# سرع — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D8%B9/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: سرع

سَرُعَ
1 سَرُعَ ذ , aor. سَرُعَ , inf. n. سِرَعٌ (S, Msb, K) and سَرَعٌ (TA [and mentioned in the K, but app. as a simple subst.,]) and سِرْعٌ and سَرْعٌ and سَرَاعَةٌ (TA) and سُرْعَةٌ, (K,) or this last is a simple subst. from أَسْرَعَ, (Msb,) [but it is also generally used as syn. with the inf. ns. before mentioned when they are employed as simple substs., and is more common than any of them,] He, or it, was quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet: [in course, tendency, action, speech, &c.:] (S, K:) or, said of a man, i. q. أَسْرَعَ [which may mean as above, or he hastened, made haste, or sped,] in his speech and in his actions: (IAar, TA:) but Sb makes a difference between سَرُعَ and أَسْرَعَ: see the latter below: (TA:) one says also سَرِعَ, aor. سَرَعَ ; a dial. var. of سَرُعَ: and ↓ تسرّع, said of an affair, or event, signifies the same as سَرُعَ. (TA.) One says, السِّرَعَ السِّرَعَ like الوَحَآءَ الوَحَآءَ, (S, K,) i. e. [Make thou] haste; or haste to be first, or before, or beforehand: haste; or haste to be first, &c. (S and TA in art. وحى.) And سَرُعَ مَا فَعَلْتَ ذَاكَ, (S, * TA,) and سَرْعَ, which is a contraction of the former; for the Arabs contract by the suppression of dammeh and kesreh because they are difficult of pronunciation, saying فَخْذٌ for فَخِذٌ and عَضْدٌ for عَضْدٌ, but one should not say حَجْرٌ for حَجَرٌ, (S, TA,) or the like, accord. to the Basrees, though the Koofees allow the contraction in the case of fet-hah also, as in سَلْفَ for سَلَفَ; (M in art. سلف;) and one says also سُرْعَ, as a contraction of سَرُعَ; all meaning سَرْعَانَ [i. e. Quick was thy doing that: or how quick was thy doing that! or, which is nearly the same, excellently quick was thy doing that; for سَرُعَ is similar to قَضُوَ and رَمُوَ, denoting excellence]. (TA.)

2 سَرَّعَ see 4.

مُسَارَعَةٌ
3 مُسَارَعَةٌ ذ signifies The hastening with another; or vying, or striving, with another, in hastening; or hastening to be, or get, before another or others; (S, K;) اـِلَى شَىْءٍ to a thing; (S;) as also ↓ تَسَارُعٌ; syn. مُبَادَرَةٌ; (S, K;) with which, also, [not, however, as it is expl. above, but in the sense of بُدُورٌ, i. e. simply the hastening to a thing,] ↓ اـِسْرَاعٌ is syn. (TA.) One says, سَارَعُوا اـِلَى كَذَا and اـِلَيْهِ ↓ تسارعوا, [They hastened, one with another, &c., to such a thing,] both signifying the same. (S.) And [of a single person,] سارع اـِلَى الشَّىْءِ He hastened to the thing; syn. بادر. (Msb.) And it is said in the Kur [iii. 127], وَسَارِعُوا اـِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ [And vie ye, one with another, in hastening to obtain forgiveness from your Lord]. (TA.) And again, [iii. 170,] الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِى الكُفْرِ Who fall into unbelief hastily, or quickly, (Bd, Jel,) and eagerly. (Bd.)

