# سرول — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سرول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سرول

السراويل: فارسية معربة، وقد تذكر، ولم يعرف الأصمعي فيها إلا التأنيث، قال قيس بن عبادة:
  أردت لكيما يعلم الناس أنهـا                      سراويل قيس والوفود شهود
  وأن لا يقولوا غاب قيس وهذه                      سراويلأ عادي نمته ثـمـود قال ابن سيده: بلغنا أن قيسا طاول روميا، بين يدي معاوية، أو غيره من الأمراء، فتجرد قيس من سراويله، وألقاها إلى الرومي، ففضلت عنه، فقال هذين البيتين يعتذر من فعله ذلك في المشهد المجموع. وقال الليث: السراويل أعجمية، أعربت وأنثت، ج: سراويلات، قال سيبويه: ولا يكسر، لأنه لو كسر لم يرجع إلا إلى لفظ الواحد، فترك، أو هي لفظة عربية، كأنها جمع سروال، وسروالة، وأنشد في المحكم:
  عليه من اللؤم سروالة                      فليس يرق لمستعطف أو جمع سرويل، بكسرهن، وليس في الكلام فعويل غيرها، أما شمويل للطائر، فبالفتح، وكذا زرويل. قال شيخنا: والأشهر في سراويل منع صرفه، والتأنيث. قلت: قال ابن بري، في تركيب شرحل: شراحيل، اسم رجل، لا ينصرف عند سيبويه في معرفة ولا نكرة، وينصرف عند الأخفش في النكرة، فإن حقرته انصرف عندهما، لأنه عربي، وفارق السراويل لأنها أعجمية. قال ابن بري: العجمة هنا لا تمنع الصرف، مثل ديباج ونيروز، وإنما تمنع الصرف، مثل ديباج ونيروز، وإنما تمنع العجمة الصرف إذا كان العجمي منقولا إلى كلام العرب، وهو اسم علم، كإبراهيم وإسماعيل، قال: فعلى هذا ينصرف سراويل إذا صغر، في قولك سرييل، ولو سميت به شيئا لم ينصرف للتأنيث والتعريف، قال ويحتج من قال بترك صرفها بقول ابن مقبل:
  أتى دونها ذب الـرياد كـأنـه                      فتى فارسي في سراويل رامح وقول الراجز:
  يلحن من ذي زجل شرواط
  محتجز بخلق شمطاط
  على سراويل له أسماط والسراوين، بالنون: لغة، زعم يعقوب أن النون فيها بدل من اللام، والشروال، بالشين أيضا: لغة، حكاها السجستاني عن بعض العرب، كما سيأتي. وسرولته، سرولة: ألبسته إياها، فتسرول، أي لبس، وكذلك سرول، فهو مسرول، أي لبس، وكذلك سرول، فهو مسرول، ومتسرول كما في الأساس. ومن المجاز: حمامة مسرولة، إذا كان في رجليها ريش، وفي اللسان: طائر مسرول: ألبس ريشه ساقيه. ومن المجاز أيضا: فرس أبلق مسرول جاوز بياض تحجيله العضدين والفخذين، هكذا ذكره أبو عبيد في شيات الخيل. ومما يستدرك عليه: المسرول: الثور الوحشي، للسواد الذي في قوائمه، نقله الأزهري. وأما سرل، فليس بعربي صحيح.

