# سرو (س-ر-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B1%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ر - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والراء و و ا ي ء معهما
س ر و، س و ر، ر س و، و ر س، س ر ي، س ي ر، ي س ر، س ر أ، س أ ر، أ س ر، ر أ س، أ ر س مستعملات
سرو:
السَّرْوُ: سَخاء في موءة سَرُوَ يسرو، وسرا يسرو، وسَرِيَ يَسْرَى، فهو سَرِيٌّ من قومٍ سَراة، ولم يَجِئْ على فَعَلةٍ غيرها.
والسَّرِيُّ: النّهرُ فوقَ الجدول، ودونَ الجَعفر. والسّريّة: خيل تبلغ أربع مئة أو نحوه.
والسُّرْوَةُ: سَهْمٌ صغير قصير، وجمعه: سِراء قال أبو الدُّقَيْش: بل هو السّهم ذو القُطْبة والقُطْبةُ: حديدةٌ في رأسِ السَّهم يُرْمى به الهَدَف، قال:
وقد رمى بسُراهُ اليومَ معتـمـداً		في المَنكِبَيْنِ وفي السّاقين والرَّقَبه
وقيل: السُّروةُ: النَّصْل الدّقيق الأَجْرد المدمج مثل المِسَلَّة، وجمعه: سَرَوات.
وسَرْوُ حِميَر: محلّة حِمْيَر. وسَراةُ كلّ شيء: ظهره، والجميعُ: سَرَوات.
وسَراةُ النّهار: ارتفاعُه. وسَرْو الأرض: ما انحدرَ من حُزُونة الجبل.
وسَروْتُ عنه الثَّوبَ: أي: كَشَفْت، وسَرَّى عنه همَّه، بالتّشديد: أي ألقاه.
سور:
السَّوْرة في الرّأس: تناول الشّراب، والرأسُ يَسُور سَوْراً وسُؤوراً وسُؤراً.
وساورتُ فُلانا: تناولتُ رأسه. والمِسوَرةُ: مُتَّكأٌ من أَدَم، وجمعُها: المَساوِر.
وفلانٌ ذو سَوْرةٍ في الحرب، أي: ذو بَطْشٍ شديد.
والسُّورُ: حائطُ المدينة، ونحوه. وتسوّرتُ الحائط، وسُرْتُه سَوْراً، قال العجّاج:
سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ
والسَّوّار من الكلاب: الذّي يأخُذُ بالرّأس والسَّوّار: الرّجُلُ الذي يَسُورُ في رأسه الشّراب، قال الأخطل:
وشاربٍ مُرْبحٍ، بالكأس نادمَني		لا بالحَصُورِ ولا فيها بسَوّارِ
أي: بذي عَرْبَدة وخِفّة.
والسُّوَرُ: جَمْعُ السُّورة.
والسِوُّار القُلْبُ: سِوارُ المرأة والجيمع: أَسوِرة وأساور، والكثير: سُور.
والأُسْوار: من أَساورة كِسْرَى، أي: قُوّاده.
رسو:
رَسَوْتُ لفلانٍ من هذا الأمر أو الحديث، أي ذكرت له طَرَفاً منه. ورسوت الحديثَ: أحكمته فيما بينَك وبينَ نفسك ورسا الجبلُ يرسو، إذا ثبت أصله في الأرض ورست السفينة: انتهت إلى قرار الماء، فبقيت لا تسير.
والمِرْساةُ: أَنْجَرٌ يُشَدُّ بالحِبال فيُرْسَلُ في البحر فيُمسِك بالسَّفينةَ ويُرسيها فلا تَسِيرُ.
وألقتِ السَّحابةُ مَراسيَها: ثَبَتَتْ في مَوْضعٍ وجادتْ بالمَطَر، قال سليمان:
إذا قلت أَكْدَى البرقُ أَلْقَى المَراسيا
والفَحْلُ من الإبل إذا تفرّق عنه شُوَّله فهَدَرَ بها وراغت إليه وسَكَنَتْ، قيل: رَسابِها. قال رؤبة:
إذا اشمَعَلَّتْ سَنَناً رَسابها
والمُرْسَى: مصدر من أَرْسَيْت السّفينة. ورَسَتْ قدماه في الموقف والحرب، أي: ثبتت. وقِدْرٌ راسيةٌ: لا تَبْرحُ مكانَها، ولا يُستْطاعُ تحويلُها.
ورس:
الوَرْسَ: صِبغٌ، وفِعلُهُ: التَّوْريس. والوارسُ: نَبْتٌ أَصفَرُ كأنّه لَطْخٌ يَخْرج على الرِّمْث بين آخِرِ الشِّتاء، إذ أصاب الثَّوْبَ لَوَّنَهُ، وقد أَوْرَسَ الرِّمْثُ فهو مُورسٌ. والوَرْسيُّ من الأَقْداحِ النُّضار: من أجودها.
سير:
السَّيْر: معروفٌ سار يَسِير سَيْراً ومَسيراً.
وسيّرتُ الثّوبَ والسَّهم: جعلت فيهما خطوطاً.
والسِّيراء: بُرُدٌ يُخالطها حرير.
والسِّيرُ: الشِّراك، والجَمْعُ: سُيُور.
سري:
السُّرَي: سير اللّيل، وكلُّ شيءٍ طرق ليلاً فهو سارٍ. سَرَى يسري سُرىً وسَرْياً.
والسّاريةُ من السَّحاب: التي تجيء بين الغادية والرّائحة ليلاً، العربُ تؤنِّث السُّرَى، قال:
هنّ الغِياثُ إذا تَهَوّلتِ السُّرَى
وسَرَى وأَسْرَى، لغتان، وقُرِئَ: "سَرَى بعَبْدِهِ ليلاً". وسَرَى به وأَسرَى به سواء.
والسّارية: أُسْطُوانة من حجارةٍ أو آجُرّ.
وسَرَى عن فلان، أي: تجلّى عنه الغَضَبَ، أو غشيةٌ عَرَضتْ له.
وسَرَى عِرقُ الشَّجرة يسري في الأرض سَرْياً: دبّ دبيباً فيها ليلاً ونهاراً.
سرأ:
سَرَأَتِ الجرادةُ، أي: ألقت بَيْضَها. وَسِرْؤُها: بيضُها، وكذلك سِرْءُ السَّمَكة. وما أشبهَهُ من البَيْض فهي سَرُوءٌ، والواحدة سِرْأة.
وربّما قيل: سَرَأَتِ المرأةُ إذا كَثُر وِلادُها ووَلَدُها، وفي الشِّعْر أحسن.
والسِّراءٌ: شًجًرٌ تٌتَّخَذُ منه القِسِيُّ العَرَبيّة، الواحدة: سَراءةٌ، قال زُهَير:
ثلاثٌ كأَقْواسِ السَّراء ونـاشـطٌ		قد اخضرّ من لَسِّ الغمير جحافلُهْ
سأر:
السّأر من السُّؤْر، تقول: أَسنأَرَ فلانٌ طعامه وشرابه، أي: أَبْقَى منه بقيّةً، وبقية كلِّ شَيْءٍ: سؤْرُه، كقول طرفة:
ورأتني سؤر السّيوف يقبّض		نَ يميناً ومَفْرقاً وشـمـالاً
وأسأر الحاسب، أي: حسب فأَفضَلَ من حِسابه شيئاً، وفي الشِّعْر أجود لقلّة استعماله، قال:
في هجمةٍ يَسْأَر منها الفائض
أي: يفضلُ الفائض من حساب المئة، لأنّه إذا بلغ إلى تسعة وتسعين لم يقدر على قبض الفضل لتمام المئة.
وأسأروا في الحوض: تركوا فيه بقيّة، قال:
جرع الخصيّ سؤرة الثّمائل
ويقال للمرأة إذا جاوزت الشَّباب ولم يَعْدَمْها الكِبَر: إنَّ فيها لَسُؤراً، أي: بقيّة ، قال:
إزاءُ مَعاشٍ لا يزالُ نِطـاقُـهـا		من الكَيس فيها سُؤرةٌ وهي قاعدُ
أسر:
أَسَرَ فُلانٌ فُلاناً: شدّه وَثاقاً، وهو مأسورٌ. وأُسِرَ بالإِسار، أي بالرِّباط، والإسِارُ: مصدرٌ كالأَسْر.
ودابّةٌ مأسورُ المفاصل، أي: شديدُ لامُها، والأَسرُ: قوّة المفاصل والأوصال. وشدّ الله أَسْرَ فلان، أي: قوّة خلقه، قال الله عزّ وجل: "وشَدَدْنا أَسْرَهم"، وكلُّ شيئين مما يَبينُ طرفاهما فشددت أَحَدَهما بالآخر بربِاطٍ واحد فقد أَسَرْتَهما كما يُؤْسَرُ طَرَفا عُرْقُوتَي القَتَب ونحوه، قال الأعشَى:
وقيّدني الشِّعْرُ في بـيتـه		كما قيّد الآسِراتُ الحِمارا