اسرع
4 اسرع ذ is originally trans.; (S, K;) [signifying He quickened, or hastened, himself, or his going, &c.;] and hence the saying, in a trad., اـِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ بِطِرْبَالٍ مَائِلٍ فَلْيُسْرِعِ المَشْىَ [When any one of you passes by a high wall, or the like, that is inclining, let him quicken, or hasten, the pace, or going]. (K, * TA.) But [it is used also elliptically, as meaning He hastened, in an intrans. sense; he made haste; he sped; he went quickly; and hence] you say, اسرع فِى السَّيْرِ, (S, K,) like سَرُعَ [He was quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet, in going, journeying, or pace]: (K:) or [rather he hastened, made haste, or sped, therein; for] اسرع signifies he endeavoured, or sought, and affected, to be quick, &c., as though he hastened the pace, or going; but ↓ سَرُعَ denotes what is as it were an innate quality: (Sb:) the verb being originally trans., when you say of one اسرع فى السير it is as though [meaning] he urged himself forward with haste; or he quickened, or hastened, the pace, or going; and it is only because the meaning is understood by the persons addressing one another, that the objective complement is not expressed: (Lth, K:) or the verb may be trans. by means of a particle and without a particle: or when made immediately trans., the phrase may be meant to be understood as elliptical. (TA.) [Accord. to Fei,] اسرع فِى مَشْيِهِ, &c., inf. n. اـِسْرَاعٌ, is originally اسرع مَشْيَهُ [He quickened, or hastened, his pace, or going]; فى being redundant; or اسرع الحَرَكَةَ فِى مَشْيِهِ [he quickened, or hastened, the motion in his going]: and اسرع اـِلَيْهِ means اسرع المُضِىَّ اـِلَيْهِ [he quickened, or hastened, the going to him]. (Msb.) ↓ سرّع is syn. with اسرع. (TA.) And you say, اـِلَى الشَّرِّ ↓ تسرّع, (S, K,) meaning He hastened, or made haste, to [do] evil, or mischief; (K;) as also تزرّع. (Sgh and K in art. زرع.) And ↓ تسرّع بِالأَمْرِ He hastened to do the thing, or affair; syn. بَادَرَ بِهِ. (TA.) See also 3. ― -b2- اسرع اـِلَيْهِ occurs in a trad. as meaning He was quick, or hasty, in being angry with him, or in blaming him, or in reviling him. (Mgh.) ― -b3- اسرع بِهِ: see [its contr.] بَطَّأَ بِهِ. ― -b4- أَسْرَعُوا signifies also, Their beasts on which they rode were, or became, quick, swift, or fleet. (AZ, S, K.) -A2- مَا أَسْرَعَ مَا صَنَعْتَ كَذَا [How quick was thy doing that!]. (S, K.)

5 تَسَرَّعَ see 1 and 4; the latter in two places.

6 تَسَاْرَعَ see 3, in two places.

سَرْعٌ
سَرْعٌ ذ [originally an inf. n. of سَرُعَ, like سِرْعٌ and سَرَعٌ accord. to the TA]: see سَرِيعٌ, in two places.

سَرَعٌ
سَرَعٌ ذ : see [1 and] سُرْعَةٌ.

سَرِعٌ
سَرِعٌ ذ : see سَرِيعٌ.

سُرْعَةٌ
سُرْعَةٌ ذ Quickness, expedition, haste, speed, rapidity, swiftness, or fleetness; [of course, tendency, action, speech, &c.;] (S, K;) as also ↓ سَرَعٌ; (K;) [the former said in the K, and the latter in the TA, to be an inf. n. of سَرُعَ:] and a hastening, making haste, or speeding; i. q. اـِسْرَاعٌ [inf. n. of 4]; (TA;) or a subst. therefrom. (Msb.) You say, عَجِبْتُ مِنْ سُرْعَةِ ذَاكَ [I wondered at the quickness, &c., of that]. (S.)

سَرْعَانَ
سَرْعَانَ ذ and سُرْعَانَ and سِرْعَانَ (S, K) and ↓ سَرُعَانَ, the last with damm to the ر (IAar,) occurring in the phrase سرعانَ ذَا خُرُوجًا, (IAar, S, K,) meaning سَرُعَ ذَا خُرُوجًا [Quick is this in coming forth: or how quick is this in coming forth! or, which is nearly the same, excellently quick &c.], (S, K,) are dial. vars., changed from the original form, which is سَرُعَ, and, for this reason, (S,) made indecl., with the final vowel of سَرُعَ for their termination. (S, K.) The word سرعان is used as a simple enunciative [placed before its inchoative], and also as an enunciative denoting wonder: [see بُطْآنَ:] and hence the saying, (K,) لَسَرْعَانَ مَا صَنَعْتَ كَذَا How quick was thy doing that! (S, K.) The saying سَرَعَانَ ذَا اـِهَالَةٌ originated from the fact that a man had a lean ewe, her snivel running from her nostrils by reason of her leanness, and it being said to him “ What is this? ” he answered, “ Her grease: ” whereupon the asker said as above: the last word is in the accus. case as a denotative of state; and the meaning is, Quick, or how quick, is this snivel [coming forth] in the state of melted grease! or the last word is a specificative, under the supposition that the action is transferred [from its proper agent, which thus becomes a specificative], as in the phrase تَصَبَّبَ زَيْدٌ عَرَقًا; and the meaning to be understood is, Quick, or how quick, is the melted grease of this! the saying is applied to him who tells of a thing's coming to pass before its time: (O, K:) it is a prov. (TA.) -A2- سَرْعَانُ; and its fem., سَرْعَى: see سَرِيعٌ, in two places: see also the paragraph here next following, in two places,

