# سرق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سرق

سَرَق الشيء يسْرِقه سَرَقاً وسَرِقاً واستَرَقَه؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي؛ وأنشد:
بِعْتُكَها زانِيةً أو تَسْتَرِقْ،
إنَّ الخبيثَ للخبيثِ يَتَّفِقْ
اللام هنا بمعنى مع، والاسم السَّرِق والسَّرِقة، بكسر الراء فيهما، وربما قالوا سَرَقَهُ مالاً، وفي المثل: سُرِقَ السارقُ فانتحَر. والسَّرَق: مصدر فعل السارق، تقول: بَرِئْتُ إليك من الإباق والسَّرَق في بيع العبد. ورجل سارِق من قوم سَرَقةٍ وسُرَّاقٍ، وسَرُوقٌ من قوم سُرُقٍ، وسَرُوقةٌ، ولا جمع له إنما هو كصَرورة، وكلب سَروقٌ لا غير؛ قال: ولا يَسْرِق الكلبُ السَّروقُ نِعالَها
ويروى السَّرُوِّ، فَعولٌ من السُّرى، وهي السَّرِقة.
وسَرَّقه: نسبه إلى السَّرَق، وقُرئ: إن ابنك سُرِّق.
واسْتَرق السمْعَ أي استَرَق مُستخفِياً. ويقال: هو يُسارِق النظَر إليه إذا اهْتَبَل غَفلتَه لينظر إليه. وفي حديث عدِيّ: ما نَخاف على مَطيَّتها السَّرَق؛ هو بمعنى السرقة وهو في الأَصل مصدر؛ ومنه الحديث: تَسْتَرِق الجِنُّ السَّمْع؛ هو تفتعل من السَّرِقة أي أنها تسمعُه مختفِيةً كما يفعل السارِق، وقد تكرر في الحديث فِعْلاً ومصدراً. قال ابن بري: وقد جاء سَرِّق في معنى سَرَق؛ قال الفرزدق:
لا تَحْسَبَنَّ دَراهِماً سَرَّقْتَها
تَمْحُو مَخازيَكَ التي بعُمانِ
أي سَرَقْتها، قال: وهذا في المعنى كقولهم إن الرِّقِينَ تُغَطِّي أفْنَ الأَفِينَ أي لا تحسَبْ كَسْبَك هذه الدراهم مما يُغَطِّي مخازيك. والاسْتِراق: الخَتْل سِرّاً كالذي يستمع، والكَتَبةُ يَسْتَرِقُون من بعض الحسابات. ابن عرفة في قوله تعالى: والسارِقُ والسارِقةُ، قال: السارق عند العرب من جاء مُسْتَتِراً إلى حِرْزٍ فأخذ منه ما ليس له، فإن أخذ من ظاهر فهو مُخْتَلِس ومُسْتَلِب ومُنْتَهِب ومُحْتَرِس، فإن مَنَعَ مما في يديه فهو غاصب. وقوله تعالى: إنْ يَسْرِقْ فقد سَرَق أخٌ له من قَبْل، يعنون يوسف، ويروى أنه كان أخذ في صِغَره صورة، كانت تُعْبَد لبعض من خالف ملَّة الإسلام، مِنْ ذَهَبٍ على جهة الإنكار لئلا تُعَظَّم الصورةُ وتُعْبَد. والمُسارَقة والاسْتِراق والتَّسَرُّق: اختلاس النظر والسمع؛ قال القطامي:
يَخِلَتْ عليك، فما يجود بنائل
إلا اخْتِلاس حَدِيثِها المُتَسَرَّقِ
وقول تميم بن مقبل:
فأَما سُراقاتُ الهِجاءِ، فإنها
كلامٌ تَهاداه اللئامُ تَهادِيا
جعل السراقة فيه اسمَ ما سُرِق، كما قيل الخُلاصة والنُّقاية لما خُلِّص ونُقِّيَ.
وسَرِقَ الشيءُ سَرَقاً: خَفِيَ. وسَرِقَت مفاصلُه وانْسَرَقتْ: ضَعُفت؛ قال الأَعشى يصف الظبْيَ:
فاتِرَ الطَّرْف في قُواه انْسِراقُ
والانْسِراق: أن يَخْنُس إنسان عن قوم ليذهب؛ قال وقيل في قول الأَعشى: فهي تَتْلو رَخْصَ الظُّلوف ضَئيلاً
فاتِرَ الطَّرْف، في قُواه انْسِراق
إن الانْسِراقَ الفتور والضعف؛ وقال الأَعشى أيضاً:
فيهن مَحْروقُ النَّواصِف مَسْـ
ـروقُ البُغام وشادِنٌ أكْحل