وأسرتُ السَّرْج والرَّحلَ: ضَمَمْتَ بعضَه إل بعضٍ بسُيُور، والسُّيُور تسمى: تآسير.
رأس:
رأسُ كلِّ شيء: أعلاه ثلاثة أرؤس، والجميع: الرُّءوس.
وفحلٌ أرأس: وهو الضّخم الرأس، وأنا رأسُهم ورئيسُهم، وتَرَأَّسْت عليهم ورَأَّسوني على أَنْفُسهم. والرُّؤاس: عِظَم الرأس فوق قدره، وصاحِبُه: رؤاسيٌّ.
وكلبٌ رَؤوسٌ: يُساوِرُ رأسَ الصَّيد. ورجلٌ رئيسٌ مَرْؤوُس، رأَسه السِّرسام فأخذ برأسه.
وسَحابةٌ رائسة: التي تتقدّم السَّحاب.
وبعضٌ يقول: إنّ السَّيْل يَرْأَسُ الغُثاء والقمام رأساً، وهو جمعه إيّاه ثمّ يحتمله، ويُقال: أَعطني رأساً من ثُوم.
والضَّب ربّما رأس الأَفعَى، وربّما ذَنَبَها، وذلك أنّ الأَفْعَى تأتي جُحْر الضّبِّ فتَحرِشُه فيَخْرُجُ أحياناً مُسْتَقَبلَها براسه، فيقال: خَرَجَ مُرَئِّساً، ورُبّما احترشه الرّجل، فيجعل عُوداً في فم جُحْره فيحسَبُه أفعَى، فيخرج مُرَئِّسا أو مُذَنِّبا.
وفلانٌ يَرْأَسُ الضِّبابَ، أي: يأخذ رُؤوُسَها.
ورَأَس فلانٌ فلاناً: أصابه بضربةٍ على رأسه.
ويقال للقوم، إذا كثروا وعزّوا: همرأس، قال عمرو بن كلثوم:
برأسٍ من بني جُشَم بن بَكْرٍ		نَدُقُّ به السُّهُولة والحُزُونا
أرس:
أَرَسةُ بن مرّ: اسم جبل.
يسر:
يُقالُ: إنّه لَيَسْرٌ، خفيف، ويَسَرٌ: أي: ليِّنُ الانقياد، سريع المُتابعة، يُوصَفُ به الإنسانُ والفرس، قال:
إنّي على تَحَفُّظي ونزري
أعسرُ إن مارستني بعُسْرِ
ويَسَرٌ لمن أراد يسري
ويُقال: إنّ قوائم هذا الفرس ليَسَراتٌ خِفاف، إذا كُنَّ طَوْعَه. الواحدةُ: يَسَرة.
ورجلٌ أعسرُ يَسَرٌ، وامرأة عَسْراءُ يَسَرةٌ، أي: تعملُ بيديها معاً.
واليَسَرةُ: فُرجةُ ما بين الأَسِرَّة من أَسرار الرّاحة، يُتَيَمَّنُ بها، وهي من علامات السَّخاء.
واليَسارُ: اليَدُ اليُسْرَى. والياسِرُ كاليامِنِ، والمَيْسَرةُ كالميمنة، مجراها في التَّصريف واحد.
والأَيسارُ: الذّين يجتمعون على الجَزُور في المَيْسِر، الواحدُ: يَسَرٌ.
واليَسَرُ أيضاً: ضَريبُ القِداح.
واليُسْرُ: اليَسار، أي: الغِنَى والسَّعة.
وقد يَسَّر فَرَسَه فهو مُيَسَّر، أي: مصنوعٌ سَمينٌ. وفرسٌ حَسَنُ التَّيْسُور، أي: حَسَنُ السِّمَن، قال المرّار:
قد بلوناه عـلـى عِـلاّتـه		وعلى التَّيسُور منه والضُّمُرْ
ويقال: خذ ما تَيَسَّر واستَيْسر.
وإذا سَهُلت ولادة المرأة قيل: أَيْسرت، وإذا دُعِيَ لها، قيل: أَيْسَرَتْ وأذكرتْ.

