** (mecazen:) Onun gözyaşları, incilerin yaptığı gibi, birbirini izledi, yahut bunu kesintisiz yaptı. (A.) Ve **تسرّد الحَدِيثُ**, ve **القِرَآءَةُ**, (mecazen:) Rivayet yahut hadis ve kıraat yahut okuma, kesintisiz biçimde sürdürülüp devam ettirildi [ve iyi: 1’e bak]. (A.)

**اِسْرَنْدَاهُ**
Q. Q. 3 **اِسْرَنْدَاهُ** ذ , (S, M, K,) mastarı **اِسْرِنْدَآءٌ**, (S,) O (bir şey, M) ona galip geldi, yahut onu yendi; (S, * M, K; *) **اِغْرَنْدَاهُ** gibi: (S, * K:) bu ikisinin, bu vezinde olan yegâne fiiller olduğu söylenir: (TA:) [fakat birkaç başkası da eklenmelidir; meselâ **اِعْلَنْدَى** ve **اِكْلَنْدَى** ve **اِغْلَنْتَى**:] **اسرندى**’daki [ve benzerindeki] **ى**, onu, **اِفْعَنْلَلَ** veznindeki [dört harfli köklü fiillere] sanki denk kılmak içindir. (S.) Bir recez şairi der ki,
قَدْ جَعَلَ النُّعَاسُ يَغْرَنْدِينِى
أَطْرُدُهُ عَنِّى وَيَسْرَنْدِينِى
[Uyuklama bana galip gelmeye başlamıştı; ben onu kendimden kovuyorum, o ise bana galip geliyor]. (S, M; fakat ikincisinde, **أَطْرُدُهُ** yerine **أَدْفَعُهُ** ile.)

**سَرْدٌ**
**سَرْدٌ** ذ 1’in mastarıdır [ona bak]. (S, M, vb.) [Bundan dolayı,] Kur’ân’da xxxiv. 10’daki **وَقَدِّرْ فِى السَّرْدِ**, zırhların yapımında halkaların uygun ölçüde birbirine uydurulması mânasınadır: (Bd, Jel:) yahut [yapımda] halkaların çivilerinin yahut pimlerinin ve deliklerinin düzgünce uydurulması; birincileri kalın, ikincileri küçük yapmamak, yahut bunun tersini yapmamak: (M, Bd, * L:) yahut bu yerde **السَّرْد** **السَّمْر** mânasınadır [yani çivileme, yahut çivilerle sağlamlaştırma, yahut sabitleme], (Zj, M, L,). (Zj, L.) -A2- Ayrıca (mecazen kabul edilerek:) zırhlar; (S, M, L, K;) bu mânada bir cins ismidir: (S, K:) [ve tek bir zırh; **زَرْدٌ** ve **زَرَدٌ** gibi:] ve (mecazen:) başka herhangi bir **حَلَق** [aslında halkalar demektir; fakat burada zırh mânasında]; (S, A, K;) [yani] **حَلَق**’tan yapılmış zırhların benzerini de ifade eder: (M, L:) [denilmiştir ki] her halkanın iki ucunun çivi yahut pim ile delinmiş olmasından dolayı böyle adlandırılmıştır; ve bu halkalar [şöyle] adlandırılır: aşağıda **المُسْرَدُ**: (L:) [öyleyse kelime, mef‘ûl ismi mânasında kullanılan bir mastardır,] **مَسْرُودٌ**’a bak, [sonra isim olarak; ve aslında mastar olduğundan, tekil ve çoğul için eşit kullanılır; yahut Z’nin dediği gibi,] isim olarak kullanılan bir mastardır: (A:) yahut **السَّرْدُ**, bazılarına göre, yukarıda zikredildiği üzere, **السَّمْرُ** mânasınadır; ve aşağıda **السَّرَدُ** **الحَلَقُ** mânasınadır [**الزَّرَدُ** gibi]. (M.) -A3- Ayrıca (mecazen:) ardışık, yahut birbirini izleyen: **نُجُومٌ سَرْدٌ** terkibinde böyledir (mecazen:) [Ardışık yıldızlar: sıfat, çoğul bir isme uygulanmasına rağmen müzekker tekil şekliyle kalmıştır; çünkü aslında mastardır; **رِجَالٌ عَدْلٌ** terkibindeki **عَدْلٌ** gibi]. (A.) Yine, kutsal aylardan üçünün sıfatı olarak, şu sözde böyledir: **ثَلَاثَةٌ سَرْدٌ وَوَاحِدٌ فَرْدٌ** [Üçü ardışık, biri tek]: (A:) kutsal ayları bilip bilmediği sorulduğunda bir bedevî böyle cevap vermiştir: (S, M, Msb:) **السرد** olanlar **ذو القعدة** ve **ذو الحجة** ve **المحرم**’dir; **الفرد** ise **رجب**’dir. (S, M.)

**سَرَدٌ**
**سَرَدٌ** ذ : bir önceki paragrafta geçen **السَّرَدُ**’e bak.

**سَرَادٌ**
**سَرَادٌ** ذ Sert yeşil hurmalar: (K:) ve su azlığından zarar gören, (K, TA,) bunun sonucunda olgunlaşmadan önce kuruyan hurmalar: (TA:) yahut olgunluğa erişmeden önce, yeşil iken düşen ham hurmalar: tekili ة iledir: (AHn, M, TA:) yahut ikincisi, renklenmeden önce tatlanan, **بَلَحَة** diye adlandırılan türden bir hurmayı ifade eder. (M, TA.) [**بُسْرٌ**’e bak.] -A2- **مِسْرَدٌ**’a da bak. -A3- [**سَرَادٌ** ve **سُرُودٌ**’un, Golius tarafından ve ondan sonra Freytag tarafından, KL’nin otoritesine dayanarak, “Pers. رَمِيدَنْ Pavidum fugacemque esse” ile aynı mânaya geldiği söylenmiştir; bunlar, KL’de bu şekilde açıklanmış bulduğum **شِرَادٌ** ve **شُرُودٌ** için yanlış yazımlardır.]

**سِرَادٌ**
**سِرَادٌ** ذ : **مِسْرَدٌ**’a bak

**سَرِيدٌ**
**سَرِيدٌ** ذ : iki yerde **مِسْرَدٌ**’a bak.

**سِرَادَةٌ**
**سِرَادَةٌ** ذ Zırh yapma sanatı; ayrıca **زِرَادَةٌ**. (TA, **زرد** maddesinde.)

**سَرَّادٌ**
**سَرَّادٌ** ذ Zırh yapan kimse; (TA, **زرد** maddesinde;) **زَرَّادٌ** ile aynı mânadadır. (M ve TA, **زرد** maddesinde.) ― -b2- Ve deri diken kimse; (TA;) ayrıca aşağıda **سَارِدٌ**. (AA, L, TA.)

**سَرْمَدٌ**
**سَرْمَدٌ** ذ : ve **سَرْمَدِىٌّ**: **سرمد** maddesine bak.

**سَرَنْدًى**
**سَرَنْدًى** ذ Güçlü: (S, M, K:) yahut gözü pek, atılgan, yiğit, yahut cesur: (M:) ve işlerinde çabuk: (K:) yahut cesaretle yürüyen yahut ilerleyen bir adam; **السَّرْدُ**’dan türetilmiştir: (Sb, TA:) [Sb’ye göre, bu sebeple, bu onun asıl maddesidir; fakat K’ye göre, asıl maddesi **سرند**’dir; F onu orada tekrar zikreder: o, tam çekimlidir, yani tenvin iledir; zira] müennesi **سَرَنْدَاةٌ**’dır. (S, TA.) ― -b2- Ayrıca vurduğu şeyi delen bir kılıç. (L.)