أراد أن في بُغامه غُنّة فكأن صوته مسروق.
والسَّرَق: شِقاقُ الحرير، وقيل: هو أجوده، واحدته سَرَقة؛ قال الأخطل: يَرْفُلْن في سَرَقِ الفِرِنْدِ وقَزِّه،
يَسْحَبْنَ مِنْ هُدَّابِه أذْيالا
قال أبو عبيدة: هو بالفارسية أصله سَرَهْ أي جيد، فعربوه كما عرب بَرَقٌ للْحَمَل وأصله بَرَه، ويَلْمَق لِلْقَباء وأصله يَلْمَه، وإسْتَبْرَق للغليظ من الديباج وأصله اسْتَبْرَهْ، وقيل: أصله سِتَبْرَهْ أي جيد، فعربوه كما عربوا بَرَق ويَلْمَق، وقيل: إنها البِيضُ من شُقَق الحرير؛ وأنشد للعجاج:
ونَسَجَت لَوامِعُ الحَرُورِ،
من رَقْرَقانِ آلِها المسْجورِ،
سَبائِباً كسَرَق الحَرِيرِ
وفي الحديث عن ابن عمرو: أن سائلاً سأله عن بيع سَرَقِ الحرير قال: هلا قلت شُقَق الحرير؛ قال أبو عبيد: سَرَقُ الحَرِير هي الشُّقَقُ إلا أنها البِيضُ خاصة، وصَرَقُ الحرير بالصاد أيضاً؛ وأنشد ابن بري للأَخطل: كأن دَجائجاً، في الدار، رُقطاً
بَناتُ الرُّوم في سَرَقِ الحَرِير
وقال آخر:
يَرْفُلْنَ في سَرَقِ الحريرِ وقزِّه،
يَسْحَبْن من هُدّابه أذيالا
وفي حديث عائشة: قال لها رَأيْتُكِ يَحْمِلُكِ الملَكُ في سَرَقةٍ مِنْ حَرير أي قِطْعة من جَيِّد الحرير، وجمعها سَرَق. وفي حديث ابن عمر: رأيتُ كأنّ بيدي سَرَقةً من حرير. وفي حديث ابن عباس: إذا بِعْتُم السَّرَقَ فلا تَشْتَروه أي إذا بِعْتُموه نَسِيئة، وإنما خص السَّرَق بالذكر لأنه بلَغَه أن تُجّاراً يبيعونه نسيئة ثم يشترونه بدون الثمن، وهذا الحكم مطَّرد في كل المَبِيعات، وهو الذي يسمى العِينَة. والسَّوارق: الجوامع، واحدته سارقة؛ قال أبو الطَّمَحان:
ولم يَدْعُ داعٍ مثلكمِ لِعَظيمة،
إذا أزَمَت بالساعِدَيْنِ السَّوارِقُ
وقيل: السَّوارِق مَسامير في القيود؛ وبه فسر قول الراعي: وأزْهَر سخَّى نَفْسَه عن بِلادِه
حَنايا حَديدٍ مُقْفَل وسَوارِقه
وسارِقٌ وسَرَّاق ومَسْروق وسُراقة، كلها: أسماء؛ أنشد سيبويه: هذا سُراقَةُ للقُرآنِ يَدْرُسُه،
والمرءُ عند الرُّشا إن يَلْقَها ذِيبُ
ومَسْرُقان: موضع أيضاً
(* قوله «ومسرقان موضع أيضاً» هكذا في الأصل).
قال يزيد بن مُفَرِّغ الحِمْيَري وجمع بين الموضعين:
سَقَى هزِمُ الأَوساطِ مُنْبَجِسُ العُرَى
مَنازِلَها من مَسْرُقان وسُرَّقا
وسُراقة بن جعشم: من الصحابة، وفي التهذيب: وسُراقة بن مالك المُدْلِجي أحد الصحابة. وسُرَّقُ: إحدى كُوَرِ الأَهوازِ وهن سبع. قال ابن بري: وسُرَّق اسم موضع في العِراق؛ قال أنس بن زُنَيم يخاطب الحرث بن بَدْر الغُداني حين ولاّه عبد الله بن زِياد سُرَّق:
أحارِ بن بَدْر، قد وَلِيتَ إمارةً،
فكُنْ جُرَذاً فيها تَخُون وتَسْرِقُ
ولا تَحْقِرَنْ، يا حارِ، شيئاً أصَبْتَه،
فحَظُّك من مُلْك العِراقين سُرَّقُ
فإنَّ جميعَ الناسِ إمّا مكذَّبٌ
يقول بما يَهْوَى، وإمّا مصدَّقُ
يقولون أقوالاً ولا يعلمونها،
وإن قيل: هاتوا حَقِّقوا، لم يُحَقِّقوا
قال ابن بري: ويقال لسارِق الشِّعْر سُراقة، ولسارق النظَر إلى الغِلمان الشَّافِن.

