# سرمد (س-ر-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Semed” simit, çeperi yuvarlak olan halkadır

- Harfler: س - ر - م
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَرْمَدًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | فَرْعَلًا | Sonu gelmeyen | 2 | 2 | [28:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/ayet/28:71.md) |

## Mücavir kökler — 14 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
2. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
3. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
4. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
5. [ضوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Aydınlattı
6. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · “Yemm” durgun akan su demektir
7. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
8. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hayvanların ön ayaklarına denir
9. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sikkin” bıçak demektir
10. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
11. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
12. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
13. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
14. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşiten

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سرمد |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md), [ابد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md), [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) |
| Zıt Kök | [فني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kesintiye uğramadan ardı ardına sürüp gitme, aralıksız akış ve kesintisiz süreklilik |
| Çekirdek Özet 2 | Zaman döngüsünün tek bir hâlde takılıp kalması ve ilahi müdahale olmaksızın bölünemez sonsuz tekdüzeliğe dönüşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın hayatiyetini sürdürebilmesi için mutlak sürekliliğin ritmik ve zıt kutuplu döngülerle bölünmesi zorunluluğu |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca soyut bir sonsuzluk olarak algılanıp gece ile gündüzün hayat veren ritmik ve fonksiyonel dönüşümünü ortadan kaldıran statik bir felaket bağlamının ıskalanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | İlerleme, kesintisiz akış, peş peşe gitme ve gizli ya da açık doğrusal yayılma ([سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md), [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md), [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md), [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md)) | م | Akışkanlık, yayılma ve devamlılık kazandırarak hareketin süresini zamansal bir kütleye dönüştürmüştür |
| [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md) | Birbirine ekleme, peş peşe dizme, delip geçerek kesintisiz bağ kurma | د | Katılaşma, sınırlanma ve nihai durağanlık katarak peş peşe dizilen kesintisizliği sabit ve bölünmez bir zaman hâline getirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bir çizgi veya hat boyunca tutunma, dayanma ve sapmadan devam etme hareketini başlatır |
| ر | İnsan başı | Başlangıç, yönelme, bir sürecin en başından ileriye doğru yön bulması payını taşır |
| م | Su | Dalgalanma, kesintisiz akış, hacimsel yayılma ve aralıksız sürüş dinamiğini katar |
| د | Kapı | Geçiş, sınır ve döngünün kapanıp açılamaz biçimde sabitlenmesi hareketini yükler |
| سرمد | Destekli akışın kesintisiz bir sınır ve kütle halinde kilitlenmesi | Başlayan ve doğrusal bir hat boyunca tutunarak akan sürecin, dış müdahale olmaksızın sonu gelmez bir zamansal blok hâlinde kesintisizce sürmesini ifade eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesintiye uğramaksızın birbirini izleyen, arasına başka bir unsur girmeyen uzun zaman dilimi veya aralıksız maişet |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi tasavvurunda gecenin bitmek bilmeyen uzunluğunu ve yolculuğun aralıksız devamını nitelemek üzere lisan kayıtlarında جَوّابُ ليل سَرْمَد terkibiyle şahitlendirilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lisan bilginleri ve ez-Zeccâc tarafından dilsel planda kesintisi bulunmayan ve ardı arkası kesilmeyen daimî