##### Türkçe

باب **السين** والراء و **الواو** و **الألف** و **الياء** و **الهمزة** معهما
س ر و، س و ر، ر س و، و ر س، س ر ي، س ي ر، ي س ر، س ر أ، س أ ر، أ س ر، ر أ س، أ ر س مستعملات

سرو:
**السَّرْوُ**: **سَخاء** في **موءة**; **سَرُوَ** يسرو، وسرا يسرو، و**سَرِيَ** **يَسْرَى**، فهو **سَرِيٌّ** من قومٍ **سَراة**، ولم يَجِئْ على فَعَلةٍ غيرها.
و**السَّرِيُّ**: nehir; **الجدول**’ün üstünde, **الجَعفر**’in altında. ve**السّريّة**: dört yüz’e ulaşan yahut ona yakın atlar.
ve**السُّرْوَةُ**: küçük kısa bir ok; çoğulu: **سِراء**. **أبو الدُّقَيْش** dedi: bilakis o, **القُطْبة**’li oktur; ve**القُطْبةُ**: okun başında bir demirdir; onunla hedefe atılır. dedi ki:
وقد رمى بسُراهُ اليومَ معتـمـداً		في المَنكِبَيْنِ وفي السّاقين والرَّقَبه
ve denildi: **السُّروةُ**: **المِسَلَّة** gibi ince, çıplak, yekpare (sıkı) bir **النَّصْل**; çoğulu: **سَرَوات**.
ve**سَرْوُ حِميَر**: **حِمْيَر**’in bir mahallesi. ve her şeyin **سَراةُ**’sı: sırtı; hepsi: **سَرَوات**.
ve**سَراةُ النّهار**: onun yükselmesi. ve**سَرْو الأرض**: dağın sertliğinden aşağı inen şey.
ve**سَروْتُ** عنه الثَّوبَ: yani: açtım/ortaya çıkardım; ve**سَرَّى** عنه همَّه, şeddeli: yani onu attı.

