# سرط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سرط

سَرِطَ الطعامَ والشيءَ، بالكسر، سَرَطاً وسَرَطاناً: بَلِعَه، واسْتَرَطَه وازْدَرَدَه: ابْتَلَعَه، ولا يجوز سرَط؛ وانْسَرَطَ الشيء في حَلْقِه: سارَ فيه سيْراً سهْلاً. والمِسْرَطُ والمَسْرَطُ: البُلْعُوم، والصاد لغة. والسِّرْواطُ: الأَكُول؛ عن السيرافي. والسُّراطِيُّ والسِّرْوَطُ: الذي يَسْتَرِطُ كل شيء يبتلعه. وقال اللحياني: رجل سِرْطِمٌ وسَرْطَمٌ يبتلع كل شيء، وهو من الاسْتراط. وجعل ابن جني سَرطَماً ثلاثيّاً، والسِّرْطِمُ أَيضاً: البليغ المتكلم، وهو من ذلك. وقالوا: الأَخذ سُرَّيْطٌ وسُرَّيْطَى، والقضاء ضُرَّيْطٌ وضُرَّيْطَى أَي يأْخذ الدَّين فيَسْتَرِطُه، فإِذا اسْتَقْضاه غريمُه أَضْرَطَ به. ومن أَمثال العرب: الأَخذ سَرَطانٌ، والقَضاء لَيَّانٌ؛ وبعض يقول: الأَخذ سُرَيْطاء، والقَضاء ضُرَيْطاء. وقال بعض الأَعراب: الأَخذ سِرِّيطَى، والقضاء ضِرِّيطَى، قال: وهي كلها لغات صحيحة قد تكلمت العرب بها، والمعنى فيها كلها أَنت تُحبُّ الأَخذ وتكره الإِعْطاء. وفي المثل: لا تكن حُلْواً فتُسْتَرَطَ، ولا مُرّاً فتُعْقى، من قولهم: أَعْقَيْتُ الشيء إِذا أَزَلْتَه من فِيك لمَرارتِه كما يقال أَشْكَيْتُ الرجل إِذا أَزلته عما يشكوه. ورجل سِرْطِيطٌ وسُرَطٌ وسَرَطانٌ: جيّد اللَّقْمِ. وفرس سُرَطٌ وسَرَطانٌ: كأَنه يَسْتَرِطُ الجرْي. وسيف سُراطٌ وسُراطِيٌّ: قاطع يَمُرّ في الضَّريبةِ كأَنه يَسْتَرِطُ كل شيء يَلْتَهِمُه، جاء على لفظ النسب وليس بنَسَب كأَحْمر وأَحْمريّ؛ قال المتنخل الهذلي:
كَلوْن المِلْحِ ضَرْبَتُه هَبِيرٌ،
يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطِي
به أَحْمِي المُضافَ إِذا دَعاني،
ونَفْسِي، ساعةَ الفَزَعِ الفِلاطِ
وخفّف ياء النسبة من سُراطي لمكان القافية. قال ابن بري: وصواب إِنشاده يُتِرُّ، بضم الياء. والفِلاطُ: الفُجاءةُ.
والسِّراطُ: السبيل الواضح، والصِّراط لغة في السراط، والصاد أَعلى لمكان المُضارَعة، وإِن كانت السين هي الأَصل، وقرأَها يعقوب بالسين، ومعنى الآية ثَبِّتْنا على المِنْهاج الواضح؛ وقال جرير:
أَميرُ المؤمنينَ على صِراطٍ،
إِذا اعْوَجَّ المَوارِدُ مُسْتَقِيم
والمَوارِدُ: الطُّرُقُ إِلى الماء، واحدتها مَوْرِدةٌ. قال الفراء: ونفر من بَلْعَنْبر يصيِّرون السين، إِذا كانت مقدمة ثم جاءت بعدها طاء أَو قاف أَو غين أَو خاء، صاداً وذلك أَن الطاء حرف تضع فيه لسانك في حنكك فينطبق به الصوت، فقلبت السين صاداً صورتها صورة الطاء، واستخفّوها ليكون المخرج واحداً كما استخفوا الإِدْغام، فمن ذلك قولهم الصراط والسراط، قال: وهي بالصاد لغة قريش الأَوّلين التي جاء بها الكتاب، قال: وعامة العرب تجعلها سيناً، وقيل: إِنما قيل للطريق الواضح سراط لأَنه كأَنه يَسْتَرِطُ المادّة لكثرة سلوكهم لاحِبَه، فأَما ما حكاه الأَصمعي من قراءة بعضهم الزِّراط، بالزاي المخلصة، فخَطأ إِنما سَمِع المُضارِعةَ فتَوَهَّمها زاياً ولم يكن الأَصمعي نحويّاً فيُؤْمَنَ على هذا. وقوله تعالى: هذا سِراطٌ عليَّ مُسْتَقِيمٌ، فسَّره ثعلب فقال: يعني الموتَ أَي عليَّ طريقُهم.والسُّرَّيْطُ والسِّرِطْراط والسَّرَطْراطُ، بفتح السين والراء: الفالُوذَجُ، وقيل: الخَبِيصُ، وقيل: السَّرَطْراطُ الفالوذج، شامية. قال الأَزهري: أَما بالكسر فهي لغة جيدة لها نظائر مثل جِلِبْلابٍ وسِجِلاَّط، قال: وأَما سَرَطْراطٌ فلا أَعرف له نظيراً فقيل للفالوذج سِرِطْراطٌ، فكررت فيه الراء والطاء تبليغاً في وصفه واستِلْذاذِ آكله إِياه إِذا سَرَطَه وأَساغَه في حَلْقِه.