varoluş biçimi olarak kaydedilmiştir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça سرمد lafzı, morfolojik açıdan dörtlü bir gövde arz etmekle birlikte klasik dilcilerin çoğunluğuna göre [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md) (kesintisiz birbirine ulamak, peş peşe dizmek) kökünden mim ilavesiyle genişletilmiş veya doğrudan sürekli zaman bloklarını anlatan müstakil bir kök hüviyetindedir. Doğu Sami kolunda (Akadca) zamanın sürekliliği ve ardışıklığı kavramları farklı morfolojik tabanlarla karşılansa da, Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde düzenli dizilim ve kesintisiz akış ifade eden kök tabanlarıyla fonetik ve anlamsal yakınlık sergiler. İbranice ve Süryanicede düzenlilik, aralıksız tertip ve süreklilik ifade eden köklerle semantik bir matris paylaşımı sezilir; ancak dörtlü yapının Arapça içindeki gelişimi, zamanın (özellikle gece ve gündüzün) bölünmez bir kütle gibi uzayıp gitmesini betimleyen özgün bir morfolojik yoğunlaşmaya işaret eder.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [سرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AF.md) kökünden türetme veya müstakil dörtlü gövde | Birbirine eklenip ardı arkası kesilmeyen dizilim anlamındaki köke mim harfinin eklenmesiyle zamansal süreklilik manası pekişmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki süreklilik ve dizilim kökleri | Düzenli dizilme, kesintisiz takip etme semantik alanıyla kavramsal akrabalık taşır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir köken bağı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Mekâyîsü’l-Luğa, Tâcü’l-Arûs, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سرمد | Anlamlı | Kesintisiz süreklilik | Zamanın bölünmeksizin ve aralıksız akıp gitmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سرمد | Merkez | Zamanın kesintisizliği | Aralıksız, birbirini kesmeyen ve dış etki olmadıkça değişmeyen zamansal akış | Zaman blokunun tek tipleşmesi ve bölünmezliği |
| [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) | Komşu | Varlık halinin sürmesi | Değişime ve bozulmaya uğramaksızın bir mahalde uzun süre kalma | Mekân ve hâl eksenli süreklilik, zamansal akıştan ziyade yıpranmazlık vurgusu |
| [ابد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D8%AF.md) | Komşu | Ucu bucağı olmayan gelecek | Sonu gelmeyen, geleceğe doğru uzanan sınırsız zaman boyutu | Varlığın geçmişinden çok gelecekteki tükenmezliği |
| [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) | Komşu | Hâlin devamı | Bir durumun kesilmeden, durgun veya sabit şekilde sürmesi | Niteliksel süreklilik ve aralıksız varoluş |
| [فني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D9%8A.md) | Zıt | Yok oluş ve tükenme | Varlığın veya sürecin sona ermesi, zeval bulması ve sınırına ulaşıp silinmesi | Sürekliliğin tamamen kesintiye uğrayıp sıfırlanması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سرمد | Aralıksız ve kesintisiz süren | Zamanın ritimsiz ve son bulmaz tekdüzeliğini kuşatır | Kesin |
| Latince | Perpetuus, aeternus | Sürekli, ebedi, kesintisiz | Kesintisiz zincirleme süreci karşılar ancak kozmik felaket imasını tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Perpetual, unceasing, endless | Aralıksız, ardı arkası kesilmeyen | Süreç kesintisizliğini iyi yansıtır fakat ontolojik tekdüzeliği dışarıda bırakabilir | Güçlü |
| Almanca | Unaufhörlich, ewig während | Durmaksızın devam eden | Fonksiyonel akışı aktarır, ilahi nizamın karşıt kutbunu kuran boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Perpétuel, ininterrompu | Kesintisiz, sürekli | Akışın bölünmezliğini karşılar, durağan kütleleşme nüansını tam içermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَرْمَدًا | Kesintisiz ve sonu gelmez gece | İlahi bir ceza veya kozmik dengenin bozulması varsayımıyla, kıyamete kadar aydınlıktan yoksun kalma tehdidi; Kasas [28:71](https://lisan.digital/tr/ayet/28:71.md) |
