# سرد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سرد

السرد: الخرز في الأديم والنعل وغيرهما، والسراد: الخراز. و الخرز مسرود ومسرد. وسرد خف البعير سردا: خصفه بالقد كالسراد بالكسر، والسرد: الثقب وأنشد ابن السيد في الفرق:
  كأن فروج اللأمة السرد شدهأعلى نفسه عبل الذراعين مخدر

  كالتسريد، فيهما والإسراد في الأخير فقط، تقول: سرد الشيء سردا، وسرده وأسرده، إذا ثقبه. والسرد: نسج الدرع، وهو تداخل الحلق بعضها في بعض. والسرد: اسم جامع للدروع وسائر الحلق وما أشبهها من عمل الحلق، وسمي سردا لأنه يسرد فيثقب طرفا كل حلقة بالمسمار، فذلك الحلق المسرد. والمسرد هو المثقب، وهو السراد، بالكسر. وقوله عز وجل:  وقدر في السرد  قيل هو ألا يجعل المسمار غليظا، والثقب دقيقا فيفصم الحلق، ولا يجعل المسمار دقيقا والثقب واسعا، فيتقلقل أو ينخلع أو يتقصف، اجعله على القصد، وقدر الحاجة. وقال الزجاج: السرد: السمر وهو غير خارج من اللغة، لأن السرد تقديرك طرف الحلقة إلى طرفها الآخرز ومن المجاز: السرد: جودة سياق الحدث، سرد الحديث ونحوه يسرده سردا، إذا تابعه، وفلان يسرد الحديث سردا وتسرده، إذا كان جيد السياق، وسرد القرآن: تابع قراءته في حدر، منه. والسرد: ع ببلاد أزد، جاء ذكره في الشعر مع أبارع. والسرد: متابعة الصوم وموالاته وسرد فلان، كفرح: صار يسرد صومه ويواليه ويتابعه. وفي الحديث: أن رجلا قال له يا رسول الله: إني أسرد الصيام في السفر، فقال: إن شئت فصم، وإن شئت فأفطر. والسرندي، كسبنتى: الجريء السريع في أموره إذا أخذ يها عن ابن دريد. وقيل: الشديد والأنثى سرنداة. وقال سيبويه: رجل سرندى مشتق من السرد، ومعناه الذي يمضي قدما. والسرندي: اسم رجل، وهو شاعر من بني التيم كان يعين عمر بن لجإ، قال ابن أحمر.

  فخر وجال المهـر ذات شـمـالـه                      كسيف السرندى لاح في كف صاقل واسرنداه الشيء: غلبه واعتلاه والمسرندي: الذي يعلوك ويغلبك. قال:
  قد جعل النعأس يغرنديني
  أدفعه عني ويسرنديني واغرنداه مثله بمعنى علاه وغلبه وسيأتي. والياء فيهما للإلحاق بافعنلل. وقد قيل إنه لا ثالث لهما، ويقال: إن اغرنداه: علاه بالشتم. والسراد كسحاب: الخلال الصلب، الواحد سرادة، عن الفرائ، وهي البسرة تحلو قبل أن تزهي وهي بلحة. وقال أبو حنيفة: السراد: الذي يسقط من البسر قبل أن يدرك وهو أخضر. وقد أسرد النخل، والسراد ما أضر به العطش من الثمر فيبس قبل ينعه، نقله الصاغاني. وسردد، كقنفذ وجندب وجعفر، الأخيرة عن الأصمعي. قال الصاغاني: والمسموع من العرب الوجه الثاني: واد مشهور متسع بتهامة اليمن، مشتمل على قرى، ومدن وضياع، قل أبو دهبل الجمحي:
  سقى الله جازانا فمن حل وليه                      فكل مسيل من سهأم وسردد قال ابن سيده: سردد: موضع، هكذا حكاه سيبويه متمثلا به بضم الدال وعدله بشرنب، قال: وأما ابن جني فقال: سردد، بفتح الدال، قال أمية بن أبي عائذ الهذلي:
  تصيفت نعمان واصيفـت                      جبال شرورى إلى سردد قال ابن جني: إنما ظهر تضعيف سردد، لأنه ملحق بما لم يجيء، وقد علمنا أن الإلحاق إنما هو صنعة لفظية، ومع هذا لم يظهر ذلك الذي قدره هذا ملحقا فيه، فلولا أن ما يقوم الدليل عليه بما لم يظهر إلى النطق بمنزلة الملفوظ به لما ألحقوا سرددا وسوددا بما لم يفوهوا به، ولا تجشموا استعماله. انتهى.

