# سرق (س-ر-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Çaldı

- Harfler: س - ر - ق
- Kur'an'da: 9 geçiş · 7 ayet · 8 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَرَقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%8E.md) | فَعَلَ | Çaldı | 2 | 2 | [12:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/12:77.md) |
| [اسْتَرَقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%82%D9%8E.md) | افْتَعَلَ | Çaldı | 1 | 1 | [15:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/15:18.md) |
| [سَارِقِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Hırsızlar | 1 | 1 | [12:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/12:73.md) |
| [لَسَارِقُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَفَاعِلُونَ | Hırsızlar | 1 | 1 | [12:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/12:70.md) |
| [وَالسَّارِقَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | وَالْفَاعِلَةُ | Ve hırsız | 1 | 1 | [5:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/5:38.md) |
| [وَالسَّارِقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%8F.md) | وَالْفَاعِلُ | Hırsız | 1 | 1 | [5:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/5:38.md) |
| [يَسْرِقْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%92.md) | يَفْعِلْ | Çalar | 1 | 1 | [12:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/12:77.md) |
| [يَسْرِقْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلْنَ | Çalarlar | 1 | 1 | [60:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/60:12.md) |

## Mücavir kökler — 56 mücavir (70 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جهز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Cihaz yola çıkan kimsenin yol için aldığı gereklerdir
2. [عير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kervan
3. [رحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir
4. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
5. [زني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
6. [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Gök taşı demektir
7. [نكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ayak bağı, bukağı demektir
8. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · El ve kol demektir
9. [بهت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Mehd beşik demektir
10. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
11. [وصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Vasıflandırırlar
12. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
13. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
14. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Açığa çıkarırsınız
15. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şerareden gelen bir kelimedir
16. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İsyan eder
17. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
18. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kesinlikle keseceğim
19. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hafız çanta demektir
20. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
21. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
22. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
23. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kevn tepe demektir
24. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ferv “Ferre”ye bak
25. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
26. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kazandı
27. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tanınan ile
28. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
29. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Yavru” demektir
30. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kulak demektir
31. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
32. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
33. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bab kapı demektir
34. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
35. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
36. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
37. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Petekteki baldır
38. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Oğullar
39. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
40. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tasma kayış demektir
41. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
42. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
43. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
44. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İşiten
45. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
46. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
47. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
48. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
49. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Önce
50. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
51. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
52. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
53. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
54. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Şey
55. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
56. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سرق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D8%A8.md), [سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md), [خلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B3.md), [خون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi korunduğu yerden gizlice, fark ettirmeden ve haksızca çekip alma |
| Çekirdek Özet 2 | Mülkiyet ve bilgi sınırlarının ihlali; korunan alandan yetkisizce pay çalma |
| Çekirdek Özet 3 | Meşruiyet ve şeffaflık zeminini yıkarak güven sistemini zaafa uğratan gizli haksız iktisap |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca basit cüzdan ve eşya hırsızlığına indirgenip bilgi hırsızlığı, yetki gaspı ve sistemik aşırmaları dışarıda bırakacak şekilde dar yorumlanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Gizlilik, içe çekilme, sessiz ve hissedilmez biçimde akıp sızma; [سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md), [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md), [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md), [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md), [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md), [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) köklerinde görüldüğü gibi görünmeyen bir kanaldan ilerleme veya saklı kalma hareketini ifade eder. | ق | Boğazın gerisinden çıkan ve sınırlama, yakalama, ani durdurma etkisi taşıyan bu harf; gizli akış ve sızma eylemini, bir nesneyi veya bilgiyi gizlice yakalayıp kendine mal etme hareketine dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Koruma duvarına sürtünerek sessizce yanaşma, tutunarak sızma ve gizlice araya girme hareketini temsil eder. |
| ر | İnsan başı | Bilinçli bir hedef belirleme, dikkatini odaklama ve öne doğru yönelme iradesini yansıtır. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Kuşatma, ani bir hamleyle kavrayıp sınırlandırma ve elde edilen nesneyi kendine çekerek toplama hareketini gösterir. |
| سرق | Korunan bir alana sessizce ve sürtünerek sızıp (س), bilinçli ve hesaplı bir yönelimle (ر), hak edilmeyen bir değeri ani bir hamleyle çekip kendine bağlama (ق) fiilidir. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir malı sahibinin koruma altına aldığı kapalı alandan (hırz) gizlice, fark ettirmeden çekip almak; ayrıca erken kullanımda dokuması son derece ince ve gizleyici olan kaliteli ham ipek kumaşa da سَرَق adı verilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde develerin gizlice götürülmesi ve gece hırsızlıkları bağlamında kullanılmıştır; şairin geceleri sessizce yaklaşan hırsız köpekleri nitelemek üzere kullandığı ve Lisânü'l-Arab'da zikredilen ولا يَسْرِق الكلبُ السَّروقُ نِعالَها mısraı bu gizli hareketi anlatır. |
| Erken Arapça kullanım | İslam öncesi ve erken dönem Arap ticaret akitlerinde, satın alınan kölenin ayıplardan ari olduğunu belirtmek üzere بَرِئْتُ إليك من الإباق والسَّرَق (kaçma ve hırsızlık huylarından beriyim) ifadesi yaygın hukuki bir güvence kalıbı olarak kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça سرق kökü, Sami dilleri ailesinde semantik açıdan özellikli bir gelişime sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) hırsızlık eylemi için ağırlıklı olarak *gnb* (Arapça [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) köküyle soydaş olan İbranice *gānab*) kökü kullanılırken, سرق kökünün türevleri Aramicede *səraq* (boşalmak, soymak, geride bir şey bırakmamak) ve Süryanicede *srīqā* (boş, mahrum, çıplak bırakılmış) biçiminde somut bir boşaltma eylemine işaret eder. Bazı filologlar kumaş adı olan *serak* (ipek) sözcüğünün erken dönemde Farsça üzerinden geçen bir ödünçleme olduğunu, ancak hırsızlık anlamındaki fiil kökünün korunan bir yeri gizlice boşaltma ve sıyırıp alma şeklindeki Sami kök matrisine dayandığını belirtir. Arapçada kök, yalnızca boşaltmayı değil, gizlilik (istitâr) ve korunan sınırın (hırz) delinmesi unsurunu merkeze alarak özgün bir semantik derinlik kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سر çekirdeğinden türeme | Gizlilik, saklama ve görünmez kanallardan nüfuz etme anlamından gizli mülkiyet ihlaline doğru daralma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve Süryanice *srq* kökü | Korunan bir nesneyi sıyırıp alma, bir kabı veya mekanı gizlice boşaltıp çıplak bırakma anlam matrisi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | İpek kumaş adı olarak *serak* | Erken dönem Farsça *sareh* / Grekçe *serikos* (ipeğe dair) hattıyla temas eden eşadlılık, fiil kökünden bağımsız bir ad katmanıdır | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سرق | Anlamlı | Gizlice alma | Bir şeyi korunduğu yerden gizlice çekip kendine mal etme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B1.md) | Anlamlı | Şiddetle yakma | Deriyi kavuran, içine işleyip eriten yakıcı sıcaklık ve cehennem tabakası | Kur'an'da geçer; nüfuz etme yönüyle ilişkilidir |
| رسق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [رقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [قسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B1.md) | Anlamlı | Zorlama ve galebe | Bir varlığı iradesi dışında boyun eğdirme, zorla hakim olma | Kur'an'da geçer; açık güç kullanımıyla hedefe zıttır |
| [قرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B3.md) | Anlamlı | Dondurucu soğuk | Suyun katılaşacak derecede şiddetle donması, soğuğun nüfuz etmesi | Kur'an'da geçmez; donma ve tutma nüansı taşır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سرق | Merkez | Mülkiyete tecavüz | Malı korunduğu yerden gizlice ve fark ettirmeden alma | Eylemin kurucu unsuru gizlilik ve koruma sınırının aşılmasıdır |
| [غصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D8%A8.md) | Komşu | Haksız iktisap | Malı sahibinin gözü önünde, zorbalık ve baskıyla zorla alma | Gizlilik değil, açık güç kullanımı ve cebir esastır |
| [سلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | Çekip alma | Bir şeyin üzerindeki örtüyü, giysiyi veya değeri zorla soyup alma | Nesneyi dışından sıyırarak aleni şekilde koparma hareketidir |
| [خلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B3.md) | Komşu | Fırsat kollayarak alma | Sahibinin bir anlık gafletinden yararlanıp hızla kapıp kaçma | Gizli bir yere sızma değil, ani bir çeviklikle aşırma söz konusudur |
| [خون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%86.md) | Komşu | Güveni kötüye kullanma | Kendisine emanet edilen ve koruması istenen mala hıyanet etme | Koruma duvarını dışarıdan delme değil, içerideki emaneti çiğneme vardır |
| [وهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%87%D8%A8.md) | Zıt | Mülkiyet devri | Kendisine ait bir değeri karşılıksız, rıza ile ve açıkça başkasına verme | Gizli haksız iktisabın aksine meşru, rızaya dayalı ve şeffaf bir hibe eylemidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سرق | Gizlice çekip alma | Korunan bir mekandan malı veya bilgiyi sahibinin haberi olmadan aşırma | Kesin |
| Latince | Furtum / Surripere | Gizli hırsızlık / Alttan çekip alma | Surripere fiili tam olarak alttan, gizlice ve sinsi bir hareketle kapıp almayı karşılar | Kesin |
| İngilizce | Theft / Steal / Pilfer | Hırsızlık / Çalmak / Aşırmak | Robbery açık ve şiddet içeren eylemleri anlatırken theft ve steal gizlilik unsurunu tam verir | Kesin |
| Almanca | Diebstahl / Stehlen | Hırsızlık / Çalmak | Şiddet içermeyen, başkasının zilyetliğindeki malı gizlice sahiplenme eylemini doğrudan karşılar | Kesin |
| Fransızca | Vol / Dérober / Soustraire | Hırsızlık / Gizlice almak / Çekip çıkarmak | Soustraire ve dérober fiilleri gözden ve korumadan gizleyerek alma nüansını korur | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَرَقَ / سَارِق / سَارِقَة | Maddi mal hırsızlığı | Koruma altındaki bir mala el uzatıp onu gizlice haksız mülkiyetine geçirme eylemi (Mâide [5:38](https://lisan.digital/tr/ayet/5:38.md), Yûsuf [12:73](https://lisan.digital/tr/ayet/12:73.md), Yûsuf [12:77](https://lisan.digital/tr/ayet/12:77.md), Yûsuf [12:81](https://lisan.digital/tr/ayet/12:81.md), Mümtehine [60:12](https://lisan.digital/tr/ayet/60:12.md)). |
| اسْتَرَقَ السَّمْعَ | Bilgi casusluğu / Kulak hırsızlığı | Mele-i a'lâdaki ilahi konuşmaları ve gayb haberlerini korunan sınırın ötesinden gizlice dinlemeye kalkışma (Hicr [15:18](https://lisan.digital/tr/ayet/15:18.md)). |
| سَرَقَ (İftira ve itham bağlamında) | Hırsızlık isnadı | Yûsuf peygamberin kardeşlerinin yüklerine su kabının konulması sonucu kurulan düzen ve kardeşlerin geçmişe yönelik isnatları (Yûsuf [12:70](https://lisan.digital/tr/ayet/12:70.md), Yûsuf [12:77](https://lisan.digital/tr/ayet/12:77.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstirâk-ı sem' ve gayb haberleri | Cinlerin ve şeytanların gök katlarına gizlice sokularak bilgi çalması ve bunun şihablarla engellenmesi; gaybın mutlak kapalılığı | Yetkisiz ontolojik sınır ihlalinin imkansızlığı ve bilginin ilahi muhafazası |
| Fıkıh | Hırsızlık suçu ve had cezası | Eylemin hırsızlık (serika) sayılması için malın nisab miktarına ulaşması ve koruma altında (hırz) bulunması şartları | Mülkiyet güvenliği, sınır ihlali ve kamu düzenini bozan gizli gasbın cezalandırılması |
| Tefsir | Ahkam ve kıssa bağlamı | Mâide suresindeki el kesme cezasının sınırları ile Yûsuf kıssasında hırsızlık isnadının hukuki ve ahlaki tabiatı | Cezanın caydırıcılığı ile itham altındaki masumiyetin ahlaki boyutları |
| Hadis | Mülkiyetin korunması ve sınır | Hırsızlık cezasının tatbik şartları, emanete hıyanet ile hırsızlık arasındaki ayrım ve şefaat yasağı | Hukukun üstünlüğü ve korunan değerin dokunulmazlığının mutlaklaştırılması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve gayb alanı | Manevi sınır ihlali | Korunmuş bilgiye yetkisiz erişimi engelleme | Gayb aleminin sınırlarının korunması ve vahyin hiçbir harici müdahaleye uğramadan saf iletimi | Kesin |
| İlmi | Fikri mülkiyet ve intihal | Bilgi aşırma | Emek ve aidiyet hakikatini tahriften koruma | Başkasına ait fikri ve keşfi gizlice kendine mal etmenin ilmi zemini ifsat edici tabiatı | Güçlü |
| Siyasi | Kamu otoritesi ve asayiş | Düzen ihlali | Toplumsal güven sözleşmesini tahrip etme | Bireylerin can ve mal emniyetini gizlice zaafa uğratan eylemleri kamu gücüyle bastırma | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve sermaye dolaşımı | Haksız sermaye transferi | Pazar güvenini ve meşru mübadeleyi çökertme | Emeksiz, rızasız ve kayıtsız biçimde değer eksiltmenin ekonomik dengeyi bozucu etkisi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yetkisiz veri sızıntısı ve paket hırsızlığı (Data exfiltration) | Kapalı ve şifreli bir sistemden (hırz), güvenlik protokollerini fark ettirmeden aşarak yetkisiz veri paketlerinin dışarı aktarılması eylemiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik güven ihlali ve kayıt dışı mülkiyet gaspı | Toplum sözleşmesinde tarafların mülkiyet hakkını koruma taahhüdünü gizlilik yoluyla devre dışı bırakan asimetrik haksız zenginleşme modeli. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını sadece fiziksel bir cüzdanın veya taşınabilir basit bir ev eşyasının çalınmasına hapsetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; maddi mal hırsızlığından göklerin korunmuş haberlerine kulak kabartmaya (isti'râk-ı sem'), oradan kamu kaynaklarının gizlice hortumlanmasına ve fikri/manevi sınırların çiğnenmesine kadar uzanan geniş bir yetkisiz nüfuz alanını kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mâide suresindeki had cezasının felsefesini kavrayamamak, hırsızlığı sadece bireysel yoksulluk türevi adi bir vaka sayıp organize mali hırsızlıkları ve bilgi casusluğunu bu kavramsal çerçevenin dışında bırakmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ontolojik sınırları (gaybın muhafazası) hem de toplumsal mülkiyet düzenini (hakkın korunması) hangi ilkesel hassasiyetle tahkim ettiğini gösteren anahtar bir köktür; sınır ihlalinin fiziksel ve metafiziksel boyutunu birleştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mülkiyet hukukunun ve had cezalarının vazedildiği ahkam ayetlerinde (Mâide [5:38](https://lisan.digital/tr/ayet/5:38.md)), Yûsuf kıssasındaki adalet, itham ve kardeşlik imtihanı pasajlarında (Yûsuf suresi) ve semanın korunmuşluğunu anlatan kozmolojik ayetlerde (Hicr [15:18](https://lisan.digital/tr/ayet/15:18.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hırsızlığın sadece açık güç kullanımıyla (gasp) karıştırılmasını önler; asıl yıkıcı unsurun gizlilik, sinsi nüfuz ve korunan alana hileyle el uzatma olduğunu ortaya koyarak meşruiyetin aleniyet ve rıza ile kaim olduğunu hatırlatır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir eşyayı korunduğu kilitli veya muhafazalı yerden (hırz) sahibinin rızası olmaksızın, fark ettirmeden ve gizlice çekip alma.
- Soyut anlam: Yetkisiz bir failin, meşru sınırlarla tahkim edilmiş kapalı bir alana gizlice sızarak hakkı olmayan bir değeri (mülk, yetki, bilgi) kendine mal etmesi.
- Sistematik karşılık: Hukuki ve ontolojik güvenlik duvarlarının arkasındaki değerlerin gizli ve yetkisiz biçimde eksiltilmesi; sistemik güveni zedeleyen asimetrik ihlal.
- LaTeX modeli: $$S = \{ x \in D \mid \exists A \subset U, \, x \in A \land \partial A \cap \Phi \neq \emptyset \land \Delta t \to 0 \implies x \notin A \land x \in B \}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $U$ evrensel mülkiyet ve bilgi uzayını, $A$ meşru sınırlarla ($\partial A$) koruma altına alınmış kapalı alanı (hırz), $B$ ise yetkisiz faili temsil eder. Korunan alanın sınırı üzerindeki gizli ve fark edilmeyen sızıntı/ihlal operatörü $\Phi$ aracılığıyla, $A$'ya ait olan $x$ değeri, sahibinin bilgisi ve rızası dışındaki bir zaman aralığında ($\Delta t$) korunmuş bölgeden çıkarılarak yetkisiz failin $B$ alanına aktarılmakta ve serika eylemi ($S$) gerçekleşmektedir.

## Geçtiği ayetler (7 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Maide 5:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/5:38.md) — وَالسَّارِقُ · وَالسَّارِقَةُ

وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Hırsız erkek ve hırsız kadının yaptıklarına karşılık Allah tarafından bir ceza olarak; ellerini kesin. Ve Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Yusuf 12:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/12:70.md) — لَسَارِقُونَ

فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِي رَحْلِ أَخِيهِ ثُمَّ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسَارِقُونَ

Meal (IK): Onların yüklerini yüklettiğinde su kabını öz kardeşinin yüküne koydurdu. Sonra bir münadi: Ey kafile; siz gerçekten hırsızlarsınız, diye bağırdı.

### [Yusuf 12:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/12:73.md) — سَارِقِينَ

قَالُوا تَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُمْ مَا جِئْنَا لِنُفْسِدَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كُنَّا سَارِقِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Allah’a yemin ederiz, siz de öğrendiniz ki biz, yeryüzünde fesad çıkarmak için gelmedik. Ve biz hırsızlar da olmadık.

### [Yusuf 12:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/12:77.md) — يَسْرِقْ · سَرَقَ

قَالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكَانًا وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ

Meal (IK): Dediler ki: O çalmışsa, daha evvel onun bir kardeşi de çalmıştı. Yusuf bunu içinde gizledi, onlara açılmadı. Sizin durumunuz daha kötüdür. Allah sizin anlatmakta olduğunuzu en iyi bilendir, dedi.

### [Yusuf 12:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/12:81.md) — سَرَقَ

ارْجِعُوا إِلَى أَبِيكُمْ فَقُولُوا يَاأَبَانَا إِنَّ ابْنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدْنَا إِلَّا بِمَا عَلِمْنَا وَمَا كُنَّا لِلْغَيْبِ حَافِظِينَ

Meal (IK): Siz, babanıza dönün de deyin ki: Ey babamız; doğrusu oğlun hırsızlık etti. Ve biz bildiğimizden başka bir şey görmedik. Hem biz gaybın bekçileri de değildik.

### [Hicr 15:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/15:18.md) — اسْتَرَقَ

إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Ancak kulak hırsızlığı yapan olursa; apaçık görülen bir ateş onu kovalar.

### [Mümtehine 60:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/ayet/60:12.md) — يَسْرِقْنَ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنِينَ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey Peygamber; inanmış kadınlar; Allah’a hiç bir şeyi ortak koşmamak, hırsızlık yapmamak, zina etmemek, çocuklarını öldürmemek, elleriyle ayakları arasından bir iftira düzüp getirmemek, ma’rufu işlemekte sana karşı gelmemek üzere biat etmeye geldikleri zaman, biatlarını kabul et. Ve onlar için Allah’tan mağfiret dile. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين والراء معهما
ق س ر، س ق ر، ق ر س، س ر ق مستعملات قسر: القَسوَر: الصياد والراعي، والجميع قَسْوَرةٌ.
والقَسْرُ: القهر على الكره. يقال: قَسَرْتُه قَسْراً، واقتَسَرْتُه أعم.
و"فرت من قَسْوَرة" أي رماة، ويقال: أسد.
والقَسْوَريُّ: الرامي.
والقَيسَريُّ: الضخم الشديد المنيع.
سقر: السَّقْرُ لغة في الصقر.
وسَقَرُ: اسم معرفة لجهنم نعوذ بالله منها.
قرس: القِرْسُ: أكثر الصقيع وأرده، قال العجاج:
تقذفنا بالقَرْسِ بعد القَـرْسِ		دون ظهارِ اللبسِ بعدَ اللبسِ
وقَرِسَ المقرور: لا يستطيع عملاً بيديه من شدت الخصر، قال أبو زبيد:
فقد تصليتُ حـرَّ حَـربـهـمُ		كما تصلىَّ المقرُور من قرسِ
وأَقْرَسَه البرد، وإنما سمي القَريسُ قَريساً لأنه يجمد فيصير ليس بجامس ولا ذائب. وقَرَسْنا قَريساً وتركناه حتى أقرَسَه البرد.
وقد أقرَسَ العود أي جمس ماؤه من البرد.
والقُراسِيةُ: الجمل الضخم. وناقة قُراسيةٌ أيضاً، وفي الفحول أعم: ليست نسبة أيضاً، إنما هي على بناء رباعية، وهذه باءات تزاد، قال جرير:
يكفي بنى سعدٍ إذا ما حاربوا		عزٌّ قُداسِيَةٌ وجدٌّ مِـدفـعُ
سرق: السَّرَقُ: أجود الحرير، الوحدة سَرَقة، قال:
يرفلنَ في سَرَقِ الحرير وخزه
وتقول: برئت إليك من الاباقِ والسَّرَقِ، في بيع العبد.
والسًّرَقُ: مصدر، والسَّرِقةُ اسم.
والاستِراقُ: الختل كالذي يستَرِقُ السمع أي يقرب من السماء فيستمع ثم يذيع واليوم يرجم، وكالكتبة يستَرِقون من بعض المحاسبات.
والاستِراق: أن يحبس إنسان نفسه من قوم ليذهب، كالمسارقة.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve **الراء** bunlarla birlikte

ق س ر، س ق ر، ق ر س، س ر ق kullanımdadır. **قسر**: **القَسوَر**: avcı ve çoban; hepsi **قَسْوَرةٌ**dur.
Ve **القَسْرُ**: istemeyerek zorlama üzerine kahretme. Denir: Onu **قَسْراً** **قَسَرْتُه**; ve **اقتَسَرْتُه** daha geneldir.
Ve “**فرت من قَسْوَرة**” yani okçular; ve denir: aslan.
Ve **القَسْوَريُّ**: okçu.
Ve **القَيسَريُّ**: iri, şiddetli, sağlam.

**سقر**: **السَّقْرُ** doğanda bir dildir (bir söyleyiştir).
Ve **سَقَرُ**: cehenneme özel isimdir; Allah’a sığınırız ondan.