سور:
başta **السَّوْرة**: içkiyi almak; ve baş **يَسُور** **سَوْراً** ve**سُؤوراً** ve**سُؤراً**.
ve**ساورتُ** fülânı: onun başını aldım. ve**المِسوَرةُ**: deriden bir dayanak/yastık; çoğulu: **المَساوِر**.
ve fülân savaşta **سَوْرةٍ** sahibidir; yani: şiddetli bir vurma gücü sahibidir.
ve**السُّورُ**: şehrin duvarı ve benzeri. ve**تسوّرتُ** duvarı; ve**سُرْتُه** **سَوْراً**. **العجّاج** dedi:
سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ
ve köpeklerden **السَّوّار**: baştan yakalayan. ve**السَّوّار**: başında içki dolaşan adam; **الأخطل** dedi:
وشاربٍ مُرْبحٍ، بالكأس نادمَني		لا بالحَصُورِ ولا فيها بسَوّارِ
yani: **عَرْبَدة** ve hafiflik sahibiyle (değil).
ve**السُّوَرُ**: **السُّورة**’nin çoğulu.
ve**السِوُّار** **القُلْبُ**: kadının bileziği; hepsi: **أَسوِرة** ve**أساور**; çok olanı: **سُور**.
ve**الأُسْوار**: **أَساورة** **كِسْرَى**’dan; yani: onun kumandanları.

رسو:
**رَسَوْتُ** lifulânin bu işten yahut sözden: yani ona ondan bir tarafını zikrettim. ve**رسوت** hadisi: onu seninle nefsin arasında sağlamlaştırdım. ve dağ **يرسو**: kökü yerde sabit olunca. ve gemi **رست**: suyun kararına vardı; böylece yürümeksizin kaldı.
ve**المِرْساةُ**: iplerle bağlanan bir **أَنْجَر**; denize salınır; gemiyi tutar ve onu demirler; böylece yürümez.
ve bulut **مَراسيَها**’yı attı: bir yerde sabit kaldı ve yağmurla cömert davrandı. **سليمان** dedi:
إذا قلت أَكْدَى البرقُ أَلْقَى المَراسيا
ve develerden aygır, **شُوَّله** ondan ayrılınca; onunla böğürdü ve ona meyletti ve sakinleşti; denildi: **رَسابِها**. **رؤبة** dedi:
إذا اشمَعَلَّتْ سَنَناً رَسابها
ve**المُرْسَى**: **أَرْسَيْت** gemiyi’den bir mastar. ve onun ayakları durakta ve savaşta **رَسَتْ**: yani sabit oldu. ve**قِدْرٌ راسيةٌ**: yerinden ayrılmaz; onu çevirmek mümkün olmaz.

ورس:
**الوَرْسَ**: bir boya; fiili: **التَّوْريس**. ve**الوارسُ**: sanki bir leke gibi **الرِّمْث** üzerinde kışın sonu arasında çıkan sarı bir bitki; elbiseye değince onu renklendirir. ve**أَوْرَسَ** **الرِّمْثُ**; o halde o **مُورسٌ**’tur. ve**الوَرْسيُّ** **الأَقْداحِ** **النُّضار**’dan: onların en iyilerindendir.

سير:
**السَّيْر**: bilinen; **سار** **يَسِير** **سَيْراً** ve**مَسيراً**.
ve**سيّرتُ** elbiseyi ve oku: ikisinde çizgiler yaptım.
ve**السِّيراء**: içinde ipek karışan **بُرُد**.
ve**السِّيرُ**: kayış; çoğulu: **سُيُور**.

سري:
**السُّرَي**: gecenin yürüyüşü; ve geceleyin gelen her şey **سارٍ**’dır. **سَرَى** **يسري** **سُرىً** ve**سَرْياً**.
ve buluttan **السّاريةُ**: geceleyin sabah gidişi ile akşam dönüşü arasında gelen. Araplar **السُّرَى**’yı müennes yapar. dedi ki:
هنّ الغِياثُ إذا تَهَوّلتِ السُّرَى
ve**سَرَى** ve**أَسْرَى**: iki lehçedir. ve şöyle okundu: "**سَرَى** بعَبْدِهِ ليلاً". ve**سَرَى** به ile**أَسرَى** به eşittir.
ve**السّارية**: taşlardan yahut tuğladan bir sütun.
ve**سَرَى** عن fülân: yani ondan öfke yahut ona arız olan bir baygınlık açıldı/gitti.
ve ağacın damarı **سَرَى**: yerde **سَرْياً** **يسري**; gece ve gündüz onda sürünür gibi yürüdü.