| سَرْمَدًا | Kesintisiz ve sonu gelmez gündüz | Dinlenme ve sükûnet imkânının bütünüyle kalktığı, hayatı tüketici aralıksız aydınlık varsayımı; Kasas [28:72](https://lisan.digital/tr/ayet/28:72.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Zaman ve beka sıfatı | Yaratılmış zamanın zıddı olarak Allah'ın ezeliyeti ve ebediyeti ile yaratılmışların zaman içindeki sonluluğu | Mutlak kesintisizliğin yalnızca ilahi kudretin tasarrufunda olduğu |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Terimleşmiş bir fıkhi hüküm tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kozmolojik delillendirme | Gece ile gündüzün birbirini izlemesinin insani yaşam ve biyolojik denge açısından zorunlu bir lütuf oluşu | Sarmal ve döngüsel ritmin yokluğunun mutlak helak getireceği idraki |
| Hadis | Zamanın ve gecenin tavsifi | Uzun ve uykusuz gecelerin veya bitmek bilmeyen süreçlerin tasvirinde lügavi kullanımı | Sonu gelmez gibi algılanan ağır ve meşakkatli süreç |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve nimet dengesi | İlahi lütfun ritmik düzeni | Monotonluğu kırarak tefekkürü uyandırma | Kesintisiz aydınlık veya karanlığın ibadet ve hayatı imkânsız kılacağı | Kesin |
| İlmi | Kozmolojik ve biyolojik denge | Periyodik döngü zorunluluğu | Yaşam için entropi ve döngü sürekliliği sağlama | Sirkadiyen ritim ve dinlenme-çalışma fazlarının biyolojik varoluşu koruması | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar döngüsü | Monolitik ve değişimsiz iktidar yapısı | Tiranlığa ve çürümeye yol açan durağanlık | Gücün ve zamanın tek bir elde kesintisiz kalmasının sistemi tıkaması | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve tüketim ritmi | Dinlenmesiz ve aralıksız çark dönüşü | Yıkıcı aşırı üretim veya mutlak durağanlık | İktisadi canlılığın çalışma ve dinlenme çevrimleriyle ayakta kalabilmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğru akım veya periyotsuz sonsuz dalga | Frekansı sıfır olan, hiçbir salınım, yükseliş veya iniş barındırmayan sabit genlikli doğru hat | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Monotonik tükenmişlik ve anomi | Toplumsal veya psikolojik hayatın hiçbir ritim, tatil veya kriz aralığı olmaksızın tek bir duruma mahkûm kalması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin sadece zamansal bir sonsuzluk veya cennet-cehennem ebediyeti gibi soyut bir sonsuzluk kavramına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bir kozmik lütuf karşıtı olarak, gecenin veya gündüzün diğerini yok edecek biçimde kesintisizleşmesinin bir felaket senaryosu olarak kurgulanması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Doğadaki ritmik ve zıt kutuplu dönüşümlerin (gece-gündüz) hayati kıymetinin kavranamaması ve sonsuz tekdüzeliğin bir azap unsuru olabileceğinin gözden kaçırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurunda hayatın mutlak bir tekdüzelikle değil, karşıtların (gece-gündüz, sükûn-hareket) ardışık ritmiyle mümkün olduğunu gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhidin tabiat delillerine dayandırıldığı, kozmolojik nizamın insani ihtiyaçlarla ilişkilendirildiği Kasas suresindeki ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin yalnızca aydınlıktan ibaret sanılması yanılgısını düzeltir; karanlığın ve dinlenmenin de en az ışık kadar hayati bir rahmet olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Birbirini kesmeyen, arasına başka hiçbir unsur girmeksizin uzayıp giden doğrusal ve kesintisiz zaman akışı.
- Soyut anlam: Varlığı felç eden, karşıtıyla dengelenmemiş, tek bir duruma hapsolmuş bölünmez ve ritimsiz süreklilik.
- Sistematik karşılık: Yaşamı ve dengeyi mümkün kılan periyodik salınımın felce uğraması; tek kutuplu mutlak durağanlık.
- LaTeX modeli: $$S(t) = C, \quad \frac{dS}{dt} = 0, \quad \lim_{\Delta t \to \infty} \int_{t}^{t+\Delta t} f(\tau) d\tau = \infty$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$ zaman içindeki durumu, $C$ hiçbir değişime uğramayan sabit tekil fazı (yalnızca gece veya yalnızca gündüz), $\frac{dS}{dt} = 0$ zamansal dönüşümün ve ritmik dalgalanmanın sıfır olduğunu, limit ifadesi ise bu durumun kesintisizce sonsuza doğru akarak dengeleyici karşıt fazı bütünüyle dışarıda bıraktığını simgeler.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Kasas 28:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/ayet/28:71.md) — سَرْمَدًا

