# سرل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سرل

أَما سرل فليس بعربي صحيح، والسَّراوِيلُ: فارسي مُعَرَّب، يُذَكَّر ويؤنث، ولم يعرف الأَصمعي فيها إِلا التأْنيث؛ قال قيس بن عُبادة:أَرَدْتُ لِكَيْما يَعْلَم الناسُ أَنها
سَراوِيلُ قَيْس، والوُفُودُ شهودُ
وأَن لا يِقُولوا: غابَ قَيْسٌ وهذه
سَراوِيلُ عادِيٍّ نَمَتْه ثَمُودُ
قال ابن سيده: بَلَغَنا أَن قَيْساً طاوَل رُومِيّاً بين يدي معاوية، أَو غيره من الأُمراء، فتجرَّد قيس من سَراوِيله وأَلقاها إِلى الرومي ففَضِلَتْ عنه، فعل ذلك بين يدي معاوية فقال هذين البيتين يعتذر من إِلقاء سَراويله في المشهد المجموع. قال الليث: السَّراوِيل أَعْجَمِيَّة أُعْرِبَتْ وأُنِّثَت، والجمع سَراوِيلات، قال سيبويه: ولا يُكَسَّر لأَنه لو كُسِّر لم يرجع إِلا إِلى لفظ الواحد فتُرِكَ، وقد قيل سَراوِيل جمع واحدته سِرْوالة؛ قال:
عَلَيْه مِن اللّؤْمِ سِرْوالةٌ،
فلَيْسَ يَرِقُّ لمُسْتَعْطِف
وسَرْوَلَهُ فَتَسَرْوَلَ: أَلْبَسَه إِياها فلبَسها؛ الأَزهري: جاء السَّراوِيل على لفظ الجماعة وهي واحدة، قال: وقد سمعت غير واحد من الأَعراب يقول سِرْوال. وفي حديث أَبي هريرة: أَنه كَرِه السَّراوِيل المُخَرْفَجَةَ؛ قال أَبو عبيد: هي الواسعة الطويلة؛ الجوهري: قال سيبويه سَراوِيل واحدة، وهي أَعجمية أُعْرِبَتْ فأَشبهت من كلامهم ما لا ينصرف في معرفة ولا نكرة، فهي مصروفة في النكرة؛ قال ابن بري: قوله فهي مصروفة في النكرة ليس من كلام سيبويه، قال سيبويه: وإِن سَمَّيْتَ بها رجلاً لم تَصْرِفها، وكذلك إِن حَقَّرتْها اسم رجل لأَنها مؤنث على أَكثر من ثلاثة أَحرف مثل عَناق، قال: وفي النحويين من لا يصرفه أَيضاً في النكرة ويزعم أَنه جمع سِرْوال وسِرْوالة ويُنْشِد:
عَلَيْه من اللُّؤْمِ سِرْوالةٌ
ويَحْتَجُّ في ترك صرفه بقول ابن مقبل:
أَبى دونها ذَبُّ الرِّياد كأَنَّه
فَتىً فارِسِيٌّ في سَراوِيل رامِح
(* قوله «أبى دونها إلخ» تقدم في ترجمة رود: يمشي بها ذب الرياد). قال: والعمل على القول الأَول، والثاني أَقوى؛ وأَنشد ابن بري لآخر في ترك صرفها أَيضاً:
يَلُحْنَ من ذي زَجَلٍ شِرْواطِ،
مُحْتَجِزٍ بخَلَقٍ شِمْطاطِ،
على سَراوِيلَ له أَسماط
وقال ابن بري في ترجمة شرحل قال: شَراحِيلُ اسم رجل لا ينصرف عند سيبويه في معرفة ولا نكرة، وينصرف عند الأَخفش في النكرة، فإِن حَقَّرْته انصرف عندهما لأَنه عربي، وفارق السَّراويل لأَنها أَعجميَّة؛ قال ابن بري: العُجْمة ههنا لا تمنع الصرف مثل ديباج ونَيْرُوز، وإِنما تَمنع العُجْمةُ الصَّرْفَ إِذا كان العجمي منقولاً إِلى كلام العرب وهو اسم عَلَمٌ كإِبراهيم وإِسمعيل، قال: فعلى هذا ينصرف سَراوِيل إِذا صُغِّر في قولك سُرَيِّيل، ولو سميت به شيئاً لم ينصرف للتأْنيث والتعريف، وطائرٌ مُسَرْوَلٌ: أَلْبَسَ ريشُه ساقَيْه؛ وأَما قول ذي الرمة في صفة الثور:
تَرى الثَّوْرَ يَمْشي راجعاً من ضَحائه
بها مِثْلَ مَشْي الهِبْرِزِيِّ المُسَرْوَل
فإِنه أَراد بالهِبْرزيِّ الأَسدَ، جعله مُسَرْوَلاً لكثرة قوائمه، وقيل: الهِبْرِزِيُّ الماضي في أَمره، ويروى: بها مِثْلَ مَشْي الهِرْبِذِيِّ، يعني مَلِكاً فارسيّاً أَو دِهْقاناً من دَهاقينهم، وجَعَلَهُ مُسَرْوَلاً لأَنه من لباسهم؛ يقول: هذا الثور يتبختر إِذا مَشَى تَبَخْتُر الفارسي إِذا لَبِسَ سَراوِيلَه. وحَمامة مُسَرْوَلةٌ: في رجليها رِيشٌ. والسَّراوِين: السَّراوِيل، زعم يعقوب أَن النون فيها بدل من اللام. وقال أَبو عبيد في شِياتِ الخيل: إِذا جاوز بياضُ التحجيل العَضُدين والفَخْذين فهو أَبْلَق مُسَرْوَلٌ؛ قال الأَزهري: والعرب تقول للثور الوحشي مُسَرْوَلٌ للسواد الذي في قوائمه.