**سَارِدٌ**
**سَارِدٌ** ذ : **سَرَّادٌ**’a bak.

**المُسْرَدُ**
**المُسْرَدُ** ذ : **سَرْدٌ**’e bak.

**مِسْرَدٌ**
**مِسْرَدٌ** ذ (S, M, A, L, Msb) ve aşağıda **سِرَادٌ** (S, M, A, L) Delmeye yarayan bir alet: (M, L, Msb:) ve, (M,) yahut bazılarına göre, (Msb,) derinin dikildiği bir alet; (S;) eş anlamlısı **مِخْرَزٌ**; (M, L, Msb;) yahut **اـِشْفًى**; ki bu, [denilmiştir ki] **مِخْرَز** ile aynı şeydir; (L;) ayrıca aşağıda **سَرِيدٌ**: (K:) yahut ucunda bir delik bulunan **اـِشْفًى** türünden bir alet; (A;) ve böylece aşağıda **سَرِيدٌ** ve aşağıda **سَرَادٌ**. (TA: [fakat sonuncusunun, bence, **سِرَاد** yerine bir hata olması muhtemeldir.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **هُوَ ابْنُ مِسْرَدٍ**, (K,) yahut **هُوَ ابْنُ أُمِّ مِسْرَدٍ**, (A,) (mecazen:) O, bir cariyenin oğludur: (A, K:) çünkü o, deri diken bir kadındır: (A:) bir sövme ifadesidir. (K.) ― -b3- [Yine bundan dolayı,] **مِسْرَدٌ** ayrıca (mecazen:) dili ifade eder. (M, A.) Şu sözde böyledir: **فُلَانٌ يَخْرِقُ الأَعْرَاضَ بِمِسْرَدِهِ** (mecazen:) [Falanca, diliyle ırzlara saldırır]. (A.) -A2- Ayrıca, **لِسَان**’ı [yahut dili; yani ön kısmında çıkıntı yapan şeyi] başka bir parça ile yüzlenmiş, üzerine dikilmiş bir sandal. (M, L.)

**مُسَرَّدٌ**
**مُسَرَّدٌ** ذ ; ve müennesi, ة ile: üç yerde, bir sonraki paragrafa bak.

**خَرْزٌ مَسْرُودٌ**
**خَرْزٌ مَسْرُودٌ** ذ ve aşağıda **مُسَرَّدٌ** [görünüşe göre: düzenli ve kesintisiz bir tertip üzere yürütülen deri yahut post dikişi]. (S. [S’nin nüshalarımın birinde **خَرَز**’i **خَرْز** yerine buluyorum; L’de de böyledir; fakat bağlamdan, ikincisinin doğru okunuş olduğu anlaşılıyor.]) ― -b2- Ve yine **دِرْعٌ مَسْرُودَةٌ** ve aşağıda **مُسَرَّدَةٌ**, (S,) yahut **دِرْعٌ مَسْرُودٌ**, ve aşağıda **لَبُوسٌ مُسَرَّدٌ**, [her ne kadar **دِرْعٌ** ve **لَبُوسٌ** genellikle müennes olsa da,] ve aşağıda **لَأْمَةٌ سَرْدٌ**, [burada sıfat, aslında mastar olduğundan müzekker şekliyle kalmıştır; **اِمْرَأَةٌ عَدْلٌ** terkibindeki **عَدْلٌ** gibi,] Halkaları birbirinin içine geçirerek yapılmış bir zırh. (A.) Ve **مَسْرُودَةٌ**, halkaları [delinmiş] bir zırhı (**دِرْعٌ**) ifade eder. (S.)

**لُؤْلُؤٌ مُتَسَرِّدٌ**
**لُؤْلُؤٌ مُتَسَرِّدٌ** ذ (mecazen:) Birbirini izleyen, yahut bunu kesintisiz yapan inciler. (A.) Ve **مَاشٍ مُتَسَرِّدٌ** (mecazen:) Ardışık, yahut kesintisiz, adımlarla yürüyen yahut giden kimse. (A.)

**مُسْرَنْدٍ**
**مُسْرَنْدٍ** ذ [Bir şeyi] yenen. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَرَدَ
سَرَدَ I ,  U ( n. ac. سَرْد 1 ,  سِرَاْد 23 ),
a.  Pierced; stitched, sewed ( leather ); made ( coat of mail ).

b.  Carried on uninterruptedly, kept up the connection between ( speech, reading ).

c.  Sifted.

d.  see infra.

سَرِدَ
سَرِدَ A ( n. ac. سَرَد 4 ),
a.  Prolonged his fast.

سَرَّدَ
سَرَّدَ II ,
a.  Pierced &c.

أَسْرَدَ
أَسْرَدَ IV ,
a.  see II .

سَرْد
سَرْد 1 ,
a.  Mail, coat of mail.

b.  Series; sequence.

مِسْرَد
مِسْرَد 20 , ( pl. مَسَاْرِدُ 44 ),
a.  Sieve.

b.  see 23 .

سِرَاْد
سِرَاْد 23 ,  سَرِيْد 25 ,
a.  Awl-

سَرِيْدَة
سَرِيْدَة 25t , ( pl. سَرَاْئِدُ 46 ),
a.  Thong, strap.

سِرْدَاب
سِرْدَاب ( pl. سَرَاْدِيْ٤ُ 67 ),
a.  Subterranean vault, cellar; subterranean passage.

##### Türkçe

**سَرَدَ**
**سَرَدَ** I, U (mastarı: **سَرْد** 1, **سِرَاْد** 23),
a. Deldi; (deriyi) dikti, dikti (deri); (zırhı) yaptı.

b. Kesintisiz sürdürdü, (söz, okuma) arasındaki bağlantıyı sürdürdü.

c. Eledi.

d. Aşağıya bak.

**سَرِدَ**
**سَرِدَ** A (mastarı: **سَرَد** 4),
a. Orucunu uzattı.

**سَرَّدَ**
**سَرَّدَ** II,
a. Deldi vb.

**أَسْرَدَ**
**أَسْرَدَ** IV,
a. II’ye bak.

**سَرْد**
**سَرْد** 1,
a. Zırh, zırh gömleği.

b. Dizi; sıra.

**مِسْرَد**
**مِسْرَد** 20, (çoğulu: **مَسَاْرِدُ** 44),
a. Elek.

b. 23’e bak.