### Türkçe

**السراويل**: Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; müzekker de getirilebilir; el-Asmaʿî onda te’nîsten başkasını bilmedi. Kays b. ʿUbâde dedi:
  İstedim ki insanlar bilsinler ki o                      Kays’ın **سراويل**’idir; heyetler şahitlerdir
  Ve demesinler: Kays kayboldu ve bu                      **سراويل**’dir; Âdî bir (şey)dir; Semûd onu büyüttü

İbn Sîde dedi: Bize ulaştı ki Kays, Muʿâviye’nin yahut emirlerden başkasının huzurunda bir Rûmî ile boy ölçüştü; Kays **سراويل**’ini çıkarıp Rûmî’ye attı; o da ondan geniş geldi; bunun üzerine, toplanmış mecliste o fiilinden özür dileyerek bu iki beyti söyledi. el-Leys dedi: **السراويل** acemcedir; Arapçalaştırıldı ve müennes kılındı; çoğulu: **سراويلات**. Sîbeveyh dedi: Ve kırılmaz; çünkü kırılsa ancak tekilin lafzına dönerdi; bu yüzden terk edildi. Yahut o Arapça bir lafızdır; sanki **سروال** ve **سروالة**’nin çoğulu gibidir. **المحكم**’de şu beyit okunmuştur:
  Üzerinde alçaklıktan bir **سروالة** vardır                      Bu yüzden bir yalvarana yumuşamaz

Yahut **سرويل**’in çoğuludur; bunları kesre ile (okuyarak); sözde onun dışında **فعويل** yoktur. Ama kuş için **شمويل** ise fetha iledir; aynı şekilde **زرويل**. Şeyhimiz dedi: **سراويل** hakkında daha meşhur olan, sarfının men‘i ve te’nîstir. Dedim: İbn Berrî, **شرحَل** terkibinde dedi ki: **شراحيل**, bir adam adıdır; Sîbeveyh’e göre marife de nekre de sarf olunmaz; el-Ahfeş’e göre nekrede sarf olunur; onu tahkîr edersen ikisine göre de sarf olunur; çünkü Arapçadır; **السراويل**’den ayrıldı; zira o acemcedir. İbn Berrî dedi: Buradaki acemlik sarfı men etmez; **ديباج** ve **نيروز** gibi. Sarfı men eden ancak, acemî olanın Arapların kelâmına nakledilmiş olması ve özel isim olmasıdır; **إبراهيم** ve **إسماعيل** gibi. Dedi: Buna göre **سراويل** küçültülürse sarf olunur; senin “**سرييل**” demen gibi. Ve eğer onunla bir şeyi adlandırsan, te’nîs ve taʿrîf sebebiyle sarf olunmaz. Dedi: Sarfını terk ettiğini söyleyen kimse, İbn Mukbil’in şu sözüyle delil getirir:
  Onun önüne **ذب الـرياد** geldi; sanki o                      Mızrak sallayan bir **سراويل** içinde Fars bir delikanlıdır

Ve recezin sözü:
  Şu zecelden **شرواط** olan kimse lahn eder
  Eskimiş **شمطاط** ile kuşanmış
  Kendisi için püsküller bulunan bir **سراويل** üzerine

**السراوين** (nûn ile): bir lugattır; Yaʿkūb, ondaki nûn’un lâm’ın bedeli olduğunu iddia etti. **الشروال** (şîn ile) de: bir lugattır; es-Sicistânî onu bazı Araplardan hikâye etti; ileride geleceği üzere. Ve **سرولته** ( **سرولة** ): onu ona giydirdim; böylece **تسرول**; yani giydi. Aynı şekilde **سرول**; o halde o **مسرول**’dür; yani giydi. Aynı şekilde **سرول**; o halde o **مسرول**’dür; ve **متسرول**; **الأساس**’ta olduğu gibi. Mecazdan: **حمامة مسرولة**; eğer iki ayağında tüy varsa. Ve **اللسان**’da: **طائر مسرول**: tüyünü onun iki baldırına giydirdi. Mecazdan yine: **فرس أبلق مسرول**: onun **تحجيل**’inin beyazlığı iki pazuyu ve iki uyluğu geçti; Ebû ʿUbeyd bunu atların alâmetlerinde böyle zikretti. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المسرول**: yaban öküzü; bacaklarındaki siyahlık sebebiyle; el-Ezherî onu nakletti. Ama **سرل** ise, sahih bir Arapça değildir.