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِيَاءٍ أَفَلَا تَسْمَعُونَ

Meal (IK): De ki: Şayet Allah; geceyi kıyamete kadar üzerinizde sürekli kılsaydı; Allah’tan başka size ışık getirecek tanrı kimdir? Hala dinlemeyecek misiniz?

### [Kasas 28:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/ayet/28:72.md) — سَرْمَدًا

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهَارَ سَرْمَدًا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ أَفَلَا تُبْصِرُونَ

Meal (IK): De ki: Şayet Allah gündüzü kıyamet gününe kadar üzerinizde sürekli kılsaydı; size içinde dinleneceğiniz bir geceyi getirecek Allah’tan başka tanrı kimdir? Hala görmeyecek misiniz?

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Semed” simit, çeperi yuvarlak olan halkadır. “Sermed” sonu gelmeyen dolanmadır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

السين والدال
د ف ن س، د ر ف س، ف ر د س، د ر و س، د ر ي س، س ن د ر، س ر ن د، س ب ن د، س ن د س، س ر م د، س م د ر مستعملات
دفنس:
الدِّفنِسُ: المرأةُ الحَمْقاء. والدِّفنِس والدِّفناسُ: الأحمق
درفس:
الدِّرَفْسُ: الضّخم من الإبل، الواحدة بالهاء. والدِّرَفس: خِرْقَةُ الدّابّة، والدِّرَفْسُ: الحرير.
فردس:
الفِرْدَوْس: جنّة ذات كَرْم. وكَرْمٌ مُفَرْدسٌ، أي: مُعَرَّش، قال:
وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
والفَرْدسةُ: الصَّرع القبيح، يقال: أَخَذَهُ ففَرْدَسَهُ. أي: ضرب بهِ الأرض.
دروس:
دربس:
الدِّرْواسُ والدِّرياسُ: الضَّخْم الرّأس، الغليظ الرَّقبة، قال رؤبة:
كأنّه ليثُ عرينٍ دِرْواسْ
سندر:
السّندريّ: ضرب من السّهام والنِّصال مُحكَم الصّنعة. والسَّنْدَرة: ضرب من الكيل جُزاف، ويقال: السَّنْدرة: الكيل الوافي.
دربس:
الدُّرابِسُ: الضّخم قال:
لو كنت أمسيت طليحاً ناعساً
لم تُلْفِ ذا روايةٍ دُرابساً
سرند:
السَّرَندَى: الجريء من الرِّجال الذي لا يَهُولُه شَيْءٌ، قال:
أَطَفَّ لها عَباقِيةٌ سَـرَنْـدَى		جريءُ الصَّدْر مُنْبَسِطُ اليمين
واسْرَنْديته، إذا أتيته في جُرْأة وجعل النُّعاسُ يَسرَ نْديهِ ويَغْرَنديهِ، إذا غلب عليه، قال:
ما لنُعاسِ اللّيل يَغرَنْديني
أَزْجُره عنّي ويَسْرَنْديني
سبند:
السَّبَندَي: الجريء من كلّ شيء.
سندس:
السُّنْدُسُ: ضربٌ من البُزْيون يُتَّخَذُ من المِرْعِزَّى ولم سختلفوا فيها أنّهما مُعَرَّبان.
سرمد:
السّرمدُ: دوام الزَّمان من ليلٍ ونهار. والسَّرمدُ: دوام العيش.
سمدر:
السَّماديرُ: ضَعْفُ البَصَرِ، وقد اسمدرّ بَصَرُهُ.

##### Türkçe

**السين** ve **الدال**
**د ف ن س**، **د ر ف س**، **ف ر د س**، **د ر و س**، **د ر ي س**، **س ن د ر**، **س ر ن د**، **س ب ن د**، **س ن د س**، **س ر م د**، **س م د ر** kullanımdadır.

**دفنس**:
**الدِّفنِسُ**: ahmak kadın. Ve **الدِّفنِس** ve **الدِّفناسُ**: ahmak.

**درفس**:
**الدِّرَفْسُ**: develerden iri olan; bir tanesi **الهاء** iledir. Ve **الدِّرَفس**: binek hayvanının paçavrası. Ve **الدِّرَفْسُ**: ipek.

**فردس**:
**الفِرْدَوْس**: asması olan bir cennet. Ve **كَرْمٌ مُفَرْدسٌ**; yani: çardaklı, dedi ki:
وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
Ve **الفَرْدسةُ**: çirkin düşürme (yere çalma); denir: **أَخَذَهُ ففَرْدَسَهُ**; yani: onunla yere vurdu.

**دروس**:
**دربس**:
**الدِّرْواسُ** ve **الدِّرياسُ**: başı iri, boynu kalın olan; Ru’be dedi ki:
كأنّه ليثُ عرينٍ دِرْواسْ

**سندر**:
**السّندريّ**: oklar ve temrenlerden bir tür; sağlam yapım. Ve **السَّنْدَرة**: gelişigüzel ölçmeden bir tür; ve denir: **السَّنْدرة**: tam ölçme.

**دربس**:
**الدُّرابِسُ**: iri, dedi ki:
لو كنت أمسيت طليحاً ناعساً
لم تُلْفِ ذا روايةٍ دُرابساً

**سرند**:
**السَّرَندَى**: erkeklerden, hiçbir şeyin onu korkutmadığı cesur olan; dedi ki:
أَطَفَّ لها عَباقِيةٌ سَـرَنْـدَى		جريءُ الصَّدْر مُنْبَسِطُ اليمين
Ve **اسْرَنْديته**: ona bir cesaret içinde geldiğin zaman. Ve uyuklama onu bastırdığı zaman **يَسرَ نْديهِ** ve **يَغْرَنديهِ**; ona galip geldiği zaman; dedi ki:
ما لنُعاسِ اللّيل يَغرَنْديني
أَزْجُره عنّي ويَسْرَنْديني

**سبند**:
**السَّبَندَي**: her şeyden cesur olan.

**سندس**:
**السُّنْدُسُ**: **البُزْيون**dan bir tür; **المِرْعِزَّى**dan yapılır; ve ikisinin de Arapçalaştırılmış olduğu hususunda ihtilaf etmediler.