  وساردة بن تزيد، بالمثناة الفوقية والتحتية معا، نسختان، ابن جشم بن الخزرج، في نسب الأنصار، من ولده سلمة بن سعد بن علي بن أسد بن ساردة، ذكره ابن حبيب. ومن المجاز: يقال هو ابن مسرد، كمنبر وفي الأساس: ابن أم مسرد، أي ابن أمة أو قينة، عن الصاغاني، لأنها من الخوارز، كما في الأساس، شتم لهم يتشاتمون به بينهم. والسريد، كأمير، وسحاب، ومنبر: الإشفى الذي في طرفه خرق وهو المخصف.
 وسردانية بالفتح: جزيرة كبيرة ببحر المغرب بها قرى وعمائر، عن الصاغاني. وسردرود: ة، بهمذان، وهي مركضبة من سرد ورود. ومعناها: النهر البارد.
 ومما يستدرك عليه: السرد: تقدمة شيء إلى شيء تأتي به متسقا بعضه في إثر بعض متتابعا. وقيل لأعرابي. أتعرف الأشهر الحرم? فقال: نعم، واحد فرد وثلاثة سرد. فالفرد: رجب، لأنه يأتي بعده شعبان، وشهر رمضان، وشوال. والثلاثة السرد: ذو القعدة، وذو الحجة، والمحرم. وهو مجاز. والسراد، والمسرد: المثقب. والمسرد: اللسان، يقال فلان يخرق الأعراض بمسرده، أي بلسانه. وهو مجاز. والمسرد: النعل المخصوفة اللسان. والسراد والمسرد: المخصف، وما يخرز به. والخرز مسرود ومسرد. والمسرودة: الدرع المثقوبة.
 والسارد: الخراز، قاله أبو عمرو. ودرع مسرود، ولبوس مسرد، ولأمة سرد. ومن المجاز: السرد: الحلق، تسمية بالمصدر. ونجوم سرد: متتابعة. وتسرد الدر: تتابع في النظام، ولؤلؤ متسرد، وتسرد دمعه، كما يتسرد اللؤلؤ، وماش متسرد: يتابع خطاه في مشيه. والسردية: قبيلة من العرب. ومسرد، كمعظم: كوفي، روآ عن سعد بن أبي وقاص.

### Türkçe

**السرد**: deride, nalına ve başkalarına derz atmadır; **السراد**: dericidir. Ve derz atılmış derz atılmıştır ve derz atmaya elverişlidir. Ve deve pabucunu derzledi, derzleme olarak: onu kayışla ördü; kırıkla (**السراد**) gibi; ve **السرد**: deliktir. Ve İbnü’s-Seyyid fark hakkında inşad etti:
  Sanki zırhın yarıkları **السرد**’dir; onu
  kendi üzerine bağladı; kalın pazulu, örtülü