**سِرَاْد**
**سِرَاْد** 23, **سَرِيْد** 25,
a. Biz-

**سَرِيْدَة**
**سَرِيْدَة** 25t, (çoğulu: **سَرَاْئِدُ** 46),
a. Kayış, şerit.

**سِرْدَاب**
**سِرْدَاب** (çoğulu: **سَرَاْدِيْ٤ُ** 67),
a. Yeraltı mahzeni, kiler; yeraltı geçidi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سرد
سَرَدَ - يَسْرُدُ - سَرْد
سَرَدَ- يَسْرُدُ + كائن + شيئاً: يُنـَسِّقه: يأتي إلى أشياء متشابهة، فيضعها إثر بعضها، ثم يوصل بينها بشكل متسق، ويستعمل اللفظ للنسج والحبك ولسرد الكلام ولاستمرار الأفعال
سَرْد: اسم فعل " سَرَدَ - يَسْرُدُ "
﴿أن اعمل سابغات وقدر في السرد﴾: نسج ما يخشن ويغلظ، كنسج الدروع وخرز الجلد .
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ترتيب وتنسيق وصف ونظم الأشياء على سطح مستوٍ أمام بعضها"، وهي:
قَطَرَ - يَقْطُر (المتعدي)، وسِقَ - يَسِقَُ، صَفَّ - يَصُفُّ، رَتَلَ - يَرْتُلُ، سَرَدَ- يَسْرُدُ، وَضَنَ - يَضِنُ
السرد
 	﴿أن اعمل سابغات وقدر في السرد واعملوا صالحا إني بما تعملون بصير(11)﴾ سبأ
مختار الصحاح
● [سرد] س ر د: درع مَسْرُودَةٌ و مُسَرَّدةٌ بالتشديد فقيل سردها نسجها وهو تداخل الحلق بعضها في بعض وقيل السَّرْدُ الثقب و المَسْرُودَةُ المثقوبة وفلان يَسْرُد الحديث إذا كان جيد السياق له و سَرَد الصوم تابعه وقولهم في الأشهر الحرم ثلاثة سَرْدٌ أي متتابعة وهي ذو القعدة وذو الحجة والمحرم وواحد فرد وهو رجب و سَرْدُ الدرع والحديث والصوم كله من باب نصر
معجم الفرائد القرآنية:
س ر د
" السَّرْدِ" في قوله تعالى :" أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ وَاعْمَلُوا صَالِحاً إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ " (11) سبأ .
السَّردُ في الأصل: نسج ما يخشن ويغلظ، كنسج الدروع وخرز الجلد .
الراغب
سرد
- السرد: خرز ما يخشن ويغلظ، كنسج الدرع، وخرز الجلد، واستعير لنظم الحديد. قال: }وقدر في السرد{ [سبأ/11]، ويقال: سرد وزرد، والسراد، والزراد، نحو سراط، وصراط، وزراط، والمسرد: المثقب.
ملخص اللسان
1.     سَرَد الحديث ونحوه يَسْرُدُه سَرْداً إِذا تابعه.
2.     السَّرْدُ في اللغة: تَقْدِمَةُ شيء إِلى شيء تأْتي به متَّسقاً  بعضُه في أَثر بعض متتابعاً.
3.     وسَرَد الشيء  سَرْداً وسرَّده وأَسْرَده: ثقبه.
4.     والسِّراد والمِسْرَد: المِثْقَب.
5.     والمِسْرَدُ: اللسان.
6.     والمِسْرَدُ: النعل المخصوفة اللسان.
7.     والسَّرْدُ: الخرزُ  في الأَديم،
لسان العرب
● - سرد: السَّرْدُ في اللغة: تَقْدِمَةُ شيء إِلى شيء تأْتي به متَّسقاً  بعضُه في أَثر بعض متتابعاً.  سَرَد الحديث ونحوه يَسْرُدُه سَرْداً إِذا تابعه. وفلان يَسْرُد الحديث  سرداً إِذا كان جَيِّد السياق له. وفي صفة كلامه، صلى الله عليه وسلم:  لم يكن يَسْرُد الحديث سرداً أَي يتابعه ويستعجل فيه. وسَرَد القرآن: تابع  قراءَته في حَدْر منه. والسَّرَد: المُتتابع. وسرد فلان الصوم إِذا  والاه وتابعه؛ ومنه الحديث: كان يَسْرُد الصوم سَرْداً؛ وفي الحديث: أَن  رجلاً قال لرسول الله، صلى الله عليه وسلم: إِني أَسْرُد الصيام في السفر،  فقال: إِن شئت فصم وإِن شئت فأَفطر.  وقيل لأَعرابي: أَتعرف الأَشهر الحرم؟ فقال: نعم، واحد فَرْدٌ وثلاثة  سَرْد، فالفرد رجَبٌ وصار فرداً لأَنه يأْتي بعده شعبانُ وشهر رمضانَ  وشوّالٌ، والثلاثة السَّرْد: ذو القَعْدة وذو الحجة والمُحرّم. وسَرَد الشيء  سَرْداً وسرَّده وأَسْرَده: ثقبه. والسِّراد والمِسْرَد: المِثْقَب.  والمِسْرَدُ: اللسان. والمِسْرَدُ: النعل المخصوفة اللسان. والسَّرْدُ: الخرزُ  في الأَديم، والتَّسْريد مثله. والسِّراد والمِسْرَد: المِخْصَف وما  يُخْرز به، والخزز مَسْرودٌ ومُسَرَّد، وقيل: سَرْدُها  (* قوله «والخزز  مسرود إلخ» كذا بالأصل. وعبارة الصحاح: والخرز مسرود ومسرد، وكذلك الدرع  مسرود ومسردة، وقيل سردها إلخ اهـ.) نَسْجُها، وهو تداخل الحَلَق بَعْضِها في  بعض. وسَرَدَ خُفَّ البعير سَرْداً: خصفه بالقِدِّ. والسَّرد: اسم جامع  للدروع وسائر الحَلَق وما أَشبهها من عمل الخلق، وسمي سَرْداً لأَنه  يُسْرَد فيثقب طرفا كل حلقة بالمسمار فذلك الحَلَق المِسْرَد. والمِسْرَد:  هو المِثْقَب، وهو السِّراد؛ وقال لبيد:  كما خرج السِّرادُ من النِّقال  أَراد النِّعال؛ وقال طرفة:  حِفافَيْه شُكَّا في العَسِيبِ بِمسْرَد  والسَّرْد: الثَّقْب. والمسرودة: الدرع المثقوبة؛ وقيل: السَّرْد  السَّمْر. والسَّرْد: الحَلَق. وقوله عز وجل: وقدِّر في السَّرد؛ قيل: هو أَن  لا يجعل المسمار غليظاً والثقْب دقيقاً فيَفْصِم الحلق، ولا يجعل المسمار  دقيقاً والثقبَ واسعاً قيتقلقل أَو ينخلع أَو يتقصف، اجْعَلْه على القصد  وقَدْر الحاجة. وقال الزجاج: السرْد السمْر، وهو غير خارج من اللغة لأَن  السَّرْد تقديرك طرَف الحَلْقة إِلى طرفها الآخر.  