ويقال للرجل إِذا كان سريعَ الأَكل: مِسْرَطٌ وسَرّاطٌ وسُرَطةٌ. والسِّرِطْراطُ: فِعِلْعالٌ من السَّرْطِ الذي هو البَلْع. والسُّرَّيْطَى: حَساً كالخَزِيرةِ.
والسَّرَطانُ: دابّة من خَلق الماء تسميه الفُرْس مُخ.
والسرَطانُ: داء يأْخذ الناس والدوابَّ. وفي التهذيب: هو داء يظهر بقوائم الدوابّ، وقيل: هو داء يعرض للإنسان في حلقه دموي يشبه الدُّبَيْلةَ، وقيل: السرَطانُ داء يأْخذ في رُسْغ الدابّة فيُيَبِّسه حتى يَقْلِب حافرها. والسرَطانُ: من بروج الفَلَكِ.

### Türkçe

**سَرِطَ** yemeği ve şeyi, kesre ile, **سَرَطاً** ve **سَرَطاناً**: onu yuttu,
ve **اسْتَرَطَه** ve **ازْدَرَدَه**: onu yuttu; **سرَط** câiz değildir; ve şey onun
boğazında **انْسَرَطَ**: onda kolay bir yürüyüşle yürüdü. Ve **المِسْرَطُ** ve **المَسْرَطُ**: yutak,
ve **الصاد** (ile) bir dildir. Ve **السِّرْواطُ**: obur; es-Sîrâfî’den. Ve **السُّراطِيُّ**
ve **السِّرْوَطُ**: yuttuğu her şeyi **يَسْتَرِطُ** eden kimse. El-Lihyânî dedi: **سِرْطِمٌ**
ve **سَرْطَمٌ** adam, her şeyi yutar; ve o **الاسْتراط**’tandır. İbn Cinnî **سَرطَماً**’yı üçlü (fiil) kıldı,
ve **السِّرْطِمُ** dahi: beliğ konuşan, ve o da bundandır. Dediler: alma
**سُرَّيْطٌ** ve **سُرَّيْطَى**’dır, ödeme **ضُرَّيْطٌ** ve **ضُرَّيْطَى**’dır; yani borcu alır
da onu **فيَسْتَرِطُه**; sonra alacaklısı ondan tahsil isteyince onunla **أَضْرَطَ** eder. Arapların darbımesellerindendir: alma
**سَرَطانٌ**dır, ödeme **لَيَّانٌ**dır; bazıları der ki: alma **سُرَيْطاء**dır, ödeme
**ضُرَيْطاء**. Bazı bedevîler dedi: alma **سِرِّيطَى**dır, ödeme **ضِرِّيطَى**dır; dedi:
bunların hepsi Arapların konuştuğu sahih dillerdir; hepsindeki mânâ: sen almayı seversin
ve vermekten hoşlanmazsın. Meselde: tatlı olma da **فتُسْتَرَطَ** (yutulup gidilme), acı da olma da **فتُعْقى** (ağızdan atılma); onların sözü: **أَعْقَيْتُ** şeyi, acılığından dolayı onu ağzından çıkardığın zaman; nitekim “**أَشْكَيْتُ** adamı” denir, onu şikâyet ettiği şeyden uzaklaştırdığın zaman.