  **كالتسريد** gibi; ikisinde de; ve **الإسراد** yalnız sonuncudadır. Dersin ki: bir şeyi **سرد** etti, **سرده** etti ve **أسرده** etti; onu deldiği zaman. Ve **السرد**: zırhın örülmesidir; o, halkaların bazısının bazısına girmesidir. Ve **السرد**: zırhlar ve bütün halkalar ve halka işinden ona benzeyenler için toplayıcı bir addır; ona **سرد** adı verildi, çünkü o derzlenir; böylece her halkanın iki ucunu çiviyle deler; işte o derzlenmiş halkadır. Ve **المسرد** delendir; o da **السراد**’dır; kırıkla. Ve O’nun عز وجل sözü: **وقدّر في السرد**; denildi ki: çiviyi kalın, deliği ince yapmasın da halkayı yarmasın; çiviyi ince, deliği geniş de yapmasın; böylece sallanır yahut çıkar yahut kırılıp parçalanır; onu orta yolda yap; ihtiyacı ölç. Ve ez-Zeccâc dedi: **السرد**: **السمر**’dir; ve o dilden çıkmış değildir; çünkü **السرد** senin halkanın ucunu onun öteki ucuna ölçmendir. Ve mecazdan: **السرد**: olayın sevkini güzel yapmaktır; hadisi ve benzerini **سرد** eder, onu **سردا** **يسرده**; onu peş peşe getirdiği zaman. Ve falan hadisi **سردا** **يسرد** ve **تسرده**; sevki iyi olduğu zaman. Ve Kur’an’ı **سرد** etti: onunla, hızlı okuyuşta, kıraatini peş peşe getirdi. Ve **السرد**: Ezd diyarında bir **ع**’dır; şiirde **أبارع** ile birlikte zikri geldi. Ve **السرد**: orucu ardı ardına tutmak ve peş peşe getirmektir; ve falan **سرد** etti, **كفرح**: orucunu **يسرد** etmeye, onu peş peşe getirmeye ve onu takip etmeye başladı. Ve hadiste: bir adam ona dedi ki: “Ey Allah’ın Resulü, ben seferde orucu **أسرد** ediyorum.” O da dedi ki: “İstersen oruç tut, istersen iftar et.” Ve **السرندي**، **كسبنتى**: İbn Düreyd’den; işlerini aldığı zaman onlarda cesur, hızlı olandır. Ve denildi ki: şiddetli; dişisi **سرنداة**. Ve Sîbeveyh dedi: **رجل سرندى** **السرد**’den türemiştir; manası: öne doğru giden kimsedir. Ve **السرندي**: bir adam adıdır; o, Benî’t-Teym’den bir şairdir; Ömer b. Luce’yi desteklerdi; İbn Ahmer dedi:

  Tay, sol yanlı olarak övündü ve dolaştı;
  cilalayıcının avucunda parlayan **السرندى**’nin kılıcı gibi

Ve bir şeyi **اسرنداه** etti: ona galip geldi ve üzerine çıktı. Ve **المسرندي**: sana üstün gelen ve seni yenen kimsedir. Dedi ki:
  Uykuyu bana **يغرنديني** kıldı
  onu benden defederim ve bana **يسرنديني** eder

Ve **اغرنداه** da onun gibidir; **علاه** etti ve galip geldi manasında; ve gelecektir. Ve ikisindeki **الياء** **بافعنلل**’e ilhak içindir. Ve denildi ki: ikisinin üçüncüsü yoktur. Ve denilir ki: **اغرنداه**: ona sövmekle **علاه** etti. Ve **السراد**، **كسحاب**: sert hurma çöpüdür; teki **سرادة**; el-Ferrâ’dan; o, **البسرة**’dir; **تزهي** etmeden önce tatlanır; o, **بلحة**’dır. Ebû Hanîfe dedi: **السراد**: **البسر**’den olgunlaşmadan önce düşen, yeşil olandır. Ve hurma ağacı **أسرد** etti; ve **السراد**: meyveden susuzluğun zarar verdiği, olgunlaşmadan önce kuruyan şeydir; es-Sağânî nakletti. Ve **سردد**، **كقنفذ** ve **جندب** ve **جعفر**; sonuncusu el-Asma‘î’den. es-Sağânî dedi: Araplardan işitilen ikinci veçhtir: Yemen Tihâme’sinde meşhur, geniş bir vadidir; köyleri, şehirleri ve çiftlikleri kapsar. Ebû Dehbel el-Cumahî dedi:
  Allah Câzân’ı sulasın; kim onun yakınına konarsa;
  her akıntı **سهأم**’den ve **سردد**’dendir