والسَّرادة: الخَلالة الصُّلْبة. والسَّرَّاد: الزرَّاد. والسَّرادَةُ:  البُسْرةَ تحْلو قبل أَن تُزْهِيَ وهي بلَحة. وقال أَبو حنيفة: السَّراد  الذي يسقط من البُسْر قيل أَن يدرك وهو أَخضر، الواحدة سَرادة. والسَّراد  من الثمر: ما أَضرَّ به العطش فيبس قبل يَنْعِه، وقد اأَسرَدَ النخلُ.  أَبو عمرو: السارِدُ الخَرَّاز والإِشْفى يقال له السِّراد والمِسْرَد  والمِخْصَف. والسَّرْد: موضع. وسُرْدُد: موضع؛ قال ابن سيده: هكذا حكاه  سيبويه متمثلاً به بضم الدال وعدله بشُرْنُب، قال: وأَما ابن جني فقال  سُرْدَد، بفتح الدال؛ قال أُمية  بن أَبي عائذ الهذلي:  تَصَيَّفْتُ نَعمانَ، واصَّيَفَتْ  جبالَ شَرَوْرَى إِلى سُرْدَد  قال ابن جني: إِنما ظهر تضعيف سُرْدَد لأَنه ملحق بما لم يجئ وقد علمنا  أَن الإِلحاق إِنما هو صنعة لفظية، ومع هذا فلم يظهر ذلك الذي قدره هذا  ملحقاً فيه، فلولا أَن ما يقوم الدليل عليه بما لم يَظهر إِلى النطق  بمنزلة الملفوظ به لما أَلحقوا سُرْدَداً وسودَداً بما لم يفوهوا به ولا  تجشموا استعماله.  والسَّرَنْدى: الجريء، وقيل: الشديد، والأُنثى سَرَنداة. والسَّرَنْدى:  اسم رجل؛ قال ابن أَحمر:  فَخَرَّ وجالَ المُهْرُ ذاتَ شِمالِه،  كَسَيْفِ السَّرَنْدى لاحَ في كَفِّ صاقِل  قال سيبويه: رجل سَرَنْدى مشتق من السرد ومعناه الذي يمضي قُدُماً. قال:  والسَّرَد الحَلَق، وهو الزَّرَد ومنه قيل لصانعها: سَرَّاد وزَرَّاد.  والمُسْرَنْدي: الذي يعلوك ويَغْلِبك. واسْرَنداه الشيءُ: غلبه وعلاه؛  قال:  قد جَعل النعاسُ يَغْرَنْديني،  أَدْفعه عنِّي ويَسْرَنْديني  والاسْرِنْداء والاغْرِنْداء واحد، والياء للإِلحاق بافْعَنْلل.
مقاييس اللغة:
(سرد) السين والراء والدال أصلٌ مطّرد منقاس، وهو يدلُّ على تَوالِي أشياء كثيرةٍ يتّصل بعضُها ببعض. من ذلك السَّرْد؛ اسمٌ جامعٌ للدروع وما أشبهها من عمل الحَِـلَق. قال الله جلَّ جلالُه، في شأن داود عليه السلام: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]، قالوا: معناه ليكنْ ذلك مقدَّراً، لا يكونُ الثَّقْب ضيّقاً والمِسمارُ غليظاً، ولا يكون المسمار دقيقاً والثقب واسعاً، بل يكون على تقدير. قالوا: والزّرَّاد إنّما هو السّرّاد. وقيل ذلك لقُرب الراء من السين. والمِسْرَد: المِخْرز: قياسُه صحيح.
القاموس المحيط:
السَّرْدُ الخَرْزُ في الْأَديمِ، كالسِّرادِ، بالكسر، والثَّقْبُ، كالتَّسْريدِ فيهما، ونَسْجُ الدِّرْعِ، واسْمٌ جامِعٌ للدُّروعِ وسائِرِ الحَلَقِ، وجَوْدَةُ سِياقِ الحَديثِ، وع بِبِلادِ أزْدٍ، ومُتابَعَةُ الصَّوْمِ. وسَرِدَ، كفَرِحَ صارَ يَسْرُدُ صَوْمَهُ. والسَّرَنْدَى، كسَبَنْتَى السَّريعُ في أُمُورِهِ، والشديدُ، وهي بهاءٍ، وشاعرٌ من التَّيْمِ. واسْرَنْداهُ اعْتَلاهُ، واغْرَنْداهُ. وكسَحابٍ الخَلالُ الصُّلْبُ، وقد أسْرَدَ النَّخْلُ،
و: ما أضَرَّ به العَطَشُ من الثَّمَرِ. وسُرْدُدٌ، كقُنْفُذٍ وجُنْدَبٍ وجعفرٍ: وادٍ بِتِهامَةَ. وساردَةُ بنُ يَزيدَ بنِ جُشَمَ: في نَسَبِ الْأَنْصارِ، وهو ابنُ مِسْرَدٍ، كمِنْبَرٍ، أي: ابنُ أمَةٍ أو قَيْنَةٍ، شَتْمٌ لهمْ. والسَّريدُ: الْإِشْفى. وسَرْدانِيَّةُ: جَزيرةٌ كبيرةٌ بِبَحرِ المَغْرِبِ. وسَرْدَرودُ: ة بِهَمَذانَ.
تاج العروس:
س - ر - د
السَّرْدُ : الخَرْزُ في الأَدِيم والنَّعْل وغيرِهمَا والسَّرَّاد : الخَرَّاز . و الخَرْزُ مَسْرودٌ ومُسَرَّدٌ . وسَرَدَ خُفَّ البَعِيرِ سَرْداً : خَصفَه بالقِدِّ كالسِّرَاد بالكسر والسَّرْدُ : الثَّقْبُ وأَنشد ابن السِّيد في الفَرْق :
" كأَنَّ فُروجَ اللأْمةِ السَّرْدِ شَدَّهَأعَلى نَفْسِهِ عَبْلُ الذِّرَاعَيْنِ مُخْدِرُ
كالتَّسْرِيد فيهما والإِسرادِ في الأَخير فقط تقول : سَرَدَ الشيءَ سَرْداُ وسَرَّدَه وأَسْرَدَه إذا ثَقَبَه . والسَّرْد : نَسْجُ الدِّرْعِ وهو تَداخُلُ الحلقِ بعضها في بعض . والسَّرْد : اسمٌ جامعٌ للدُّروع وسائِرِ الحََلَق وما أَشبهَها من عَمَلِ الحلق وسُمِّيَ سَرْداً لأَنه يُسْرَد فيُثْقَب طَرَفا كُلِّ حَلْقَة بالمِسمَار فذلك الحَلَق المِسْرَدُ . والمِسْرَدُ هو المِثْقَب وهو السِّرَاد بالكسر . وقوله عز وجل : " وقَدِّرْ في السَّرْدِ " قيل هو أَلاَّ يَجْعَل المِسْمَارَ غليظاً والثُّقْبَ دَقِيقاً فيفْصِمَ الحَلَق ولا يَجْعَل المسمارَ دَقيقاً والثقبَ واسِعاً فيتَقَلْقَل أَو يَنْخَلع أَو يَتقَصَّف اجْعَلْه على القَصْد وقَدْرِ الحاجة . وقال الزّجّاج : السَّرْد : السَّمْرُ وهو غيرُ خارجٍ من اللُّغَة لأن السَّرْد تَقْدِيرُك طَرَفَ الحَلْقَة إلى طَرَفِها الآخرز ومن المجاز : السَّرْد : جَوْدَةُ سِيَاق الحَدٍث سَرَدَ الحَديثَ ونَحْوَه