سرأ:
**سَرَأَتِ** çekirge: yani yumurtasını bıraktı. ve onun **وَسِرْؤُها**’sı: yumurtasıdır; aynı şekilde balığın **سِرْءُ**’ü. ve yumurtadan ona benzeyen şeyler: o **سَرُوءٌ**’dur; teki **سِرْأة**.
ve bazen denilir: kadın **سَرَأَتِ**; doğumu ve çocuğu çok olunca; şiirde daha güzeldir.
ve**السِّراءٌ**: ondan Arap yayları yapılan bir ağaç; teki: **سَراءةٌ**. **زُهَير** dedi:
ثلاثٌ كأَقْواسِ السَّراء ونـاشـطٌ		قد اخضرّ من لَسِّ الغمير جحافلُهْ

سأر:
**السّأر** **السُّؤْر**’dandır. dersin ki: fülân yemeğini ve içeceğini **أَسنأَرَ**: yani ondan bir artığı bıraktı. ve her şeyin artığı: onun **سؤْرُه**’dur. **طرفة**’nin sözü gibi:
ورأتني سؤر السّيوف يقبّض		نَ يميناً ومَفْرقاً وشـمـالاً
ve hesapçı **أسأر**: yani hesapladı da hesabından bir şeyi fazla bıraktı; şiirde daha iyidir, az kullanılışından dolayı. dedi ki:
في هجمةٍ يَسْأَر منها الفائض
yani: yüzün hesabından fazla olan artar; çünkü doksan dokuza ulaşınca, yüzün tamamlanması için fazlayı tutmaya güç yetiremez.
ve havuzda **أسأروا**: onda bir artık bıraktılar. dedi ki:
جرع الخصيّ سؤرة الثّمائل
ve kadına, gençliği aşıp da yaşlılık onu yoklamamışsa, denilir: onda mutlaka bir **لَسُؤراً** vardır; yani: bir artık. dedi ki:
إزاءُ مَعاشٍ لا يزالُ نِطـاقُـهـا		من الكَيس فيها سُؤرةٌ وهي قاعدُ

أسر:
fülân fülânı **أَسَرَ**: onu bağla bağladı; o **مأسورٌ**’dur. ve**أُسِرَ** **بالإِسار** ile: yani bağ ile. ve**الإسِارُ**: **الأَسْر** gibi bir mastardır.
ve eklem yerleri **مأسورُ** bir binek: yani onun **لامُها**’sı şiddetlidir. ve**الأَسرُ**: eklemlerin ve bağlantıların kuvvetidir. ve Allah fülânın **أَسْرَ**’ını sıktı: yani yaratılışının kuvveti. Aziz ve celil Allah dedi: "**وشَدَدْنا أَسْرَهم**". ve uçları ayrılan iki şeyden her ne ise, ikisinden birini ötekine tek bir bağ ile bağlarsan, ikisini **أَسَرْتَ** olursun; tıpkı **القَتَب**’in iki **عُرْقُوت** ucunun ve benzerinin uçları bağlandığı gibi. **الأعشَى** dedi:
وقيّدني الشِّعْرُ في بـيتـه		كما قيّد الآسِراتُ الحِمارا

Ve **أَسَرْتُ** **السَّرْج** ve **الرَّحْلَ**: onun bir kısmını bir kısmına kayışlarla birleştirdin; kayışlara **تآسير** denir.

**رأس**:
Her şeyin **رأسُ**’ı: onun en üstüdür. Üç **أرؤس**; ve hepsi: **الرُّءوس**.

Ve **فحلٌ أَرْأَس**: o, başı iri olandır. Ve ben onların **رأسُ**’uyum ve onların **رئيسُ**’iyim. Ve onların üzerine **تَرَأَّسْتُ** ve beni kendi nefisleri üzerine **رَأَّسوني**. Ve **الرُّؤاس**: başın, ölçüsünün üstünde büyüklüğüdür; ve onun sahibi: **رؤاسيٌّ**.

Ve **كلبٌ رَؤوسٌ**: avın başına saldırır. Ve **رجلٌ رئيسٌ مَرْؤوُس**: onu **السِّرسام** başından vurdu da başını tuttu.

Ve **سَحابةٌ رائسة**: bulutun önüne geçen (bulut).

Ve bazısı der ki: **السَّيْل** **الغُثاء** ve **القمام**’ı bir **رأساً** ile **يَرْأَسُ**; o, onu bir araya toplamasıdır, sonra onu yüklenip götürür. Ve denir: Bana sarımsaktan bir **رأساً** ver.