İbn Sîde dedi: **سردد**: bir yerdir; Sîbeveyh onu böyle, onunla örnek vererek, **الدال**’ı zamme ile rivayet etti; ve onu **بشرنب** ile denkleştirdi. Dedi ki: İbn Cinnî’ye gelince, o **سردد** dedi; **الدال**’ı fetha ile. Ümeyye b. Ebî ‘Âiz el-Hüzelî dedi:
  Nu‘mân’da yazladım ve yazlatıldım;
  Şurûrâ dağları **سردد**’e kadar

İbn Cinnî dedi: **سردد**’in şeddelenmesi ancak ortaya çıktı; çünkü o, gelmemiş olana ilhak edilmiştir. Ve bildik ki ilhak ancak lafzî bir sanattır. Bununla beraber, bu ilhak olunan şeyde onun takdir ettiği o şey, nutka çıkmış olarak görünmedi. Eğer, nutka çıkmamış olana delilin ikame ettiği şey, söylenmiş olan menzilesinde olmasaydı, **سردد**’i ve **سودد**’i, onunla ağızlarını açmadıkları şeye ilhak etmezlerdi ve onu kullanmayı yüklenmezlerdi. Bitti.

Ve **ساردة** b. Yezîd; üstten ve alttan ikili (**بالمثناة الفوقية والتحتية**) birlikte; iki nüsha; Ensâr nesebinde, el-Hazrec’in oğlu Cuşem b. el-Hazrec’in oğludur; onun soyundan: Seleme b. Sa‘d b. Alî b. Esed b. **ساردة**; İbn Habîb onu zikretti. Ve mecazdan: “O, **ابن مسرد**’dir” denir; **كمنبر**. Ve **الأساس**’ta: **ابن أم مسرد**; yani bir cariyenin yahut bir şarkıcı cariyenin oğlu; es-Sağânî’den; çünkü o, **الخوارز**’dendir; **الأساس**’ta olduğu gibi; aralarında birbirlerine sövdükleri bir sövüştür. Ve **السريد**، **كأمير** ve **سحاب** ve **منبر**: ucunda delik bulunan **الإشفى**’dır; o, **المخصف**’tir.
 Ve **سردانية** fetha ile: Mağrib denizinde büyük bir adadır; onda köyler ve imaretler vardır; es-Sağânî’den. Ve **سردرود**: bir yer; Hemedân’da; o, **سرد** ve **رود**’dan terkiptir. Manası: soğuk nehirdir.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: **السرد**: bir şeyi bir şeye takdim etmektir; onu, birbiri ardınca, birbirine uygun, peş peşe getirirsin. Ve bir bedevîye denildi: “Haram ayları tanır mısın?” Dedi ki: “Evet; biri tek, üçü **سرد**.” Tek olan: Receb’dir; çünkü ondan sonra Şa‘bân, Ramazan ayı ve Şevvâl gelir. Üç **السرد**: Zilkade, Zilhicce ve Muharrem’dir. Ve o mecazdır. Ve **السراد** ve **المسرد**: delendir. Ve **المسرد**: dildir; “Falan, **مسرده** ile ırzları deler” denir; yani diliyle. Ve o mecazdır. Ve **المسرد**: dili derzlenmiş nalındır. Ve **السراد** ve **المسرد**: derzleyici; ve onunla derz atılan şeydir. Ve derz atılmış derz atılmıştır ve derz atmaya elverişlidir. Ve **المسرودة**: delinmiş zırhtır.
 Ve **السارد**: dericidir; Ebû Amr söyledi. Ve derzlenmiş zırh; ve derzlenmiş zırh giyimi; ve **لأمة سرد**. Ve mecazdan: **السرد**: halkalardır; masdar ile adlandırma. Ve **نجوم سرد**: peş peşe. Ve inci **تسرد** etti: dizide peş peşe geldi; ve **لؤلؤ متسرد**; ve gözyaşı **تسرد** etti; inci **يتسرد** ettiği gibi. Ve **ماش متسرد**: yürüyüşünde adımlarını peş peşe atar. Ve **السردية**: Araplardan bir kabiledir. Ve **مسرد**، **كمعظم**: Kûfeli; Sa‘d b. Ebî Vakkâs’tan rivayet etti.