**سرمد**:
**السّرمدُ**: gece ve gündüzden zamanın devamı. Ve **السَّرمدُ**: yaşayışın devamı.

**سمدر**:
**السَّماديرُ**: görmenin zayıflığı; ve onun görmesi **اسمدرّ** oldu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السرْمَدُ: الدائم.

##### Türkçe

**السرْمَدُ**: daim olan.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السرمد: الدائم، قال تعالى: ﴿قل أرأيتم إن جعل الله عليكم الليل سرمدا﴾ [القصص/71]، وبعده: ﴿النهار سرمدا﴾ [القصص/72].

##### Türkçe

- **السرمد**: daim olan; Yüce Allah dedi ki: ﴿De ki: Bana haber verin; eğer Allah üzerinize geceyi **سرمدا** kılarsa﴾ [القصص/71], ve ondan sonra: ﴿gündüzü **سرمدا**﴾ [القصص/72].

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السرْمَدُ: دوام الزمان من ليل أَو نهار. وليل سرمد: طويل. وفي التنزيل العزيز: قل أَرأَيتم إِن جعل الله عليكم النهار سرمداً؟ قال الزجاج: السرمد الدائم في اللغة. وفي حديث لقمان: جَوّابُ ليل سَرْمَد؛ السرمد: الدائم الذي لا ينقطع.

##### Türkçe

**السرْمَدُ**: Zamanın, geceden yahut gündüzden, devamlılığı. Ve **ليل سرمد**: uzun. Ve aziz tenzilde: “De ki: Gördünüz mü, eğer Allah sizin üzerinize gündüzü **سرمداً** kılsa?” dedi. **الزجاج** dedi: **السرمد** dilde daim olandır. Ve Lokman hadîsinde: “**جَوّابُ ليل سَرْمَد**”; **السرمد**: kesilmeyen daim olan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ر م د * * السَّرْمَدُ * الدائم

##### Türkçe

* س ر م د * * **السَّرْمَدُ** * daim olan.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السرمد: الدائم، قاله الزجاج. وعليه اقتصر الجوهري وغيره وفي حديث لقمان: جواب ليل سرمد السرمد: الدائم الذي لا ينقطع.ومثله في النهاية. وقال الخليل: السرمد: هو دوام الزمان، واتصاله من ليل أو نهار. قاله المرزوقي في شرح الحماسة. ومثله في اللسان. والسرمد: الطويل من الليالي، يقال ليل سرمد، أي طويل. وفي التنزيل العزيز: قل أرأيتم إن جعل الله عليكم النهار سرمدا  وفسره الزجاج بما تقدم. وسرمد: ع من عمل حلب، نقله الصاغاني. وسرمد: جد أبي الحسين أحمد بن عبد الله بن محمد بن سرمد الكرابيسي النيسابوري، توفي سنة 366. ونقل شيخنا عن الفخر الرازي أن اشتقاق السرمد من السرد، وهو التوالي والتعاقب.ولما كان الزمان إنما يبقى بتعاقب أجزائه وكان ذلك مسمى بالسرد، أدخلوا عليه الميم الزائدة، ليفيد المبالغة في ذلك، انتهى، قال: وعليه، فوزنه: فعمل، وموضعه سرد.

##### Türkçe

**السرمد**: daim olan; bunu **الزجاج** söylemiştir. Buna **الجوهري** ve başkası iktisar etti. **لقمان** hadîsinde: “cevap: gece **سرمد**”. **السرمد**: kesilmeyen daim olan. Bunun benzeri **النهاية**’dedir. **الخليل** dedi: **السرمد**: o, zamanın devamlılığıdır ve onun, gece veya gündüzden, bitişikliği/bağlantısıdır. Bunu **المرزوقي** **شرح الحماسة**’de söylemiştir. Bunun benzeri **اللسان**’dadır. Ve **السرمد**: gecelerden uzun olan; **ليل سرمد** denir; yani uzun. Aziz tenzilde: “De ki: Gördünüz mü, eğer Allah sizin üzerinize gündüzü **سرمدا** kılsa” ve **الزجاج** onu, geçenle tefsir etmiştir. Ve **سرمد**: Haleb amelinden bir yer adıdır; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **سرمد**: **أبي الحسين أحمد بن عبد الله بن محمد بن سرمد الكرابيسي النيسابوري**’nin dedesi; 366 yılında vefat etti. Şeyhimiz, **الفخر الرازي**’den nakletti ki **السرمد**’in iştikakı **السرد**’dendir; o da ard ardalık ve peş peşeliktir. Zaman ancak parçalarının peş peşe gelmesiyle baki kaldığından ve bu da **السرد** diye adlandırıldığından, ona زائد **الميم**’i dahil ettiler; bunda mübalağayı ifade etsin diye; bitti. Dedi ki: Buna göre, onun vezni: **فعمل**; ve yeri **سرد**’dür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَرْمَدٌ
سَرْمَدٌ ذ [signifies, or implies,] Continuance, or incessant continuance, (دَوَام, Kh, M, L, and اِتِّصَال, Kh, L,) of time, (Kh, M, L,) either of night or of day. (Kh, L.) [I have said “ or implies ” because I have not found it used otherwise than as an epithet, in the following senses.] ― -b2- Continuing; or continuing incessantly, or endlessly; syn. دَائِمٌ; (Zj, S, L, K;) or دَائِمٌ لَا يَنْقَطِعُ. (Nh, L.) It is applied in this sense to night (Nh, L) [and also to day: to each in the Kur xxviii. 71 and 72]: and to night as meaning Long. (L, K.) ― -b3- Accord. to El-Fakhr Er-Rلzee, it is derived from السَّرْدُ, which denotes consecutiveness and uninterruptedness, and the م is added to give intensiveness to the signification: if so, its proper place is in art. سرد; its measure being فَعْمَلٌ: (MF:) [thus] its م is augmentative like the م in دُلَامِصٌ. (Bd in xxviii. 71.) ― -b4- One says also, هُوَ لَكَ سَرْمَدًا He, or it, is thine ever, or for ever. (Mgh in art. سمد.)