**قرس**: **القِرْسُ**: kırağının en çoğu ve en soğuğu; **العجاج** dedi ki:
تقذفنا بالقَرْسِ بعد القَـرْسِ		دون ظهارِ اللبسِ بعدَ اللبسِ
Ve üşümüş olan **المقرور** **قَرِسَ**: belin şiddetinden elleriyle bir iş yapamaz; **أبو زبيد** dedi ki:
فقد تصليتُ حـرَّ حَـربـهـمُ		كما تصلىَّ المقرُور من قرسِ
Ve soğuk onu **أَقْرَسَه**; ve ancak **القَريسُ** **قَريساً** diye adlandırıldı; çünkü donar da ne katılaşmış ne de erimiş olur. Ve biz **قَريساً** **قَرَسْنا** ve onu bıraktık; ta ki soğuk onu **أقرَسَه**.
Ve gerçekten dalı **أقرَسَ**; yani soğuktan suyu katılaştı.
Ve **القُراسِيةُ**: iri deve. Ve **قُراسيةٌ** bir dişi deve de; ve aygır develerde daha geneldir: nisbet de değildir; ancak dörtlü kalıp üzerinedir; ve bunlar artırılan **باءات**tır; **جرير** dedi ki:
يكفي بنى سعدٍ إذا ما حاربوا		عزٌّ قُداسِيَةٌ وجدٌّ مِـدفـعُ

**سرق**: **السَّرَقُ**: ipeğin en iyisi; birimi **سَرَقة**; dedi ki:
يرفلنَ في سَرَقِ الحرير وخزه
Ve dersin: kölenin satımında, **الاباقِ** ve **السَّرَقِ**den sana beri oldum.
Ve **السًّرَقُ**: mastardır; **السَّرِقةُ** isimdir.
Ve **الاستِراقُ**: gizlice alma; **السمع**i **يستَرِقُ** olan gibi; yani göğe yaklaşır da dinler, sonra yayar; ve bugün taşlanır. Ve muhasebelerden bazısından kâtiplerin **يستَرِقون** etmeleri gibi.
Ve **الاستِراق**: bir insanın, gitmek için kendisini bir kavimden alıkoymasıdır; **المسارقة** gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَرَقَ منه مالاً يَسْرِقُ سَرَقاً بالتحريك، والاسم السَرِقُ والسَرِقَةُ، بكسر الراء فيهما جميعاً. وربَّما قالوا: سَرَقَهُ مالاً. وسَرَّقَهُ، أي نسبه إلى السَرِقَةِ. واسْتَرَقَ السمعَ، أي استمع مستخفياً. ويقال: هو يُسارقُ النظرَ إليه، إذا اهتبل غَفْلَتَهُ لينظرَ إليه. والسَرَقُ: شُقَقُ الحرير. قال أبو عُبيد: إلاّ أنّها البيضُ منها. الواحدة منها سَرَقَةٌ قال: وأصلها بالفارسية سَرَهْ، أي جيَّدٌ.

##### Türkçe

**سَرَقَ** ondan bir malı çaldı; **يَسْرِقُ** (çalar), **سَرَقاً** (harekeli olarak); isim **السَرِقُ** ve **السَرِقَةُ**’dir; her ikisinde de **الراء**’nın kesresi iledir. Ve belki dediler ki: **سَرَقَهُ** bir malı. Ve **سَرَّقَهُ**; yani onu **السَرِقَةِ**’ye nisbet etti. Ve **اسْتَرَقَ السمعَ**; yani gizlenerek dinledi. Ve denilir ki: o, ona bakışı **يُسارقُ**; onun gafletini fırsat bilip ona bakarsa. Ve **السَرَقُ**: ipeğin yarıklarıdır. Ebû Ubeyd dedi ki: ancak ondan beyaz olanlarıdır. Onun bir tanesi **سَرَقَةٌ**’dır. Dedi ki: ve aslı Farsça **سَرَهْ** iledir; yani iyi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق س ر
قسر ، قرس ، سرق ، سقر : مستعملة .
قسر : قال الليث : القسر : القهْرُ على الكره .
يقال : قسَرته قسْراً واقتسرته أعمُّ ، قال : والقسْوَر : الرامي والصيادُ ، وأنشد :
وشَرشَرٍ وقسور نضرى
قال : الشَّرَشِر : الكلبُ ، والقسورُ : الصيادُ ، والجميعُ قُسورةٌ .
وقال الله : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) ، همُ الرماة .
قال أبو منصور : أخطأ الليث في تفسير الشَّرَشِر والقسور معاً ، وأخطأ في القسورةِ أنه جمع القسور ، والشرشر والقَسور نبتانِ معروفانِ وقد رأيتهما معاً في البادِيةِ ، وذَكرهما الأصمعي وابن الأعرابي وغيرهما ، والنَّضْرى : الناضر الأخضرُ .
وأنشد ابن الأعرابي لِجُبَيْهاء في صفة مِعْزَى بحسْن القَبول وسرعةِ السِّمَن عَلَى أَوفَى المَرَاتِعِ :
فلوْ أنها طَافَتْ بطُنْبٍ مُعَجّم
نفَى الريّ عنه جَدْبُه فهو كالِحُ
أجاءَتْ كأَنّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا
عساليجُه والثَّامِرُ المتناوِحُ
قال ابن الأعرابيّ : ووَاحدةُ القَسْوَر قَسْوَرةٌ .
وأما قول الله عزّ وجلّ : ( ( مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ ) ( المدثر : 51 ) فقد اختَلف أهلُ التفسير فيه ، فرَوى سلمة عن الفرّاء أنه قال : القَسوَرة : الرُّماةُ .
قال : وقال الكلبيُّ بإسنادِهِ هو الأسدُ .
قال : وحدثني أبو الأحوص عن سعيد بن مسروق عن عكرمة قال : قيل له : الأسد القسْوَرَةُ بلسان الحبشة ، فقال : القسْوَرَةُ : الرُّماةُ ، والأسد بلسان الحبشة عَنْبَسَةٌ .
وقال ابن عُيينة كان ابن عباس يقول : القسْوَرَةُ : رِكز الناس ، يريد حِسَّهَمْ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : القسْوَرَةُ : الشجاع ، والقسْوَرَةُ : ظلمة أول الليل ، فهذا جميع ما حصلناه في تفسير القسْوَرَةِ .
أبو عبيد عن الفراء ، قال : القياسِرَة : الإبل العظام .
وقال الليث : القَيسريُّ : الضخم الشديد المنيع .
قرس : قال الليث : القَرِسُ أكثر الصقيع وأبْردُه ، وأنشد بيت العجاج :
تقذُفنا بالقرْسِ بعد القرْسِ
دون ظهارِ اللِّبْسِ بعد اللِّبْسِ
قال : وقد قَرِسَ المقرورُ إذا لم يستطيع عملاً بيده من شدَّة الْحَصَرِ .
وأنشد :
فقد تصلَّيتُ حرَّ حربِهم
كما تصلَّى المقرور من قَرَسِ
وقد أقْرَسَه البرد ، قال : وإنما سمي القَرِيس قَرِيساً لأنه يجمدُ فيصير ليس بالجامسِ ولا الذَّائب ، تقول : قَرَسْنا قَرِيساً وتركناه حتى أقْرَسَه البرد ، وتقول : أقْرَسَ العودُ إذا جمسَ فيه ماؤه .
وفي الحديث : أن قوماً مروا بشجرةٍ فأكلوا منها فكأنما مرَّت بهم رِيحٌ فأخْمدَتهم فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( قَرِّسوا الماء في الشِّنان فصُبُّوه عليهم فيما بين الأذانين ) .
قال أبو عبيد قوله : قَرِّسوا يعني برِّدوا ، وفيه لغتان القَرَسُ بفتح الراء والقَرْسُ بسكونها قال : وهذا بالسين .
وأما الحديث الآخر : ( أن امرأة سألت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن دم المحيض يُصيبُ الثوبَ فقال : قرِّصيه بالماءِ ) ، فإِنّ هذا بالصاد ، يقول قطِّعيهِ ، وكل مقطع فهوَ مقرَّصٌ ، ومنه تقريصُ العجين إذا قطِّعَ لينبسطَ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : القَرسُ : الجامد من كل شيء والقِرْسُ بكسر القاف هو : القرقسُ .
وقال ابن السكيت : القِرْقِسُ الذي يقال له الجِرْجِسُ .
وقال الأصمعي : يقال : أصبحَ الماءُ قَرِيساً ، أي : جامداً ، ومنه سُمِّيَ قَرِيسُ السمك ، وإن لَيْلتنا لَقَارِسةٌ ، وإن يومنا لَقارسٌ .
قال : وآلُ قَراسٍ : هضابٌ بناحيةِ السّرَاةِ وكأنَّهُنَّ سُمِّينَ آل قراسٍ لبَرْدِها .
أبو منصور ، هكذا رواه أبو حاتمٍ آل
قَراسٍ بفتح القاف وتخفيف الرّاء .
وقال الليث : القراسَيةُ : الجمل الضخم ، تقول هذا جملٌ قُراسِيَةٌ ، ويقال للناقةِ أيضاً قُرَاسِيَةٌ ، وهو في الفحول أعَمُّ ، وليست القراسية نسبةً إنما هن على بِناءِ رباعِيَةٍ وهذه ياءات تزاد .
وأنشد لجرير :
يكفي بني سعدٍ إذا ما حارَبوا
عِزٌّ قراسيةٌ وجَدٌّ مِدْفَعُ
سرق : في حديث ابن عمر : أن سائلاً سأله عن بيعِ سَرَقِ الحرير فقال : ( هَلاَّ قلْتَ شُققَ الحرير ) .
قال أبو عبيد : سَرَقُ الحريرِ هي الشقَقُ أيضاً إلا أَنها البيضُ خاصةً .
وقال العجاج :
ونَسَجَتْ لوامِعُ الحَرورِ
سَبَائِباً كسَرَقِ الحَرِيرِ
الواحد منها سرقةٌ ، قال : وأَحسب الكلمة فارسيةً أصلها سَرَهْ ، وهو الجيِّدُ فَعُرِّبَ فقيل سَرَقٌ ، كما قالوا للخروفِ بَرَقٌ وأصله بَرَهْ ، وقيل للقباءِ يَلْمَقٌ وأَصله يَلْمَهْ والاسْتَبْرَق أَصله اسْتَبْرَهْ ، وهو الغَليظ من الدِّيباج .
وقال ابن الأعرابي : السَّرَق : شِقاق الحرير .
وقال الليث : السَّرَق مصدر فعل السّارق ، تقول : بَرِئْت إليك من الإباقِ والسَّرقِ في بَيْعِ العبيدِ ، والسّرِقَة الاسم والاستراق الختْلُ سرّاً كالذي يَسْتَرِقُ السمْع ، والكتبةُ يسترِقونَ من بعض الحسابات .
قال : والانسراقُ أن يَخْنِسَ إنسانٌ عن قومٍ ليذْهب ، وأما قولُ الأعشى يصفُ ظبْية :
فهي تَتْلو رَخْصَ الظَّلوفِ ضَيئلاً
فاتِرَ الطَّرْفِ في قواهُ انْسِرَاق
فالانْسراقُ : الْفُتور والضعفُ ها هُنا .
وقول الأعشى :
فيهنَّ مَحْرُوفُ النَّواصِفَ مَسرو
قُ البُغامِ شادِنٌ أَكْحَل
أراد أنَّ في بُغامِهِ غُنَّة فكأنَّ صوْتَهُ مسروقٌ ، وسُرَّقُ إحْدى كُوَرِ الأهْوازِ وهنّ سبع .
ويقال : سَرَّقْتُ الرجل إذا نَسَبْتُهُ إلى السرقةِ ، وفُلانٌ يُسارِق فُلانة النَّظر إذا تغفَّلها فنظر إليْهَا وهي لاهيةٌ عنهُ ، وسُراقةُ ابن مالك اسمُ رجُلِ من بَنِي مُدْلِجٍ ، وأخْبَرني أبو بكرٍ عن شمر قال : قال خالد بن جنبة : سَرَق الحرير جَيَّده ، وقد روي عن الأصمعي أيضاً ، وقال إنما هو بالفارسِيَّةِ سَرهْ ، وقال النَّضرُ : صَرَق بالصَّادِ .
سقر : قال النَّحْوِيُّونَ : سَقَرُ اسمٌ معروفٌ لجهنم نعوذُ بالله من سَقَر وهكذا قُرِىء : ( ما سلككم في صقر ) غير منصرف ، لأنه
معرفة ، وكذلك لظى وجهنم .
قال الله تعالى : ( سَقَرَ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ لاَ تُبْقِى ) ( المدثر : 27 ، 28 ) ، وقال أبو الْهيْثم : السقَّارُ : الكافِرُ .

##### Türkçe

ق س ر
**قسر** , **قرس** , **سرق** , **سقر** : kullanımdadır.

**قسر** : Leys dedi: **القسر** : istemeyerek zorla boyun eğdirmedir.
Denilir: Onu **قسَرته** **قسْراً** ve **اقتسرته** (daha geneldir). Dedi: ve **القسْوَر** : ok atan ve avcıdır. Şiir okudu:
وشَرشَرٍ وقسور نضرى
Dedi: **الشَّرَشِر** : köpektir; **القسورُ** : avcıdır; hepsi **قُسورةٌ**’dur.
Ve Allah dedi: ( ( **مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ** ) ( Müddessir: 51 ) ), onlar ok atanlardır.
Ebû Mansûr dedi: Leys, **الشَّرَشِر** ve **القسور**’u birlikte tefsirde hata etti; ve **القسورة**’nin **القسور**’un çoğulu olduğu hususunda hata etti. **الشرشر** ve **القَسور** bilinen iki bitkidir; ikisini birlikte çölde gördüm. Asmaî, İbnü’l-A‘râbî ve başkaları onları zikretti. **النَّضْرى** : parlak yeşil olan tazedir.
İbnü’l-A‘râbî, mer‘aların en vefalısı üzerinde, güzel kabul ve çabuk semirme ile bir keçiyi vasfetmede Cübeyhâ’ya ait (şu) şiiri okudu:
فلوْ أنها طَافَتْ بطُنْبٍ مُعَجّم
نفَى الريّ عنه جَدْبُه فهو كالِحُ
أجاءَتْ كأَنّ القَسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا
عساليجُه والثَّامِرُ المتناوِحُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **القَسْوَر**’in bir tanesi **قَسْوَرةٌ**’dir.
Azîz ve celîl olan Allah’ın sözüne gelince: ( ( **مُّسْتَنفِرَةٌ فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ** ) ( Müddessir: 51 ) ) tefsir ehli onda ihtilaf etti. Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti ki o dedi: **القَسوَرة** : ok atanlardır.
Dedi: Kelbî, isnadıyla (şöyle dedi): o aslandır.
Dedi: Ebü’l-Ahvâs bana, Saîd b. Mesrûk’tan, İkrime’den haber verdi; dedi ki: Ona denildi: Aslan Habeş dilinde **القسْوَرَة**’dir. O dedi: **القسْوَرَة** : ok atanlardır; aslan Habeş dilinde **عَنْبَسَةٌ**’dir.
İbn Uyeyne dedi: İbn Abbâs şöyle derdi: **القسْوَرَةُ** : insanların yığınağıdır; onların sesini kastederdi.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o dedi: **القسْوَرَةُ** : yiğit; ve **القسْوَرَةُ** : gecenin evvelinin karanlığıdır. İşte **القسْوَرَة**’nin tefsirinde elde ettiğimizin tamamı budur.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: dedi ki: **القياسِرَة** : iri develerdir.
Leys dedi: **القَيسريُّ** : iri, şiddetli, sağlamdır.

**قرس** : Leys dedi: **القَرِسُ** kırağının çoğu ve en soğuğudur. A‘câc’ın beytini okudu:
تقذُفنا بالقرْسِ بعد القرْسِ
دون ظهارِ اللِّبْسِ بعد اللِّبْسِ
Dedi: Şiddetli **الْحَصَرِ** sebebiyle eliyle bir iş yapmaya güç yetiremediğinde üşümüş kimse **قَرِسَ** olur.
Şiir okudu:
فقد تصلَّيتُ حرَّ حربِهم
كما تصلَّى المقرور من قَرَسِ
Soğuk onu **أقْرَسَه**. Dedi: **القَرِيس** ancak **قَرِيساً** diye adlandırıldı; çünkü donar da ne katı ne de erimiş olur. Dersin: **قَرَسْنا قَرِيساً** ve onu bıraktık, ta ki soğuk onu **أقْرَسَه**. Ve dersin: Dal **أقْرَسَ**; suyu içinde katılaştığında.
Hadiste: Bir kavim bir ağacın yanından geçti; ondan yediler; sanki bir rüzgâr onlara uğramış da onları söndürmüş gibi oldu. Bunun üzerine Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: ( **قَرِّسوا الماء في الشِّنان فصُبُّوه عليهم فيما بين الأذانين** ).
Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü **قَرِّسوا** yani “soğutun” demektir. Onda iki lugat vardır: **القَرَسُ** râ’nın fethiyle ve **القَرْسُ** onun sükûnuyla. Dedi: Bu sîn iledir.
Diğer hadise gelince: (Bir kadın Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) hayız kanının elbiseye isabet etmesini sordu; o da dedi ki: **قرِّصيه بالماءِ**). Şüphesiz bu sâd iledir; “onu parça parça et” der. Her parça parça edilmiş şey **مقرَّصٌ**’tur. Ondandır: hamurun, yayılmak için parça parça edilmesi olan **تقريصُ العجين**.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o dedi: **القَرسُ** : her şeyin donmuş olanı; **القِرْسُ** (kāf’ın kesriyle) ise: **القرقسُ**’tur.
İbnü’s-Sikkît dedi: **القِرْقِسُ** kendisine **الجِرْجِسُ** denilendir.
Asmaî dedi: Denilir: Su **قَرِيساً** sabahladı; yani donmuş. Ondandır: balığın **قَرِيسُ**’i adlandırıldı. Ve şüphesiz gecemiz elbette **لَقَارِسةٌ**’dir; ve şüphesiz günümüz elbette **لَقارسٌ**’tır.
Dedi: **آلُ قَراسٍ** : Serât tarafında tepeler(dir); sanki soğukluğu sebebiyle **آل قراسٍ** diye adlandırılmışlardır.
Ebû Mansûr: Ebû Hâtim bunu böyle rivayet etti: **آل قَراسٍ** kāf’ın fethi ve râ’nın hafifletilmesiyle.
Leys dedi: **القراسَيةُ** : iri devedir. Dersin: Bu, **جملٌ قُراسِيَةٌ**’dir. Dişi deveye de **قُرَاسِيَةٌ** denilir; ve o, erkek develerde daha geneldir. **القراسية** nisbet değildir; ancak onlar dörtlü vezin üzerinedir; bunlar artırılan yâ’lardır.
Cerîr’e ait (şu) şiiri okudu:
يكفي بني سعدٍ إذا ما حارَبوا
عِزٌّ قراسيةٌ وجَدٌّ مِدْفَعُ

**سرق** : İbn Ömer hadîsinde: Bir dilenci ona ipeğin **سَرَقِ**’ının satışı hakkında sordu; o dedi ki: (Keşke **شُققَ الحرير** deseydin).
Ebû Ubeyd dedi: **سَرَقُ الحريرِ** o **الشقَقُ**’tır da; ancak o özellikle beyaz olanlardır.
A‘câc dedi:
ونَسَجَتْ لوامِعُ الحَرورِ
سَبَائِباً كسَرَقِ الحَرِيرِ
Onun bir tanesi **سرقةٌ**’dır. Dedi: Kelimenin Farsça olduğunu sanıyorum; aslı **سَرَهْ**’dir; o “iyi”dir. Arapçalaştırıldı da **سَرَقٌ** denildi; tıpkı kuzuya **بَرَقٌ** demeleri gibi; aslı **بَرَهْ**’dir. Ve **القباءِ**’a **يَلْمَقٌ** denildi; aslı **يَلْمَهْ**’dir. Ve **الاسْتَبْرَق**’ın aslı **اسْتَبْرَهْ**’dir; o, dibâcın kalın olanıdır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **السَّرَق** : ipeğin yarıklarıdır.
Leys dedi: **السَّرَق** hırsızın fiilinin masdarıdır. Dersin: Kölelerin satışında **الإباقِ** ve **السَّرقِ**’den sana beri oldum. **السّرِقَة** isimdir. **الاستراق** gizlice hiledir; tıpkı işitmeye **يَسْتَرِقُ** eden gibi. Kâtipler bazı hesaplardan birbirinden **يسترِقونَ**.
Dedi: **الانسراقُ** bir insanın bir topluluktan sıvışıp gitmesidir. Ama A‘şâ’nın bir ceylanı vasfederek söylediği sözü:
فهي تَتْلو رَخْصَ الظَّلوفِ ضَيئلاً
فاتِرَ الطَّرْفِ في قواهُ انْسِرَاق
Burada **الانْسراقُ** : gevşeklik ve zayıflıktır.
Ve A‘şâ’nın sözü:
فيهنَّ مَحْرُوفُ النَّواصِفَ مَسرو
قُ البُغامِ شادِنٌ أَكْحَل
Onun **بُغامِهِ**’inde genizden gelen bir ses olduğunu kastetti; sanki sesi çalınmış gibidir. Ve **سُرَّقُ** Ahvâz’ın kürelerinden biridir; onlar yedidir.
Ve denilir: Adamı **سَرَّقْتُ**; onu hırsızlığa nisbet ettiğimde. Ve falan, falanca kadının bakışını **يُسارِق** eder; onu gafil bulup ona bakınca, o ondan habersizken. Ve **سُراقةُ ابن مالك** Benî Müdlic’ten bir adamın adıdır. Ebû Bekir bana Şemr’den haber verdi; dedi ki: Hâlid b. Cunbe dedi: **سَرَق الحرير** ipeğin iyisidir. Asmaî’den de rivayet edilmiştir. Ve dedi ki: O ancak Farsça **سَرهْ**’dir. Nadr dedi: **صَرَق** sâd iledir.