يَسرُدُه سَرْداً إذا تابَعه وفُلانٌ يَسْرُد الحديثَ سَرْداً وتَسَرَّدَه إذا كان جَيِّدَ السِّيَاقِ وسَرَدَ القرآنَ : تابعَ قِرَاءَتَه في حَدْر منه . والسَّرْد : ع ببلاد أَزْدٍ جاءَ ذكره في الشِّعْرِ مع أَبارع . والسَّرْد : مُتَابَعةُ الصَّومِ ومُوالاتُه وسَرِدَ فلانٌ كفَرِحَ : صارَ يَسْرُدُ صَوْمَهُ وُيواليه ويُتابِعُه . وفي الحديث : أَن رَجلاً قال له يا رسول الله : إِني أَسْرُدُ الصِّيَامَ في السفرِ فقال : إن شئت فصُمْ وإن شئت فأَفْطِرْ . والسَّرَنْدَي كسَبَنْتَى : الجَرِيءُ السريعُ في أُمورِهِ إذا أخذ يها عن ابن دُرَيْد . وقيل : الشَّدِيدُ والأُنثى سَرَنْداة . وقال سيبويه : رَجُلٌ سَرَنْدَى مُشْتَقُّ من السَّرْد ومعناه الذي يَمضِي قُدُماً . والسَّرَنْدَي : اسم رجل وهو شاعِرٌ من بني التَّيْمِ كان يُعِينُ عُمَرَ بنَ لَجإِ قال ابنُ أَحمرَ
فَخَرَّ وجَالَ المُهْرُ ذاتَ شِمَالِهِ ... كَسَيْفِ السَّرَنْدَى لاحَ في كَفِّ صاقِلِ واسرَنْدَاهُ الشَّيءُ : غَلَبَه واعْتَلاه والمُسْرَنْدِي : الذي يَعْلُوك ويَغْلٍبك . قال :
" قد جَعَل النُّعَأسُ يَغْرَنْدِيني
" أَدْفَعُهُ عنِّي ويَسْرَنْدِينِي واغْرَنْدَاهُ مثله بمعنَى عَلاَه وغَلَبَه وسيأْتي . والياءُ فيهما للإِلْحاق بافْعَنْلَلَ . وقد قيل إِنه لا ثالثَ لهما ويقال : إِنّ اغْرنداه : علاه بالشَّتْم . والسَّرَاد كَسَحَابٍ : الخَلالُ الصُّلْبُ الواحد سَرَادَةٌ عن الفرّائِ وهي البُسْرَةُ تَحْلُو قبل أَن تُزْهِيَ وهي بَلَحَةٌ . وقال أَبو حَنيفةَ : السَّرَاد : الذي يَسْقط من البُسْرِ قبل أَن يُدْركَ وهو أخضر . وقد أَسْرَدَ النْخُل والسَّرَاد ما أَضَرَّ بهِ العَطَشُ من الثَّمَرِ فيَبِسَ قَبلَ يَنْعِه نقله الصاغانيُّ . وسرْدد كقُنْفُذ وجُنْدَب وجَعْفَر الأَخيرة عن الأَصمعيّ . قال الصاغانيُّ : والمسموع من العرب الوَجْهُ الثاني : وادٍ مشهورٌ متَّسعٌ بتِهَامة اليمن مُشتمِل على قُرى ومدن وضياع قل أبو دَهْبَلٍ الجُمَحيّ :
سَقَى اللهُ جازاناً فمن حَلَّ ولْيَهُ ... فكلَّ مَسِيلٍ من سَهَأمٍ وسُرْدُدِ قال ابن سيده : سُرْدُد : موضع هكذا حَكاه سيبويهِ متمثِّلاً به بضم الدالِ وعَدَلَه بِشُرْنُب قال : وأَما ابن جِنِّي فقال : سُرْدَد بفتح الدّال قال أُمَيَّةُ بن أَبي عائِذٍ الهذَليّ :
تَصَيَّفْتُ نَعْمَانَ واصّيَّفَت ... جِبَالَ شَرَوْرَى إلى سُرْدَدِ قال ابن جِنِّي : إِنّما ظَهَر تَضْعيف سُرْدَد لأنه ملحق بما لم يجيء وقد علمنا أن الإِلْحاق إِنما هو صَنعةٌ لَفْظِيَّة ومع هذا لم يظهر ذلك الذي قَدَّرَه هذا مُلحقاً فيه فلولا أَن ما يقوم الدليلُ عليه بما لم يظهر إلى النُّطق بمنزلةِ المَلفوظ به لما أَلْحقوا سُرْدَداً وسُودَداً بما لم يَفُوهوا به ولا تَجَشَّموا استعمالَه . انتهى
وسارِدَةُ بن تَزِيدَ بالمثنّاة الفوقيّة والتحتيّة معاً نسختان ابن جُشَمَ بن الخَزْرج في نسب الأَنصارِ من وَلدِه سَلِمةُ بن سَعْد بن عليّ بن أَسد بن سارِدَةَ ذكره ابنُ حَبِيب . ومن المجاز : يقال هو ابنُ مِسْرَدٍ كمِنْبَرٍ وفي الأَساس : ابنُ أُمِّ مِسْرَدٍ أَي ابنُ أَمَةٍ أَو قَيْنَة عن الصاغانيّ لأنها من الخَوَارِزِ كما في الأساس شَتْمٌ لهم يتشاتمون به بينهم . والسَّرِيدُ كأميرٍ وسحاب ومِنْبَر : الإشْفَى الذي في طَرَفه خَرْق وهو المِخْصف
وسَرْدَانيَّةُ بالفتح : جَزِيرةٌ كبيرةٌ ببَحْر المَغْرِب بها قرى وعَمَائر عن الصاغانيِّ . وسَرْدَرُودُ : ة بهمذانَ وهي مُركّضبة من سَرْد ورُود . ومعناها : النَّهَرُ البارِدُ
ومما يستدرك عليه : السَّرْد : تَقْدِمةُ شيء إلى شيء تأْتي به مُتَّسِقاً بعْضُه في إِثرِ بعْض مُتتابِعاً . وقيل لأَعرابيٍّ . أَتعرِف الأَشهُرَ الحُرُمَ ؟ فقال : نعمْ واحدٌ فَرْدٌ وثلاثةٌ سَرْدٌ . فالفَرْدُ : رَجَبٌ لأَنه يأتِي بعدَه شعبانُ وشهرُ رمضانَ وشَوَّال . والثلاثة السَّرْد : ذو القعْدَة وذو الحجة والمُحَرَّم . وهو مَجَاز . والسِّرَاد والمِسْرَد : المِثْقَب . والمِسْرَد : اللِّسَانُ يقال فُلانٌ يخرِق الأَعراضَ بِمِسْرَدِه أي بلسانه . وهو مَجَازٌ . والمِسْرَد : النَّعْلُ المَخْصوفَةٌ اللسانِ . والسِّرَاد والمِسْرَد : المِخْصَف وما يُخْرَزُ به . والخَرْزُ مَسرود ومُسَرَّد . والمَسرودة : الدِّرْع المَثقوبة
والسارِد : الخَرّاز قاله أَبو عَمرو . ودِرْعٌ مسرود ولَبُوس مُسَرَّد ولأمَةٌ سَرْدٌ . ومن المجَاز : السَّرْدُ : الحَلَقُ تَسْمِيَة بالمصْدر . ونُجُومٌ سَرَدٌ : مُتتابِعَةٌ . وتَسَرَّدَ الدُّرُّ : تتابَع في النِّظَام ولؤلؤ مُتَسرِّد وتَسَرَّدَ دَمْعُه كما يتَسَرًّدُ اللُّؤْلُؤ وماشٍ مُتَسَرِّد : يُتابِع خُطاه في مَشْيه . والسَّردِيَّة : قبيلةٌ من العرب . ومُسَرَّد كمُعَظَّم : كوفيٌّ رَوَآ عن سعدِ بن أَبي وقَّاص