سَرْمَدِىٌّ
سَرْمَدِىٌّ ذ Having neither beginning nor end. (KT.)

##### Türkçe

سَرْمَدٌ
**سَرْمَدٌ** ذ [şunu gösterir yahut ima eder:] Zamanın—gece yahut gündüzün—sürekliliği yahut aralıksız sürekliliği (**دَوَام**; ve **اِتِّصَال**). [“yahut ima eder” dedim; çünkü onu, aşağıdaki mânâlarda bir sıfat olmaktan başka türlü kullanılmış bulmadım.] ― -b2- Süregelen; yahut aralıksız, yahut sonsuzca süregelen; eşanlamlısı **دَائِمٌ**; yahut **دَائِمٌ لَا يَنْقَطِعُ**. Bu mânâda geceye uygulanır [ve ayrıca gündüze: her birine Kur’ân xxviii. 71 ve 72’de]: ve geceye, Uzun mânâsında. ― -b3- El-Fakhr Er-Râzî’ye göre, o, ardarda oluşu ve kesintisizliği gösteren **السَّرْدُ**’dan türetilmiştir; ve mânâya şiddet kazandırmak için **م** eklenmiştir: eğer böyle ise, onun asıl yeri **سرد** maddesindedir; vezni **فَعْمَلٌ** olmak üzere: [böylece] onun **م**’si, **دُلَامِصٌ**’daki **م** gibi artırmadır. ― -b4- Şöyle de denir: **هُوَ لَكَ سَرْمَدًا** “O, yahut o (şey), senindir, daima; yahut ebediyen.”

سَرْمَدِىٌّ
**سَرْمَدِىٌّ** ذ Ne başlangıcı ne de sonu olan. (KT.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَرْمَدَ
سَرْمَدَ سَرْمَد 51 ,
a.  Lasting, enduring; very long ( night ).

سَرْمَدِيّ
سَرْمَدِيّ 51yi ,
a.  Eternal.

سَرْمَدِيَّة
سَرْمَدِيَّة 51yit ,
a.  Eternity.

سَرْمَق
سَرْمَق P. ,
a.  Orache; all-heal ( plants ).

##### Türkçe

سَرْمَدَ
**سَرْمَدَ** **سَرْمَد** 51 ,
a. Kalıcı, devam eden; çok uzun (gece).

سَرْمَدِيّ
**سَرْمَدِيّ** 51yi ,
a. Ezelî.

سَرْمَدِيَّة
**سَرْمَدِيَّة** 51yit ,
a. Ezeliyet.