Ve **الضَّب** bazen **الأَفعَى**’nın başını **رأس** eder, bazen de kuyruğunu; bu, **الأَفْعَى**’nın **الضَّبِّ**’ın deliğine gelmesi, onu kışkırtmasıdır; o da bazen başıyla ona doğru çıkar; böylece: **خَرَجَ مُرَئِّساً** denir. Ve bazen adam onu kışkırtır; deliğinin ağzına bir çubuk koyar da onu **أفعَى** sanır; böylece **مُرَئِّساً** yahut **مُذَنِّباً** çıkar.

Ve falan **يَرْأَسُ الضِّبابَ**; yani: onların başlarını alır.

Ve **رَأَسَ** falan, falanı: başına bir darbe ile ona isabet ettirdi.

Ve kavme, çoğalıp izzetli olduklarında: **همرأس** denir. Amr b. Külsûm dedi ki:
برأسٍ من بني جُشَم بن بَكْرٍ		نَدُقُّ به السُّهُولة والحُزُونا

**أرس**:
**أَرَسةُ بن مرّ**: bir dağın adıdır.

**يسر**:
Denir: O, elbette **لَيَسْرٌ**’dür; hafif. Ve **يَسَرٌ**: yani, boyun eğmede yumuşak, uymada hızlı; insan ve at bununla nitelenir. Dedi ki:
إنّي على تَحَفُّظي ونزري
أعسرُ إن مارستني بعُسْرِ
ويَسَرٌ لمن أراد يسري

Ve denir: Bu atın ayakları elbette **يَسَراتٌ** hafiftir; eğer onun itaatinde olurlarsa. Tekili: **يَسَرة**.

Ve **رجلٌ أَعْسَرُ يَسَرٌ** ve **امرأة عَسْراءُ يَسَرةٌ**: yani, iki eliyle birlikte iş yapar.

Ve **اليَسَرةُ**: avuç içinin sırlarından olan **الأَسِرَّة** arasındaki açıklıktır; onunla uğur aranır; o, cömertliğin alametlerindendir.

Ve **اليَسارُ**: sol eldir. Ve **الياسِرُ** tıpkı **اليامِن** gibidir; ve **المَيْسَرةُ** tıpkı **الميمنة** gibidir; onların tasrifteki akışı birdir.

Ve **الأَيسارُ**: **المَيْسِر**’de **الجَزُور** üzerine toplanan kimselerdir; tekili: **يَسَرٌ**.

Ve **اليَسَرُ** ayrıca: **القِداح**’ın vurucusu (paylaştıranı).

Ve **اليُسْرُ**: **اليَسار**; yani, zenginlik ve genişliktir.

Ve atını **يَسَّر** etmiş olur; o da **مُيَسَّر**’dir; yani, semiz yapılmış. Ve **فرسٌ حَسَنُ التَّيْسُور**: yani, semizliği güzel. **المرّار** dedi ki:
قد بلوناه عـلـى عِـلاّتـه		وعلى التَّيسُور منه والضُّمُرْ

Ve denir: Kolayına geleni al ve **استَيْسر**.

Ve kadının doğumu kolaylaştığında: **أَيْسرت** denir. Ve ona dua edildiğinde: **أَيْسَرَتْ** ve **أذكرتْ** denir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَرْوُ: شجرٌ، الواحدة سَرْوَةٌ. والسَرْوُ مثل الخَيْفِ. والسَرْوُ: سخاءٌ في مروءةٍ. يقال: سَرا يَسْرو، وسَرْيَ بالكسر يَسْرى سَرْواً فيهما. وسَر}وَ يَسْرو سَراوَةً، أي صار سَرِيَّاً. وقال:
وتَرى السَرِيَّ من الرجال بنَفْسهوابنُ السَرِيِّ إذا سَرى أَسْراهُما
وجمع السَرِيِّ سَراةٌ. وتَسَرَّى، أيت كلّف السَرْوَ. وتَسَرَّى الجاريةَ أيضاً من السُرِّيَّةِ. ابن السكيت: سَرَوْتُ الثوبَ عنِّي سَرْواً، إذا ألقيته عنك. قال ابن هَرْمَةَ:
سَرى ثَوْبَهُ عنك الصِبا المُتَخايِلُ		وآذَنَ بالبَيْنِ الخليطُ المُـزايِلُ
أي كشف. وسَرَيْتُ لغة. وسَرَوْتُ عنِّي درعي، بالواو لا غير. وانْسَرَى عنِّي الهمَّ: انكشف. وسُرِّيَ عنِّي الهَمَّ مثله. والسِرْوَةُ بالكسر: سهمٌ صغيرٌ، والجمع السِراءُ. والسِرْوَةُ أيضاً: الجرادة أوَّل ما تكون وهي دودةٌ، وأصله الهمز، والسِرْيَةُ لغة فيها. وأرضٌ مَسْرُوَّةٌ: ذات سِرْوَةٍ. وسَراةُ كلِّ شيء: أعلاه. وسَراةُ الفرس: أعلى ظهره ووسَطُه، والجمع سَرَواتٌ. وفي الحديث: "ليس للنساء سَرَواتُ الطريق" أي ظهر الطريق ووسَطُه، ولكنَّهن يَمْشين في الجوانب. وسَراةُ النهار: وسَطه. والسَراءُ بالفتح ممدودٌ: شَجَر تُتَّخذ منه القسيّ.