##### Türkçe

سرد
**سَرَدَ** - **يَسْرُدُ** - **سَرْد**
**سَرَدَ**- **يَسْرُدُ** + bir varlık + bir şeyi: onu düzenler: benzer şeylere gelir de onları birinin ardından birini koyar, sonra aralarını tutarlı bir biçimde birleştirir; lafız dokuma ve örme için, sözün ardı ardına getirilmesi için ve fiillerin sürmesi için kullanılır.
**سَرْد**: “**سَرَدَ - يَسْرُدُ**” fiilinin isim-fiilidir.
﴿“Geniş zırhlar yap ve **السَّرْدِ** içinde ölçülü yap”﴾: kaba ve kalın olanı dokumak; zırhların dokunması ve derinin delinip dikilmesi gibi.
Ve lafız, “düz bir yüzey üzerinde şeyleri birbirinin önüne dizme ve düzenleme ve sıralama ve tertip etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَطَرَ - يَقْطُر** (geçişli), **سِقَ - يَسِقَُ**, **صَفَّ - يَصُفُّ**, **رَتَلَ - يَرْتُلُ**, **سَرَدَ- يَسْرُدُ**, **وَضَنَ - يَضِنُ**

السرد
﴿“Geniş zırhlar yap ve **السَّرْدِ** içinde ölçülü yapın ve salih amel işleyin; şüphesiz ben yaptıklarınızı görüyorum (11)”﴾ Sebe