سَرَعَانُ النَّاسِ
سَرَعَانُ النَّاسِ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) and ↓ سَرْعَانُ الناس, (IAar, K,) The first, or foremost, of the men, or people, (IAar, S, Mgh, Msb, K,) striving, one with another, to be the first to do a thing; (K;) so says As, with reference to soldiers hastening: (TA:) the former word in this phrase is [distinguished from سَرْعَانَ in being] declinable in every case: (S:) in two trads. in which the phrase occurs, we find it differently related, سَرَعَان and سُرْعَان; the latter being pl. of سَرِيعٌ. (TA.) سَرَعَانُ الخَيْلِ, also, signifies The first or foremost, of the horsemen, and sometimes they said الخيل ↓ سَرْعَانُ. (K.) Abu-l-'Abbلs says that when سرعان is an epithet applied to men, it has both of the above-mentioned forms; but when applied to others, the former is the more chaste, though the latter is allowable. (TA.)

سَرُعَانَ
سَرُعَانَ ذ : see سَرْعَانَ.

سُرَاعٌ
سُرَاعٌ ذ ; and its fem., with ة: see what next follows, in three places.

سَرِيعٌ
سَرِيعٌ ذ Quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet; [in course, tendency, action, speech, &c.;] (S, Msb, * TA;) as also ↓ سَرِعٌ [and ↓ سَرْعٌ] and ↓ سُرَاعٌ, of which the fem. is with ة, and ↓ سَرْعَانُ, of which the fem. is سَرْعَى; (TA;) i. q. ↓ مُسْرِعٌ, (K,) which signifies as above; (TA;) [and which also signifies hastening, making haste, or speeding;] and ↓ مِسْرَعٌ, also, signifies quick, &c., (سَرِيع,) to [do] good or evil: (K:) the pl. of سريع is سُرْعَانٌ, (K,) and سِرَاعٌ is [also a pl. of the same,] syn. with مُسْرِعُونَ. (Msb.) You say, فَرَسٌ سَرِيعٌ and ↓ سُرَاعٌ [A quick, swift, or fleet, horse]: (IB:) and ↓ حِجْرٌ سُرَاعَةٌ meaning سَرِيعَةٌ [a quick, swift, or fleet, mare]. (K.) And ↓ اِسْعَ عَلَى رِجْلِكَ السَّرْعَى [Go thou quickly; lit. go thou, or walk thou, or run thou, upon thy quick, or swift, leg]. (Fr.) And ↓ جَآءَ سَرْعًا meaning سَرِيعًا [He, or it, came quickly, hastily, speedily, &c.]. (TA.) And God is said [in the Kur ii. 198, &c.] to be سَرِيعُ الحِسَابِ [Quick in reckoning], meaning that his reckoning will inevitably come to pass; or that one reckoning will not divert Him from another reckoning, nor one thing from another thing; or that his actions are quick, none of them being later than He desireth, because it is done without manual operation and without effort, so that He will reckon with mankind, after raising them from death and congregating them, in the twinkling of an eye, without numbering, or calculating: (K:) and [in like manner He is said in the same, chap. vi., last verse, to be] سَرِيعُ العِقَابِ [quick in punishing]. (El-Mufradلt, B.) ― -b2- Also A certain kind of going, or pace; coupled with سُنْبُكٌ, which signifies another kind thereof. (Ibn-Habeeb, TA.) ― -b3- [السَّرِيعُ The ninth metre (بَحْر) in prosody, in which each hemistich originally consisted of مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مَفْعُولَاتُ.] ― -b4- And أَبُو سَرِيعٍ The [shrub called] عَرْفَج: or the fire that is therein. (K. [See زَحْفَةٌ.]) -A2- Also A shoot, or twig, that falls from the بَشَام [or tree of the balsam of Mekkeh]: pl. سِرْعَانٌ and سُرْعَانٌ. (K.)