### Türkçe

**سرل**’e gelince: o, sahih Arapça değildir; **السَّراوِيلُ**: Arapçalaştırılmış Farsçadır; müzekker de yapılır müennes de; **الأَصمعي** onda ancak müennesliği bilmiştir; **قيس بن عُبادة** dedi ki:
İstedim ki insanlar bilsinler ki o
**سَراوِيلُ قَيْس**’tir; ve heyetler şahitlerdir;
ve “Kayıs kayboldu” demesinler; ve bu
**سَراوِيلُ**’dür; **عادِيٍّ**’nin; onu **ثَمُودُ** büyüttü.

**ابن سيده** dedi ki: Bize ulaştı ki **قَيْس** bir **رُومِيّ** ile **معاوية**’nin huzurunda, yahut emirlerden başkasının huzurunda, boy ölçüştü; derken **قيس** **سَراوِيلُ**’inden soyundu ve onu **الرومي**’ye attı; o da ondan fazla geldi; bunu **معاوية**’nin huzurunda yaptı da, toplanmış mecliste **سَراويله**’ni atmasından özür dileyerek bu iki beyti söyledi. **الليث** dedi ki: **السَّراوِيل** Arapça olmayan bir kelimedir; Arapçalaştırıldı ve müennes yapıldı; çoğulu **سَراوِيلات**’tır. **سيبويه** dedi ki: Ve kırık çoğul yapılmaz; çünkü kırılsa ancak tekilin lafzına dönerdi; bu yüzden terk edildi. Ve denilmiştir ki **سَراوِيل** bir çoğuldur; onun tekili **سِرْوالة**’dir; dedi ki:
Onun üzerinde alçaklıktan bir **سِرْوالةٌ** vardır,
bu yüzden yalvarana yumuşamaz.

Ve **سَرْوَلَهُ** de, böylece **فَتَسَرْوَلَ**: ona onu giydirdi, o da onu giydi. **الأَزهري**: **السَّراوِيل** cemaat lafzı üzere geldi; hâlbuki o tektir; dedi ki: Ben, bedevilerden birden fazlasını **سِرْوال** derken işittim. **أَبي هريرة** hadîsinde: onun **السَّراوِيل المُخَرْفَجَةَ**’yi kerih gördüğü (geçer); **أَبو عبيد** dedi ki: o, geniş uzun olandır. **الجوهري**: **سيبويه** dedi ki **سَراوِيل** tektir; ve o, Arapçalaştırılmış Arapça olmayan bir kelimedir; böylece onların sözünden, marifede de nekrede de munsarif olmayan şeye benzedi; o hâlde nekrede munsariftir. **ابن بري** dedi ki: “O hâlde nekrede munsariftir” sözü **سيبويه**’nin sözünden değildir. **سيبويه** dedi ki: Eğer onunla bir erkeği adlandırırsan onu munsarif yapmazsın; yine, onu bir erkeğin adı olarak küçültürsen de (böyledir); çünkü o, üç harften fazla üzere müennesdir; **عَناق** gibi. Dedi ki: Nahivciler içinde, onu nekrede de munsarif yapmayan ve onun **سِرْوال** ve **سِرْوالة**’nin çoğulu olduğunu iddia eden de vardır; ve şu beyti rivayet eder:
Onun üzerinde alçaklıktan bir **سِرْوالةٌ** vardır.