سَرْمَق
**سَرْمَق** P. ,
a. Yabani ıspanak; her-derde-deva (bitkiler).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سرمد
سَرْمَدَ - يُسَرْمِدُ - سَرْمَد - سَرْمَداً
سَرْمَدَ - يُسَرمِدُ + الكائن أو الشيء: لا يتغير ويبقى على حال واحدة مهما امتد به الزمن
سَرْمَد: على وزن " فـَعـْلـَل" اسم فاعل صفة مشبهة من " سَرْمَدَ - يُسَرْمِدُ ": الذي لا يتغير ويبقى على حال واحدة مهما امتد به الزمن
سَرْمَداً : حال من " سَرْمَد ": بشكل لا يتغير ويبقى على حال واحدة مهما امتد به الزمن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدلالة على الاستمرار في الوجود والفعل مدة زمنية"، وهي:
ظَلَّ - يَظَلًّ، فَتِئَ - يَفْتَأُ، وَصَبَ - يَصِبُ، دامَ - يَدوْمُ، سَرْمَدَ - يُسَرمِدُ، أَبَدَ - يأبِدُ

سرمداً
	﴿قل أرأيتم إن جعل الله عليكم الليل سرمدا إلى يوم القيامة من إله غير الله يأتيكم بضياء أفلا تسمعون (71)﴾ القصص ﴿قل أرأيتم إن جعل الله عليكم النهار سرمدا إلى يوم القيامة من إله غير الله يأتيكم بليل تسكنون فيه أفلا تبصرون(72)﴾ القصص
جاء في التفسير: سرمداً: دائم مستمر
مختار الصحاح
● [سرمد] س ر م د: السَّرْمَدُ الدائم
الراغب
سرمد
- السرمد: الدائم، قال تعالى: }قل أرأيتم إن جعل الله عليكم الليل سرمدا﴿[القصص/71]، وبعده:﴾النهار سرمدا{ [القصص/72].
لسان العرب
● - سرمد: السرْمَدُ: دوام الزمان من ليل أَو نهار. وليل سرمد: طويل. وفي  التنزيل العزيز: قل أَرأَيتم إِن جعل الله عليكم النهار سرمداً؟ قال  الزجاج: السرمد الدائم في اللغة. وفي حديث لقمان: جَوّابُ ليل سَرْمَد؛ السرمد:  الدائم الذي لا ينقطع.
مقاييس اللغة:
ومن ذلك (السَّرمَد): الدائم، والميم فيه زائدة، وهو من سَرَدَ، إذا وَصَل، فكأنَّه زمان متّصل بعضُه ببعض.
القاموس المحيط:
السَّرْمَدُ الدائِمُ، والطويلُ من اللَّيالي، وع من عَمَلِ حَلَبَ.
تاج العروس:
س - ر - م - د
السَّرْمَدُ : الدائِمُ قاله الزجاج . وعليه اقتصر الجوهري وغيره وفي حديث لقمانَ : جَوَّابُ ليلٍ سَرْمَد السَّرْمَد : الدائم الذي لا يَنْقَطِع . ومثله في النهاية . وقال الخليل : السَّرْمَدُ : هو دَوَامُ الزَّمَانِ واتِّصالُه من لَيْلٍ أَو نَهَار . قاله المرزُوقيُّ في شرْح الحماسة . ومثله في اللِّسَان . والسَّرْمَدُ : الطَّوِيلُ من الليَالي يقال لَيلٌ سَرْمَدٌ أَي طويلٌ . وفي التنزيل العزيز : قلْ أَرَأَيْتُمْ إِن جَعَل الله عليْكُم النَّهار سَرْمَداً " وفسره الزجاج بما تقدم . وسَرْمَد : ع من عَمَلِ حَلَبَ نقله الصاغانيُّ . وسَرْمَدٌ : جَدُّ أَبي الحُسَيْن أحمد بن عبد الله بن محمد بن سَرْمَد الكرابيسي النَّيسابوريّ توفي سنة 366 . ونقل شيخُنا عن الفخر الرازي أن اشتقاقَ السَّرْمد من السَّرْد وهو التَّوالي والتعاقُب . ولمَّا كان الزمانُ إِنما يَبْقَى بِتعاقُبِ أَجزائِه وكان ذلك مُسَمًّى بالسَّرْد أَدْخلوا عليه الميمَ الزائدة ليُفِيدَ المبالغةَ في ذلك انتهى قال : وعليه فَوَزْنُه : فَعْمَلٌ وموضعه سَرَدَ

##### Türkçe

سرمد
**سَرْمَدَ** - **يُسَرْمِدُ** - **سَرْمَد** - **سَرْمَداً**
**سَرْمَدَ** - **يُسَرمِدُ** + varlık veya şey: değişmez ve zaman ne kadar uzatılırsa uzatılsın tek bir hâl üzere kalır
**سَرْمَد**: "فـَعـْلـَل" vezni üzere, **سَرْمَدَ** - **يُسَرْمِدُ**’den müşebbehe sıfat olan ism-i fâil: değişmeyen ve zaman ne kadar uzatılırsa uzatılsın tek bir hâl üzere kalan
**سَرْمَداً**: **سَرْمَد**’dan hâl: değişmeyen ve zaman ne kadar uzatılırsa uzatılsın tek bir hâl üzere kalan bir biçimde
Ve lafız, "varlıkta ve fiilde bir zaman müddeti boyunca sürüp gitmeye delâlet" lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ظَلَّ** - **يَظَلًّ**، **فَتِئَ** - **يَفْتَأُ**، **وَصَبَ** - **يَصِبُ**، **دامَ** - **يَدوْمُ**، **سَرْمَدَ** - **يُسَرمِدُ**، **أَبَدَ** - **يأبِدُ**