Ve **سِرْطِيطٌ** ve **سُرَطٌ** ve **سَرَطانٌ** adam: lokmayı iyi (alan/yutan). Ve **سُرَطٌ**
ve **سَرَطانٌ** at: sanki koşuyu **يَسْتَرِطُ** eder. Ve **سُراطٌ** ve **سُراطِيٌّ** kılıç: kesici; darbe yerinde geçer, sanki yuttuğu her şeyi **يَسْتَرِطُ** eder; nisbet lafzı üzere geldi, nisbet değildir; **أَحْمر** ve **أَحْمريّ** gibi; el-Mutenahhil el-Huzelî dedi:
كَلوْن المِلْحِ ضَرْبَتُه هَبِيرٌ،
يُتِرُّ العَظْمَ سَقّاطٌ سُراطِي
به أَحْمِي المُضافَ إِذا دَعاني،
ونَفْسِي، ساعةَ الفَزَعِ الفِلاطِ
Kafiye sebebiyle **سُراطي**’den nisbet **ياء**’sını hafifletti. İbn Berrî dedi: onun inşâdının doğrusu
**يُتِرُّ**, **الياء**’nın zammı iledir. Ve **الفِلاطُ**: ansızın olma.
Ve **السِّراطُ**: açık yol; **الصِّراط** sîrât’ta bir dildir; ve **الصاد** daha üstündür
**المُضارَعة** sebebiyle; her ne kadar asl olan **السين** ise de; Yakub onu **السين** ile okudu; âyetin mânâsı: bizi açık minhac üzere sabit kıl; Cerîr dedi:
أَميرُ المؤمنينَ على صِراطٍ،
إِذا اعْوَجَّ المَوارِدُ مُسْتَقِيم
Ve **المَوارِدُ**: suya giden yollar; onun teki **مَوْرِدةٌ**’dir. El-Ferrâ dedi:
Bel‘anber’den bir topluluk, **السين**’i, eğer önde gelmişse sonra onun ardından **طاء** yahut
**قاف** yahut **غين** yahut **خاء** gelirse, **صاد**’a çevirirler; çünkü **الطاء** bir harftir, onda dilini damağına koyarsın
da ses onunla kapanır; böylece **السين**’i **صاد**’a çevirdi, suretini **طاء**’ın sureti yaptı; ve onu hafif gördüler ki
çıkış yeri bir olsun; nitekim idğâmı hafif gördükleri gibi. Bundan onların “**الصراط**” ve “**السراط**” demeleri vardır. Dedi: o **الصاد** ile, kitabın getirdiği Kureyş’in evvellerinin dilidir. Dedi: Arapların çoğu onu **سين** yapar. Ve denildi: apaçık yola **سراط** denilmesi ancak şundandır: sanki
onlar onun açık yolunu çokça tuttukları için maddeyi **يَسْتَرِطُ** eder. Amma el-Asmaî’nin bazılarınca **الزِّراط** (katıksız **الزاي** ile) okunuşunu rivayet ettiği şey, hatadır; ancak **المُضارِعة**’yı işitti de onu **زاي** sandı; el-Asmaî nahivci değildi ki buna güvenilsin. Ve Yüce Allah’ın sözü: **هذا سِراطٌ عليَّ مُسْتَقِيمٌ**; Sa‘leb onu tefsir etti de dedi: yani ölüm; yani onların yolu benim üzerimedir. Ve **السُّرَّيْطُ** ve **السِّرِطْراط** ve **السَّرَطْراطُ**, **السين** ve **الراء**’nın fethi ile:
**الفالُوذَجُ**; ve denildi: **الخَبِيصُ**; ve denildi: **السَّرَطْراطُ** fâlûzecdir, Şamlıcadır. El-Ezherî dedi:
amma kesre ile olanı, benzerleri olan iyi bir dildir; **جِلِبْلابٍ** ve **سِجِلاَّط** gibi. Dedi: amma **سَرَطْراطٌ** için bir benzer bilmiyorum. Böylece fâlûzec’e **سِرِطْراطٌ** denildi; onda **الراء** ve **الطاء** tekrar edildi; onu **سَرَطَه**
ve boğazında onu **أَساغَه** ettiği zaman, onu yiyenin onu vasfetmesinde ve onu lezzetli bulmasında mübalağa için.
Ve adama, eğer hızlı yiyen ise, denilir: **مِسْرَطٌ** ve **سَرّاطٌ** ve **سُرَطةٌ**.
Ve **السِّرِطْراطُ**: yutma olan **السَّرْط**’tan **فِعِلْعالٌ** veznidir. Ve **السُّرَّيْطَى**:
**كالخَزِيرةِ** bir yalama (şey).
Ve **السَّرَطانُ**: sudan yaratılmış bir canlı; Farslar ona **مُخ** der.
Ve **السرَطانُ**: insanları ve hayvanları tutan bir hastalık. Ve **التهذيب**’de: o, hayvanların ayaklarında ortaya çıkan bir hastalıktır. Ve denildi: o, insan için boğazında görünen, **الدُّبَيْلةَ**’ye benzeyen kanlı bir hastalıktır. Ve denildi: **السرَطانُ** hayvanın bileğinde olan bir hastalıktır; onu kurutur, ta ki
tırnağını ters çevirsin. Ve **السرَطانُ**: feleğin burçlarındandır.