أَسْرَعُ
أَسْرَعُ ذ [More, and most, quick, expeditious, hasty, speedy, rapid, swift, or fleet, of course, tendency, action, speech, &c.]. [It is said, of God, in the Kur vi. 62,] وَهُوَ أَسْرَعُ الحَاسِبِينَ [And He is the quickest of the reckoners]. (K.) [The fem.] سُرْعَى is applied to a she-camel by Honeyf El-Hanلtim [as meaning Surpassingly quick or fleet]. (IAar, TA in art. بهى.)

مُسْرِعٌ
مُسْرِعٌ ذ : see سَرِيعٌ.

مِسْرَعٌ
مِسْرَعٌ ذ : see سَرِيعٌ.

مِسْرَاعٌ
مِسْرَاعٌ ذ Very quick, or hasty, (K, TA,) to [do] good or evil, (K,) or in affairs. (TA.)

### Türkçe

**سَرُعَ**
1 **سَرُعَ** ذ , muzârîsi **سَرُعَ** , mastar ismi **سِرَعٌ** (S, Msb, K) ve **سَرَعٌ** (TA [ve K’da zikredilmiş, fakat görünüşe göre yalın bir isim olarak,]) ve **سِرْعٌ** ve **سَرْعٌ** ve **سَرَاعَةٌ** (TA) ve **سُرْعَةٌ**, (K,) yahut bu sonuncusu **أَسْرَعَ**’dan (Msb) türemiş yalın bir isimdir; [fakat o, ayrıca, önce zikredilen mastar isimleri yalın isimler olarak kullanıldıklarında onlarla eş anlamlı olarak genel biçimde kullanılır; ve onların herhangi birinden daha yaygındır,] O, yahut o (şey), çabuk, süratli, aceleci, hızlı, seri, atik, yahut çevik idi: [gidişte, meyilde, fiilde, sözde, vb.:] (S, K:) yahut bir adam hakkında denildiğinde, sözünde ve fiillerinde (IAar, TA:) **أَسْرَعَ** ile aynı mânâdadır; [ki bu, yukarıdaki gibi mânâya gelebilir; yahut o, acele etti, acele etti, yahut hızlandı,] fakat Sb **سَرُعَ** ile **أَسْرَعَ** arasında fark yapar: aşağıda ikincisine bak: (TA:) ayrıca **سَرِعَ** da denir, muzârîsi **سَرَعَ**; **سَرُعَ**’ın lehçe varyantıdır: ve ↓ **تسرّع**, bir iş yahut olay hakkında söylendiğinde, **سَرُعَ** ile aynı mânâya gelir. (TA.) Denir ki, **السِّرَعَ السِّرَعَ** tıpkı **الوَحَآءَ الوَحَآءَ** gibi, (S, K,) yani [Sen] acele et; yahut önce olmak için, yahut birinden önce, yahut önceden olmak için acele et: acele et; yahut önce olmak için, vb. acele et. (S ve TA, madde **وحى**’da.) Ve **سَرُعَ مَا فَعَلْتَ ذَاكَ**, (S, * TA,) ve **سَرْعَ**, ki bu, ilkinin kısaltmasıdır; çünkü Araplar, damme ve kesreyi telaffuzu zor olduğundan düşürerek kısaltırlar; **فَخْذٌ**’ü **فَخِذٌ** yerine ve **عَضْدٌ**’ü **عَضْدٌ** yerine söylerler; fakat **حَجْرٌ**’ü **حَجَرٌ** yerine söylememelisin, (S, TA,) yahut bunun benzerini, Basralılara göre; her ne kadar Kûfeliler fetha durumunda da kısaltmaya cevaz verseler de, **سَلْفَ**’ı **سَلَفَ** yerine söylemek gibi; (M, madde **سلف**’te;) ve ayrıca **سُرْعَ** da denir, **سَرُعَ**’ın kısaltması olarak; hepsi **سَرْعَانَ** mânâsındadır [yani: Şunu yapman çabuk oldu: yahut şunu yapman ne kadar çabuk oldu! yahut, buna yakın olarak, şunu yapman pek mükemmel derecede çabuk oldu; çünkü **سَرُعَ**, mükemmelliği bildiren **قَضُوَ** ve **رَمُوَ** gibidir]. (TA.)