##### Türkçe

**السَرْوُ**: bir ağaçtır; teki **سَرْوَةٌ**’dir. Ve **السَرْوُ** **الخَيْفِ** gibidir. Ve **السَرْوُ**: bir **مروءةٍ** içinde cömertliktir. Denir: **سَرا يَسْرو**; ve kesre ile **سَرْيَ**: **يَسْرى سَرْواً**; ikisinde de. Ve **سَر}وَ يَسْرو سَراوَةً**; yani **سَرِيَّاً** oldu. Ve dedi ki:
وتَرى السَرِيَّ من الرجال بنَفْسهوابنُ السَرِيِّ إذا سَرى أَسْراهُما
Ve **السَرِيِّ**’nin çoğulu **سَراةٌ**’dir. Ve **تَسَرَّى**; yani **السَرْوَ**’yu yüklenip üstlendi. Ve **تَسَرَّى الجاريةَ** da; **السُرِّيَّةِ**’den. İbnü’s-Sikkît: **سَرَوْتُ الثوبَ عنِّي سَرْواً**; onu senden attığın zaman. İbn Hirma dedi ki:
سَرى ثَوْبَهُ عنك الصِبا المُتَخايِلُ		وآذَنَ بالبَيْنِ الخليطُ المُـزايِلُ
Yani açığa çıkardı. Ve **سَرَيْتُ** bir dildir. Ve **سَرَوْتُ عنِّي درعي**; vav ile, başka değil. Ve **انْسَرَى عنِّي الهمَّ**: açığa çıktı. Ve **سُرِّيَ عنِّي الهَمَّ** onun gibidir. Ve kesre ile **السِرْوَةُ**: küçük bir oktur; çoğulu **السِراءُ**’dır. Ve **السِرْوَةُ** ayrıca: çekirge ilk olduğu zaman; o bir kurtçuktur; aslı hemzedir; ve **السِرْيَةُ** onda bir dildir. Ve **أرضٌ مَسْرُوَّةٌ**: **سِرْوَةٍ** sahibi. Ve her şeyin **سَراةُ**’u: onun en üstüdür. Ve atın **سَراةُ**’u: sırtının en üstü ve ortasıdır; çoğulu **سَرَواتٌ**’tır. Ve hadiste: "Kadınlar için yolun **سَرَواتُ**’u yoktur"; yani yolun sırtı ve ortası; fakat onlar yanlarda yürürler. Ve gündüzün **سَراةُ**’u: onun ortasıdır. Ve fetha ile **السَراءُ** (uzatılmıştır): ondan yayların yapıldığı bir ağaçtır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والراء وما يثلثهما)
(سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])(سرع) السين والراء والعين أصل صحيح يدلُّ على خلاف البطء. فالسَّريع: خلاف البطيء. وسَرْعَان([4]) النَّاس:  أوائِلهم الذين يتقدمون سِراعاً. وتقول العرب: لَسَرْعان([5]) ما صنعتَ كذا، أي ما أسرع ما صَنَعتَه. وأما السَِّرْع من قُضبان الكرْم، [فهو]  أسرعُ ما يطلُعُ  منه. ومثله السَّرَعْرَع، ثم يشبَّه به الإنسان الرَّطِيب الناعم.
(سرف) السين والراء والفاء * أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تعدِّي الحدّ والإِغفالِ  أيضاً للشيء. تقول: في الأمر سرَفٌ، أي مجاوزَةُ القدر. وجاء في الحديث: "الثالثة في الوضوء شَرف، والرَّابعة سَرف". وأمّا الإِغفال فقول القائل: "مررتُ بكم فَسرِفتكم"، أي أغفلتكم. وقال جرير:
أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])ويقولون إنَّ السَّرَف: الجهل. والسَّرِف: الجاهل. ويحتجُّون بقول طرفة:
إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])وهذا يرجع إلى بعض ما تقدَّم. والقياس واحد. ويقولون: إنَّ السَّرفَ أيضاً الضَّرَاوة. وفي الحديث: "إنَّ للحم سَرَفَاً كسَرف الخَمْر"، أي ضَرَاوة. وليس هذا بالبعيد من الكلمة الأولى.
ومما شذَّ عن الباب: السُّرْفة: دويْبَّة تأكل الخشَب. ويقال سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً، إذا أكلَتْ ورقها، والشجرةُ مسروفة. يقال إنَّها تبني لنفسها بيتاً حسناً. ويقولون في المثل: "أصنَعُ من سُرْفة([8]) ".
(سرق) السين والراء والقاف أصلٌ يدلُّ على أخْذ شيء في خفاء وسِتر. يقال سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً. والمسروق سَرَقٌ. واستَرَقَ السَّمع، إذا تسمَّع مختفياً. ومما شذَّ عن هذا الباب السَّرَق: جمعَ سَرَقة،  وهي القطعة من الحرير.