**سقر** : Nahivciler dedi: **سَقَرُ** cehennemin bilinen bir ismidir; Allah’a sığınırız **سَقَر**’dan. Ve böyle okunmuştur: ( **ما سلككم في صقر** ) gayr-i munsarif olarak; çünkü o marifedir; aynı şekilde **لظى** ve **جهنم** de.
Allah Teâlâ dedi: ( **سَقَرَ وَمَآ أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ لاَ تُبْقِى** ) ( Müddessir: 27, 28 ). Ebü’l-Heysem dedi: **السقَّارُ** : kâfirdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والراء وما يثلثهما)
(سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])(سرع) السين والراء والعين أصل صحيح يدلُّ على خلاف البطء. فالسَّريع: خلاف البطيء. وسَرْعَان([4]) النَّاس:  أوائِلهم الذين يتقدمون سِراعاً. وتقول العرب: لَسَرْعان([5]) ما صنعتَ كذا، أي ما أسرع ما صَنَعتَه. وأما السَِّرْع من قُضبان الكرْم، [فهو]  أسرعُ ما يطلُعُ  منه. ومثله السَّرَعْرَع، ثم يشبَّه به الإنسان الرَّطِيب الناعم.
(سرف) السين والراء والفاء * أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تعدِّي الحدّ والإِغفالِ  أيضاً للشيء. تقول: في الأمر سرَفٌ، أي مجاوزَةُ القدر. وجاء في الحديث: "الثالثة في الوضوء شَرف، والرَّابعة سَرف". وأمّا الإِغفال فقول القائل: "مررتُ بكم فَسرِفتكم"، أي أغفلتكم. وقال جرير:
أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])ويقولون إنَّ السَّرَف: الجهل. والسَّرِف: الجاهل. ويحتجُّون بقول طرفة:
إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])وهذا يرجع إلى بعض ما تقدَّم. والقياس واحد. ويقولون: إنَّ السَّرفَ أيضاً الضَّرَاوة. وفي الحديث: "إنَّ للحم سَرَفَاً كسَرف الخَمْر"، أي ضَرَاوة. وليس هذا بالبعيد من الكلمة الأولى.
ومما شذَّ عن الباب: السُّرْفة: دويْبَّة تأكل الخشَب. ويقال سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً، إذا أكلَتْ ورقها، والشجرةُ مسروفة. يقال إنَّها تبني لنفسها بيتاً حسناً. ويقولون في المثل: "أصنَعُ من سُرْفة([8]) ".
(سرق) السين والراء والقاف أصلٌ يدلُّ على أخْذ شيء في خفاء وسِتر. يقال سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً. والمسروق سَرَقٌ. واستَرَقَ السَّمع، إذا تسمَّع مختفياً. ومما شذَّ عن هذا الباب السَّرَق: جمعَ سَرَقة،  وهي القطعة من الحرير.
(سرو) السين والراء والحرف المعتل بابٌ متفاوت جداً، لا تكاد كلمتان منه تجتمعان في قياسٍ واحد. فالسَّرو: سخاءٌ في مروءَة؛ يقال سَرِي وقد سَرُو. والسَّرْو: محلّة حمير. قال ابن مقبل:
بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])والسَّرْو: كشْف الشّيءِ عن الشيء. سَرَوت عنّي الثوبَ أي كَشفتُهُ. وفي الحديث في الحَسَاء([10]): "يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم([11])" أي يكشف. وقال ابن هَرْمة:
سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ  *** وقَرَّبَ للبَينِ  الحبيبُ المزايلُ([12])ولذلك يقال سُرِّيَ عنه. والسِّروة: دويْبَّة([13])، يقال أرض مسرُوّة، من السِّروة إذا كثُرت بالأرض. والسَّاريَة: الأسطُوانة. والسُّرَى: سير اللَّيل، يقال سَرَيْت وأسريت. قال:
* أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) *
والسَّراء: شجرٌ. وسَرَاة الشيء: ظَهْره. وَسَراة النَّهار: ارتفاعُهُ. وهذا الذي ذكرناه بعيدٌ بعضُهُ من بعض، فلذلك لم نحمله على القياس.
وإذا همز كان أبعد، يقال سرأت الجرادة: ألقَتْ بيضَها. فإذا حان ذلك منها قيل: أسرأتْ.
(سرب) السين والراء والباء أصلٌ مطرد، وهو يدلُّ على الاتّساع والذهاب في الأرض. من ذلك السِّرْب والسُّرْبة، وهي القطيع من الظِّباء والشاء. لأنَّه ينسرب في الأرض راعياً. ثمَّ حُمل عليه السِّرب من النِّساء. قالوا: والسرْب بفتح السين، أصله في الإبل. ومنه تقول العرب للمطلَّقة: "اذهبي فلا أنْدَهُ سَرْبَك"،  أي لا أردُّ إبلَك، لتذهب حيث شاءت. فالسِّرب  في هذا الموضع: المال الرّاعي. وقال أبو زيد: يقال خلِّ سرْبه، أي طريقه يذهب حيث شاء. وقالوا: يقال أيضاً سِرْب بكسر السين. ويُنشَد بيت ذي الرّمّة:
* خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) *
وقال: يعني الطريق. ويقال انسرَبَ([16])  الوحشيُّ في سربه. ومن هذا الباب: السَّرَب والسَّرِب، وهو الماء السائل من المزادة، وقد سَرِبَ سَرَباً. قال ذو الرّمة:
ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])بفتح الراء وكسرها. ويقال : سَرَّبت القربةَ، إذا جعلتَ فيها ماءً حتى ينسدّ الخَرْز. والسَّرْب: الخَرْز؛ لأن الماء ينسرب منه، أي يخرج. والسارب: الذَّاهب في الأرض. وقد سَرَب سروباً. قال الله جلَّ ثناؤه:  ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. قال الشاعر:
أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])والمَسْرَبة: الشّعر النابت وسط الصدر،  وإنما سمِّي بذلك لأنَّه  كأنه سائل على الصدر جارٍ فيه. فأمّا قولهم:آمِنٌ في سِرْبِه، فهو بالكسر، قالوا: معناه آمنٌ في نفسه. وهذا صحيح ولكن في الكلام إضماراً، كأنه يقول: آمِنَة نفسه حيث سَرِب، أي سعى. وكذلك هو واسع السِّرب؛ أي الصدر. وهذا أيضاً بالكسر. قالوا: ويراد به أنّه بطيء الغضب. وهذا يرجع إلى الأصل الذي ذكرناه. يقولون: إنَّ الغضب لا يأخذ فيَقْلَق؛ وينسدّ عليه المذاهب.
(سرج) السين والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على الحسن والزّينة والجمال. من ذلك السِّراج، سمِّي لضيائه وحُسْنه. ومنه السرج للدّابّة. هو زينته. ويقال سَرَّج وجهَه، أي حَسَّنه، كأنه جعله له كالسِّراج. قال:
* وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) *
ومما يشذُّ عن هذا قولُهم للطَّريقة: سُرْجُوجَة.
(سرح) السين والراء والحاء أصلٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على الانطلاق. يقال منه أمر سريح، إذا لم يكن فيه تعويق ولا مَطْل. ثمَّ يحمل على هذا السَّراح وهو الطَّلاق؛ يقال سَرَّحت المرأةَ. وفي كتاب الله تعالى: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. والسُّرُح: النّاقة السريعة. ومن الباب المنْسرح، وهو العريانُ الخارج من ثيابه. والسَّرْح:  المال السَّائم. والسارح: الرَّاعي. ويقال السَّارح: الرجل الذي لـه السَّرْح. وأمَّا الشجرة العظيمة فهي السَّرْحة، ولعلَّه أن يكون شاذاً عن هذا الأصل. ويمكن أن تسمَّى سَرْحة لانسراح أغصانها وذَهابها في الجهات. قال عنترة:
بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])ومن الباب السِّرحانُ: الذِّئب، سمِّي به لأنَّه ينسرح في مَطالبه. وكذلك الأسدُ إذا سُمِّي سِرحانا.
وأما السَّريحة فقطعةٌ من الثِّياب.
(سرد) السين والراء والدال أصلٌ مطّرد منقاس، وهو يدلُّ على تَوالِي أشياء كثيرةٍ يتّصل بعضُها ببعض. من ذلك السَّرْد؛ اسمٌ جامعٌ للدروع وما أشبهها من عمل الحَِـلَق. قال الله جلَّ جلالُه، في شأن داود عليه السلام: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]، قالوا: معناه ليكنْ ذلك مقدَّراً، لا يكونُ الثَّقْب ضيّقاً والمِسمارُ غليظاً، ولا يكون المسمار دقيقاً والثقب واسعاً، بل يكون على تقدير. قالوا: والزّرَّاد إنّما هو السّرّاد. وقيل ذلك لقُرب الراء من السين. والمِسْرَد: المِخْرز: قياسُه صحيح.
--------------ـــــ
([1]) كذا. وصواب وزنه "فعلعال".
([2]) وهو المتنخل الهذلي كما في اللسان (سرط). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 89 ونسخة الشنقيطي 47.
([3]) جاء "سراطي" على لفظ النسب وليس بنسب، يقال سيف سراط وسراطي، كما يقال أحمر وأحمري.
([4]) يقال بفتح السين، وبالتحريك أيضاً.
([5]) يقال هذا بالفتح وبفتح فضم، وبالكسر.
([6]) ديوان جرير 389 واللسان (سرف).
([7]) ديوان طرفة 61 واللسان (سرف).
([8]) انظر الحيوان (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) سبق البيت في مادة (بول، بين).
([10]) في الأصل: "الحياء"، صوابه من اللسان (19: 105).
([11]) في اللسان: "إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم".
([12]) البيت في اللسان (سرا). قرب، أي قرب الرواحل. اللسان: "ووَدَّعَ".
([13]) هي الجرادة أول ما تكون وهي دودة.
([14]) لحسان بن ثابت في ديوانه 168 واللسان (19: 103). وصدره: * حي النضيرة ربة الخدر *
([15]) البيت بتمامه كما في الديوان 586 واللسان (سرب، همم):
خلّى لها سرب أولاها وهيجها  *** من خلفها لاحق الآطال همهيم
 ([16]) في الأصل: "السرب" صوابه من المجمل واللسان.
([17]) ديوان ذي الرمة ص 1 ـ وهو أول بيت في ديوانه ـ واللسان (سرب). وفي الأصل: "عينيك".
([18]) البيت لقيس بن الخطيم في ديوانه 5 واللسان (سرب).
([19]) للعجاج في ديوانه 8  واللسان (رسن، سرج). والمرسن، كمجلس ومنبر، أصله موضع الرسن من أنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مرسن الإنسان، أي أنفه.
([20]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

##### Türkçe

(سîn, **الراء** ve **الطاء** babı ve ikisini üçlü yapan şey)
(**سرط**) **السين** ve **الراء** ve **الطاء** tek bir sahih asıldır; acı bir şeyde bir kayboluşa ve gidişe delâlet eder. Bundan: **سَرَطْتُ** **الطّعام**; onu yuttuğun zaman; çünkü o **سُرِطَ** edildiğinde kaybolur. Ve ilim ehlinin bir kısmı der ki: **السِّراط** bundan türemiştir; çünkü onda giden, yutulmuş yemeğin kayboluşu gibi kaybolur. Ve **السِّرِطْراط** **فِعِلاّل**([1]) üzere: **الفالوذُ**; çünkü o yutulur. Ve **السُّراطُ**: keskin, geçici, darbede ilerleyen kılıç. Hüzeli([2]) bir kılıcı vasfederek dedi:
كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])
(**سرع**) **السين** ve **الراء** ve **العين** sahih bir asıldır; yavaşlığın zıddına delâlet eder. Öyleyse **السَّريع**: yavaşın zıddıdır. Ve **سَرْعَان**([4]) **النَّاس**: süratle öne geçen ilkleridir. Araplar der: **لَسَرْعان**([5]) ما صنعتَ كذا; yani: onu ne çabuk yaptın. Ama asma çubuklarından **السَِّرْع**, ondan en çabuk çıkan şeydir. Benzeri **السَّرَعْرَع**; sonra bununla taze, yumuşak insan benzetilir.

(**سرف**) **السين** ve **الراء** ve **الفاء** tek bir asıldır; hem haddi aşmaya hem de şey hakkında ihmale delâlet eder. Dersin ki: işte **سرَفٌ** vardır; yani miktarı aşma. Hadiste geldi: “Abdestte üçüncü **شَرف**tir, dördüncü **سَرف**tir.” Ama ihmal, söyleyenin sözü: “**مررتُ بكم فَسرِفتكم**”; yani sizi ihmal ettim. Cerîr dedi:
أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])
Ve derler ki: **السَّرَف**: cehalettir. Ve **السَّرِف**: cahildir. Tarafe’nin sözüyle delil getirirler:
إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])
Ve bu, geçenlerin bir kısmına döner. Ve kıyas birdir. Ve derler ki: **السَّرف** ayrıca **الضَّرَاوة**dır. Hadiste: “Et için, şarabın **سَرف**i gibi bir **سَرَف** vardır”; yani **ضَرَاوة**. Bu, ilk kelimeden uzak değildir.

Babdan şâz olanlardandır: **السُّرْفة**: odun yiyen küçük bir canlı. Ve denir: **سَرَفت** **السُّرْفةُ** **الشَّجرَة** **سَرْفاً**, yaprağını yediği zaman; ve ağaç **مسروفة**dur. Denir ki: kendisi için güzel bir ev yapar. Ve meselde derler: “**أصنَعُ من سُرْفة**([8])”.

(**سرق**) **السين** ve **الراء** ve **القاف** bir asıldır; bir şeyi gizlilik ve örtü içinde almaya delâlet eder. Denir: **سَرَقَ** **يَسْرق** **سَرِقَةً**. Ve çalınan şey **سَرَقٌ**tur. Ve **استَرَقَ** **السَّمع**, gizlenerek dinlediği zaman. Bu babdan şâz olanlardandır: **السَّرَق**: **سَرَقة**’nin çoğulu; o da ipekten bir parçadır.

(**سرو**) **السين** ve **الراء** ve illetli harf, çok farklı bir babdır; ondan iki kelime neredeyse tek bir kıyasta birleşmez. Öyleyse **السَّرو**: mürüvvet içinde cömertliktir; denir: **سَرِي** ve **سَرُو** etti. Ve **السَّرْو**: Himyer’in bir mahallesidir. İbn Mukbil dedi:
بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])
Ve **السَّرْو**: bir şeyi bir şeyden açığa çıkarmaktır. **سَرَوت** عنّي **الثوبَ**; yani onu açtım. Ve **الحَسَاء**([10]) hakkında hadiste: “**يَسْرُو** عن **فؤاد** **السَّقِيم**([11])”; yani açığa çıkarır. İbn Herme dedi:
سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ  *** وقَرَّبَ للبَينِ  الحبيبُ المزايلُ([12])
Bundan dolayı denir: **سُرِّيَ** عنه. Ve **السِّروة**: küçük bir canlıdır([13]); denir: **أرض** **مسرُوّة**, yerde **السِّروة** çok olduğu zaman. Ve **السَّاريَة**: sütun. Ve **السُّرَى**: gece yürüyüşü; denir: **سَرَيْت** ve **أسريت**. Dedi ki:
* أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) *
Ve **السَّراء**: bir ağaçtır. Ve **سَرَاة** الشيء: onun sırtıdır. Ve **وَسَراة** **النَّهار**: onun yükselişidir. Bizim zikrettiğimiz bu şeylerin bir kısmı bir kısmından uzaktır; bu yüzden onu kıyasa hamletmedik.

Hemzelenirse daha uzaktır: denir **سرأت** **الجرادة**; yumurtasını bıraktı. Ondan bu vakit gelince: **أسرأتْ** denir.

(**سرب**) **السين** ve **الراء** ve **الباء** muntazam bir asıldır; genişliğe ve yerde gidişe delâlet eder. Bundan **السِّرْب** ve **السُّرْبة**; o, ceylan ve koyun sürüsüdür. Çünkü yerde otlayarak sızıp gider. Sonra bunun üzerine kadınlardan **السِّرب** taşınmıştır. Dediler ki: **السرْب** (sîn’in fethiyle), aslı develerdedir. Ondan Araplar boşanmış kadına der: “Git; **سَرْبَك**’i **أنْدَهُ** etmeyeceğim”; yani develerini geri çevirmem; dilediği yere gitsin. Öyleyse bu yerde **السِّرب**: otlayan maldır. Ebû Zeyd dedi: denir: **خلِّ** **سرْبه**; yani yolu; dilediği yere gitsin. Ve dediler ki: ayrıca sîn’in kesriyle **سِرْب** de denir. Zü’r-Rumme’nin beyti okunur:
* خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) *
Ve dedi: yani yol. Ve denir: **انسرَبَ**([16]) vahşî, **سربه**’inde. Ve bu babdandır: **السَّرَب** ve **السَّرِب**; o, kırbadan akan sudur; ve **سَرِبَ** **سَرَباً**. Zü’r-Rumme dedi:
ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])
râ’nın fethiyle ve kesriyle. Ve denir: **سَرَّبت** **القربةَ**, içine su koyduğun zaman, ta ki dikiş tıkansın. Ve **السَّرْب**: dikiştir; çünkü su ondan sızar; yani çıkar. Ve **السارب**: yerde giden kimsedir. Ve **سَرَب** **سروباً** etmiştir. Allah, celîl sena’sı: ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾ [الرعد 10]. Şair dedi:
أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])
Ve **المَسْرَبة**: göğsün ortasında biten kıl; ancak bununla adlandırıldı; çünkü sanki göğüs üzerinde akan, onda yürüyen bir şey gibidir. Ama onların sözü: **آمِنٌ** في **سِرْبِه**, o kesir iledir; dediler ki: manası, kendi nefsinde emindir. Bu doğrudur; fakat sözde bir hazif vardır; sanki der ki: emniyette olan nefsi, **سَرِب** ettiği yerde; yani yürüdüğü yerde. Ve yine o, **واسع** **السِّرب**’dir; yani göğüs. Bu da kesir iledir. Dediler ki: bununla, onun öfkesi yavaştır, kastedilir. Bu, zikrettiğimiz asla döner. Derler ki: öfke almaz da çalkalatmaz; ve yollar ona kapanır.

(**سرج**) **السين** ve **الراء** ve **الجيم** sahih bir asıldır; güzelliğe, süse ve cemâle delâlet eder. Bundan **السِّراج**; ışığı ve güzelliği için adlandırıldı. Ondan binek için **السرج**. O, onun süsüdür. Ve denir: **سَرَّج** **وجهَه**; yani onu güzelleştirdi; sanki ona **السِّراج** gibi yaptı. Dedi ki:
* وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) *
Ve bundan şâz olan: yola onların sözü: **سُرْجُوجَة**.

(**سرح**) **السين** ve **الراء** ve **الحاء** tek, muntazam bir asıldır; o, salıverilmeye delâlet eder. Ondan denir: **أمر** **سريح**, onda ne engelleme ne geciktirme olduğu zaman. Sonra bunun üzerine **السَّراح** taşınır; o, boşamadır; denir: **سَرَّحت** **المرأةَ**. Ve Allah’ın kitabında: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. Ve **السُّرُح**: hızlı deve. Ve babdandır **المنْسرح**; o, elbiselerinden çıkmış çıplaktır. Ve **السَّرْح**: otlayan maldır. Ve **السارح**: çobandır. Ve denir: **السَّارح**: kendisinin **السَّرْح**ı olan adam. Ama büyük ağaç, **السَّرْحة**dır; belki bu asıldan şâz olur. Ve dallarının salıverilmesi ve yönlere gidişi sebebiyle **سَرْحة** diye adlandırılması mümkündür. Antere dedi:
بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])
Ve babdandır **السِّرحانُ**: kurt; onunla adlandırıldı; çünkü taleplerinde salınıp gider. Aynı şekilde aslan, **سِرحانا** diye adlandırıldığı zaman.

Ama **السَّريحة**: elbiselerden bir parçadır.

(**سرد**) **السين** ve **الراء** ve **الدال** muntazam, kıyaslı bir asıldır; birbirine bitişen birçok şeyin ardı ardına gelmesine delâlet eder. Bundan **السَّرْد**; zırhlar ve benzerleri için, halkaların işinden olan şeyler için, toplayıcı bir isimdir. Allah, celîl celâluhu, Dâvûd عليه السلام hakkında: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]; dediler ki: manası, o ölçülü olsun; delik dar ve çivi kalın olmasın; çivi ince ve delik geniş olmasın; bilakis bir ölçü üzere olsun. Dediler ki: **الزّرَّاد** ancak **السّرّاد**dır. **الراء**’nın **السين**’e yakınlığından dolayı ona böyle denmiştir. Ve **المِسْرَد**: **المِخْرز**; kıyası sahihtir.

--------------ـــــ
([1]) Böyle. Ve vezninin doğrusu “فعلعال”.
([2]) O, **المتنخل الهذلي**’dir; **اللسان**’da (**سرط**) olduğu gibi. Ve kasidesi **مجموعة أشعار الهذليين**’in ikinci kısmında 89 ve Şınkîtî nüshası 47’dedir.
([3]) **سراطي**, nisbet lafzı üzere gelmiştir, nisbet değildir; denir: **سيف** **سراط** ve **سراطي**; denildiği gibi: **أحمر** ve **أحمري**.
([4]) sîn’in fethiyle söylenir; harekeleme ile de.
([5]) bu, fetihle ve fetih sonra damme ile, ve kesir ile söylenir.
([6]) **ديوان جرير** 389 ve **اللسان** (**سرف**).
([7]) **ديوان طرفة** 61 ve **اللسان** (**سرف**).
([8]) **الحيوان**’a bak (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) Beyit (بول، بين) maddesinde geçti.
([10]) Asılda: “**الحياء**”; doğrusu **اللسان**’dan (19: 105).
([11]) **اللسان**’da: “**إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم**”.
([12]) Beyit **اللسان**’da (**سرا**). **قرب**; yani binekleri yaklaştırdı. **اللسان**: “**ووَدَّعَ**”.
([13]) O, çekirge ilk olduğu vakit; o bir kurtçuktur.
([14]) Hassân b. Sâbit’indir; divanında 168 ve **اللسان**’da (19: 103). Ve صدر’ı: * حي النضيرة ربة الخدر *
([15]) Beyit tamamıyla divanda 586 ve **اللسان**’da (**سرب، همم**):
خلّى لها سرب أولاها وهيجها  *** من خلفها لاحق الآطال همهيم
([16]) Asılda: “**السرب**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([17]) **ديوان ذي الرمة** s 1 — ve divanındaki ilk beyittir — ve **اللسان** (**سرب**). Asılda: “**عينيك**”.
([18]) Beyit Kays b. el-Hatîm’indir; divanında 5 ve **اللسان** (**سرب**).
([19]) el-Acçâc’ındır; divanında 8 ve **اللسان** (**رسن، سرج**). Ve **المرسن**, **مجلس** ve **منبر** gibi; aslı, atın burnunda yuların yeri; sonra çoğaldı da **مرسن الإنسان** denildi; yani burnu.
([20]) Meşhur muallakasındandır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السرقة: أخذ ما ليس له أخذه في خفاء، وصار ذلك في الشرع لتناول الشيء من موضع مخصوص، وقدر مخصوص، قال تعالى: ﴿والسارق والسارقة﴾ [المائدة/38]، وقال تعالى: ﴿قالوا إن يسرق فقد سرق أخ له من قبل﴾ [يوسف/77]، وقال: ﴿أيتها العير إنكم لسارقون﴾ [يوسف/70]، ﴿إن ابنك سرق﴾ [يوسف/81]، واسترق السمع: إذا تسمع مستخفيا، قال تعالى: ﴿إلا من استرق السمع﴾ [الحجر/18]، والسرق والسرقة واحد، وهو الحرير.