2 **سَرَّعَ**: 4’e bak.

**مُسَارَعَةٌ**
3 **مُسَارَعَةٌ** ذ, Başkasıyla birlikte acele etmeyi; yahut acele etmede başkasıyla yarışmayı yahut çabalamayı; yahut başkasından yahut başkalarından önce olmak yahut önce erişmek için acele etmeyi ifade eder; (S, K;) **اـِلَى شَىْءٍ** bir şeye (doğru); (S;) bunun gibi ↓ **تَسَارُعٌ** da; eş anlamlısı **مُبَادَرَةٌ**’dır; (S, K;) bununla da, [ancak yukarıda açıklandığı gibi değil, **بُدُورٌ** mânâsında, yani sırf bir şeye acele etme mânâsında,] ↓ **اـِسْرَاعٌ** eş anlamlıdır. (TA.) Denir ki, **سَارَعُوا اـِلَى كَذَا** ve **اـِلَيْهِ** ↓ **تسارعوا**, [Onlar, birbirleriyle birlikte, vb., şu şeye acele ettiler,] ikisi de aynı mânâya gelir. (S.) Ve [tek kişi hakkında,] **سارع اـِلَى الشَّىْءِ** O, şeye acele etti; eş anlamlısı **بادر**’dir. (Msb.) Ve Kur’ân’da [iii. 127] şöyle denilmiştir: **وَسَارِعُوا اـِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ** [Rabbinizden bir mağfirete erişmek için birbirinizle yarışarak acele edin]. (TA.) Ve yine, [iii. 170,] **الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِى الكُفْرِ**: küfre aceleyle yahut çabucak düşenler, (Bd, Jel,) ve iştiyakla. (Bd.)

**اسرع**
4 **اسرع** ذ aslında geçişlidir; (S, K;) [O, kendisini yahut gidişini vb. hızlandırdı;] ve bundan dolayı bir hadisteki söz: **اـِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ بِطِرْبَالٍ مَائِلٍ فَلْيُسْرِعِ المَشْىَ** [Sizden biri eğilmiş bir yüksek duvarın yahut benzerinin yanından geçtiğinde, yürüyüşü (adımı) hızlandırsın yahut acele etsin]. (K, * TA.) Fakat [o, ayrıca, hazfedilerek, geçişsiz mânâda “O acele etti” demek için de kullanılır; o, acele etti; hızlandı; çabuk gitti; ve bundan dolayı] sen dersin ki, **اسرع فِى السَّيْرِ**, (S, K,) **سَرُعَ** gibi [O, yürüyüşte/seferde/adımda çabuk, süratli, aceleci, hızlı, seri, atik, yahut çevik idi]: (K:) yahut [daha doğrusu o, onda acele etti, acele etti, yahut hızlandı; çünkü] **اسرع**, çabuk olmaya vb. gayret etti, yahut onu aradı ve ona yöneldi; sanki adımı yahut gidişi hızlandırdı; fakat ↓ **سَرُعَ**, sanki doğuştan bir nitelik olan şeyi bildirir: (Sb:) fiil aslında geçişli olduğundan, birisi hakkında **اسرع فى السير** dediğinde, sanki [mânâ olarak] o, kendisini aceleyle ileri sürdü; yahut adımı yahut gidişi hızlandırdı yahut acele ettirdi; ve ancak konuşanların birbirlerine hitap ederken mânâyı anlamaları sebebiyledir ki mef’ûl tamamlayıcısı zikredilmez: (Lth, K:) yahut fiil, bir edatla ve edatsız geçişli olabilir: yahut doğrudan geçişli kılındığında, ibarenin hazfedilmiş anlaşılması murad edilmiş olabilir. (TA.) [Fei’ye göre,] **اسرع فِى مَشْيِهِ**, vb., mastar ismi **اـِسْرَاعٌ**, aslında **اسرع مَشْيَهُ**’dır [O, adımını yahut yürüyüşünü hızlandırdı yahut acele ettirdi]; **فى** zâiddir; yahut **اسرع الحَرَكَةَ فِى مَشْيِهِ** [o, yürüyüşündeki hareketi hızlandırdı yahut acele ettirdi]: ve **اسرع اـِلَيْهِ** demek, **اسرع المُضِىَّ اـِلَيْهِ** demektir [ona gidişi hızlandırdı yahut acele ettirdi]. (Msb.) ↓ **سرّع** **اسرع** ile eş anlamlıdır. (TA.) Ve sen dersin ki, **اـِلَى الشَّرِّ** ↓ **تسرّع**, (S, K,) yani O, kötülüğe yahut fesada [yapmaya] acele etti yahut koştu; (K;) bunun gibi **تزرّع** da. (Sgh ve K, madde **زرع**’da.) Ve ↓ **تسرّع بِالأَمْرِ** O, işi yahut meseleyi yapmaya acele etti; eş anlamlısı **بَادَرَ بِهِ**’dir. (TA.) 3’e de bak. ― -b2- **اسرع اـِلَيْهِ** bir hadiste, O, ona karşı öfkelenmede, yahut onu ayıplamada, yahut ona sövmede çabuk yahut aceleci oldu mânâsında vârid olmuştur. (Mgh.) ― -b3- **اسرع بِهِ**: [zıddı] **بَطَّأَ بِهِ**’ye bak. ― -b4- **أَسْرَعُوا** ayrıca, Üzerlerine bindikleri hayvanları çabuk, hızlı, yahut çevik idi yahut oldu mânâsına gelir. (AZ, S, K.) -A2- **مَا أَسْرَعَ مَا صَنَعْتَ كَذَا** [Şunu yapman ne kadar çabuk oldu!]. (S, K.)