### Türkçe

**سَرَق** şeyi, onu **يَسْرِقه** (çalıyor) **سَرَقاً** ve **سَرِقاً** (çalma) olarak ve **استَرَقَه** (onu çaldı); sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:

“Onu sana fahişe olarak sattım; yahut **تَسْتَرِقْ** (çal),
Şüphesiz pis, pis ile uyuşur.”

Buradaki **اللام** “ile” mânasınadır; isim **السَّرِق** ve **السَّرِقة**’dir; ikisinde de **الراء** kesrelidir. Bazen “onu mal olarak çaldı” derler. Meselde: “Hırsız çalındı da intihar etti.” **السَّرَق**: hırsızın fiilinin masdarıdır; dersin ki: “Köleyi satmada kaçma ve **السَّرَق**’tan sana karşı beri oldum.” Ve bir adam **سارِق**tir; **سَرَقةٍ** ve **سُرَّاقٍ** olan bir kavimdendir; ve **سَرُوقٌ** **سُرُقٍ** olan bir kavimdendir; ve **سَرُوقةٌ**; onun cem‘i yoktur; ancak **صَرورة** gibidir. Ve bir köpek **سَروقٌ**tur, başka değil; dedi ki:

“Ve **السَّروقُ** köpek onun nalınlarını çalmaz.”

**السَّرُوِّ** diye de rivayet olunur; **فَعولٌ** **السُّرى**’dan (gece yürüyüşü)dır; o da **السَّرِقة**’dir.

**وسَرَّقه**: onu **السَّرَق**’a nisbet etti. Ve şu şekilde okundu: “Şüphesiz oğlun **سُرِّق**.”
Ve **اسْتَرق السَّمْعَ**: yani gizlenerek çaldı. Ve denir ki: O, gafletini fırsat bilip ona bakmak için bakışı ona doğru **يُسارِق** eder. Adiyy hadîsinde: “Onun binitine **السَّرَق**’tan korkmuyoruz”; o, hırsızlık mânasınadır; aslında masdardır. Ondan hadîs: “Cinler **تَسْتَرِق** **السَّمْع**”; o, **السَّرِقة**’dan ifti‘âldir; yani hırsızın yaptığı gibi onu gizlenerek dinler. Hadîste fiil ve masdar olarak tekrar etmiştir. İbn Berrî dedi ki: **سَرِّق** “**سَرَق**” mânasında gelmiştir; el-Ferezdak dedi ki:

“Sanma ki çaldığın dirhemler,
Umân’daki ayıplarını siler.”

Yani “onu çaldın”; dedi ki: Bu, mânada onların “Şüphesiz **الرِّقِينَ** **أفْنَ الأَفِينَ**’i örter” sözleri gibidir; yani bu dirhemleri kazanmanı ayıplarını örten şey sanma.