##### Türkçe

- **السرقة**: Gizlilik içinde, onu alması kendisine ait olmayan şeyi almak; ve bu, şeriatta, belirli bir yerden ve belirli bir miktarda şeyi almaya (tahsis edilerek) olmuştur. Yüce Allah dedi ki: ﴿والسارق والسارقة﴾ [المائدة/38], ve Yüce Allah dedi ki: ﴿قالوا إن يسرق فقد سرق أخ له من قبل﴾ [يوسف/77], ve dedi ki: ﴿أيتها العير إنكم لسارقون﴾ [يوسف/70], ﴿إن ابنك سرق﴾ [يوسف/81]. Ve **استرق السمع**: gizlenerek dinlediği zaman; Yüce Allah dedi ki: ﴿إلا من استرق السمع﴾ [الحجر/18]. Ve **السرق** ile **السرقة** birdir; ve o, ipektir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ر ق
سـارق بيـن السرقة والسرق والسرق‏.‏
ويقول بائع العبد‏:‏ برئت إليك من الإباق والسرق‏.‏
وأنشد أبو المقدام‏:‏ سرقت مال أبـي يومـاً فأدبنـي وجل مال أبي يـا قومنـا سـرق وهذه سراقة فلان‏:‏ لما نال من السرقة وبها سمي سراقة ومعه من سراقات الشعر‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ وسرق منـه مـالاً وسرقـه مـالاً‏.‏
ويقـال‏:‏ ‏"‏ سـرق السـارق فانتحـر ‏"‏ وسمعـت منهـم مـن يقـول‏:‏ سرقـت يـا قوم سرقت غرفتي‏.‏
قال‏:‏ وتبيت منتبذ القذو - ر كأنما سرقت بيوتك أي حيث تعتزل القذور من النوق فتبرك ناحية من الإبل‏.‏
وسرقته‏:‏ نسبته إلى السرقة‏.‏
وهو يتجر في السرق وهو أجود الحرير تعريب سره ورأيته عليه سرقة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ استرق السمع وسارقة النظر‏.‏
واسترق الكاتب بعض المحاسبات إذا لم يبرزه‏.‏
وسرقنـا ليلة من الشهر إذا نعموا فيها‏.‏
وسرق صوته وهو مسروق الصوت إذا بحّ صوته وغزال مسروق البغام‏.‏
ورجل مسترق العنق‏:‏ قصيرها مقبضها‏.‏
وأنشد أبو عبيدة‏:‏ عكوك إذا مشـى درحايـه مسترق العنق قصير الدايهْ رددته بالصغر والقمايه وهـو مستـرق القـوى‏:‏ ضعيـف‏.‏
وسرقـت مفاصلـه بـوزن عرقـت إذا ضعفـت‏.‏
وعضت به السارقة أي الجامعة‏.‏
قال أبو الطمحان القيني‏:‏ ولم يدع داعٍ مثلهم لعظيمة إذا أزمت بالساعدين السوارق وقال الراعي‏:‏ وسمعتهم يقولون‏:‏ سرقتني عيني في معنى غلبتني عيني‏.‏

##### Türkçe

س ر ق
**سـارق**: **السرقة** ile **السرق** ve **السرق** arasında (olan).‏
Ve köle satıcısı der ki: “**الإباق** ve **السرق**’ten sana karşı beri oldum.”‏
Ebu’l-Mukaddem inşad etti:
“Bir gün babamın malını çaldım da beni edeplendirdi;
Babamın malının çoğu, ey kavmimiz, çalıntıdır.”
Ve bu, falanın **سراقة**’sıdır: **السرقة**’dan elde ettiği şey sebebiyle; ve onunla **سراقة** adlandırıldı; ve onun yanında şiirin **سراقات**’ından (şeyler) vardır.‏
İbn Mukbil dedi: “Ondan bir mal çaldı” ve “ona bir mal çaldı.”‏
Ve denilir: “**سرق** **السارق** da intihar etti.” Ve onlardan “Ey kavm, çaldım; odamı çaldım” diyen kimseyi işittim.‏
Dedi:
“**القذو**’dan uzaklaşmış olarak geceleyin kalırsın — sanki evlerin çalınmış gibi”
yani: develerden **القذور**’u (pislikleri) uzaklaştırdığın yerde, develerden bir topluluğun bir yanında çöker.‏
**وسرقته**: onu **السرقة**’ya nispet ettim.‏
Ve o, **السرق** içinde ticaret yapar; o, ipeğin en iyisidir; **سره**’nin Arapçalaştırılmasıdır; ve onu üzerinde **سرقة** (olarak) gördüm.‏
Mecazdandır: **استرق السمع** ve **سارقة النظر**.‏
Ve kâtip, onu ortaya koymadığı zaman bazı hesaplaşmaları **استرق** etti.‏
Ayın bir gecesini **سرقنا**: onda nimetlendikleri zaman.‏
Ve **سرق** onun sesi; ve o, sesi kısılmış olduğu zaman **مسروق الصوت**tur; ve **غزال** **مسروق البغام** (dır).‏
Ve **رجل مسترق العنق**: boynu kısa, tutacağı (kavranacak yeri) (kısa)dır.‏
Ebu Ubeyde inşad etti:
“**عكوك**; yürüdüğü zaman **درحايه**;
**مسترق العنق**; **قصير الدايهْ**;
Onu küçüklük ve **القمايه** ile geri çevirdim.”
Ve o, **مستـرق القـوى**’dır: zayıf.‏
Ve **سرقـت** onun eklemleri, **عرقـت** vezninde: zayıfladığın zaman.‏
Ve **السارقة** ona ısırdı; yani: toplayan (şey).‏
Ebu’t-Tamhân el-Kaynî dedi:
“Onlar gibi bir büyük işe çağıran bir çağırıcı bırakmadı;
**السوارق** iki önkol ile sıkıştırdığı zaman.”
Ve er-Râî dedi: Ve onları “**سرقتني عيني**” (yani) “gözüm bana galip geldi” mânasında derlerken işittim.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَرَق الشيء يسْرِقه سَرَقاً وسَرِقاً واستَرَقَه؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي؛ وأنشد:
بِعْتُكَها زانِيةً أو تَسْتَرِقْ،
إنَّ الخبيثَ للخبيثِ يَتَّفِقْ
اللام هنا بمعنى مع، والاسم السَّرِق والسَّرِقة، بكسر الراء فيهما، وربما قالوا سَرَقَهُ مالاً، وفي المثل: سُرِقَ السارقُ فانتحَر. والسَّرَق: مصدر فعل السارق، تقول: بَرِئْتُ إليك من الإباق والسَّرَق في بيع العبد. ورجل سارِق من قوم سَرَقةٍ وسُرَّاقٍ، وسَرُوقٌ من قوم سُرُقٍ، وسَرُوقةٌ، ولا جمع له إنما هو كصَرورة، وكلب سَروقٌ لا غير؛ قال: ولا يَسْرِق الكلبُ السَّروقُ نِعالَها
ويروى السَّرُوِّ، فَعولٌ من السُّرى، وهي السَّرِقة.
وسَرَّقه: نسبه إلى السَّرَق، وقُرئ: إن ابنك سُرِّق.
واسْتَرق السمْعَ أي استَرَق مُستخفِياً. ويقال: هو يُسارِق النظَر إليه إذا اهْتَبَل غَفلتَه لينظر إليه. وفي حديث عدِيّ: ما نَخاف على مَطيَّتها السَّرَق؛ هو بمعنى السرقة وهو في الأَصل مصدر؛ ومنه الحديث: تَسْتَرِق الجِنُّ السَّمْع؛ هو تفتعل من السَّرِقة أي أنها تسمعُه مختفِيةً كما يفعل السارِق، وقد تكرر في الحديث فِعْلاً ومصدراً. قال ابن بري: وقد جاء سَرِّق في معنى سَرَق؛ قال الفرزدق:
لا تَحْسَبَنَّ دَراهِماً سَرَّقْتَها
تَمْحُو مَخازيَكَ التي بعُمانِ
أي سَرَقْتها، قال: وهذا في المعنى كقولهم إن الرِّقِينَ تُغَطِّي أفْنَ الأَفِينَ أي لا تحسَبْ كَسْبَك هذه الدراهم مما يُغَطِّي مخازيك. والاسْتِراق: الخَتْل سِرّاً كالذي يستمع، والكَتَبةُ يَسْتَرِقُون من بعض الحسابات. ابن عرفة في قوله تعالى: والسارِقُ والسارِقةُ، قال: السارق عند العرب من جاء مُسْتَتِراً إلى حِرْزٍ فأخذ منه ما ليس له، فإن أخذ من ظاهر فهو مُخْتَلِس ومُسْتَلِب ومُنْتَهِب ومُحْتَرِس، فإن مَنَعَ مما في يديه فهو غاصب. وقوله تعالى: إنْ يَسْرِقْ فقد سَرَق أخٌ له من قَبْل، يعنون يوسف، ويروى أنه كان أخذ في صِغَره صورة، كانت تُعْبَد لبعض من خالف ملَّة الإسلام، مِنْ ذَهَبٍ على جهة الإنكار لئلا تُعَظَّم الصورةُ وتُعْبَد. والمُسارَقة والاسْتِراق والتَّسَرُّق: اختلاس النظر والسمع؛ قال القطامي:
يَخِلَتْ عليك، فما يجود بنائل
إلا اخْتِلاس حَدِيثِها المُتَسَرَّقِ
وقول تميم بن مقبل:
فأَما سُراقاتُ الهِجاءِ، فإنها
كلامٌ تَهاداه اللئامُ تَهادِيا
جعل السراقة فيه اسمَ ما سُرِق، كما قيل الخُلاصة والنُّقاية لما خُلِّص ونُقِّيَ.
وسَرِقَ الشيءُ سَرَقاً: خَفِيَ. وسَرِقَت مفاصلُه وانْسَرَقتْ: ضَعُفت؛ قال الأَعشى يصف الظبْيَ:
فاتِرَ الطَّرْف في قُواه انْسِراقُ
والانْسِراق: أن يَخْنُس إنسان عن قوم ليذهب؛ قال وقيل في قول الأَعشى: فهي تَتْلو رَخْصَ الظُّلوف ضَئيلاً
فاتِرَ الطَّرْف، في قُواه انْسِراق
إن الانْسِراقَ الفتور والضعف؛ وقال الأَعشى أيضاً:
فيهن مَحْروقُ النَّواصِف مَسْـ
ـروقُ البُغام وشادِنٌ أكْحل
أراد أن في بُغامه غُنّة فكأن صوته مسروق.
والسَّرَق: شِقاقُ الحرير، وقيل: هو أجوده، واحدته سَرَقة؛ قال الأخطل: يَرْفُلْن في سَرَقِ الفِرِنْدِ وقَزِّه،
يَسْحَبْنَ مِنْ هُدَّابِه أذْيالا
قال أبو عبيدة: هو بالفارسية أصله سَرَهْ أي جيد، فعربوه كما عرب بَرَقٌ للْحَمَل وأصله بَرَه، ويَلْمَق لِلْقَباء وأصله يَلْمَه، وإسْتَبْرَق للغليظ من الديباج وأصله اسْتَبْرَهْ، وقيل: أصله سِتَبْرَهْ أي جيد، فعربوه كما عربوا بَرَق ويَلْمَق، وقيل: إنها البِيضُ من شُقَق الحرير؛ وأنشد للعجاج:
ونَسَجَت لَوامِعُ الحَرُورِ،
من رَقْرَقانِ آلِها المسْجورِ،
سَبائِباً كسَرَق الحَرِيرِ
وفي الحديث عن ابن عمرو: أن سائلاً سأله عن بيع سَرَقِ الحرير قال: هلا قلت شُقَق الحرير؛ قال أبو عبيد: سَرَقُ الحَرِير هي الشُّقَقُ إلا أنها البِيضُ خاصة، وصَرَقُ الحرير بالصاد أيضاً؛ وأنشد ابن بري للأَخطل: كأن دَجائجاً، في الدار، رُقطاً
بَناتُ الرُّوم في سَرَقِ الحَرِير
وقال آخر:
يَرْفُلْنَ في سَرَقِ الحريرِ وقزِّه،
يَسْحَبْن من هُدّابه أذيالا
وفي حديث عائشة: قال لها رَأيْتُكِ يَحْمِلُكِ الملَكُ في سَرَقةٍ مِنْ حَرير أي قِطْعة من جَيِّد الحرير، وجمعها سَرَق. وفي حديث ابن عمر: رأيتُ كأنّ بيدي سَرَقةً من حرير. وفي حديث ابن عباس: إذا بِعْتُم السَّرَقَ فلا تَشْتَروه أي إذا بِعْتُموه نَسِيئة، وإنما خص السَّرَق بالذكر لأنه بلَغَه أن تُجّاراً يبيعونه نسيئة ثم يشترونه بدون الثمن، وهذا الحكم مطَّرد في كل المَبِيعات، وهو الذي يسمى العِينَة. والسَّوارق: الجوامع، واحدته سارقة؛ قال أبو الطَّمَحان:
ولم يَدْعُ داعٍ مثلكمِ لِعَظيمة،
إذا أزَمَت بالساعِدَيْنِ السَّوارِقُ
وقيل: السَّوارِق مَسامير في القيود؛ وبه فسر قول الراعي: وأزْهَر سخَّى نَفْسَه عن بِلادِه
حَنايا حَديدٍ مُقْفَل وسَوارِقه
وسارِقٌ وسَرَّاق ومَسْروق وسُراقة، كلها: أسماء؛ أنشد سيبويه: هذا سُراقَةُ للقُرآنِ يَدْرُسُه،
والمرءُ عند الرُّشا إن يَلْقَها ذِيبُ
ومَسْرُقان: موضع أيضاً
(* قوله «ومسرقان موضع أيضاً» هكذا في الأصل).
قال يزيد بن مُفَرِّغ الحِمْيَري وجمع بين الموضعين:
سَقَى هزِمُ الأَوساطِ مُنْبَجِسُ العُرَى
مَنازِلَها من مَسْرُقان وسُرَّقا
وسُراقة بن جعشم: من الصحابة، وفي التهذيب: وسُراقة بن مالك المُدْلِجي أحد الصحابة. وسُرَّقُ: إحدى كُوَرِ الأَهوازِ وهن سبع. قال ابن بري: وسُرَّق اسم موضع في العِراق؛ قال أنس بن زُنَيم يخاطب الحرث بن بَدْر الغُداني حين ولاّه عبد الله بن زِياد سُرَّق:
أحارِ بن بَدْر، قد وَلِيتَ إمارةً،
فكُنْ جُرَذاً فيها تَخُون وتَسْرِقُ
ولا تَحْقِرَنْ، يا حارِ، شيئاً أصَبْتَه،
فحَظُّك من مُلْك العِراقين سُرَّقُ
فإنَّ جميعَ الناسِ إمّا مكذَّبٌ
يقول بما يَهْوَى، وإمّا مصدَّقُ
يقولون أقوالاً ولا يعلمونها،
وإن قيل: هاتوا حَقِّقوا، لم يُحَقِّقوا
قال ابن بري: ويقال لسارِق الشِّعْر سُراقة، ولسارق النظَر إلى الغِلمان الشَّافِن.

##### Türkçe

**سَرَق** şeyi, onu **يَسْرِقه** (çalıyor) **سَرَقاً** ve **سَرِقاً** (çalma) olarak ve **استَرَقَه** (onu çaldı); sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:

“Onu sana fahişe olarak sattım; yahut **تَسْتَرِقْ** (çal),
Şüphesiz pis, pis ile uyuşur.”

Buradaki **اللام** “ile” mânasınadır; isim **السَّرِق** ve **السَّرِقة**’dir; ikisinde de **الراء** kesrelidir. Bazen “onu mal olarak çaldı” derler. Meselde: “Hırsız çalındı da intihar etti.” **السَّرَق**: hırsızın fiilinin masdarıdır; dersin ki: “Köleyi satmada kaçma ve **السَّرَق**’tan sana karşı beri oldum.” Ve bir adam **سارِق**tir; **سَرَقةٍ** ve **سُرَّاقٍ** olan bir kavimdendir; ve **سَرُوقٌ** **سُرُقٍ** olan bir kavimdendir; ve **سَرُوقةٌ**; onun cem‘i yoktur; ancak **صَرورة** gibidir. Ve bir köpek **سَروقٌ**tur, başka değil; dedi ki:

“Ve **السَّروقُ** köpek onun nalınlarını çalmaz.”

**السَّرُوِّ** diye de rivayet olunur; **فَعولٌ** **السُّرى**’dan (gece yürüyüşü)dır; o da **السَّرِقة**’dir.

**وسَرَّقه**: onu **السَّرَق**’a nisbet etti. Ve şu şekilde okundu: “Şüphesiz oğlun **سُرِّق**.”
Ve **اسْتَرق السَّمْعَ**: yani gizlenerek çaldı. Ve denir ki: O, gafletini fırsat bilip ona bakmak için bakışı ona doğru **يُسارِق** eder. Adiyy hadîsinde: “Onun binitine **السَّرَق**’tan korkmuyoruz”; o, hırsızlık mânasınadır; aslında masdardır. Ondan hadîs: “Cinler **تَسْتَرِق** **السَّمْع**”; o, **السَّرِقة**’dan ifti‘âldir; yani hırsızın yaptığı gibi onu gizlenerek dinler. Hadîste fiil ve masdar olarak tekrar etmiştir. İbn Berrî dedi ki: **سَرِّق** “**سَرَق**” mânasında gelmiştir; el-Ferezdak dedi ki:

“Sanma ki çaldığın dirhemler,
Umân’daki ayıplarını siler.”

Yani “onu çaldın”; dedi ki: Bu, mânada onların “Şüphesiz **الرِّقِينَ** **أفْنَ الأَفِينَ**’i örter” sözleri gibidir; yani bu dirhemleri kazanmanı ayıplarını örten şey sanma.

**والاسْتِراق**: dinleyenin yaptığı gibi gizlice hile yapmaktır; ve kâtipler bazı hesaplardan **يَسْتَرِقُون** (aşırırlar). İbn ‘Arefe, Yüce Allah’ın “**والسارِقُ والسارِقةُ**” sözü hakkında dedi ki: Hırsız, Araplar nezdinde, gizlenerek bir korunaklı yere gelip oradan kendisinin olmayanı alandır; eğer açıktan alırsa o **مُخْتَلِس** ve **مُسْتَلِب** ve **مُنْتَهِب** ve **مُحْتَرِس**tir; eğer ellerindekinden men ederse o **غاصب**tır. Yüce Allah’ın “Eğer çalarsa, ondan önce bir kardeşi de çalmıştı” sözü; Yusuf’u kastederler. Rivayet olunur ki o, küçüklüğünde, İslâm milletine muhalif olanlardan bazısının taptığı bir sureti, inkâr cihetiyle, suret yüceltilip tapılmasın diye altından almıştı. **والمُسارَقة والاسْتِراق والتَّسَرُّق**: bakışı ve işitmeyi kapmaktır; el-Kutâmî dedi ki:

“Sana cimrilik etti; bir bağışla cömertlik etmez,
Ancak onun **المُتَسَرَّقِ** konuşmasını kapmakla.”

Ve Temîm b. Mukbil’in sözü:

“Yerginin **سُراقاتُ**’ına gelince, şüphesiz o,
Alçakların birbirine hediyeleştiği bir sözdür.”

Orada **السراقة**’yı çalınan şeyin ismi kıldı; tıpkı **الخُلاصة** ve **النُّقاية**’nin, arıtılan ve temizlenen şey için söylenmesi gibi.

**وسَرِقَ** şey **سَرَقاً**: gizlendi. Ve eklemleri **سَرِقَت** ve **انْسَرَقتْ**: zayıfladı; el-A‘şâ, ceylanı vasfederek dedi ki:

“Bakışı gevşek; kuvvetlerinde **انْسِراقُ**.”

**والانْسِراق**: bir insanın bir kavimden sıvışıp gitmesidir; dedi ki: Ve el-A‘şâ’nın şu sözü hakkında denildi:

“O, ince ince, yumuşak tırnakları izler;
Bakışı gevşek; kuvvetlerinde **انْسِراق**.”

Şüphesiz **الانْسِراق** gevşeklik ve zayıflıktır. El-A‘şâ ayrıca dedi ki:

“Onlarda yanmış alın perçemleri olan, **مَسْـ**
**ـروقُ البُغام** olan ve sürmeli bir yavru geyik vardır.”

Maksadı: onun **بُغام**’ında bir geniz sesi vardır; sanki sesi çalınmış gibidir.

**والسَّرَق**: ipeğin parçalarıdır; ve denildi ki: onun en iyisidir; tekili **سَرَقة**’dir; el-Ahtal dedi ki:

“**سَرَقِ الفِرِنْدِ** ve onun ipeğinde salınırlar,
Onun saçaklarından etekler sürürler.”

Ebû ‘Ubeyde dedi ki: O, Farsçadır; aslı **سَرَهْ** yani “iyi”dir; onu Arapçalaştırdılar; tıpkı yük için **بَرَقٌ**’ı Arapçalaştırdıkları gibi; aslı **بَرَه**’dir; ve kaftan için **يَلْمَق**; aslı **يَلْمَه**’dir; ve kalın dîbâc için **إسْتَبْرَق**; aslı **اسْتَبْرَهْ**’dir. Ve denildi ki: aslı **سِتَبْرَهْ** yani “iyi”dir; onu Arapçalaştırdılar; tıpkı **بَرَق** ve **يَلْمَق**’ı Arapçalaştırdıkları gibi. Ve denildi ki: O, ipek parçalarının beyazlarıdır. Ve el-‘Accâc’tan şu beyit okundu:

“**الحَرُورِ**’un parıltıları dokudu,
Kızgın aletinin **رَقْرَقانِ**’ından,
İpeğin **سَرَق**’ı gibi şeritler.”

İbn ‘Amr’dan hadîste: Bir dilenci ona ipek **سَرَق**’ının satımı hakkında sordu; dedi ki: “Niçin ‘ipek parçaları’ demedin?” Ebû ‘Ubeyd dedi ki: İpeğin **سَرَق**’ı parçalardır; ancak özellikle beyaz olanlardır. İpeğin **صَرَق**’ı da **الصاد** ile (vardır). İbn Berrî, el-Ahtal için şu beyti okudu:

“Sanki evde benekli tavuklar,
Rum kızları ipeğin **سَرَق**’ı içinde.”

Ve bir başkası dedi ki:

“İpeğin **سَرَق**’ı ve onun ipeğinde salınırlar,
Onun saçaklarından etekler sürürler.”

Âişe hadîsinde: Ona dedi ki: “Seni meleğin ipekten bir **سَرَقة** içinde taşıdığını gördüm”; yani iyi ipekten bir parça; onun cem‘i **سَرَق**’tır. İbn Ömer hadîsinde: “Elimde ipekten bir **سَرَقة** varmış gibi gördüm.” İbn Abbâs hadîsinde: “Eğer **السَّرَق**’ı satarsanız onu satın almayın”; yani onu veresiye sattığınızda. **السَّرَق**’ı özellikle zikretti; çünkü ona, tüccarların onu veresiye satıp sonra bedelden daha aşağıya satın aldıkları ulaşmıştı. Bu hüküm bütün satılanlarda süreklidir; o, **العِينَة** diye isimlendirilendir.

**والسَّوارق**: toplayanlar (cem‘edenler)dir; tekili **سارقة**’dır; Ebû’t-Tamhân dedi ki:

“Ve sizin gibi bir çağırıcı büyük bir işe çağırmadı,
İki kolla **السَّوارِقُ** sıkıştığında.”

Ve denildi ki: **السَّوارِق** zincirlerde çivilerdir; ve bununla çobanın şu sözü tefsir edildi:

“Ve parlak (bir adam), ülkesinden nefsini esirgedi;
Kilitli demir kıvrımları ve onun **سَوارِقه**.”

**وسارِقٌ** ve **سَرَّاق** ve **مَسْروق** ve **سُراقة**: hepsi isimlerdir; Sîbeveyh şu beyti okudu:

“Bu, Kur’ân için **سُراقَةُ**’dır; onu ders eder,
Kişi rüşvet yanında, eğer onu bulursa, kurttur.”

Ve **مَسْرُقان**: bir yer adıdır da.
(* “Ve Mesrukan bir yer adıdır da” sözü, asılda böyle.)

Yezîd b. Müferriğ el-Himyerî, iki yeri bir araya getirerek dedi ki:

“**هزِمُ الأَوساطِ**’ın, bağları fışkıran (yağmuru),
Onun menzillerini **مَسْرُقان** ve **سُرَّقا**’dan suladı.”