**سرمداً**
	﴿De ki: Bana haber verin; eğer Allah üzerinize geceyi kıyamet gününe kadar **سرمدا** kılsa, Allah’tan başka size bir aydınlık getirecek hangi ilâh vardır? Hâlâ işitmez misiniz (71)﴾ el-Kasas ﴿De ki: Bana haber verin; eğer Allah üzerinize gündüzü kıyamet gününe kadar **سرمدا** kılsa, Allah’tan başka size içinde sükûn bulacağınız bir gece getirecek hangi ilâh vardır? Hâlâ görmez misiniz (72)﴾ el-Kasas
Tefsirde geldi: **سرمداً**: daim, sürekli

Muhtâr es-Sıhâh
● [**سرمد**] س ر م د: **السَّرْمَدُ** daim olandır

er-Râgıb
سرمد
- **السرمد**: daim olan; Yüce Allah’ın sözü: }De ki: Bana haber verin; eğer Allah üzerinize geceyi **سرمدا** kılsa﴿[el-Kasas/71], ve onun ardından:﴾gündüzü **سرمدا**{ [el-Kasas/72].

Lisânü’l-ʿArab
● - **سرمد**: **السرْمَدُ**: geceden veya gündüzden zamanın devamlılığı. Ve **ليل سرمد**: uzun. Ve Aziz Tenzîl’de: “De ki: Bana haber verin; eğer Allah üzerinize gündüzü **سرمداً** kılsa?” Zecâc dedi: **السرمد** dilde daim olandır. Ve Lokman hadîsinde: **جَوّابُ ليل سَرْمَد**; **السرمد**: kesilmeyen daim olan.

Mekâyîsü’l-Luğa:
Bundan da (**السَّرمَد**): daim olan; içindeki **الميم** ziyadedir; ve o, **سَرَدَ**’dendir; (yani) bağladı/ulaştırdı, olduğunda; sanki o, bir kısmı bir kısmına bitişik olan bir zamandır.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**السَّرْمَدُ** daim olandır; ve gecelerden uzun olan; ve **ع** (özel ad) olarak **عَمَلِ حَلَبَ**’dandır.

Tâcü’l-ʿArûs:
س - ر - م - د
**السَّرْمَدُ**: daim olan; bunu Zecâc söyledi. Cevherî ve başkaları da bununla yetindi. Ve Lokman hadîsinde: **جَوَّابُ ليلٍ سَرْمَد**; **السَّرْمَد**: kesilmeyen daim olan. Ve bunun benzeri Nihâye’dedir. Halîl dedi: **السَّرْمَدُ**: geceden veya gündüzden zamanın devamı ve bitişikliği/bağlantısıdır. Bunu Merzûkî, Hamâse şerhinde söyledi. Ve bunun benzeri Lisân’dadır. Ve **السَّرْمَدُ**: gecelerden uzun olan; **لَيلٌ سَرْمَدٌ** denir, yani uzun. Ve Aziz Tenzîl’de: “De ki: Bana haber verdiniz mi; eğer Allah üzerinize gündüzü **سَرْمَداً** kılsa” ve Zecâc onu, daha önce geçenle tefsir etti. Ve **سَرْمَد**: **ع** (özel ad) olarak **عَمَلِ حَلَبَ**’dandır; bunu Sâğânî nakletti. Ve **سَرْمَدٌ**: Nîsâbûrî Kerâbîsî **أبو الحُسَيْن** Ahmed b. Abdullah b. Muhammed b. **سَرْمَد**’in babasının dedesidir; 366 yılında vefat etti. Ve şeyhimiz, Fahr er-Râzî’den nakletti ki **السَّرْمد**’in اشتقاق’ı **السَّرْد**’dendir; o da ard arda gelme ve peş peşe olmadır. Zaman ancak parçalarının peş peşe gelmesiyle kaldığından ve bu da **السَّرْد** diye adlandırıldığından, buna ziyade **الميم**’i dâhil ettiler ki bunda mübalağayı ifade etsin; bitti. Dedi ki: Buna göre vezni: **فَعْمَلٌ** ve yeri **سَرَدَ**’dır.