5 **تَسَرَّعَ**: 1’e ve 4’e bak; ikincisi iki yerde.

6 **تَسَاْرَعَ**: 3’e bak, iki yerde.

**سَرْعٌ**
**سَرْعٌ** ذ [aslında **سَرُعَ**’ın mastar ismidir; TA’ya göre **سِرْعٌ** ve **سَرَعٌ** gibi]: **سَرِيعٌ**’e bak, iki yerde.

**سَرَعٌ**
**سَرَعٌ** ذ : [1’e ve] **سُرْعَةٌ**’ye bak.

**سَرِعٌ**
**سَرِعٌ** ذ : **سَرِيعٌ**’e bak.

**سُرْعَةٌ**
**سُرْعَةٌ** ذ Çabukluk, sürat, acele, hız, serilik, atiklik, yahut çeviklik; [gidişte, meyilde, fiilde, sözde, vb.;] (S, K;) bunun gibi ↓ **سَرَعٌ** da; (K;) [birincisinin K’da, ikincisinin TA’da, **سَرُعَ**’ın mastar ismi olduğu söylenmiştir:] ve acele etme, acele etme, yahut hızlanma; **اـِسْرَاعٌ** ile aynı mânâdadır [4’ün mastar ismi]; (TA;) yahut ondan türemiş bir isimdir. (Msb.) Sen dersin ki, **عَجِبْتُ مِنْ سُرْعَةِ ذَاكَ** [Ben, onun çabukluğuna vb. şaştım]. (S.)