Ve **وسُراقة بن جعشم**: sahâbedendir. Ve **التهذيب**’de: **وسُراقة بن مالك المُدْلِجي** sahâbeden biridir. Ve **وسُرَّقُ**: Ahvâz’ın **كُوَر**’larından biridir; onlar yedidir. İbn Berrî dedi ki: **وسُرَّق** Irak’ta bir yer adıdır; Enes b. Züneym, Abdullah b. Ziyâd’ın **سُرَّق**’a vali tayin ettiği sırada Hâris b. Bedr el-Gudânî’ye hitap ederek dedi ki:

“Ey Hâris b. Bedr, bir emirliğe getirildin;
Öyleyse onda hainlik eden ve çalan bir **جُرَذاً** ol.
Ve küçümseme, ey Hâris, elde ettiğin hiçbir şeyi;
Çünkü Irakların mülkünden payın **سُرَّق**’tır.
Şüphesiz bütün insanlar ya yalanlayıcıdır,
Hevâsına göre söyler; yahut tasdik edicidir.
Sözler söylerler ve onları bilmezler;
Ve ‘getirin, tahkik edin’ denilse, tahkik etmezler.”

İbn Berrî dedi ki: Şiir çalan kimseye **سُراقة** denir; ve oğlanlara bakışı çalan kimseye **الشَّافِن** (denir).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ر ق * * سَرَق * منه مالا يسرق بالكسر * سَرَقاً * بفتحتين والاسم * السَّرِقُ * و * السَّرِقةُ * بكسر الراء فيهما وربما قالوا * سَرَقَهُ * مالا و * سَرَّقَهُ تَسْريقا * نسبة إلى السرقة وقُرئ ﴿إن ابنك * سُرِّقَ *﴾ و * اسْنَرَقَ * السمع أي سمع مستخفيا ويقال هو * يُسَارِقُ * النظر إليه إذا اغتل غفلته لينظر إليه

##### Türkçe

* س ر ق * **سَرَقَ**: ondan, kırma ile, malı çaldı; **سَرَقاً**: iki fetha ile. İsim: **السَّرِقُ** ve **السَّرِقةُ**; ikisinde de **الراء**’ın kesri iledir. Bazen “**سَرَقَهُ**” (ondan) malı (çaldı) derler. Ve “**سَرَّقَهُ تَسْريقا**”: hırsızlığa nispet (etme)dir. Ve ﴿إن ابنك **سُرِّقَ**﴾ diye okunmuştur. Ve **اسْنَرَقَ**: işitmeyi; yani gizlenerek işitti. Ve denir ki: o, ona bakmak için bakışı **يُسَارِقُ**; onun gafletini fırsat bilip ona bakmak için.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سرق منه الشيء يسرق سرقا، محركة، وككتف، وسرقة محركة، وكفرحة، وسرقا بالفتح وربما قالوا: سرقه مالا، كما في الصحاح.
 وتقول في بيع العبد: برئت إليك من الإباقش والسرق. واسترقه وهذه عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  بعتكها زانية أو تسترق
  إن الخبيث للخبيث يتفق وقال ابن عرفة: السارق عند العرب: من جاء مستترا إلى حزر فأخذ مالا لغيره، فإن أخذه من ظاهر، فهو مختلس، ومستلب، ومنتهب، ومحترس، فإن منع ما في يديه فهو غاضب.
 والاسم السرقة بالفتح، وكفرحة، وكتف واقتصر الجوهري على الأخيرتين، والأولى نقلها الصاغن.
 وقال ابن دريد: سرق الشيء كفرح: خفي هكذا يقول يونس، وأنشد:
  وتبيت منتبذ القذور كـأنـمـا                      سرقت بيوتك أن تزور المرفدا القذور: التي لا تبارك الإبل، والمرفد: الذي ترفد فيه.
 والسرق محركة شقق الحرير قال أبو عبيد: الأبيض وأنشد للعجاج:
  ونسجت لوامع الحرور
  من رقرقان آلها المسجور
  سبائبا كسرق الحرير أو الحرير عامة قال أبو عبيد: أصلها بالفارسية سره، أي: جيد، فعربوه كما عرب برق للحمل، ويلمق للقباء، وهما بره ويلمه الواحدة بهاء ومنه الحديث: قال صلى الله عليه وسلم لعائشة رضي الله عنها:  رأيتك في المنام مرتين، أرى أنك في سرقة من حرير أتاني بك الملك  أي: في قطعة من جيد الحرير.
 وقال ابن دريد : سرقت مفاصله، كفرح سرقا، محركة: ضعفت وقال غيره: كانسرقت ومنه قول الأعشى:
  فهي تتلو رخص الظلوف ضئيلا                      فاتر الطرف في قواه انسراق أي: فتور وضعف .
 والشيء: خفي هكذا في سائر النسخ، وهو مكرر.
 وسرقة، محركة: أقصى ماء لضبة بالعالية كذا في التكملة.

  وأبو عائشة: مسروق بن الأجدع بن مالك الهمداني: تابعي كبير، والأجدع اسمه عبد الرحمن، من أهل الكوفة، رأى مسروق أبا بكر وعمر، وروى عن عبد الله، وعائشة، وكان من عباد أهل الكوفة، روى عنه أهلها، ولاه زياد على السلسلة، ومات بها سنة 163 روى عنه الشعبي والنخعي، قاله ابن حبان.
 ومسروق بن المرزبان: محدث قال أبو حاتم: ليس بقوي.
 وفاته: مسروق بن أوس اليربوعي: تابعي، روى عن عمرو وأبي موسى، وعنه حميد بن هلال.
 وسرق كركع: ع، بسنجار بظاهر مدينتها.
 وأيضا كورة بالأهواز ومدينتها دورق، قال يزيد بن مفرغ:
  إلى الفيف الأعلى إلى رامهرمز                      إلى قريات الشيخ من نهر سرقا وقال أنس بن زنيم يخاطب الحارث ابن بدر الغداني حين ولاه عبيد الله بن زياد سرق:
  ولا تحقرن يا حار شيئا أصبتـه                      فحظك من ملك العراقين سرق وسرق بن أسد الجهني نزيل الإسكندرية: صحابي رضي الله عنه، ويقال فيه أيضا: الأنصاري له حديث في التغليس، وقال ابن عبد البر: يقال: إنه رجل من بني الديل، سكن مصر وكان اسمه الحباب فيما يقولون فابتاع من بدوي راحلتين كان قدم بهما المدينة، فأخذهما، ثم هرب، وتغيب عنه، قال: وبعضهم يقول في حديثه هذا: إنه لما ابتاع من البدوي راحلتيه أتى بهما إلى دار لها بابان ثم أجلسه على باب دار ليخرج إليه بثمنهما، فخرج من الباب الآخر، وهرب بهما، فأخبر رسول الله صلى الله عليه وسلم بذلك، فقال: التمسوه، فلما أتى به قال: أنت سرق في حديث فيه طول وكان سرق يقول: لا أحب أن أدعى بغير ما سماني به رسول الله صلى الله عليه وسلم.
 وأبو حامد أحمد بن سرق المروزي: إخباري حدث عن إبراهيم ابن الحسن وجماعة، قال الحافظ ابن حجر: وزعم أبو أحمد العسكري  أن الصحابي بتخفيف الراء، وأن المحدثين يشددونها  .
 والسوارقية: ة بين الحرمين الشريفين، من مضحيات حاج العراق بالحدرة، وضبطه بعض بضم السين، وقال: تعرف بأبي بكر الصديق رضي الله عنه.
 قلت: وهذا هو الصواب في الضبط، كما سمعت ذلك من أفواه أهلها، وأنكروا الفتح، ومنها: أبو بكر محمد ابن عتيق بن بحر بن أحمد البكري السوارقي، شريف فقيه شاعر، سار إلى خراسان، ومات بطوس، سنة 538 سمع منه ابن السمعاني شيئا من شعره.
 والسرقين بالكسر وقد يفتح: معرب سركين معروف، ويقال أيضا بالجيم بدل القاف.
 والسوارق: الجوامع، جمع سارقة قال أبو الطمحان:
  ولم يدع داع مثلكم لعـظـيمة                      إذا أزمت بالساعدين السوارق والمراد بالجوامع: جوامع الحديد التي تكون في القيود.
 وقيل: السوارق: الزوائد في فراش القفل وبه فسر قول الراعي:
  وأزهر سخي نفسه عن تلاده                      حنايا حديد مقفل وسوارقـه وساروق: ة وفي العباب: بلد بالروم سمي باسم بانيه سارو، فعرب بقاف في آخره.
 قلت: وفي المعجم لياقوت: أن سارو، اسم مدينة همذان ثم عرب فانظره. وسراقة، كثمامة: ابن كعب بن عمرو بن عبد العزي الأنصاري النجاري المازني، بدري، توفي في زمن معاوية. و سراقة بن عمرو بن عطية النجاري المازني، بدري، استشهد يوم مؤتة.
 وسراقة بن الحارث بن عدي ابن عجلان، استشهد يوم حنين .
 وسراقة بن مالك بن جعشم المدلجي الكناني، أبو سفيان، أسلم بعد الطائف.

  وسراقة بن أبي الحباب كذا في النسخ، والصواب ابن الحباب، واستشهد يوم حنين، قيل: هو وابن الحارث الذي تقدم واحد، وقيل: بل هما اثنان، كما فعله المصنف.
 وسراقة بن عمرو الذي صالح أهل أرمينية، ومات هناك في خلافة عمر، ولقبه ذو النون صوابه: ذو النور، لأنه يرى على قبره نور، فلقب به: صحابيون رضي الله عنهم.
 وفاته في الصحابة: سراقة بن عمير : أحد البكائين، وسراقة بن المعتمر بن أذاة ، ذكره ابن الكلبي. وسراقة بن المعتمر بن أنس ، ذكره إبراهيم بن الأمين الحافظ في ذيله على الاستيعاب، وقال ابن الأثير: سراقة بن مالك القرشي: محدث، عن محمد بن عبد الرحمن بن يونان، وعنه موسى بن يعقوب الزمعي، قتل سنة 131 .
 وقول الجوهري: سراقة بن جعشم وهم، وإنما هو جده قال شيخنا: لا وهم فيه، لأنه نسبه إلى جده، فقد ذكر في الميم أنه سراقة ابن مالك بن جعشم: صحابي، فهو نظير قول المصنف نفسه: أحمد بن حنبل، ونظير قول العامة، محمد بن عبد المطلب، ووالدهما عبد الله، والشهرة كافية .
 وسموا، سارقا: وسراقا كشداد ، ومسروقا، وسراقة، وأنشد سيبويه في الأخير:
  هذا سراقة للـقـرآن يدرسـه                      والمرء عند الرشا إن يلقها ذيب والتسريق: النسبة إلى السرقة ومنه قراءة أبي البرهسم وابن أبي عبلة:  إن ابنك سرق  بضم السين وكسر الراء المشددة.
 والمسترق: الناقص الضعيف الخلق عن ابن عباد ، يقال: هو مسترق القول، أي: ضعيف ، وهو مجاز، كما في الأساس.
 ومن المجاز: المسترق: المستمع مختفيا كما يفعل السارق.
 ومن المجاز: رجل مسترق العنق أي: قصيرها مقبضها، كما في المحيط والأساس.
 ويقال: هو يسارق النظر إليه، أي: يطلب غفلة منه لينظر إليه وكذلك استراق النظر، وتسرقه، وهو مجاز.
 وانسرق: فتر وضعف وهذا قد تقدم قريبا، فهو تكرار، وتقدم شاهده من قول الأعشى يصف الظبي:
  فاتر الطرف في قواه انسراق وانسرق عنهم: إذا خنس ليذهب.
 ويقال: تسرق: إذا سرق شيئا فشيئا ومنه قول رؤبة:
  وهاجني جلابة تسرقا
  شعري ولا يزكو له ما لزقا والإستبرق للغليظ من الديباج معرب استبره، ذكره بعض هنا، وقد ذكره في ب رق وسبق ما يتعلق به هناك.
 ومما يستدرك عليه: رجل سارق، من قوم سرقة، وسراق وسروق من قوم سرق، وسروقة ، ولا جمع له، إنما هو كصرورة.
 وكلب سروق لا غير، قال:
  ولا يسرق الكلب السروق نعالها وفي المثل:  سرق السارق فانتحر  نقله الجوهري، قال الصاغاني: أي سرق منه فنحر نفسه غما، يضرب لمن ينتزع منه ما ليس له فيفرط جزعه. والاستراق: الختل سرا، كالذي يستمع، وهو مجاز .
 والتسرق: اختلاس النظر والسمع، قال القطامي:
  بخلت عليك فما تجود بنـائل                      إلا اختلاس حديثها المتسرق والسراقة، بالضم: اسم ما سرق، كما قيل: الخلاصة، والنقاية: لما خلص ونقي، وبها سمي سراقة. وعنده سراقات الشعر، ومنه قول ابن مقبل:
  فأما سراقات الهجاء فإنها                      كلام تهاداه اللئام تهـاديا وسرقه تسريقا بمعنى سرقه، قاله ابن بري، وأنشد للفرزدق:
  لا تحسبن دراهما سرقتها                      تمحو مخازيك التي بعمان أي: سرقتها.

  ومن المجاز: سرق صوته، وهو مسروق الصوت: إذا بح صوته، نقله الزمخشري، ومنه قول الأعشى:
  فيهن مخروف النواصف مس                      روق البغام شادن أكـحـل أراد أن في بغامه غنة، فكأن صوته مسروق.
 ومسرقان، بضم الراء: موضع ، قال يزيد بن مفرغ الحميري وجمع بينه وبين سرق -:
  سقى هزم الأوساط منبجس العرى                      منازلها من مسرقـان وسـرقـا قال ابن بري: ويقال لسارق الشعر: سراقة، ولسارق النظر إلى الغلمان: شافن، ويقال: سرقت يا قوم، أي: سرقت غرفتي.
 واسترق الكاتب بعض المحاسبات. إذا لم يبرزه، وهو مجاز، وسرقنا ليلة من الشهر: إذا نعموا فيها.
 وسرقتني عيني: غلبتني، وهو مجاز . وقال ابن عباد: السورق بالضم داء بالجوارح.
 ومحلة مسروق: قرية بمصر.

##### Türkçe

**سرق**’tan onun şeyini **يسرق** **سرقا** olarak çaldı; harekeli; ve **ككتف** gibi; ve **سرقة** harekeli; ve **كفرحة** gibi; ve **سرقا** fetha ile; ve belki dediler ki: **سرقه مالا**; **الصحاح**’ta olduğu gibi.
Ve kölenin satımında dersin ki: **برئت إليك من الإباقش والسرق**. Ve **استرقه**; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; ve inşad etti:
  **بعتكها زانية أو تسترق**
  **إن الخبيث للخبيث يتفق**
İbn ‘Arefe dedi: Araplar katında **السارق**: gizlenerek bir **حزر**’a gelip başkasına ait bir malı alan kimsedir; eğer onu açıktan alırsa, o **مختلس**’tir, ve **مستلب**’tir, ve **منتهب**’tir, ve **محترس**’tir; eğer elindekini menederse o **غاضب**’tır.

İsim **السرقة** fetha ile; ve **كفرحة** gibi; ve **كتف** gibi; ve Cevherî yalnız son ikisiyle yetindi; birincisini **الصاغن** nakletti.

İbn Düreyd dedi: **سرق** şey’i **كفرح** gibi: gizlendi; Yunus böyle der; ve inşad etti:
  **وتبيت منتبذ القذور كـأنـمـا                      سرقت بيوتك أن تزور المرفدا**
**القذور**: develerin bereketlenmediği (dişiler); ve **المرفد**: içinde **ترفد** ettiğin (yer).

Ve **السرق** harekeli: ipeğin yarıklarıdır. Ebû ‘Ubeyd dedi: beyaz olan; ve ‘Accâc için inşad etti:
  **ونسجت لوامع الحرور**
  **من رقرقان آلها المسجور**
  **سبائبا كسرق الحرير**
yahut ipek genel olarak. Ebû ‘Ubeyd dedi: aslı Farsçada **سره**’dir; yani: iyi; onu Arapçalaştırdılar; tıpkı yük için **برق**’ı ve kaftan için **يلمق**’u Arapçalaştırdıkları gibi; ikisi de **بره** ve **يلمه**’dir; bir tanesi **هاء** iledir. Ve ondan hadis: Peygamber صلى الله عليه وسلم, Âişe رضي الله عنها’ya dedi: **رأيتك في المنام مرتين، أرى أنك في سرقة من حرير أتاني بك الملك**; yani: iyi ipekten bir parça içinde.

İbn Düreyd dedi: **سرقت** onun eklemleri, **كفرح** gibi, **سرقا** olarak, harekeli: zayıfladı. Başkası dedi: **كانسرقت**; ve ondan A‘şâ’nın sözü:
  **فهي تتلو رخص الظلوف ضئيلا                      فاتر الطرف في قواه انسراق**
yani: gevşeklik ve zayıflık.

Ve şey: gizlendi; diğer bütün nüshalarda böyledir; ve o tekrardır.

Ve **سرقة** harekeli: ‘Âliye’de **ضبة**’ye ait suyun en ucu; **التكملة**’de böyle.

Ve **أبو عائشة**: **مسروق بن الأجدع بن مالك الهمداني**: büyük bir tâbiî; ve **الأجدع**’ın adı **عبد الرحمن**’dır; Kûfe ehlindendir; **مسروق** Ebû Bekir’i ve Ömer’i gördü; ve Abdullah’tan ve Âişe’den rivayet etti; ve Kûfe ehlinin âbidlerindendi; Kûfe ehli ondan rivayet etti; Ziyâd onu **السلسلة** üzerine vali yaptı; ve orada 163 yılında öldü; Şa‘bî ve Neha‘î ondan rivayet etti; İbn Hibbân söyledi.

Ve **مسروق بن المرزبان**: bir muhaddis; Ebû Hâtim dedi: güçlü değildir.

Ve vefatı: **مسروق بن أوس اليربوعي**: tâbiî; Amr’dan ve Ebû Mûsâ’dan rivayet etti; ondan da Humeyd b. Hilâl (rivayet etti).

Ve **سرق** **كركع** gibi: bir yer adı; Sincâr’da, şehrinin dış tarafında.

Ve ayrıca Ahvâz’da bir **كورة**; şehri **دورق**’tur. Yezîd b. Müferrığ dedi:
  **إلى الفيف الأعلى إلى رامهرمز                      إلى قريات الشيخ من نهر سرقا**
Enes b. Zenîm, Ubeydullah b. Ziyâd onu **سرق**’a vali kıldığında, Hâris b. Bedr el-Gadânî’ye hitap ederek dedi:
  **ولا تحقرن يا حار شيئا أصبتـه                      فحظك من ملك العراقين سرق**
Ve **سرق بن أسد الجهني** İskenderiye sakini: sahâbî رضي الله عنه; ve onda ayrıca denir ki: **الأنصاري**; onun **التغليس** hakkında bir hadisi vardır. İbn Abdilberr dedi: denilir ki: o Benî’d-Deyl’den bir adamdır; Mısır’a yerleşti; ve adı, dediklerine göre, **الحباب** idi; sonra bir bedevîden, onlarla Medine’ye gelmiş iki binek satın aldı; onları aldı; sonra kaçtı; ve ondan gizlendi. Dedi: bazısı onun bu hadisinde şöyle der: o, bedevîden iki bineğini satın alınca, onları iki kapısı olan bir eve getirdi; sonra onu bir evin kapısına, bedellerini ona çıkarmak için oturttu; sonra öteki kapıdan çıktı; ve onlarla kaçtı. Bununla Resûlullah صلى الله عليه وسلم’e haber verildi; o da dedi: **التمسوه**. Ona gelindiğinde dedi: **أنت سرق**; uzun bir hadis içinde. Ve **سرق** derdi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in beni adlandırdığı şeyden başkasıyla çağrılmayı sevmem.

Ve **أبو حامد أحمد بن سرق المروزي**: bir haberci; İbrâhîm b. el-Hasen’den ve bir cemaatten hadis etti. Hâfız İbn Hacer dedi: Ebû Ahmed el-‘Askerî iddia etti ki sahâbî, **الراء**’ı hafifletmekledir; muhaddisler ise onu şeddelerler.

Ve **السوارقية**: iki Harem-i Şerîf arasında bir yer; Hadra’da Irak hacısının konak yerlerindendir; bazıları onu **السين**’i damme ile ضبط etti; ve dedi: Ebû Bekir es-Sıddîk رضي الله عنه ile bilinir.

Dedim: ضبطta doğru olan budur; bunu, ahalisinin ağızlarından işittiğim gibi; fethayı inkâr ettiler. Ve ondan: **أبو بكر محمد ابن عتيق بن بحر بن أحمد البكري السوارقي**; şerif, fakih, şair; Horasan’a gitti; ve Tûs’ta 538 yılında öldü; İbnü’s-Sem‘ânî ondan şiirinden bir şey işitti.

Ve **السرقين** kesre ile, bazen fetha da edilir: ma‘rreb **سركين**; bilinen. Ve ayrıca **الجيم** ile, **القاف** yerine, denilir.

Ve **السوارق**: **الجوامع**; **سارقة**’nın cem‘i. Ebû’t-Tamhân dedi:
  **ولم يدع داع مثلكم لعـظـيمة                      إذا أزمت بالساعدين السوارق**
**الجوامع** ile murad: kayıtlarda bulunan demirin **جوامع**’ıdır.

Ve denildi: **السوارق**: kilidin yatağındaki çıkıntılardır; ve onunla Râ‘î’nin sözü tefsir edildi:
  **وأزهر سخي نفسه عن تلاده                      حنايا حديد مقفل وسوارقـه**
Ve **ساروق**: bir yer; ve **العباب**’da: Rum’da bir belde; onu bina eden **سارو**’nun adıyla adlandırıldı; sonra sonunda **قاف** ile Arapçalaştırıldı.

Dedim: Yâkût’un **المعجم**’inde: **سارو**’nun Hemedân şehrinin adı olduğu, sonra Arapçalaştırıldığı (vardır); ona bak. Ve **سراقة** **كثمامة** gibi: Ensârî Neccârî Mâzinî’den, **ابن كعب بن عمرو بن عبد العزي**; Bedrî; Muâviye zamanında vefat etti. Ve **سراقة بن عمرو بن عطية النجاري المازني**; Bedrî; Mu’te gününde şehid oldu.

Ve **سراقة بن الحارث بن عدي ابن عجلان**; Huneyn gününde şehid oldu.

Ve **سراقة بن مالك بن جعشم المدلجي الكناني**; Ebû Süfyân; Tâif’ten sonra Müslüman oldu.

Ve **سراقة بن أبي الحباب** nüshalarda böyle; doğrusu **ابن الحباب**’dır; **حنين** günü şehid oldu. Denildi: o ve daha önce geçen **ابن الحارث** birdir; denildi: bilakis ikisi ikidir; musannifin yaptığı gibi.

Ve **سراقة بن عمرو** ki **أرمينية** ehliyle sulh yaptı; orada **عمر** hilâfeti zamanında öldü. Lakabı **ذو النون**; doğrusu: **ذو النور**; çünkü kabri üzerinde bir nur görülür; onunla lakaplandı: sahâbîlerdir, Allah onlardan razı olsun.

Sahâbîler içinde onun vefat ettirdikleri: **سراقة بن عمير**: ağlayanlardan biridir; ve **سراقة بن المعتمر بن أذاة**; onu **ابن الكلبي** zikretti. Ve **سراقة بن المعتمر بن أنس**; onu hâfız **إبراهيم بن الأمين** **الاستيعاب** üzerine zeylinde zikretti. Ve **ابن الأثير** dedi: **سراقة بن مالك القرشي**: muhaddis; **محمد بن عبد الرحمن بن يونان**’dan (rivayet eder); ondan da **موسى بن يعقوب الزمعي** (rivayet etti); 131 yılında öldürüldü.