**والاسْتِراق**: dinleyenin yaptığı gibi gizlice hile yapmaktır; ve kâtipler bazı hesaplardan **يَسْتَرِقُون** (aşırırlar). İbn ‘Arefe, Yüce Allah’ın “**والسارِقُ والسارِقةُ**” sözü hakkında dedi ki: Hırsız, Araplar nezdinde, gizlenerek bir korunaklı yere gelip oradan kendisinin olmayanı alandır; eğer açıktan alırsa o **مُخْتَلِس** ve **مُسْتَلِب** ve **مُنْتَهِب** ve **مُحْتَرِس**tir; eğer ellerindekinden men ederse o **غاصب**tır. Yüce Allah’ın “Eğer çalarsa, ondan önce bir kardeşi de çalmıştı” sözü; Yusuf’u kastederler. Rivayet olunur ki o, küçüklüğünde, İslâm milletine muhalif olanlardan bazısının taptığı bir sureti, inkâr cihetiyle, suret yüceltilip tapılmasın diye altından almıştı. **والمُسارَقة والاسْتِراق والتَّسَرُّق**: bakışı ve işitmeyi kapmaktır; el-Kutâmî dedi ki:

“Sana cimrilik etti; bir bağışla cömertlik etmez,
Ancak onun **المُتَسَرَّقِ** konuşmasını kapmakla.”

Ve Temîm b. Mukbil’in sözü:

“Yerginin **سُراقاتُ**’ına gelince, şüphesiz o,
Alçakların birbirine hediyeleştiği bir sözdür.”

Orada **السراقة**’yı çalınan şeyin ismi kıldı; tıpkı **الخُلاصة** ve **النُّقاية**’nin, arıtılan ve temizlenen şey için söylenmesi gibi.

**وسَرِقَ** şey **سَرَقاً**: gizlendi. Ve eklemleri **سَرِقَت** ve **انْسَرَقتْ**: zayıfladı; el-A‘şâ, ceylanı vasfederek dedi ki:

“Bakışı gevşek; kuvvetlerinde **انْسِراقُ**.”

**والانْسِراق**: bir insanın bir kavimden sıvışıp gitmesidir; dedi ki: Ve el-A‘şâ’nın şu sözü hakkında denildi:

“O, ince ince, yumuşak tırnakları izler;
Bakışı gevşek; kuvvetlerinde **انْسِراق**.”

Şüphesiz **الانْسِراق** gevşeklik ve zayıflıktır. El-A‘şâ ayrıca dedi ki:

“Onlarda yanmış alın perçemleri olan, **مَسْـ**
**ـروقُ البُغام** olan ve sürmeli bir yavru geyik vardır.”

Maksadı: onun **بُغام**’ında bir geniz sesi vardır; sanki sesi çalınmış gibidir.

**والسَّرَق**: ipeğin parçalarıdır; ve denildi ki: onun en iyisidir; tekili **سَرَقة**’dir; el-Ahtal dedi ki:

“**سَرَقِ الفِرِنْدِ** ve onun ipeğinde salınırlar,
Onun saçaklarından etekler sürürler.”

Ebû ‘Ubeyde dedi ki: O, Farsçadır; aslı **سَرَهْ** yani “iyi”dir; onu Arapçalaştırdılar; tıpkı yük için **بَرَقٌ**’ı Arapçalaştırdıkları gibi; aslı **بَرَه**’dir; ve kaftan için **يَلْمَق**; aslı **يَلْمَه**’dir; ve kalın dîbâc için **إسْتَبْرَق**; aslı **اسْتَبْرَهْ**’dir. Ve denildi ki: aslı **سِتَبْرَهْ** yani “iyi”dir; onu Arapçalaştırdılar; tıpkı **بَرَق** ve **يَلْمَق**’ı Arapçalaştırdıkları gibi. Ve denildi ki: O, ipek parçalarının beyazlarıdır. Ve el-‘Accâc’tan şu beyit okundu:

“**الحَرُورِ**’un parıltıları dokudu,
Kızgın aletinin **رَقْرَقانِ**’ından,
İpeğin **سَرَق**’ı gibi şeritler.”