**سَرْعَانَ**
**سَرْعَانَ** ذ ve **سُرْعَانَ** ve **سِرْعَانَ** (S, K) ve ↓ **سَرُعَانَ**, sonuncusu **ر** üzerine damme ile (IAar,) **سرعانَ ذَا خُرُوجًا** ibaresinde vârid olur, (IAar, S, K,) **سَرُعَ ذَا خُرُوجًا** mânâsındadır [Bu, çıkışta çabuktur: yahut bu, çıkışta ne kadar çabuktur! yahut, buna yakın olarak, pek mükemmel derecede çabuktur vb.], (S, K,) bunlar, aslî şekil olan **سَرُعَ**’dan değiştirilmiş lehçe varyantlarıdır; ve bu sebeple, (S,) **سَرُعَ**’ın son harekesini bitişleri için alarak, i‘râb kabul etmez kılınmışlardır. (S, K.) **سرعان** kelimesi yalın bir mübtedâ [haberinden önce konulan] olarak da kullanılır; ve ayrıca taaccüb bildiren bir mübtedâ olarak da: [**بُطْآنَ**’a bak:] ve bundan dolayı şu söz: (K,) **لَسَرْعَانَ مَا صَنَعْتَ كَذَا** Şunu yapman ne kadar çabuk oldu! (S, K.) **سَرَعَانَ ذَا اـِهَالَةٌ** sözü, bir adamın zayıf bir koyunu olmasından, zayıflığı sebebiyle burnundan sümüğünün akmasından, ve ona “Bu nedir?” denilince “Onun yağıdır” diye cevap vermesinden doğmuştur; bunun üzerine soran, yukarıdaki sözü söylemiştir: son kelime, hâl bildiren olarak mansûbdur; mânâ: Bu sümük, erimiş yağ hâlinde [çıkışta] çabuktur, yahut ne kadar çabuktur! yahut son kelime temyizdir; fiilin nakledildiği [asıl fâilinden, böylece temyiz olan] varsayımı üzerine, **تَصَبَّبَ زَيْدٌ عَرَقًا** ibaresinde olduğu gibi; ve anlaşılması gereken mânâ: Bunun erimiş yağı çabuktur, yahut ne kadar çabuktur! bu söz, bir şeyin vaktinden önce vuku bulduğunu haber veren kimseye uygulanır: (O, K:) bu bir darb-ı meseldir. (TA.) -A2- **سَرْعَانُ**; ve onun müennesi **سَرْعَى**: **سَرِيعٌ**’e bak, iki yerde: ayrıca burada hemen sonraki paragrafa da bak, iki yerde,

**سَرَعَانُ النَّاسِ**
**سَرَعَانُ النَّاسِ** ذ , (S, Mgh, Msb, K,) ve ↓ **سَرْعَانُ الناس**, (IAar, K,) insanların yahut halkın ilki yahut en önde olanı, (IAar, S, Mgh, Msb, K,) bir işi yapmada ilk olmak için birbirleriyle yarışan; (K;) As, askerlerin acele etmesine dair olarak böyle söylemiştir: (TA:) bu ibaredeki ilk kelime, [**سَرْعَانَ**’dan, her hâlde] i‘râb kabul edici olmakla ayrılır: (S:) ibarenin geçtiği iki hadiste, farklı rivayet edilmiştir: **سَرَعَان** ve **سُرْعَان**; ikincisi **سَرِيعٌ**’in çoğuludur. (TA.) **سَرَعَانُ الخَيْلِ** de, süvarilerin ilki yahut en önde olanı mânâsına gelir; ve bazen **الخيل** ↓ **سَرْعَانُ** derlerdi. (K.) Ebu-l-‘Abbâs der ki: **سرعان** insanlar için bir sıfat olduğunda, yukarıda zikredilen iki şekli de vardır; fakat başkalarına uygulandığında, birincisi daha fasîhtir; her ne kadar ikincisi de câiz ise de. (TA.)