Ve **الجوهري**’nin sözü: **سراقة بن جعشم** vehimdir; ancak o onun dedesidir. Şeyhimiz dedi: onda vehim yoktur; çünkü onu dedesine nisbet etti; nitekim **الميم**’de onun **سراقة ابن مالك بن جعشم**: sahâbî olduğunu zikretti; bu, musannifin bizzat kendi sözü olan **أحمد بن حنبل** sözüne benzer; ve avâmın sözü olan **محمد بن عبد المطلب**’a benzer; ikisinin babası **عبد الله**’dır; şöhret yeterlidir.

Ve adlandırdılar: **سارقا**; ve **سراقا** ( **شداد** gibi); ve **مسروقا**; ve **سراقة**. Ve **سيبويه** sonuncusunda inşad etti:
  هذا **سراقة** للـقـرآن يدرسـه                      والمرء عند الرشا إن يلقها ذيب
Ve **التسريق**: hırsızlığa nisbet etmektir; ondan **أبي البرهسم** ve **ابن أبي عبلة**’nin kıraati:  **إن ابنك سرق**  sîn’in dammesi ve şeddeli râ’nın kesresiyle.

Ve **المسترق**: eksik, yaratılışı zayıf olan; **ابن عباد**’dan. Denir: o **مسترق القول**’dür; yani: zayıftır; bu mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve mecazdan: **المسترق**: hırsızın yaptığı gibi gizlenerek dinleyen.

Ve mecazdan: **رجل مسترق العنق**; yani: boynu kısa, tutacağı (kavranacak yeri) dar; **المحيط** ve **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve denir: o, ona bakışı **يسارق**; yani: ona bakmak için ondan bir gaflet ister; aynı şekilde **استراق النظر** ve **تسرقه**; bu mecazdır.

Ve **انسرق**: gevşedi ve zayıfladı; bu az önce geçti; o halde tekrardır. Ve **الأعشى**’nın ceylanı vasfederken sözünden şahidi geçti:
  فاتر الطرف في قواه انسراق
Ve **انسرق عنهم**: gizlenip gitmek için geri çekildiği zaman.

Ve denir: **تسرق**: bir şeyi azar azar çaldığı zaman. Ondan **رؤبة**’nin sözü:
  وهاجني جلابة تسرقا
  شعري ولا يزكو له ما لزقا
Ve **الإستبرق**: kalın dibâc içindir; **استبره**’den muarrebdir. Bazısı onu burada zikretti; onu **ب رق**’ta zikretmişti; onunla ilgili olan orada geçti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل سارق**; **قوم سرقة**’den; ve **سراق** ve **سروق** **قوم سرق**’tan; ve **سروقة**; onun cemi yoktur; ancak o **صرورة** gibidir.

Ve **كلب سروق**; başkası değil. Dedi:
  ولا يسرق الكلب السروق نعالها
Ve meselde:  **سرق السارق فانتحر**  onu **الجوهري** nakletti. **الصاغاني** dedi: yani ondan çaldı da kederden kendini boğazladı; kendisinden kendine ait olmayan şey çekilip alınan da aşırı feryat eden kimse hakkında darb-ı mesel yapılır. Ve **الاستراق**: gizlice aldatmadır; dinleyen gibi; bu mecazdır.

Ve **التسرق**: bakışı ve işitmeyi kapıp almaktır. **القطامي** dedi:
  بخلت عليك فما تجود بنـائل                      إلا اختلاس حديثها المتسرق
Ve **السراقة** damme ile: çalınan şeyin adıdır; **الخلاصة** ve **النقاية** denildiği gibi: arıtılan ve temizlenen şey için. Ve onunla **سراقة** adlandırıldı. Ve onun yanında **سراقات الشعر** vardır. Ondan **ابن مقبل**’in sözü:
  فأما سراقات الهجاء فإنها                      كلام تهاداه اللئام تهـاديا
Ve **سرقه تسريقا** “onu çaldı” manasındadır; bunu **ابن بري** söyledi. Ve **الفرزدق**’a ait olarak inşad etti:
  لا تحسبن دراهما سرقتها                      تمحو مخازيك التي بعمان
Yani: **سرقتها**.

Ve mecazdan: **سرق صوته**; ve o **مسروق الصوت**’tur: sesi kısıldığı zaman. Onu **الزمخشري** nakletti. Ondan **الأعشى**’nın sözü:
  فيهن مخروف النواصف مس                      روق البغام شادن أكـحـل
Maksadı: onun böğürmesinde bir genizlilik vardır; sanki sesi çalınmış gibidir.

Ve **مسرقان** râ’nın dammesiyle: bir yerdir. **يزيد بن مفرغ الحميري** dedi ve onu **سرق** ile bir araya getirdi:
  سقى هزم الأوساط منبجس العرى                      منازلها من مسرقـان وسـرقـا
**ابن بري** dedi: şiir hırsızına **سراقة** denir; oğlanlara bakışı çalana **شافن** denir. Ve denir: **سرقت يا قوم**; yani: odamı (**غرفتي**) çaldınız.

Ve kâtip bazı muhasebeleri **استرق** etti: onu ortaya koymadığı zaman; bu mecazdır. Ve ayın gecelerinden bir geceyi **سرقنا**: onda nimetlendikleri zaman. Ve gözüm beni **سرقتني**: bana galip geldi; bu mecazdır. Ve **ابن عباد** dedi: **السورق** damme ile uzuvlarda bir hastalıktır.

Ve **محلة مسروق**: Mısır’da bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَرَقَ مِنْهُ مَالًا
1 سَرَقَ مِنْهُ مَالًا ذ , (S, Mgh, O, Msb,) or الشَّىْءَ, (K,) and سَرَقَهُ مَالًا, (S, Mgh, O, Msb,) thus also they sometimes said, (S, O,) the prep. being suppressed for the sake of alleviation, but meant to be understood, (Ham p. 155,) aor. سَرِقَ inf. n. سَرَقٌ (S, Mgh, O, Msb, K) and سَرِقٌ and سَرَقَةٌ (Mgh, K) and سَرِقَةٌ and سَرْقٌ, (K,) He stole from him property, [or the thing,] i. e. he took it [from him] secretly, and by artifice; (Mgh;) or he came clandestinely to a place of custody, and took what belonged to him, namely, another person; (O, K;) as also ↓ استرقهُ [followed by مِنْهُ]. (IAar, K.) And سَرَقَهُمْ [alone, He stole from them; or robbed them]. (JK and K in art. بوق.) It is said in a prov., سُرِقَ السَّارِقُ فَانْتَحَرَ (S, O) The thief was robbed, and in consequence slew himself: applied to him who has a thing not belonging to him taken from him, and whose impatience consequently becomes excessive. (Meyd, * O.) And ↓ سرّقهُ, inf. n. تَسْرِيقٌ signifies the same as سَرَقَهُ: El-Farezdak says,
لَا تَحْسِبَنَّ دَرَاهِمًا سَرَّقْتَهَا
تَمْحُو مَخَازِيكَ الَّتِى بِعُمَانِ
[By no means reckon thou that dirhems which thou stolest will efface thy disgraceful practices that were committed in 'Omلn]. (IB, TA.) And you say in selling a slave, بَرِئْتُ اـِلَيْكَ مِنَ الاـِبَاقِ وَالسَّرَقِ [I am irresponsible to thee for running away and stealing]. (TA.) ― -b2- One says also, سَرَقَ السَّمْعَ, meaning استرقهُ . (Msb. See 3.) ― -b3- And سُرِقَ صَوْتُهُ [lit. His voice was stolen], meaning (tropical:) he became hoarse. (Z, TA.) ― -b4- And سرقت يا قوم [app. سُرِقْتُ يَا قَوْمِ, expl. as meaning سرقت عرضى, which I think a mistranscription for سُرِقْتُ عِرْضِى, i. e. (assumed tropical:) I have been robbed of my honour, or reputation, O my people]. (TA.) ― -b5- And سَرَقْنَا لَيْلَةً مِنَ الشَّهْرِ (assumed tropical:) We passed pleasantly, or with enjoyment, a night of the month. (TA.) ― -b6- And سَرَقَتْنِى عَيْنِى (tropical:) My eye overcame me. (TA.) -A2- سَرِقَ, aor. سَرَقَ , (Yoo, IDrd, K,) inf. n. سَرَقٌ, (TK,) said of a thing, (Yoo, IDrd,) i. q. خَفِىَ [It was, or became, unperceived, or imperceptible, or hardly perceived or perceptible, &c.]. (Yoo, IDrd, K.) ― -b2- And سَرِقَتْ مَفَاصِلُهُ, aor. as above, (IDrd, K,) and so the inf. n., (TA,) His joints became weak, or feeble; (IDrd, K;) as also ↓ انسرقت. (K.)

سرّقهُ
2 سرّقهُ ذ : see 1. ― -b2- Also, (S,) inf. n. تَسْرِيقٌ, (K,) He attributed to him [or accused him of] theft. (S.) It is said in the Kur [xii. 81], accord. to one reading, اـِنَّ ابْنَكَ سُرِّقَ [Verily thy son has been accused of theft]. (S.)

هُوَ يُسَارِقُ النَّظَرَ اـِلَيْهِ
3 هُوَ يُسَارِقُ النَّظَرَ اـِلَيْهِ ذ (tropical:) He avails himself of, (S, O,) or seeks, (K,) his inadvertence, to look at him: (S, O, K:) [he takes an opportunity of looking at him by stealth:] and in like manner one uses the phrases النَّظَرِ ↓ اِسْتَراقُ and ↓ تَسَرُّقُهُ [as meaning (tropical:) the taking an opportunity of looking by stealth]: and ↓ التَّسَرُّقُ [alone] signifies (assumed tropical:) the taking an opportunity of looking and of hearing: (TA:) [and the hearing discourse by stealth; as is indicated in the TA:] and السَّمْعَ ↓ استرق [and استرق alone, as appears from an explanation of the part. n. مُسْتَرِقٌ, below,] (tropical:) He listened, (S, O,) or heard, (Msb,) by stealth; (S, O, Msb;) as also السَّمْعَ ↓ سَرَقَ. (Msb.)

تسرّق
5 تسرّق ذ He stole [by degrees, or] one thing and then another. (O, K.) So in the phrase تسرّق شِعْرِى [He stole my poetry, bit by bit], used by Ru-beh. (O, TA.) ― -b2- See also 3, in two places.

انسرق
7 انسرق ذ He went, drew, or shrank, back, in order to go away, عَنْهُمْ from them. (K, TA. [In this and the following sense, the verb is erroneously written in the CK اَسْرَقَ.]) ― -b2- And He was, or became, languid, and weak, or feeble. (O, K, TA.) See also 1, last sentence.

استرق
8 استرق ذ : see 1, first sentence: ― -b2- and see 3, in two places. [See also كَبِيسٌ.] ― -b3- Also (tropical:) He deceived, or circumvented, secretly, [or by stealth,] like him who [so] listens. (TA.) ― -b4- And you say, استرق الكَاتِبُ بَعْضَ المُحَاسَبَاتِ (tropical:) The writer suppressed some of the items of the reckoning. (TA.)

سَرْقَنَ الأَرْضَ
Q. Q. 1 سَرْقَنَ الأَرْضَ ذ He manured the land with سِرْقِين. (L in art. سرقن.)

سَرَقٌ
سَرَقٌ ذ Oblong pieces (S, O, Msb, * K) of silk; (S, O, Msb;) accord. to A'Obeyd, (S, O,) of white silk: (S, O, K:) or silk in general:  (K:) said by A'Obeyd to be arabicized from the Pers. سَرَهْ, meaning “ good: ” (S, O:) n. un. with ة; (S, O, Msb;) which is expl. as meaning a piece of good silk. (TA.)

سَرِقٌ
سَرِقٌ ذ and ↓ سَرِقَةٌ [the former of which is said in the Mgh and K, and the latter in the K, to be an inf. n., are also said to be] substs. from سَرَقَ, [as such signifying Theft,] as also ↓ سَرْقَةٌ, (O, K,) or ↓ سِرْقَةٌ. (Msb.)

سَرْقَةٌ
سَرْقَةٌ ذ : see what next precedes.

سِرْقَةٌ
سِرْقَةٌ ذ : see what next precedes.

سَرِقَةٌ
سَرِقَةٌ ذ : see سَرِقٌ. ― -b2- Also, (Msb,) A thing stolen; (Mgh, Msb;) and so ↓ سُرَاقَةٌ; [pl. of the latter سُرَاقَاتٌ;] whence the saying عِنْدَهُ سُرَاقَاتُ الشِّعْرِ [He has stolen things of poetry or verse]. (TA.)

سِرْقِينٌ
سِرْقِينٌ ذ , (K, and S and Msb in art. سرج,) sometimes written سَرْقِينٌ, (K,) as also سَرْجِين, (Msb, TA,) Dung of horses or other solid-hoofed animals, syn. رَوْثٌ, and زِبْلٌ, (Msb,) or fresh dung of camels, sheep and goats, wild oxen, and the like; (TA in art. ذأر;) a manure for land: (L:) arabicized from سركين [or سَرْگِينْ], (Msb, K,) a Pers. word. (Msb.) [See سِرْجِينٌ, in art. سرج.]

سَرُوقٌ
سَرُوقٌ ذ [Thievish; a great thief]; an epithet applied to a man, and to a dog: pl. سُرُقٌ. (TA.)

سُرَاقَةٌ
سُرَاقَةٌ ذ : see سَرِقَةٌ. ― -b2- Also A stealer of poetry or verses. (TA.)

سَرُوقَةٌ
سَرُوقَةٌ ذ [Very thievish; a very great thief]: it has no pl. (TA.)

سَارِقٌ
سَارِقٌ ذ [Stealing; a thief; or] one who comes clandestinely to a place of custody, and takes what does not belong to him: (O:) pl. سَرَقَةٌ and سُرَّاقٌ (TA) and سُرَّقٌ. (Mgh.)

سُورَقٌ
سُورَقٌ ذ A certain disease in the members, or limbs. (Ibn-'Abbلd, O.)

سَارِقَةٌ
سَارِقَةٌ ذ sing. of سَوَارِقُ, which signifies [Collars by means of which the two hands are confined together to the neck, called also] جَوَامِعُ, (O, K, TA,) of iron, attached to fetters or shackles. (TA.) ― -b2- And the pl., سَوَارِقُ, signifies also The adjuncts (زَوَائِد) in the catches (فَرَاش [q. v.]) of a lock. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

مَسْرُوقُ الصَّوْتِ
مَسْرُوقُ الصَّوْتِ ذ [lit. Having the voice stolen,] means (tropical:) hoarse in voice. (Z, TA.) And hence, مَسْرُوقُ البُغَامِ (tropical:) [A young gazelle] having a nasal sound, or twang, in its cry; as though its voice were stolen: a phrase used by El-Aashà. (TA.)

مُسْتَرِقٌ
مُسْتَرِقٌ ذ (tropical:) Listening by stealth, (K, TA,) like the thief. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Defective, weak in make. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b3- مُسْتَرِقُ القَوْلِ (tropical:) Weak in speech or saying. (A, TA.) ― -b4- مُسْتَرِقُ العُنُقِ (tropical:) Short in the neck; (Ibn-'Abbلd, O, K, TA;) applied to a man; (Ibn-'Abbلd, O, TA;) contracted therein. (A, TA.) [In the CK, المُسْرِقُ is erroneously put for المُسْتَرِقُ.]

##### Türkçe

سَرَقَ مِنْهُ مَالًا
1 **سَرَقَ مِنْهُ مَالًا** ذ, (S, Mgh, O, Msb,) yahut **الشَّىْءَ**, (K,) ve **سَرَقَهُ مَالًا**, (S, Mgh, O, Msb,) böylece onlar bazen de söylediler, (S, O,) hafifletme için edat hazfedilmiş olarak, fakat anlaşılması murad edilmiş olarak, (Ham s. 155,) muzârîsi **سَرِقَ**; mastarı **سَرَقٌ** (S, Mgh, O, Msb, K) ve **سَرِقٌ** ve **سَرَقَةٌ** (Mgh, K) ve **سَرِقَةٌ** ve **سَرْقٌ**, (K,) O, ondan malı [yahut şeyi] çaldı; yani onu [ondan] gizlice ve hile ile aldı; (Mgh;) yahut bir muhafaza yerine gizlice geldi ve ona ait olanı, yani başka bir kimseye ait olanı aldı; (O, K;) bunun gibi ↓ **استرقهُ** [**مِنْهُ** ile]. (IAar, K.) Ve **سَرَقَهُمْ** [yalnız başına, Onlardan çaldı; yahut onları soydu]. (JK ve K, بوق maddesinde.) Bir darb-ı meselde denir: **سُرِقَ السَّارِقُ فَانْتَحَرَ** (S, O) “Hırsız soyuldu da bunun üzerine kendini öldürdü”: kendisinden kendisine ait olmayan bir şey alınan ve bunun neticesinde sabırsızlığı aşırı olan kimseye uygulanır. (Meyd, * O.) Ve ↓ **سرّقهُ**, mastarı **تَسْرِيقٌ**, **سَرَقَهُ** ile aynı mânâya gelir: el-Ferezdak der ki,
لَا تَحْسِبَنَّ دَرَاهِمًا سَرَّقْتَهَا
تَمْحُو مَخَازِيكَ الَّتِى بِعُمَانِ
[“Çaldığın dirhemlerin, ‘Umân’da işlediğin rezilliklerini sileceğini asla sanma.”] (IB, TA.) Ve bir köle satarken dersin: **بَرِئْتُ اـِلَيْكَ مِنَ الاـِبَاقِ وَالسَّرَقِ** [“Kaçma ve çalma hususunda sana karşı sorumluluktan beri oldum.”]. (TA.) ― -b2- Yine denir: **سَرَقَ السَّمْعَ**, mânâsı **استرقهُ**. (Msb. 3’e bak.) ― -b3- Ve **سُرِقَ صَوْتُهُ** [lafzen: “Sesi çalındı”], mânâsı (mecazen:) sesi kısıldı. (Z, TA.) ― -b4- Ve **سرقت يا قوم** [görünüşe göre **سُرِقْتُ يَا قَوْمِ**, **سرقت عرضى** mânâsıyla açıklanmıştır; bunun, bence, **سُرِقْتُ عِرْضِى** için bir yanlış yazım olması gerekir; yani (varsayılan mecaz:) “Ey kavmim, ırzımdan/itibarımdan soyuldum.”]. (TA.) ― -b5- Ve **سَرَقْنَا لَيْلَةً مِنَ الشَّهْرِ** (varsayılan mecaz:) “Ayın bir gecesini hoşça, yahut zevk ile geçirdik.” (TA.) ― -b6- Ve **سَرَقَتْنِى عَيْنِى** (mecazen:) “Gözüm bana galip geldi.” (TA.)

-A2- **سَرِقَ**, muzârîsi **سَرَقَ**, (Yoo, IDrd, K,) mastarı **سَرَقٌ**, (TK,) bir şey hakkında söylenir, (Yoo, IDrd,) **خَفِىَ** ile aynı mânâdadır [Fark edilmedi; yahut fark edilmez oldu; yahut güç fark edilir oldu, vb.]. (Yoo, IDrd, K.) ― -b2- Ve **سَرِقَتْ مَفَاصِلُهُ**, muzârîsi yukarıdaki gibi, (IDrd, K,) ve mastar da böyledir, (TA,) “Eklemleri zayıfladı, yahut gevşedi”; (IDrd, K;) bunun gibi ↓ **انسرقت**. (K.)

سرّقهُ
2 **سرّقهُ** ذ: 1’e bak. ― -b2- Ayrıca, (S,) mastarı **تَسْرِيقٌ**, (K,) Ona hırsızlık isnat etti [yahut onu hırsızlıkla itham etti]. (S.) Kur’ân’da [xii. 81], bir kıraate göre, denir: **اـِنَّ ابْنَكَ سُرِّقَ** [“Şüphesiz oğlun hırsızlıkla itham edildi.”]. (S.)

هُوَ يُسَارِقُ النَّظَرَ اـِلَيْهِ
3 **هُوَ يُسَارِقُ النَّظَرَ اـِلَيْهِ** ذ (mecazen:) Onun gafletinden faydalanır, (S, O,) yahut arar, (K,) ona bakmak için: (S, O, K:) [ona gizlice bakmak için fırsat kollar:] ve aynı şekilde şu ibareler kullanılır: **اِسْتَراقُ** ↓ **النَّظَرِ** ve ↓ **تَسَرُّقُهُ** [mânâları (mecazen:) gizlice bakmak için fırsat kollamak]: ve ↓ **التَّسَرُّقُ** [yalnız başına] (varsayılan mecaz:) bakmak ve işitmek için fırsat kollamak mânâsına gelir: (TA:) [ve gizlice sözü işitmek; TA’da buna işaret edilmiştir:] ve **استرق** ↓ **السَّمْعَ** [ve **استرق** yalnız başına, aşağıda ism-i fâil **مُسْتَرِقٌ**’un açıklamasından anlaşıldığı üzere] (mecazen:) gizlice dinledi, (S, O,) yahut işitti, (Msb,) gizlice; (S, O, Msb;) bunun gibi **السَّمْعَ** ↓ **سَرَقَ**. (Msb.)

تسرّق
5 **تسرّق** ذ Bir şeyi, sonra bir başka şeyi çaldı [derece derece]. (O, K.) **تسرّق شِعْرِى** ibaresinde böyledir [“Şiirimi parça parça çaldı”], Ru-beh tarafından kullanılmıştır. (O, TA.) ― -b2- 3’e de bak, iki yerde.

انسرق
7 **انسرق** ذ Onlardan, **عَنْهُمْ**, uzaklaşmak için geri gitti, çekildi, yahut büzüldü. (K, TA. [Bu ve sonraki mânâda fiil CK’de yanlışlıkla **اَسْرَقَ** yazılmıştır.]) ― -b2- Ve gevşek oldu, ve zayıf, yahut âciz oldu. (O, K, TA.) 1’in son cümlesine de bak.

استرق
8 **استرق** ذ: 1’in ilk cümlesine bak: ― -b2- ve 3’e bak, iki yerde. [**كَبِيسٌ**’e de bak.] ― -b3- Ayrıca (mecazen:) gizlice aldattı, yahut dolandırdı, [yahut gizlice,] tıpkı [öyle] dinleyen kimse gibi. (TA.) ― -b4- Ve dersin: **استرق الكَاتِبُ بَعْضَ المُحَاسَبَاتِ** (mecazen:) “Kâtip, hesabın bazı kalemlerini gizledi.” (TA.)

سَرْقَنَ الأَرْضَ
Q. Q. 1 **سَرْقَنَ الأَرْضَ** ذ Araziyi **سِرْقِين** ile gübreledi. (L, سرقن maddesinde.)

سَرَقٌ
**سَرَقٌ** ذ İpekten uzunlamasına parçalar (S, O, Msb, * K); (S, O, Msb;) A‘Obeyd’e göre, (S, O,) beyaz ipekten: (S, O, K:) yahut genel olarak ipek: (K:) A‘Obeyd bunun Farsça **سَرَهْ**’den, “iyi” mânâsında, Arapçalaştırılmış olduğunu söylemiştir: (S, O:) tekili ة iledir; (S, O, Msb;) bu da “iyi ipekten bir parça” mânâsıyla açıklanır. (TA.)