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**سرد**] س ر د: **مَسْرُودَةٌ** ve şeddeli olarak **مُسَرَّدةٌ** bir zırh; “onu **سرد** etti” denildi: onu dokudu; o, halkaların bazısının bazısına girmesidir; ve “**السَّرْدُ** deliktir” denildi; **المَسْرُودَةُ** delinmiş olandır. Ve falan kimse, eğer onun için iyi bir sevk (akış) üzere ise, hadisi **يَسْرُد** eder. Ve **سَرَد** orucu: onu peş peşe tuttu. Ve onların haram aylarda sözleri: üçü **سَرْدٌ**; yani peş peşe; bunlar Zilkade, Zilhicce ve Muharrem’dir; ve biri **فَرْد**’dir; o da Receb’dir. Ve zırhın **سَرْد**’i, hadisin ve orucun hepsi “**نصر**” babındandır.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi:
س ر د
“**السَّرْدِ**”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “Geniş zırhlar yap ve **السَّرْدِ** içinde ölçülü yap ve salih amel işleyin; şüphesiz ben yaptıklarınızı görüyorum” (11) Sebe.
**السَّردُ** asılda: kaba ve kalın olanı dokumaktır; zırhların dokunması ve derinin delinip dikilmesi gibi.

Râgıb
سرد
- **السرد**: kaba ve kalın olanı delip dikmek; zırhın dokunması ve derinin delinip dikilmesi gibi; ve demirin dizilmesine mecaz yapıldı. Dedi ki: }ve **السرد** içinde ölçülü yap{ [Sebe/11]. Ve denilir: **سرد** ve **زرد**; ve **السراد** ve **الزراد**; **سراط** ve **صراط** ve **زراط** gibi. Ve **المسرد**: delici alet.

Lisân özeti
1. **سَرَد** hadisi ve benzerini, onu **يَسْرُدُه** **سَرْداً**: eğer onu peş peşe getirirse.
2. Dilde **السَّرْدُ**: bir şeyi bir şeye takdim etmektir; onu tutarlı olarak getirirsin; bazısı bazısının ardından, peş peşe.
3. Ve **سَرَد** şeyi **سَرْداً** ve **سرَّده** ve **أَسْرَده**: onu deldi.
4. Ve **السِّراد** ve **المِسْرَد**: delici alet.
5. Ve **المِسْرَدُ**: dil.
6. Ve **المِسْرَدُ**: dili dikilmiş ayakkabı.
7. Ve **السَّرْدُ**: deride delip dikme,

Lisânü’l-‘Arab
● - **سرد**: Dilde **السَّرْدُ**: bir şeyi bir şeye takdim etmektir; onu tutarlı olarak getirirsin; bazısı bazısının ardından, peş peşe. **سَرَد** hadisi ve benzerini, onu **يَسْرُدُه** **سَرْداً**: eğer onu peş peşe getirirse. Ve falan kimse hadisi **يَسْرُد** eder **سَرْداً**: eğer onun sevki (akışı) iyi ise. Ve onun sözünün sıfatında, صلى الله عليه وسلم: “Hadisi **سَرْداً** **يَسْرُد** etmezdi”; yani onu peş peşe getirip onda acele etmezdi. Ve **سَرَد** Kur’ân’ı: onu hızlı okuyuşta kıraatini peş peşe getirdi. Ve **السَّرَد**: peş peşe olan. Ve falan kimse orucu **سَرَد** etti: eğer onu ard arda yaptı ve peş peşe getirdi; bundan hadiste: “Orucu **سَرْداً** **يَسْرُد** ederdi.” Ve hadiste: bir adamın, رسول الله صلى الله عليه وسلم’e: “Ben seferde orucu **أَسْرُد** ediyorum” dediği; o da: “İstersen tut, istersen iftar et” dedi. Ve bir bedevîye: “Haram ayları bilir misin?” denildi; o: “Evet; biri **فَرْدٌ**, üçü **سَرْد**.” dedi; **فَرْد** Receb’dir; onu **فَرْد** yaptı; çünkü ondan sonra Şaban, Ramazan ayı ve Şevval gelir; ve üç **السَّرْد**: Zilkade, Zilhicce ve Muharrem’dir. Ve **سَرَد** şeyi **سَرْداً** ve **سرَّده** ve **أَسْرَده**: onu deldi. Ve **السِّراد** ve **المِسْرَد**: delici alet. Ve **المِسْرَدُ**: dil. Ve **المِسْرَدُ**: dili dikilmiş ayakkabı. Ve **السَّرْدُ**: deride delip dikme; ve **التَّسْريد** onun gibidir. Ve **السِّراد** ve **المِسْرَد**: dikici alet ve onunla delip dikilen şey; ve delip dikme **مَسْرودٌ** ve **مُسَرَّد**’dir; ve denildi: onun **سَرْد**’i (* “ve delip dikme **مسرود** …” sözü: asılda böyle. Sıhâh’ın ibaresi: ve delip dikme **مسرود** ve **مسرد**’dir; aynı şekilde zırh **مسرود** ve **مسردة**’dir; ve denildi: onu **سرد** etti …) onun dokunmasıdır; o, halkaların bazısının bazısına girmesidir. Ve **سَرَدَ** devenin mestini **سَرْداً**: onu kayışla dikti. Ve **السَّرْد**: zırhlar ve halkalar ve benzerleri için, halkaların işinden olan şeyler için, toplu isimdir; ona **سَرْداً** adı verildi; çünkü o **يُسْرَد** edilir; her halkanın iki ucu çiviyle delinip birleştirilir; işte o **الحَلَق المِسْرَد**’dir. Ve **المِسْرَد**: delici alettir; o **السِّراد**’dır. Ve Lebîd dedi:
كما خرج **السِّرادُ** من النِّقال
**النِّعال**’ı kastetti. Ve Tarafe dedi:
حِفافَيْه شُكَّا في العَسِيبِ بِ**مسْرَد**
Ve **السَّرْد**: deliktir. Ve **المسرودة**: delinmiş zırhtır. Ve denildi: **السَّرْد** **السَّمْر**’dir. Ve **السَّرْد**: halkalardır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “ve **السَّرْد** içinde ölçülü yap”; denildi: çiviyi kalın, deliği ince yapmasın ki halkaları yarmasın; çiviyi ince, deliği geniş yapmasın ki sallansın yahut çıksın yahut kırılıp parçalansın; onu orta yolda ve ihtiyaç ölçüsünde yap. Zecâc dedi: **السرْد** **السمْر**’dir; ve o dilden çıkmış değildir; çünkü **السَّرْد** senin halkanın bir ucunu öbür ucuna ölçülü getirmen demektir. Ve **السَّرادة**: sert kürdan/çöp. Ve **السَّرَّاد**: **الزرَّاد**. Ve **السَّرادَةُ**: olgunlaşmadan önce tatlanan hurma; o, **بلَحة**’dır. Ebû Hanîfe dedi: **السَّراد**: yeşil iken olgunlaşmadan önce **البُسْر**’dan düşen şeydir; bir tanesi **سَرادة**. Ve meyveden **السَّراد**: susuzluğun zarar verdiği, olgunlaşmadan önce kuruyan şeydir; ve hurma ağaçları **اَأَسرَدَ** etti. Ebû Amr: **السارِدُ** derici/dikici; ve **الإِشْفى**’ya **السِّراد** ve **المِسْرَد** ve **المِخْصَف** denilir. Ve **السَّرْد**: bir yerdir. Ve **سُرْدُد**: bir yerdir; İbn Sîde dedi: Sîbeveyh onu böyle, **الدال**’ı dammeli olarak, örnek getirerek rivayet etti ve onu **شُرْنُب** ile denkleştirdi; dedi ki: İbn Cinnî ise **الدال**’ı fethalı olarak **سُرْدَد** dedi; Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi:
تَصَيَّفْتُ نَعمانَ، واصَّيَفَتْ
جبالَ شَرَوْرَى إِلى سُرْدَد
İbn Cinnî dedi: **سُرْدَد**’ın şeddelenmesi ancak, gelmemiş olana ilhak edilmiş olduğu için ortaya çıktı; ve biz bildik ki ilhak ancak lafzî bir sanattır; bununla beraber, bunun ilhak edilmiş saydığı şey onda telaffuza çıkmadı; eğer, ortaya çıkmayanla delili sabit olan şey, telaffuz edilmiş gibi olmasaydı, **سُرْدَداً** ve **سودَداً**’yı, ağızlarını açıp söylemedikleri şeye ilhak etmezlerdi ve onu kullanmaya katlanmazlardı. Ve **السَّرَنْدى**: cesur; ve denildi: şiddetli; dişisi **سَرَنداة**. Ve **السَّرَنْدى**: bir adam adıdır; İbn Ahmer dedi:
فَخَرَّ وجالَ المُهْرُ ذاتَ شِمالِه،
كَسَيْفِ السَّرَنْدى لاحَ في كَفِّ صاقِل
Sîbeveyh dedi: **سَرَنْدى** bir adam; **السرد**’den türemiştir; manası: öne doğru giden kimsedir. Dedi ki: ve **السَّرَد** halkalardır; o **الزَّرَد**’dir; bundan dolayı onun sanatkârına **سَرَّاد** ve **زَرَّاد** denildi. Ve **المُسْرَنْدي**: sana üstün gelen ve seni yenen. Ve şey **اسْرَنداه** etti: onu yendi ve üstüne çıktı; dedi ki:
قد جَعل النعاسُ يَغْرَنْديني،
أَدْفعه عنِّي ويَسْرَنْديني
Ve **الاسْرِنْداء** ile **الاغْرِنْداء** birdir; **الياء** ilhak içindir; **افْعَنْلل**’e ilhak içindir.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**سرد**) **السين** ve **الراء** ve **الدال**: düzenli, kıyaslı bir asıldır; ve çok şeyin peş peşe gelmesine delalet eder; bazısı bazısına bağlanır. Bundan: **السَّرْد**; zırhlar ve halkaların işinden olan benzerleri için toplu isimdir. Allah جل جلاله, Dâvûd عليه السلام hakkında dedi: ﴿“ve **السَّرْدِ** içinde ölçülü yap”﴾ [Sebe 11]; dediler: manası, o ölçülü olsun; delik dar, çivi kalın olmasın; çivi ince, delik geniş olmasın; bilakis bir ölçü üzere olsun. Dediler: ve **الزّرَّاد** ancak **السّرّاد**’dır; ve bu, **الراء**’ın **السين**’e yakınlığından dolayı denildi. Ve **المِسْرَد**: delici iğne: onun kıyası sahihtir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**السَّرْدُ**: deride delip dikme; kesre ile **السِّراد** gibi; ve delik; ikisinde de **التَّسْريد** gibi; ve zırhın dokunması; ve zırhlar ve diğer halkalar için toplu isim; ve hadisin sevkinin (akışının) iyiliği; ve Ezd beldelerinde bir yer; ve orucu peş peşe tutma. Ve **سَرِدَ** ( **فَرِحَ** gibi): orucunu **يَسْرُدُ** eder oldu. Ve **السَّرَنْدَى** ( **سَبَنْتَى** gibi): işlerinde hızlı olan; ve şiddetli; ve o, **هاء** iledir; ve Teym’den bir şair. Ve onu **اسْرَنْداهُ**: üstüne çıktı; ve onu **اغْرَنْداهُ**. Ve **سَحاب** gibi: sert kürdan/çöp; ve hurma ağaçları **أسْرَدَ** etti;
ve: meyveden susuzluğun zarar verdiği şey. Ve **سُرْدُدٌ** ( **قُنْفُذٍ** ve **جُنْدَبٍ** ve **جعفرٍ** gibi): Tihâme’de bir vadi. Ve **ساردَةُ** b. Yezîd b. Cuşem: Ensâr nesebinde; ve o, **مِسْرَدٍ**’in oğludur ( **مِنْبَرٍ** gibi); yani: bir cariyenin yahut şarkıcı cariyenin oğlu; onlara sövmedir. Ve **السَّريدُ**: **الْإِشْفى**. Ve **سَرْدانِيَّةُ**: Mağrib denizinde büyük bir ada. Ve **سَرْدَرودُ**: Hemedân’da bir yer.