İbn ‘Amr’dan hadîste: Bir dilenci ona ipek **سَرَق**’ının satımı hakkında sordu; dedi ki: “Niçin ‘ipek parçaları’ demedin?” Ebû ‘Ubeyd dedi ki: İpeğin **سَرَق**’ı parçalardır; ancak özellikle beyaz olanlardır. İpeğin **صَرَق**’ı da **الصاد** ile (vardır). İbn Berrî, el-Ahtal için şu beyti okudu:

“Sanki evde benekli tavuklar,
Rum kızları ipeğin **سَرَق**’ı içinde.”

Ve bir başkası dedi ki:

“İpeğin **سَرَق**’ı ve onun ipeğinde salınırlar,
Onun saçaklarından etekler sürürler.”

Âişe hadîsinde: Ona dedi ki: “Seni meleğin ipekten bir **سَرَقة** içinde taşıdığını gördüm”; yani iyi ipekten bir parça; onun cem‘i **سَرَق**’tır. İbn Ömer hadîsinde: “Elimde ipekten bir **سَرَقة** varmış gibi gördüm.” İbn Abbâs hadîsinde: “Eğer **السَّرَق**’ı satarsanız onu satın almayın”; yani onu veresiye sattığınızda. **السَّرَق**’ı özellikle zikretti; çünkü ona, tüccarların onu veresiye satıp sonra bedelden daha aşağıya satın aldıkları ulaşmıştı. Bu hüküm bütün satılanlarda süreklidir; o, **العِينَة** diye isimlendirilendir.

**والسَّوارق**: toplayanlar (cem‘edenler)dir; tekili **سارقة**’dır; Ebû’t-Tamhân dedi ki:

“Ve sizin gibi bir çağırıcı büyük bir işe çağırmadı,
İki kolla **السَّوارِقُ** sıkıştığında.”

Ve denildi ki: **السَّوارِق** zincirlerde çivilerdir; ve bununla çobanın şu sözü tefsir edildi:

“Ve parlak (bir adam), ülkesinden nefsini esirgedi;
Kilitli demir kıvrımları ve onun **سَوارِقه**.”

**وسارِقٌ** ve **سَرَّاق** ve **مَسْروق** ve **سُراقة**: hepsi isimlerdir; Sîbeveyh şu beyti okudu:

“Bu, Kur’ân için **سُراقَةُ**’dır; onu ders eder,
Kişi rüşvet yanında, eğer onu bulursa, kurttur.”

Ve **مَسْرُقان**: bir yer adıdır da.
(* “Ve Mesrukan bir yer adıdır da” sözü, asılda böyle.)

Yezîd b. Müferriğ el-Himyerî, iki yeri bir araya getirerek dedi ki:

“**هزِمُ الأَوساطِ**’ın, bağları fışkıran (yağmuru),
Onun menzillerini **مَسْرُقان** ve **سُرَّقا**’dan suladı.”

Ve **وسُراقة بن جعشم**: sahâbedendir. Ve **التهذيب**’de: **وسُراقة بن مالك المُدْلِجي** sahâbeden biridir. Ve **وسُرَّقُ**: Ahvâz’ın **كُوَر**’larından biridir; onlar yedidir. İbn Berrî dedi ki: **وسُرَّق** Irak’ta bir yer adıdır; Enes b. Züneym, Abdullah b. Ziyâd’ın **سُرَّق**’a vali tayin ettiği sırada Hâris b. Bedr el-Gudânî’ye hitap ederek dedi ki:

“Ey Hâris b. Bedr, bir emirliğe getirildin;
Öyleyse onda hainlik eden ve çalan bir **جُرَذاً** ol.
Ve küçümseme, ey Hâris, elde ettiğin hiçbir şeyi;
Çünkü Irakların mülkünden payın **سُرَّق**’tır.
Şüphesiz bütün insanlar ya yalanlayıcıdır,
Hevâsına göre söyler; yahut tasdik edicidir.
Sözler söylerler ve onları bilmezler;
Ve ‘getirin, tahkik edin’ denilse, tahkik etmezler.”

İbn Berrî dedi ki: Şiir çalan kimseye **سُراقة** denir; ve oğlanlara bakışı çalan kimseye **الشَّافِن** (denir).