سَرِقٌ
**سَرِقٌ** ذ ve ↓ **سَرِقَةٌ** [birincisinin Mgh ve K’da, ikincisinin K’da mastar olduğu söylendiği gibi, ayrıca] **سَرَقَ**’dan türemiş isimlerdir; [bu hâliyle “hırsızlık” mânâsında,] bunun gibi ↓ **سَرْقَةٌ**, (O, K,) yahut ↓ **سِرْقَةٌ**. (Msb.)

سَرْقَةٌ
**سَرْقَةٌ** ذ: hemen önce gelen şeye bak.

سِرْقَةٌ
**سِرْقَةٌ** ذ: hemen önce gelen şeye bak.

سَرِقَةٌ
**سَرِقَةٌ** ذ: **سَرِقٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, (Msb,) Çalınmış şey; (Mgh, Msb;) ve bunun gibi ↓ **سُرَاقَةٌ**; [ikincisinin çoğulu **سُرَاقَاتٌ**;] buradan şu söz: **عِنْدَهُ سُرَاقَاتُ الشِّعْرِ** [“Onun yanında şiirin/veznin çalıntıları vardır.”]. (TA.)

سِرْقِينٌ
**سِرْقِينٌ** ذ, (K, ve S ve Msb سرج maddesinde,) bazen **سَرْقِينٌ** diye yazılır, (K,) bunun gibi **سَرْجِين**, (Msb, TA,) Atların yahut diğer tek tırnaklı hayvanların gübresi; eş anlamlısı **رَوْثٌ** ve **زِبْلٌ**, (Msb,) yahut develerin, koyun ve keçilerin, yaban öküzlerinin ve benzerlerinin taze gübresi; (TA, ذأر maddesinde;) arazi için bir gübre: (L:) **سركين**’den [yahut **سَرْگِينْ**], (Msb, K,) Farsça bir kelimeden Arapçalaştırılmıştır. (Msb.) [سرج maddesinde **سِرْجِينٌ**’e bak.]

سَرُوقٌ
**سَرُوقٌ** ذ [Hırsız tabiatlı; büyük hırsız]; bir erkeğe ve bir köpeğe sıfat olur: çoğulu **سُرُقٌ**. (TA.)

سُرَاقَةٌ
**سُرَاقَةٌ** ذ: **سَرِقَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca şiir yahut beyit çalan kimse. (TA.)

سَرُوقَةٌ
**سَرُوقَةٌ** ذ [Çok hırsız; pek büyük hırsız]: bunun çoğulu yoktur. (TA.)

سَارِقٌ
**سَارِقٌ** ذ [Çalan; hırsız; yahut] bir muhafaza yerine gizlice gelip kendisine ait olmayanı alan kimse: (O:) çoğulu **سَرَقَةٌ** ve **سُرَّاقٌ** (TA) ve **سُرَّقٌ**. (Mgh.)

سُورَقٌ
**سُورَقٌ** ذ Uzuvlarda yahut organlarda olan belirli bir hastalık. (İbn-‘Abbâd, O.)

سَارِقَةٌ
**سَارِقَةٌ** ذ **سَوَارِقُ**’un tekilidir; bu da [iki elin boyna birlikte bağlanması için kullanılan, ayrıca] **جَوَامِعُ** denilen, (O, K, TA,) demirden, prangalara yahut kelepçelere bağlı [boyunduruk/kelepçe türü şeyler] mânâsına gelir. (TA.) ― -b2- Ve çoğul olan **سَوَارِقُ**, kilidin mandallarındaki (**فَرَاش** [bk.]) eklentiler ( **زَوَائِد** ) mânâsına da gelir. (İbn-‘Abbâd, O, K.)

مَسْرُوقُ الصَّوْتِ
**مَسْرُوقُ الصَّوْتِ** ذ [lafzen: “Sesi çalınmış”], (mecazen:) sesi kısık demektir. (Z, TA.) Ve buradan: **مَسْرُوقُ البُغَامِ** (mecazen:) [bir ceylan yavrusu] feryadında genizsi bir ses yahut burun tınısı olan; sanki sesi çalınmış gibi: el-A‘şâ’nın kullandığı bir ibaredir. (TA.)

مُسْتَرِقٌ
**مُسْتَرِقٌ** ذ (mecazen:) hırsız gibi gizlice dinleyen. (K, TA.) ― -b2- (varsayılan mecaz:) Yapılışta kusurlu, zayıf. (İbn-‘Abbâd, O, K.) ― -b3- **مُسْتَرِقُ القَوْلِ** (mecazen:) sözde yahut söyleyişte zayıf. (A, TA.) ― -b4- **مُسْتَرِقُ العُنُقِ** (mecazen:) boynu kısa; (İbn-‘Abbâd, O, K, TA;) bir erkeğe söylenir; (İbn-‘Abbâd, O, TA;) onda büzülmüş/daralmış. (A, TA.) [CK’de **المُسْرِقُ**, yanlışlıkla **المُسْتَرِقُ** yerine konmuştur.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَرَقَ
سَرَقَ I ( n. ac. سَرْق 1 ,  سَرَق 4 ,  سَرَقَة 4t ,  سَرِق 5 ,  سَرِقَة 5t )
a.  [ acc. &  Min ], Stole from, robbed of.

سَرِقَ
سَرِقَ A ( n. ac. سَرَق 4 ),
a.  Was hidden, imperceptible.

b.  Became weak, feeble ( joints ).

سَرَّقَ
سَرَّقَ II ,
a.  Accused of theft.

تَسَرَّقَ
تَسَرَّقَ V ,
a.  Took, stole away little by little.

b.  Acted stealthily; looked at by stealth.

اِنْسَرَقَ
اِنْسَرَقَ VII
a.  [ 'An ], Stole away, withdrew from.

اِسْتَرَقَ
اِسْتَرَقَ VIII ,
a.  Stole, took away secretly.

سَرَقَة
سَرَقَة 4t ,
a.  Theft, larceny; plagiarism.

سَرِقَة
سَرِقَة 5t ,
a.  Thing stolen.

b.  see 4t .

سَاْرِق
سَاْرِق 21 , ( pl. سَرَقَة 4t ,  سُرَّق 11 ,  سُرَّاْق 29 ),
a.  Thief.

سَاْرِقَة
سَاْرِقَة 21t ,
a.  fem. of سَاْرِق 21 .

b.  Shackle, fetter.

c.  Catch, latch.

سَرُوْق
سَرُوْق 26 ,
a.  Thievish.

سَرَّاْق
سَرَّاْق 28 ,
a.  Thief, robber.

سَاْرُوْقَة
سَاْرُوْقَة 40t ,
a.  Small saw.

سَِرْقِيْن
سَِرْقِيْن P. ,  سَرْق 1
a.  Dung.

##### Türkçe

**سَرَقَ**
**سَرَقَ** I ( n. ac. **سَرْق** 1 ,  **سَرَق** 4 ,  **سَرَقَة** 4t ,  **سَرِق** 5 ,  **سَرِقَة** 5t )
a. [ acc. & Min ], -den çaldı, -den soydu.

**سَرِقَ**
**سَرِقَ** A ( n. ac. **سَرَق** 4 ),
a. Gizlendi, fark edilmez oldu.

b. Zayıf oldu, güçsüzleşti (eklemler).

**سَرَّقَ**
**سَرَّقَ** II ,
a. Hırsızlıkla itham etti.

**تَسَرَّقَ**
**تَسَرَّقَ** V ,
a. Yavaş yavaş aldı, azar azar çaldı.

b. Gizlice davrandı; gizlice baktı.

**اِنْسَرَقَ**
**اِنْسَرَقَ** VII
a. [ 'An ], -den sıvıştı, -den çekildi.

**اِسْتَرَقَ**
**اِسْتَرَقَ** VIII ,
a. Çaldı, gizlice alıp götürdü.

**سَرَقَة**
**سَرَقَة** 4t ,
a. Hırsızlık, sirkat; intihal.

**سَرِقَة**
**سَرِقَة** 5t ,
a. Çalınmış şey.

b. bkz. 4t .

**سَاْرِق**
**سَاْرِق** 21 , ( pl. **سَرَقَة** 4t ,  **سُرَّق** 11 ,  **سُرَّاْق** 29 ),
a. Hırsız.

**سَاْرِقَة**
**سَاْرِقَة** 21t ,
a. **سَاْرِق** 21’in müennesi.

b. Pranga, köstek.

c. Mandal, sürgü.

**سَرُوْق**
**سَرُوْق** 26 ,
a. Hırsızca.

**سَرَّاْق**
**سَرَّاْق** 28 ,
a. Hırsız, soyguncu.

**سَاْرُوْقَة**
**سَاْرُوْقَة** 40t ,
a. Küçük testere.

**سَِرْقِيْن**
**سَِرْقِيْن** P. ,  **سَرْق** 1
a. Tezek.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سرق
سَرَقَ - يَسْرِقُ - سَارِق - سَارٍقَة - سَارِقُوْن - اسْتَرَقَ - يَسْتَرِقُ
سَرَقَ - يَسْرِقُ + كائن + شيئاً: يأخذ شيئاً يملكه آخر من غير علمه وإذنه
سَارِق: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَرَقَ - يَسْرِقُ "
سَارِقَة: مؤنث "سَارِق"
سَارِقُوْن: جمع " سَارِق"
اسْتَرَقَ - يَسْتَرِقُ: على وزن " افتعل " من " سَرَقَ - يَسْرِقُ ": طلب وجهد أن " يَسْرِقَ "  بشكل ذاتي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التملك واستحواذ كائن من كائن آخر، بغير جهد أو عمل يستحق به ذلك "، وهي:
غَنِمَ - يَغْنَمُ، تَرَثَ - يَتْرُثُ، ورِثَ - يَرِثُ، سَلَبَ - يَسْلُبُ، غَصَبَ - يَغْصِبُ، سَرَقَ - يَسْرِقُ