Ve onun munsarif bırakılmamasında **ابن مقبل**’in sözüyle delil getirir:
Onun önünde **الرِّياد**’ın savması engel oldu; sanki o
mızrak sallayan **سَراوِيل** içinde Farslı bir delikanlıdır.
(* “أبى دونها إلخ” sözü **رود** maddesinde geçti: “يمشي بها ذب الرياد”).

Dedi ki: Amel birinci söz üzerinedir; ikincisi daha kuvvetlidir. Ve **ابن بري** başkasından, onun munsarif bırakılmamasında da şu (şiiri) rivayet etti:
Şu **زَجَلٍ** sahibinden **شِرْواطِ** ile melerler,
eski bir (elbise) ile kuşanmış **شِمْطاطِ** (olarak),
kendisine püsküller bulunan **سَراوِيلَ** üzerinde.

Ve **ابن بري** **شرحل** tercümesinde dedi ki: **شَراحِيلُ** bir erkeğin adıdır; **سيبويه** katında marifede de nekrede de munsarif olmaz; **الأَخفش** katında nekrede munsarif olur; eğer onu küçültürsen, ikisinin yanında da munsarif olur; çünkü o Arapçadır; ve **السَّراويل**’den ayrıldı; çünkü o Arapça olmayan bir kelimedir. **ابن بري** dedi ki: Buradaki **العُجْمة** sarfı engellemez; **ديباج** ve **نَيْرُوز** gibi; ancak **العُجْمةُ** sarfı, Arapların sözüne nakledilmiş ve bir özel ad olan Arapça olmayan kelime olduğu zaman engeller; **إِبراهيم** ve **إِسمعيل** gibi. Dedi ki: Buna göre **سَراوِيل** küçültüldüğü zaman, “**سُرَيِّيل**” sözünde, munsarif olur; ve eğer onunla bir şeyi adlandırsan, müenneslik ve marifelik sebebiyle munsarif olmaz.

Ve **طائرٌ مُسَرْوَلٌ**: tüyü onun iki bacağını giydirmiştir. Ve **ذي الرمة**’nin, öküzün sıfatında söylediği söze gelince:
Öküzü görürsün, kuşluk vaktinden dönerek yürür,
onda, **الهِبْرِزِيِّ المُسَرْوَل**’in yürüyüşü gibi.

Şüphesiz o, **الهِبْرزيِّ** ile aslanı kastetti; onu **مُسَرْوَلاً** yaptı; ayaklarının çokluğundan dolayı. Ve denilmiştir ki: **الهِبْرِزِيُّ** işinde ileri giden (kimsedir). Ve şöyle rivayet olunur: “onda, **الهِرْبِذِيِّ**’nin yürüyüşü gibi”; yani Farslı bir kralı yahut onların dihkanlarından bir dihkanı; ve onu **مُسَرْوَلاً** yaptı; çünkü o, onların giyimindendir; yani: Bu öküz, yürüdüğü zaman, **سَراوِيلَه**’ni giydiği vakit Farslının salınması gibi salınır.

Ve **حَمامة مُسَرْوَلةٌ**: onun iki ayağında tüy vardır. Ve **السَّراوِين**: **السَّراوِيل**’dir; **يعقوب** iddia etti ki ondaki **النون** **اللام**’dan bedeldir. Ve **أَبو عبيد** atların alâmetlerinde dedi ki: Eğer **التحجيل**’in beyazlığı **العَضُدين** ve **الفَخْذين**’i aşarsa, o **أَبْلَق مُسَرْوَلٌ**’dür. **الأَزهري** dedi ki: Araplar, yaban öküzüne, ayaklarındaki siyahlık sebebiyle **مُسَرْوَلٌ** derler.