**سَرُعَانَ**
**سَرُعَانَ** ذ : **سَرْعَانَ**’a bak.

**سُرَاعٌ**
**سُرَاعٌ** ذ ; ve onun müennesi, ة ile: hemen sonra gelen şeye bak, üç yerde.

**سَرِيعٌ**
**سَرِيعٌ** ذ Çabuk, süratli, aceleci, hızlı, seri, atik, yahut çevik; [gidişte, meyilde, fiilde, sözde, vb.;] (S, Msb, * TA;) bunun gibi ↓ **سَرِعٌ** [ve ↓ **سَرْعٌ**] ve ↓ **سُرَاعٌ**, bunun müennesi ة iledir, ve ↓ **سَرْعَانُ**, bunun müennesi **سَرْعَى**’dır; (TA;) ↓ **مُسْرِعٌ** ile aynı mânâdadır, (K,) ki o, yukarıdaki gibi mânâya gelir; (TA;) [ve o ayrıca acele eden, acele eden, yahut hızlanan mânâsına da gelir;] ve ↓ **مِسْرَعٌ** da, hayra yahut şerre [yapmaya] çabuk vb. mânâsına gelir: (K:) **سريع**’in çoğulu **سُرْعَانٌ**’dır, (K,) ve **سِرَاعٌ** da [aynısının bir çoğuludur,] **مُسْرِعُونَ** ile eş anlamlıdır. (Msb.) Sen dersin ki, **فَرَسٌ سَرِيعٌ** ve ↓ **سُرَاعٌ** [çabuk, hızlı, yahut çevik bir at]: (IB:) ve ↓ **حِجْرٌ سُرَاعَةٌ** yani **سَرِيعَةٌ** [çabuk, hızlı, yahut çevik bir kısrak]. (K.) Ve ↓ **اِسْعَ عَلَى رِجْلِكَ السَّرْعَى** [Çabuk git; lafzen: çabuk yahut hızlı bacağın üzerinde yürü/koş]. (Fr.) Ve ↓ **جَآءَ سَرْعًا** yani **سَرِيعًا** [O, çabuk, aceleyle, hızlıca, vb. geldi]. (TA.) Ve Allah’ın [Kur’ân’da ii. 198, vb.] **سَرِيعُ الحِسَابِ** [hesapta çabuk] olduğu söylenir; mânâ: O’nun hesabı kaçınılmaz olarak vuku bulacaktır; yahut bir hesap O’nu başka bir hesaptan, ne de bir şey başka bir şeyden alıkoyar; yahut O’nun fiilleri çabuktur; onlardan hiçbiri O’nun dilediğinden daha geç değildir; çünkü o, el ile iş görme olmaksızın ve çaba olmaksızın yapılır; böylece O, insanları ölümden diriltip onları topladıktan sonra, göz açıp kapayıncaya kadar, saymadan yahut hesaplamadan onlarla hesap görecektir: (K:) ve [aynı şekilde, aynı sûrede, vi. bölümün son âyetinde] **سَرِيعُ العِقَابِ** [cezada çabuk] olduğu söylenir. (El-Mufradât, B.) ― -b2- Ayrıca, bir tür yürüyüş yahut adım; **سُنْبُكٌ** ile birlikte zikredilir; o da bunun başka bir türünü ifade eder. (Ibn-Habeeb, TA.) ― -b3- [**السَّرِيعُ** arûzda dokuzuncu vezin (بَحْر)dir; her mısraı aslında **مُسْتَفْعِلُنْ مُسْتَفْعِلُنْ مَفْعُولَاتُ**’tan oluşurdu.] ― -b4- Ve **أَبُو سَرِيعٍ**: **عَرْفَج** [denilen çalı]; yahut onun içindeki ateş. (K. [**زَحْفَةٌ**’ye bak.]) -A2- Ayrıca, **بَشَام**’dan [yahut Mekke balsamı ağacından] düşen bir filiz yahut dalcık: çoğulu **سِرْعَانٌ** ve **سُرْعَانٌ**. (K.)

**أَسْرَعُ**
**أَسْرَعُ** ذ [gidişte, meyilde, fiilde, sözde, vb. daha çabuk ve en çabuk, daha süratli ve en süratli, daha aceleci ve en aceleci, daha hızlı ve en hızlı, daha seri ve en seri, daha atik ve en atik, yahut daha çevik ve en çevik]. [Kur’ân’da vi. 62’de Allah hakkında şöyle denilmiştir:] **وَهُوَ أَسْرَعُ الحَاسِبِينَ** [Ve O, hesap görenlerin en çabuğudur]. (K.) [Müennesi] **سُرْعَى**, Honeyf El-Hanâtim tarafından bir dişi deveye, [pek üstün derecede çabuk yahut çevik mânâsında] uygulanır. (IAar, TA, madde **بهى**’de.)

**مُسْرِعٌ**
**مُسْرِعٌ** ذ : **سَرِيعٌ**’e bak.

**مِسْرَعٌ**
**مِسْرَعٌ** ذ : **سَرِيعٌ**’e bak.

**مِسْرَاعٌ**
**مِسْرَاعٌ** ذ Hayra yahut şerre [yapmaya] çok çabuk, yahut çok aceleci, (K, TA,) (K,) yahut işlerde. (TA.)