سرق - يسرق
 	﴿قَالُوا إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنْتُمْ شَرٌّ مَكَانًا وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ(77)﴾ يوسف ﴿ارجعوا إلى أبيكم فقولوا ياأبانا إن ابنك سرق وما شهدنا إلا بما علمنا وما كنا للغيب حافظين (81)﴾ يوسف
 	﴿ياأيها النبي إذا جاءك المؤمنات يبايعنك على أن لا يشركن بالله شيئا ولا يسرقن ولا يزنين ولا يقتلن أولادهن ولا يأتين ببهتان يفترينه بين أيديهن وأرجلهن ولا يعصينك في معروف فبايعهن واستغفر لهن الله إن الله غفور رحيم(12)﴾ الممتخنة
سارق - سارقون - السارق - السارقة
 ﴿والسارق والسارقة فاقطعوا أيديهما جزاء بما كسبا نكالا من الله والله عزيز حكيم >(38)﴾ المائدة
 	﴿فلما جهزهم بجهازهم جعل السقاية في رحل أخيه ثم أذن مؤذن أيتها العير إنكم لسارقون (70) قالوا وأقبلوا عليهم ماذا تفقدون(71) قالوا نفقد صواع الملك ولمن جاء به حمل بعير وأنا به زعيم(72)﴾ يوسف ﴿قالوا تالله لقد علمتم ما جئنا لنفسد في الأرض وما كنا سارقين (73)﴾ يوسف
استرق
 ﴿إلا من استرق السمع فأتبعه شهاب مبين(18)﴾ الحجر
مختار الصحاح
● [سرق] س ر ق: سَرَق منه مالا يسرق بالكسر سَرَقاً بفتحتين والاسم السَّرِقُ و السَّرِقةُ بكسر الراء فيهما وربما قالوا سَرَقَهُ مالا و سَرَّقَهُ تَسْريقا نسبة إلى السرقة وقُرئ ﴿إن ابنك سُرِّقَ﴾ و اسْنَرَقَ السمع أي سمع مستخفيا ويقال هو يُسَارِقُ النظر إليه إذا اغتل غفلته لينظر إليه
الراغب
سرق
- السرقة: أخذ ما ليس له أخذه في خفاء، وصار ذلك في الشرع لتناول الشيء من موضع مخصوص، وقدر مخصوص، قال تعالى: }والسارق والسارقة﴿[المائدة/38]، وقال تعالى:﴾قالوا إن يسرق فقد سرق أخ له من قبل﴿[يوسف/77]، وقال:﴾أيتها العير إنكم لسارقون﴿[يوسف/70]،﴾إن ابنك سرق﴿[يوسف/81]، واسترق السمع: إذا تسمع مستخفيا، قال تعالى:﴾إلا من استرق السمع{ [الحجر/18]، والسرق والسرقة واحد، وهو الحرير.
ملخص اللسان:
1.     سَرَق الشيء يسْرِقه سَرَقاً وسَرِقاً واستَرَقَه؛والاسم السَّرِق والسَّرِقة، بكسر الراء فيهما،وربما قالوا سَرَقَهُ مالاً، والسَّرَق:مصدر فعل السارق،
2.     واسْتَرق السمْعَ أي استَرَق مُستخفِياً.
3.     والاسْتِراق: الخَتْل سِرّاً كالذي يستمع، والكَتَبةُ يَسْتَرِقُون من بعض الحسابات.
4.  السارق عند العرب من جاء مُسْتَتِراً إلى حِرْزٍ فأخذ منه ما ليس له، فإن أخذ من ظاهر فهو مُخْتَلِس ومُسْتَلِب ومُنْتَهِب ومُحْتَرِس، فإن مَنَعَ مما في يديه فهو غاصب.
5.     والمُسارَقة والاسْتِراق والتَّسَرُّق: اختلاس النظر والسمع؛
6.     وسَرِقَ الشيءُ سَرَقاً: خَفِيَ.
7.     وسَرِقَت مفاصلُه وانْسَرَقتْ: ضَعُفت؛الانْسِراقَ الفتور والضعف
8.     والانْسِراق: أن يَخْنُس إنسان عن قوم ليذهب؛
9.  والسَّرَق: شِقاقُ الحرير، وقيل: هو أجوده، واحدته سَرَقة؛ وإسْتَبْرَق للغليظ من الديباج وأصله اسْتَبْرَهْ، سَرَقُ الحَرِير هي الشُّقَقُ إلا أنها البِيضُ خاصة،
10.       والسَّوارق: الجوامع،
11.       وقيل: السَّوارِق مَسامير في القيود؛
لسان العرب
● - سرق: سَرَق الشيء يسْرِقه سَرَقاً وسَرِقاً واستَرَقَه؛ الأَخيرة عن ابن    الأَعرابي؛ وأنشد:    بِعْتُكَها زانِيةً أو تَسْتَرِقْ،    إنَّ الخبيثَ للخبيثِ يَتَّفِقْ    اللام هنا بمعنى مع، والاسم السَّرِق والسَّرِقة، بكسر الراء فيهما،    وربما قالوا سَرَقَهُ مالاً، وفي المثل: سُرِقَ السارقُ فانتحَر. والسَّرَق:    مصدر فعل السارق، تقول: بَرِئْتُ إليك من الإباق والسَّرَق في بيع    العبد. ورجل سارِق من قوم سَرَقةٍ وسُرَّاقٍ، وسَرُوقٌ من قوم سُرُقٍ،    وسَرُوقةٌ، ولا جمع له إنما هو كصَرورة، وكلب سَروقٌ لا غير؛ قال:    ولا يَسْرِق الكلبُ السَّروقُ نِعالَها    ويروى السَّرُوِّ، فَعولٌ من السُّرى، وهي السَّرِقة.    وسَرَّقه: نسبه إلى السَّرَق، وقُرئ: إن ابنك سُرِّق.    واسْتَرق السمْعَ أي استَرَق مُستخفِياً. ويقال: هو يُسارِق النظَر    إليه إذا اهْتَبَل غَفلتَه لينظر إليه. وفي حديث عدِيّ: ما نَخاف على    مَطيَّتها السَّرَق؛ هو بمعنى السرقة وهو في الأَصل مصدر؛ ومنه الحديث:    تَسْتَرِق الجِنُّ السَّمْع؛ هو تفتعل من السَّرِقة أي أنها تسمعُه مختفِيةً كما    يفعل السارِق، وقد تكرر في الحديث فِعْلاً ومصدراً. قال ابن بري: وقد    جاء سَرِّق في معنى سَرَق؛ قال الفرزدق:    لا تَحْسَبَنَّ دَراهِماً سَرَّقْتَها    تَمْحُو مَخازيَكَ التي بعُمانِ    أي سَرَقْتها، قال: وهذا في المعنى كقولهم إن الرِّقِينَ تُغَطِّي أفْنَ    الأَفِينَ أي لا تحسَبْ كَسْبَك هذه الدراهم مما يُغَطِّي مخازيك.    والاسْتِراق: الخَتْل سِرّاً كالذي يستمع، والكَتَبةُ يَسْتَرِقُون من بعض    الحسابات. ابن عرفة في قوله تعالى: والسارِقُ والسارِقةُ، قال: السارق عند    العرب من جاء مُسْتَتِراً إلى حِرْزٍ فأخذ منه ما ليس له، فإن أخذ من ظاهر    فهو مُخْتَلِس ومُسْتَلِب ومُنْتَهِب ومُحْتَرِس، فإن مَنَعَ مما في    يديه فهو غاصب. وقوله تعالى: إنْ يَسْرِقْ فقد سَرَق أخٌ له من قَبْل، يعنون    يوسف، ويروى أنه كان أخذ في صِغَره صورة، كانت تُعْبَد لبعض من خالف    ملَّة الإسلام، مِنْ ذَهَبٍ على جهة الإنكار لئلا تُعَظَّم الصورةُ    وتُعْبَد. والمُسارَقة والاسْتِراق والتَّسَرُّق: اختلاس النظر والسمع؛ قال    القطامي:    يَخِلَتْ عليك، فما يجود بنائل    إلا اخْتِلاس حَدِيثِها المُتَسَرَّقِ    وقول تميم بن مقبل:    فأَما سُراقاتُ الهِجاءِ، فإنها    كلامٌ تَهاداه اللئامُ تَهادِيا    جعل السراقة فيه اسمَ ما سُرِق، كما قيل الخُلاصة والنُّقاية لما خُلِّص    ونُقِّيَ.    وسَرِقَ الشيءُ سَرَقاً: خَفِيَ. وسَرِقَت مفاصلُه وانْسَرَقتْ: ضَعُفت؛    قال الأَعشى يصف الظبْيَ:    فاتِرَ الطَّرْف في قُواه انْسِراقُ    والانْسِراق: أن يَخْنُس إنسان عن قوم ليذهب؛ قال وقيل في قول الأَعشى:    فهي تَتْلو رَخْصَ الظُّلوف ضَئيلاً    فاتِرَ الطَّرْف، في قُواه انْسِراق    إن الانْسِراقَ الفتور والضعف؛ وقال الأَعشى أيضاً:    فيهن مَحْروقُ النَّواصِف مَسْـ    ـروقُ البُغام وشادِنٌ أكْحل    أراد أن في بُغامه غُنّة فكأن صوته مسروق.    والسَّرَق: شِقاقُ الحرير، وقيل: هو أجوده، واحدته سَرَقة؛ قال الأخطل:    يَرْفُلْن في سَرَقِ الفِرِنْدِ وقَزِّه،    يَسْحَبْنَ مِنْ هُدَّابِه أذْيالا    قال أبو عبيدة: هو بالفارسية أصله سَرَهْ أي جيد، فعربوه كما عرب بَرَقٌ    للْحَمَل وأصله بَرَه، ويَلْمَق لِلْقَباء وأصله يَلْمَه، وإسْتَبْرَق    للغليظ من الديباج وأصله اسْتَبْرَهْ، وقيل: أصله سِتَبْرَهْ أي جيد،    فعربوه كما عربوا بَرَق ويَلْمَق، وقيل: إنها البِيضُ من شُقَق الحرير؛ وأنشد    للعجاج:    ونَسَجَت لَوامِعُ الحَرُورِ،    من رَقْرَقانِ آلِها المسْجورِ،    سَبائِباً كسَرَق الحَرِيرِ    وفي الحديث عن ابن عمرو: أن سائلاً سأله عن بيع سَرَقِ الحرير قال: هلا    قلت شُقَق الحرير؛ قال أبو عبيد: سَرَقُ الحَرِير هي الشُّقَقُ إلا أنها    البِيضُ خاصة، وصَرَقُ الحرير بالصاد أيضاً؛ وأنشد ابن بري للأَخطل:    كأن دَجائجاً، في الدار، رُقطاً    بَناتُ الرُّوم في سَرَقِ الحَرِير    وقال آخر:    يَرْفُلْنَ في سَرَقِ الحريرِ وقزِّه،    يَسْحَبْن من هُدّابه أذيالا    وفي حديث عائشة: قال لها رَأيْتُكِ يَحْمِلُكِ الملَكُ في سَرَقةٍ مِنْ    حَرير أي قِطْعة من جَيِّد الحرير، وجمعها سَرَق. وفي حديث ابن عمر:    رأيتُ كأنّ بيدي سَرَقةً من حرير. وفي حديث ابن عباس: إذا بِعْتُم السَّرَقَ    فلا تَشْتَروه أي إذا بِعْتُموه نَسِيئة، وإنما خص السَّرَق بالذكر لأنه    بلَغَه أن تُجّاراً يبيعونه نسيئة ثم يشترونه بدون الثمن، وهذا الحكم    مطَّرد في كل المَبِيعات، وهو الذي يسمى العِينَة. والسَّوارق: الجوامع،    واحدته سارقة؛ قال أبو الطَّمَحان:    ولم يَدْعُ داعٍ مثلكمِ لِعَظيمة،    إذا أزَمَت بالساعِدَيْنِ السَّوارِقُ    وقيل: السَّوارِق مَسامير في القيود؛ وبه فسر قول الراعي:    وأزْهَر سخَّى نَفْسَه عن بِلادِه    حَنايا حَديدٍ مُقْفَل وسَوارِقه    وسارِقٌ وسَرَّاق ومَسْروق وسُراقة، كلها: أسماء؛ أنشد سيبويه:    هذا سُراقَةُ للقُرآنِ يَدْرُسُه،    والمرءُ عند الرُّشا إن يَلْقَها ذِيبُ    ومَسْرُقان: موضع أيضاً    (* قوله «ومسرقان موضع أيضاً» هكذا في الأصل).    قال يزيد بن مُفَرِّغ الحِمْيَري وجمع بين الموضعين:    سَقَى هزِمُ الأَوساطِ مُنْبَجِسُ العُرَى    مَنازِلَها من مَسْرُقان وسُرَّقا    وسُراقة بن جعشم: من الصحابة، وفي التهذيب: وسُراقة بن مالك المُدْلِجي    أحد الصحابة. وسُرَّقُ: إحدى كُوَرِ الأَهوازِ وهن سبع. قال ابن بري:    وسُرَّق اسم موضع في العِراق؛ قال أنس بن زُنَيم يخاطب الحرث بن بَدْر    الغُداني حين ولاّه عبد الله بن زِياد سُرَّق:    أحارِ بن بَدْر، قد وَلِيتَ إمارةً،    فكُنْ جُرَذاً فيها تَخُون وتَسْرِقُ    ولا تَحْقِرَنْ، يا حارِ، شيئاً أصَبْتَه،    فحَظُّك من مُلْك العِراقين سُرَّقُ    فإنَّ جميعَ الناسِ إمّا مكذَّبٌ    يقول بما يَهْوَى، وإمّا مصدَّقُ    يقولون أقوالاً ولا يعلمونها،    وإن قيل: هاتوا حَقِّقوا، لم يُحَقِّقوا    قال ابن بري: ويقال لسارِق الشِّعْر سُراقة، ولسارق النظَر إلى الغِلمان    الشَّافِن.
مقاييس اللغة:
(سرق) السين والراء والقاف أصلٌ يدلُّ على أخْذ شيء في خفاء وسِتر. يقال سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً. والمسروق سَرَقٌ. واستَرَقَ السَّمع، إذا تسمَّع مختفياً. ومما شذَّ عن هذا الباب السَّرَق: جمعَ سَرَقة،  وهي القطعة من الحرير.
القاموس المحيط:
سَرَقَ منه الشيءَ يَسْرِقُ سَرَقاً، مُحرَّكةً، وككتِفٍ، وسَرَقَةً، مُحرَّكةً، وكفَرِحَةٍ، وسَرْقاً، بالفتحِ،
واسْتَرَقَهُ: جاءَ مُسْتتِراً إلى حِرْزٍ، فأَخَذَ مالاً لِغَيْرِهِ، والاسْمُ: السَّرْقَةُ، بالفتحِ، وكفَرِحَةٍ وكَتِفٍ.
وسَرِقَ، كفَرِحَ: خَفِيَ. والسَّرَقُ، مُحرَّكةً: شُقَقُ الحَريرِ الأبْيَضِ، أو الحَريرُ عامَّةً، الواحدَةُ: بهاءٍ. وسَرِقَتْ مَفاصِلُهُ، كفَرِحَ: ضَعُفَتْ، كانْسَرَقَتْ، و الشيءُ: خَفِيَ. وسَرَقَةُ، مُحرَّكةً: أقْصى ماءٍ بالعالِيَةِ. ومَسْروقُ بنُ الأجْدَعِ: تابِعِيٌّ، وابنُ المَرْزُبانِ: مُحدِّثٌ. وكسُكَّرٍ: ع بسِنْجارَ، وكُورَةٌ بالْأَهْوازِ، وابنُ أسَدٍ الجُهَنِيُّ: صَحابِيٌّ، وكان اسْمُه الحُبابَ، فابْتاعَ من بَدَويٍّ راحِلَتَيْنِ، ثم أجْلَسَه على بابِ دارٍ ليَخْرُجَ إليه بِثَمَنِهما، فَخَرَجَ من البابِ الآخَرِ، وهَرَبَ بهما، فأُخْبِرَ به النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، فقالَ: " التَمِسُوهُ " ، فلما أُتيَ به، قال له: " أنتَ سُرَّقٌ " ، وكانَ يقولُ: لا أُحِبُّ أن أُدْعَى بغيرِ ما سَمَّانِي به رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم. وأحمدُ بنُ سُرَّقٍ المَرْوَزيُّ: أخْباريٌّ. والسَّوارِقيَّةُ: ة بينَ الحَرَمَيْنِ. والسِرْقينُ، وقد يُفْتَحُ مُعَرَّبُ: سِرْكين. والسَّوارِقُ: الجَوامِعُ، جَمْعُ سارِقَةٍ، والزوائِدُ في فَرَاشِ القُفْلِ. وساروقُ: ة بالرومِ. وسُراقَةُ، كثُمامَةٍ، ابنُ كعْبٍ، وابنُ عَمْرٍو، وابنُ الحَارِثِ، وابنُ مالِكٍ المُدْلِجِيُّ، وابنُ أبي الحُبابِ، وابنُ عَمْرٍو ذو النونِ: صَحابيُّونَ. وقولُ الجَوهرِيِّ: ابنُ جُعْشُمٍ، وهَمٌ، وإنما هو جَدُّهُ. وسَمَّوا: سارِقاً وسَرَّاقاً.
والتَّسْريقُ: النِسْبَةُ إلى السَّرِقَةِ. والمُسْتَرِقُ: الناقِصُ الضَّعيفُ الخَلْقِ، والمُسْتَمِعُ مُخْتَفِياً.
ومُسْتَرِقُ العُنُقِ: قَصيرُها. وهو يُسارِقُ النَّظَرَ إليه، أي: يَطْلُبُ غَفْلَةً لِيَنْظُرَ إليه. وانْسَرَقَ: فَتَرَ وضَعُفَ، و عنهم: خَنَسَ لِيَذْهَبَ. وتَسَرَّقَ: سَرَقَ شيئاً فشيئاً. والإِسْتَبْرَقُ: للغَليظِ من الديباجِ في: ب ر ق.
تاج العروس:
س - ر - ق
سَرَقَ مِنْهُ الشيءَ يَسْرِقُ سَرَقاً مُحَرَّكَةً وككَتِفٍ وسَرَقَةً مُحَرَّكَةً وكفَرِحَةٍ وسَرْقاً بالفَتح ورُبَّما قالُوا : سَرَقَهُ مالاً كما في الصِّحاح
وتَقُولُ في بيعِ العَبْدِ : بَرئْتُ إليْكَ من الإِباقش والسَّرَقِ . واسْتَرَقَهُ وهذه عن ابنِ الأعرابيِّ وأَنشدَ :
" بِعْتُكَها زانِيَةً أَو تَسْتَرِقْ
" إِنَّ الخَبيثَ للخَبِيثِ يَتَّفِقْ وقال ابنُ عَرَفَة : السّارِقُ عندَ العَرَبِ : منْ جاءَ مُسْتَتِراً إلى حِزْرٍ فأَخَذَ مالاً لغَيْرِه فإن أخَذَهُ من ظاهِرٍ فهو مُخْتَلسٌ ومُسْتَلِبٌ ومُنْتَهِبٌ ومُحْتَرِسٌ فإِنْ مَنَع ما في يَدِيه فهو غاضِبٌ
والاسْمُ السَّرْقَةُ بالفتح وكفَرِحَةٍ وكَتِفٍ واقْتَصَر الجوْهَرِيُّ على الأَخِيرَتَيْنِ والأُولى نَقَلَها الصّاغنُّ
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : سَرِقَ الشَّيْءُ كفَرِحَ : خَفِيَ هكذا يَقُولُ يُونُسِ وأَنْشَدَ :
وتَبِيتُ مُنْتَبِذَ القَذُورِ كأَنَّما ... سَرِقَتْ بُيُوتُك أَنْ تَزُورَ المَرْفَدَا القَذُورُ : التي لا تُبارِكُ الإِبِلَ والمَرْفَدُ : الذِي تُرْفَدُ فيه
والسَّرَقُ مُحَرَّكَةً شُقَقُ الحَرِير قال أَبو عُبَيْدٍ : الأَبيَضُ وأَنشدَ للعجاجِ :
" ونَسَجَتْ لَوامِعُ الحَرورِ
" مِن رَقْرَقانِ آلِها المَسْجُورِ
" سَبائِباً كسَرَقِ الحَرِيرِ أَو الحَريرُ عامَّةً قال أبو عُبَيْدٍ : أَصْلُها بالفارِسِيَّةِ سَرَهُ أَي : جَيِّدٌ فعَرَّبُوه كما عُرِّب بَرَقٌ للحَمَلِ ويَلْمَق للقَباءِ وهما بَرَهْ ويَلْمَهْ الواحِدَةُ بهاءٍ ومنه الحَدِيثُ : قال صلى الله عليه وسلم لعائشةَ رضِيَ اللهُ عنها : " رَأَيْتُكِ في المَنامِ مَرَّتَيْنِ أَرَى أَنَّكِ في سَرَقَةٍ من حَرِيرٍ أَتانِي بكِ المَلَكُ " أَي : في قِطْعَةٍ من جَيِّدِ الحَرِيرِ
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : سَرِقَت مَفاصِلهُ كفَرِحَ سَرَقاً مُحَرَّكَةً : ضَعُفَتْ وقالَ غيرُه : كانْسَرَقَت ومنه قَوْلُ الأعْشَى :
فهيَ تَتْلُو رَخْصَ الظلُوفِ ضَئيلاً ... فاتِرَ الطَّرْفِ في قُواه انْسِراقُ أَي : فُتُور وضَعْفٌ
والشيْءُ : خفِيَ هكذا في سائِرِ النُّسَخ وهو مُكَرَّر
وسَرَقَةُ محَرَّكَةً : أَقْصَى ماءً لضَبَّةَ بالعالِيَةِ كذا في التَّكمِلَة
وأبو عائِشَةَ : مَسْرُوقُ بن الأجْدَعَ بنِ مالك الهَمدانيُّ : تابِعي كَبِيرٌ والأجْدَعُ اسمُه عبدُ الرَّحْمنِ من أهْلِ الكُوفَةِ رأَى مَسْرُوقٌ أَبا بَكرٍ وعُمَرَ ورَوَى عن عبدِ اللهِ وعائِشَةَ وكانَ من عُبّادِ أَهْلِ الكُوفَةِ روى عَنْه أهْلُها ولاّه زِيادٌ عَلَى السِّلسِلَةِ وماتَ بِها سنة 163 رَوَى عنهُ الشعبِيُّ والنَّخَعِيُّ قاله ابن حِبّان
ومَسْرُوقُ بنُ المَرْزُبانِ : مُحَدث قالَ أَبو حاتِم : ليسَ بقَوِيّ
وفاتَه : مَسرُوقُ بنُ أوس اليَربُوعِيُّ : تابِعِي رَوَى عَن عَمرٍو وأَبي مُوسَى وعنه حُمَيْدُ بنُ هِلالِ
وسُرَّقٌ كرُكع : ع بسِنْجارَ بظاهِرِ مَدِينَتِها
وأيْضاً كُورَة بالأهوازِ ومَدينَتها دَوْرَقُ قال يَزِيدُ بنُ مفَرغ :
إِلَى الفَيِّفِ الأعْلَى إلى رامَهُرمُزٍ ... إِلى قُرَيات الشيخ من نَهْرِ سرَّقَا وقالَ أنس بنُ زُنَيْم يخاطِبُ الحارِثَ ابنَ بدْر الغُدانِي حِينَ وَلاهُ عُبَيد الله بنُ زِيادٍ سُرَّقَ :
ولا تَحقِرَنْ يا حارِ شَيئاً أَصبتَه ... فحَظُّكَ من مُلكِ العِراقَينِ سُرق وسُرقَ بنُ أسد الجُهنِي نَزِيلُ الإِسْكندَريةِ : صَحابِي رضِيَ الله عنه ويُقال فيه أيضاً : الأنصارِي له حَدِيث في التغْلِيسِ وقالَ ابن عَبْدِ البَر : يُقال : إِنَّه رَجُل من بَنِي الدِّيلِ سَكَنَ مصرَ وكانَ اسْمه الحبابَ فيما يَقُولُونَ فابتاعَ من بَدَوِي راحِلَتَيْنِ كانَ قدمَ بِهِما المَدِينةَ فأخَذَهُما ثم هَرَبَ وتَغَيَّبَ عنه قال : وبَعضُهم يقولُ في حديثِه هذا : إِنه لمّا ابْتاعَ من البَدَوِي راحِلَتيهِ أَتَى بِهما إِلى دار لها بابانِ ثُم أجْلَسه عَلَى بابِ دار ليَخْرُجَ إليه بثَمَنِهما فخَرَج من الباب الآخرِ وهَرَبَ بِهِما فأخبِرَ رَسُولُ اللُّهِ صَلى اللهُ عليه وسَلم بذلِك فقالَ : التَمِسُوه فلما أتِىَ به قالَ : أَنْتَ سُرق في حَدِيثٍ فيه طُولٌ وكانَ سرق يَقُولُ : لا أحِبُّ أنْ أدْعَى بغَيْرِ ما سَمّانِي به رسُولُ اللهِ صَلى اللُّه عليهِ وسَلَّمَ
وأبُو حامِدٍ أَحْمَدُ بن سرَّقٍ المروَزِيُّ : إخْبارِيٌ حَدَّثَ عن إِبراهِيمَ ابن الحُسَنِ وجَماعَة قال الحافِظُ ابن حجَر : وزعمَ أَبُو أَحْمَدَ العَسْكَرِيُّ " أنَّ الصّحابِيَّ بتَخْفِيفِ الرّاءِ وأَنَّ المحَدِّثِينَ يُشَدّدونَها "
والسوارِقِيةُ : ة بينَ الحَرَمَينِ الشرِيفَيْنِ من مُضَحَّياتِ حاجِّ العِراقِ بالحَدْرَةِ وضَبَطَهُ بعض بضَمِّ السِّينِ وقالَ : تُعْرَفُ بأبي بَكْر الصِّدَيق رضِي الله عنه
قلتُ : وهذا هو الصواب في الضبطِ كما سَمِعْتُ ذلك من أفْواهِ أَهْلِها وأنْكَرُوا الفَتْحَ ومنها : أبو بَكْر مُحَمَّدُ ابنُ عَتِيقِ بنِ بَحر بنِ أَحْمَدَ البٌكري السوارقِي شَرِيف فقِيه شاعِر سارَ إِلى خرَاسانَ وماتَ بطُوس سنة 538 سمعَ منه ابنٌ السَّمعانِيِّ شَيْئاً من شِعْرِه
والسرْقِينُ بالكسرِ وقد يفْتَحُ : مُعَرَّبُ سِرْكين مَعْرُوف ويُقال أَيضاً بالجِيم بَدَلَ القافِ
والسَّوارقُ : الجَوامِعُ جَمْعُ سارِقَةٍ قالَ أبُو الطًّمَحانِ :
ولم يَدْعُ داع مِثلَكُم لعَظِيمَةٍ ... إِذا أَزَمَت بالسّاعِدَينِ السوارِق والمُرادُ بالجَوامع : جَوامِعُ الحدِيدِ التِي تكونُ في القُيُودِ
وقِيلَ : السَّوارِقُ : الزوائِدُ في فَرَاش القُفْل وبه فُسَرَ قولُ الرّاعِي :
وأَزْهَر سَخي نَفْسَه عن تِلادِه ... حَنايا حَدِيدٍ مُقْفَلٍ وسَوارِقُه وسارُوقُ : ة وفي العُبابِ : بلَد بالروم سُميَ باسْم بانِيه سارُو فعرِّبَ بقَافٍ في آخِرِه
قلتُ : وفي المُعْجَم لياقوت : أَنّ سارُو اسمُ مَدِينَةِ همَذانَ ثم عُربَ فانظره . وسُراقَةُ كثمامَة : ابنُ كَعْبِ بنِ عَمْرِو بنِ عَبْدِ العُزَّي الأنصارِيُّ النجّارِيُّ المازني بدْرِي توفي في زَمَنِ مُعاوِيَةَ . و سُراقَةُ بنُ عَمْرِو بنِ عَطِيَّةَ النَّجّارِي المازِنِي بَدْرِي اسْتُشْهِدَ يومَ مُؤْتَةَ
وسُراقَةُ بنُ الحارِثِ بنِ عَدِيِّ ابنِ عَجْلانَ اسْتُشْهِدَ يَوْمَ حنَيْنٍ
وسُراقَةُ بنُ مالِكِ بنِ جُعْشُم المُدْلِجِي الكِنانِي أبو سُفيان أسْلمَ بعدَ الطائِفِ
وسُراقَةُ بنُ أبي الحُبابِ كذا في النسَخ والصّوابُ ابنُ الحُبابِ واستُشْهِدَ يومَ حُنَيْنٍ قِيلَ : هو وابنُ الحارِثِ الَّذِي تَقَدم واحِد وقِيلَ : بل هُما اثْنانِ كما فَعَلَه المُصَنِّف
وسُراقَةُ بنُ عَمرو الّذِي صالَحَ أهْلَ أَرْمِينِيَةَ وماتَ هُناكَ في خِلافةِ عُمَرَ ولَقَبُه ذُو النًّون صوابُه : ذُو النورِ لأنَّهُ يُرَى على قَبْرِه نُور فلُقِّبَ بهِ : صحابِيونَ رضيَ اللهُ عنهم
وفاتَه في الصحابَةِ : سُراقَة بنُ عُمَيْرٍ : أَحَدُ البَكّائِينَ وسُراقَةُ بنُ المُعْتَمِرِ بنِ أذَاة ذَكَره ابنُ الكَلْبيِّ . وسُراقَةُ بنُ المُعْتَمِر بنِ أَنَسٍ ذَكَرَه إِبْراهِيمُ بنُ الأمِينِ الحافِظُ في ذَيْلِه على الاسْتِيعابِ وقالَ ابنُ الأثِيرِ : سُراقَةُ بنُ مالك القُرَشِي : مُحَدِّث عن مُحَمدِ بنِ عَبْدِ الرَّحْمنِ بنِ يونانَ وعنه مُوسَى بنُ يَعْقُوبَ الزمعِي قُتِلَ سنة 131
وقَوْلُ الجوهريّ : سُراقَةُ بن جُعشُم وَهَم وإِنّما هُو جَدهُ قالَ شَيخُنا : لا وَهَمَ فيهِ لأنَّه نَسَبَهُ إِلى جده فقَد ذَكَرَ في المِيم أنه سُراقَةُ ابنُ مالِكِ بنِ جُعْشُم : صَحابِي فهو نَظِيرُ قولِ المُصَنفِ نَفْسِه : أَحْمَدُ بنُ حَنْبَل ونَظِيرُ قَوْلِ العامَّةِ مُحَمدُ بن عَبْدِ المُطلِبِ ووالِدُهُما عَبْدُ اللهِ والشهرَةُ كافِيَةٌ
وسَمّوا سارِقاً : وسَرَّاقاً كشَدّادٍ ومَسرُوقاً وسُراقَةَ وأنْشَدَ سِيَبَوَيْهِ في الأخيرِ :
هذا سُراقَةُ للقُرآنِ يَدْرُسُه ... والمَرءُ عِنْدَ الرشا إِنْ يَلقَها ذِيبُ والتسرِيقُ : النِّسْبَةُ إلى السرِقَةِ ومنه قراءة أَبِي البَرهسَم وابنِ أبي عَبلَةَ : " إنَّ ابنَكَ سرِّقَ " بضَم السَينِ وكَسرِ الرّاءَ المُشَددَةِ
والمُستَرقُ : النّاقِصُ الضَّعِيفُ الخَلْقِ عن ابْنِ عَبّادٍ يُقال : هو مُستَرِقُ القَوْلِ أي : ضَعِيفٌ وهو مَجاز كما في الأساسِ
ومن المجازِ : المستَرِقُ : المُسْتَمِعُ مختَفِياً كما يَفعَلُ السّارِقُ
ومِنَ المجازِ : رَجُل مُسْتَرِقُ العُنُقِ أَي : قَصِيرُها مُقَبضُها كما في المُحِيطِ والأساس
ويُقال : هو يُسارِقُ النظَرَ إِليهِ أَي : يَطْلُبُ غَفْلَةً منه لينْظُرَ إِليهِ وكذلك اسْتِراقُ النظَرِ وتَسَرقه وهو مَجاز
وانْسرقَ : فَتَرَ وضعفَ وهذا قد تَقَدمَ قَرِيباً فهو تَكْرار وتَقَدمَ شاهِده من قَوْلِ الأعشَى يَصِفُ الظبيَ :
" فاتِرَ الطرْفِ في قُواهُ انْسِراقُ وانْسَرَق عَنْهُم : إذا خَنَسَ ليَذْهَبَ
ويُقال : تَسَرَّقَ : إِذا سَرَقَ شَيْئاً فشَيْئاً ومنه قَوْلُ رُؤْبَةَ :
" وهاجَنِي جَلابَةٌ تَسَرَّقَا
" شِعرِي ولا يَزْكُو له ما لَزَّقَا والإِسْتَبْرَق للغَلِيظِ من الدِّيباج مُعَرَّبُ اسْتَبرَه ذكره بعضٌ هُنا وقد ذكِره في ب رق وسَبَقَ ما يَتَعَلَّقُ به هناك
ومما يُسْتَدرك عليه : رجلٌ سارِق من قَوْم سَرَقَةٍ وسَرّاقٌ وسَرُوق من قَوْم سُرَّقٍ وسَرُوقَةٌ ولا جَمعَ له إِنّما هوً كصَرُورَة
وكَلْب سَرُوق لا غَيْرُ قالَ :
" ولا يَسرِق الكَلْبُ السرُوقُ نِعالَها وفي المثَل : " سُرِقَ السّارِقُ فانْتَحَرَ " نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ قالَ الصّاغانيُّ : أَي سُرِقَ منه فنَحَرَ نَفْسَه غَماً يُضْرَبُ لمَنْ ينْتَزَعُ منه ما لَيْسَ له فيُفْرِطُ جَزَعُه . والاسْتِراقُ : الخَتْلُ سِراً كالّذِي يَسْتَمع وهو مَجازٌ
والتَّسَرُّقُ : اخْتِلاسُ النَّظَرِ والسَّمْعِ قالَ القُطامي :
بَخِلَتْ عَلَيْكَ فما تَجُودُ بنائِلٍ ... إِلاّ اخْتِلاسَ حَدِيثِها المُتَسَرَّقِ والسُّراقَةُ بالضَّمِّ : اسم ما سُرِقَ كما قِيلَ : الخُلاصَة والنقايةُ : لما خُلِّصَ ونُقِّيَ وبِها سُمِّي سُراقَة . وعِنْدَه سُراقاتُ الشَعْرِ ومنه قولُ ابنِ مُقْبِل :
فأَمّا سُراقاتُ الهِجاءِ فإِنَّها ... كلامٌ تَهاداه اللِّئامُ تَهادِيَا وسَرَّقَه تَسْرِيقاً بمعْنَى سَرَقَه قالَهُ ابنُ بَرّيّ وأنْشَدَ للفَرَزْدَق :
لا تَحْسَبَن دراهِماً سَرَّقْتَها ... تَمْحُو مَخازِيَكَ الَّتِي بعُمانِ أي : سَرَقْتَها
ومن المجازِ : سرُقَ صَوْتُه وهو مَسْرُوقُ الصوْتِ : إِذا بُحَّ صَوْتُه نَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيًّ ومنه قولُ الأعْشَى :
فيهِنَّ مَخْرُوفُ النّواصِفِ مَس ... رُوقُ البُغام شادِنٌ أَكْحَل أَرادَ أَنَّ في بُغامِه غُنَّةً فكأنَّ صَوْتَه مَسْرُوق
ومَسْرُقانُ بضمِّ الرّاء : موضِعٌ قالَ يَزِيدُ بن مُفَرِّغ الحِمْيَرِي وجَمَع بينَه وبَيْنَ سُرَّقٍ - :
سَقَى هَزِمُ الأوْساطِ مُنْبجِسُ العُرَى ... مَنازِلَها مِنْ مَسْرُقانَ وسُرقا قالَ ابنُ بَرّيّ : ويُقال لسارِقِ الشِّعْرِ : سُرَاقَةُ ولسارِقِ النَّظَرِ إِلى الغِلْمانِ : شافِن ويُقال : سُرِقْتُ يا قَوْم أي : سُرِقَتْ غُرْفَتِي
واسْتَرَق الكاتِبُ بعضَ المُحاسباتِ . إذا لَمْ يُبْرِزْه وهو مَجاز وسَرَقْنا لَيلَةً من الشَّهْرِ : إِذا نَعِمُوا فِيها
وسرقتني عَينِي : غَلَبَتْنِي وهو مجازٌ . وقال ابن عَباد : السُّورَقُ بالضم داءٌ بالجَوارِح
ومحلة مسروق : قرية بمصر

_Türkçe çeviri henüz yok_