Tâcü’l-‘Arûs:
س - ر - د
**السَّرْدُ**: deride ve ayakkabıda ve ikisinden başkasında delip dikme; ve **السَّرَّاد**: derici/dikici. Ve delip dikme **مَسْرودٌ** ve **مُسَرَّدٌ**’dir. Ve **سَرَدَ** devenin mestini **سَرْداً**: onu kayışla dikti; kesre ile **السِّرَاد** gibi. Ve **السَّرْدُ**: deliktir. İbnü’s-Sîd, **الفَرْق** hakkında şu beyti şahit getirdi:
" كأَنَّ فُروجَ اللأْمةِ السَّرْدِ شَدَّهَأعَلى نَفْسِهِ عَبْلُ الذِّرَاعَيْنِ مُخْدِرُ
İkisinde de **التَّسْرِيد** gibi; ve **الإِسراد** yalnız sonuncudadır; dersin ki: **سَرَدَ** şeyi **سَرْداً** ve **سَرَّدَه** ve **أَسْرَدَه**: eğer onu delerse. Ve **السَّرْد**: zırhın dokunmasıdır; o, halkaların bazısının bazısına girmesidir. Ve **السَّرْد**: zırhlar ve diğer halkalar ve halkaların işinden olan benzerleri için toplu isimdir; ona **سَرْداً** adı verildi; çünkü o **يُسْرَد** edilir; her halkanın iki ucu çiviyle delinip birleştirilir; işte o **الحَلَق المِسْرَدُ**’dir. Ve **المِسْرَدُ** delici alettir; o, kesre ile **السِّرَاد**’dır. Ve Yüce Allah’ın sözü: "ve **السَّرْدِ** içinde ölçülü yap"; denildi: çiviyi kalın, deliği ince yapmaması; böylece halkaları yarmaması; çiviyi ince, deliği geniş yapmaması; böylece sallanmaması yahut çıkmaması yahut kırılıp parçalanmaması; onu orta yolda ve ihtiyaç ölçüsünde yap. Zecâc dedi: **السَّرْد**: **السَّمْر**’dür; ve o dilden çıkmış değildir; çünkü **السَّرْد** senin halkanın bir ucunu öbür ucuna ölçülü getirmen demektir. Ve mecazdan: **السَّرْد**: hadisin sevk (akış) kalitesidir; **سَرَدَ** hadisi ve benzerini, onu **يَسرُدُه** **سَرْداً**: eğer onu peş peşe getirirse; ve falan kimse hadisi **يَسْرُد** eder **سَرْداً** ve onu **تَسَرَّدَه**: eğer sevki iyi ise. Ve **سَرَدَ** Kur’ân’ı: onu hızlı okuyuşta kıraatini peş peşe getirdi. Ve **السَّرْد**: Ezd beldelerinde bir yer; şiirde **أَبارع** ile birlikte zikri geldi. Ve **السَّرْد**: orucu peş peşe tutmak ve ard arda yapmak; ve falan kimse **سَرِدَ** ( **فَرِحَ** gibi): orucunu **يَسْرُدُ** eder oldu; onu ard arda yapar ve peş peşe getirir. Ve hadiste: bir adamın ona: “Ey Allah’ın Resulü, ben seferde orucu **أَسْرُدُ** ediyorum” dediği; o da: “İstersen tut, istersen iftar et” dedi. Ve **السَّرَنْدَي** ( **سَبَنْتَى** gibi): İbn Düreyd’den; işlerinde hızlı cesur. Ve denildi: şiddetli; dişisi **سَرَنْداة**. Sîbeveyh dedi: **سَرَنْدَى** bir adam; **السَّرْد**’den türemiştir; manası: öne doğru giden kimsedir. Ve **السَّرَنْدَي**: bir adam adıdır; o, Benî Teym’den bir şairdir; Ömer b. Lecî’e yardım ederdi; İbn Ahmer dedi:
فَخَرَّ وجَالَ المُهْرُ ذاتَ شِمَالِهِ ... كَسَيْفِ السَّرَنْدَى لاحَ في كَفِّ صاقِلِ
Ve şey **اسرَنْدَاهُ**: onu yendi ve üstüne çıktı; ve **المُسْرَنْدِي**: sana üstün gelen ve seni yenen. Dedi ki:
" قد جَعَل النُّعَأسُ يَغْرَنْدِيني
" أَدْفَعُهُ عنِّي ويَسْرَنْدِينِي
Ve **اغْرَنْدَاهُ** da onun gibidir; “üstüne çıktı ve yendi” manasında; ve gelecektir. Ve ikisindeki **الياء**, **افْعَنْلَلَ**’e ilhak içindir. Ve denildi: ikisinden üçüncüsü yoktur. Ve denilir: şüphesiz **اغْرنداه**: onu sövmekle alt etti. Ve **السَّرَاد** ( **سَحَابٍ** gibi): sert kürdan/çöp; bir tanesi **سَرَادَةٌ**; **الفرّائِ**’dan; o, olgunlaşmadan önce tatlanan **البُسْرَة**’dir; o, **بَلَحَة**’dır. Ebû Hanîfe dedi: **السَّرَاد**: olgunlaşmadan önce, yeşil iken **البُسْر**’dan düşen şeydir. Ve hurma ağaçları **أَسْرَدَ** etti; ve **السَّرَاد**: meyveden susuzluğun zarar verdiği, olgunlaşmadan önce kuruyan şeydir; Sâgânî nakletti. Ve **سرْدد** ( **قُنْفُذ** ve **جُنْدَب** ve **جَعْفَر** gibi): sonuncusu Asma‘î’den. Sâgânî dedi: Araplardan işitilen ikinci veçhtir: Yemen Tihâmesi’nde meşhur, geniş bir vadi; köyleri, şehirleri ve çiftlikleri kapsar. Ebû Dehbel el-Cumahî dedi:
سَقَى اللهُ جازاناً فمن حَلَّ ولْيَهُ ... فكلَّ مَسِيلٍ من سَهَأمٍ وسُرْدُدِ
İbn Sîde dedi: **سُرْدُد** bir yerdir; Sîbeveyh onu böyle, **الدال**’ı dammeli olarak, örnek getirerek rivayet etti ve onu **شُرْنُب** ile denkleştirdi. Dedi ki: İbn Cinnî ise **الدّال**’ı fethalı olarak **سُرْدَد** dedi. Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi:
تَصَيَّفْتُ نَعْمَانَ واصّيَّفَت ... جِبَالَ شَرَوْرَى إلى سُرْدَدِ
İbn Cinnî dedi: **سُرْدَد**’ın şeddelenmesi ancak, gelmemiş olana ilhak edilmiş olduğu için ortaya çıktı; ve biz bildik ki ilhak ancak lafzî bir sanattır; bununla beraber, bunun ilhak edilmiş saydığı şey onda telaffuza çıkmadı; eğer, ortaya çıkmayanla delili sabit olan şey, telaffuz edilmiş gibi olmasaydı, **سُرْدَداً** ve **سُودَداً**’yı, ağızlarını açıp söylemedikleri şeye ilhak etmezlerdi ve onu kullanmaya katlanmazlardı. Bitti.
Ve **سارِدَةُ** b. **تَزِيدَ**: üstten ve alttan ikisiyle birlikte ikiz harfle; iki nüsha; Cuşem b. Hazrec b. Ensâr nesebinde; ondan: Selime b. Sa‘d b. Alî b. Esed b. **سارِدَةَ**; İbn Habîb onu zikretti. Ve mecazdan: “o, **مِسْرَدٍ**’in oğludur” denilir ( **مِنْبَرٍ** gibi); ve **الأساس**’ta: “**أُمِّ مِسْرَدٍ**’in oğlu”; yani bir cariyenin yahut şarkıcı cariyenin oğlu; Sâgânî’den; çünkü o, **الخَوَارِزِ**’dendir; **الأساس**’ta olduğu üzere; onlara sövmedir; aralarında birbirlerine söverken onunla sövüşürler. Ve **السَّرِيدُ** ( **أميرٍ** ve **سحاب** ve **مِنْبَر** gibi): ucunda delik olan **الإشْفَى**; o, **المِخْصف**’tır.
Ve **سَرْدَانيَّةُ** fetha ile: Mağrib denizinde büyük bir ada; onda köyler ve yapılar vardır; Sâgânî’den. Ve **سَرْدَرُودُ**: Hemedân’da bir yer; **سَرْد** ve **رُود**’dan bileşik yapılmıştır; manası: soğuk nehir.
Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **السَّرْد**: bir şeyi bir şeye takdim etmektir; onu tutarlı olarak getirirsin; bazısı bazısının ardından, peş peşe. Ve bir bedevîye: “Haram ayları bilir misin?” denildi; o: “Evet; biri **فَرْدٌ**, üçü **سَرْدٌ**.” dedi. **فَرْد**: Receb’dir; çünkü ondan sonra Şaban, Ramazan ayı ve Şevval gelir. Ve üç **السَّرْد**: Zilkade, Zilhicce ve Muharrem’dir. Ve o mecazdır. Ve **السِّرَاد** ve **المِسْرَد**: delici alet. Ve **المِسْرَد**: dildir; “falan kimse, ırzları **مِسْرَدِه** ile deler”; yani diliyle; ve o mecazdır. Ve **المِسْرَد**: dili dikilmiş ayakkabıdır. Ve **السِّرَاد** ve **المِسْرَد**: dikici alet ve onunla delip dikilen şey. Ve delip dikme **مَسرود** ve **مُسَرَّد**’dir. Ve **المَسرودة**: delinmiş zırhtır.
Ve **السارِد**: derici/dikici; Ebû Amr söyledi. Ve **دِرْعٌ مسرود** ve **لَبُوس مُسَرَّد** ve **لأمَةٌ سَرْدٌ**. Ve mecazdan: **السَّرْدُ**: halkalardır; masdar ile adlandırmadır. Ve **نُجُومٌ سَرَدٌ**: peş peşe. Ve **تَسَرَّدَ** inci: dizide peş peşe geldi; ve **لؤلؤ مُتَسرِّد**. Ve gözyaşı **تَسَرَّدَ** etti; inci **يتَسَرًّدُ** ettiği gibi. Ve **ماشٍ مُتَسَرِّد**: yürüyüşünde adımlarını peş peşe getirir. Ve **السَّردِيَّة**: Araplardan bir kabile. Ve **مُسَرَّد** ( **مُعَظَّم** gibi): Kûfeli; Sa‘d b. Ebî Vakkâs’tan rivayet etti.