(سرو) السين والراء والحرف المعتل بابٌ متفاوت جداً، لا تكاد كلمتان منه تجتمعان في قياسٍ واحد. فالسَّرو: سخاءٌ في مروءَة؛ يقال سَرِي وقد سَرُو. والسَّرْو: محلّة حمير. قال ابن مقبل:
بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])والسَّرْو: كشْف الشّيءِ عن الشيء. سَرَوت عنّي الثوبَ أي كَشفتُهُ. وفي الحديث في الحَسَاء([10]): "يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم([11])" أي يكشف. وقال ابن هَرْمة:
سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ  *** وقَرَّبَ للبَينِ  الحبيبُ المزايلُ([12])ولذلك يقال سُرِّيَ عنه. والسِّروة: دويْبَّة([13])، يقال أرض مسرُوّة، من السِّروة إذا كثُرت بالأرض. والسَّاريَة: الأسطُوانة. والسُّرَى: سير اللَّيل، يقال سَرَيْت وأسريت. قال:
* أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) *
والسَّراء: شجرٌ. وسَرَاة الشيء: ظَهْره. وَسَراة النَّهار: ارتفاعُهُ. وهذا الذي ذكرناه بعيدٌ بعضُهُ من بعض، فلذلك لم نحمله على القياس.
وإذا همز كان أبعد، يقال سرأت الجرادة: ألقَتْ بيضَها. فإذا حان ذلك منها قيل: أسرأتْ.
(سرب) السين والراء والباء أصلٌ مطرد، وهو يدلُّ على الاتّساع والذهاب في الأرض. من ذلك السِّرْب والسُّرْبة، وهي القطيع من الظِّباء والشاء. لأنَّه ينسرب في الأرض راعياً. ثمَّ حُمل عليه السِّرب من النِّساء. قالوا: والسرْب بفتح السين، أصله في الإبل. ومنه تقول العرب للمطلَّقة: "اذهبي فلا أنْدَهُ سَرْبَك"،  أي لا أردُّ إبلَك، لتذهب حيث شاءت. فالسِّرب  في هذا الموضع: المال الرّاعي. وقال أبو زيد: يقال خلِّ سرْبه، أي طريقه يذهب حيث شاء. وقالوا: يقال أيضاً سِرْب بكسر السين. ويُنشَد بيت ذي الرّمّة:
* خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) *
وقال: يعني الطريق. ويقال انسرَبَ([16])  الوحشيُّ في سربه. ومن هذا الباب: السَّرَب والسَّرِب، وهو الماء السائل من المزادة، وقد سَرِبَ سَرَباً. قال ذو الرّمة:
ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])بفتح الراء وكسرها. ويقال : سَرَّبت القربةَ، إذا جعلتَ فيها ماءً حتى ينسدّ الخَرْز. والسَّرْب: الخَرْز؛ لأن الماء ينسرب منه، أي يخرج. والسارب: الذَّاهب في الأرض. وقد سَرَب سروباً. قال الله جلَّ ثناؤه:  ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. قال الشاعر:
أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])والمَسْرَبة: الشّعر النابت وسط الصدر،  وإنما سمِّي بذلك لأنَّه  كأنه سائل على الصدر جارٍ فيه. فأمّا قولهم:آمِنٌ في سِرْبِه، فهو بالكسر، قالوا: معناه آمنٌ في نفسه. وهذا صحيح ولكن في الكلام إضماراً، كأنه يقول: آمِنَة نفسه حيث سَرِب، أي سعى. وكذلك هو واسع السِّرب؛ أي الصدر. وهذا أيضاً بالكسر. قالوا: ويراد به أنّه بطيء الغضب. وهذا يرجع إلى الأصل الذي ذكرناه. يقولون: إنَّ الغضب لا يأخذ فيَقْلَق؛ وينسدّ عليه المذاهب.
(سرج) السين والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على الحسن والزّينة والجمال. من ذلك السِّراج، سمِّي لضيائه وحُسْنه. ومنه السرج للدّابّة. هو زينته. ويقال سَرَّج وجهَه، أي حَسَّنه، كأنه جعله له كالسِّراج. قال:
* وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) *
ومما يشذُّ عن هذا قولُهم للطَّريقة: سُرْجُوجَة.
(سرح) السين والراء والحاء أصلٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على الانطلاق. يقال منه أمر سريح، إذا لم يكن فيه تعويق ولا مَطْل. ثمَّ يحمل على هذا السَّراح وهو الطَّلاق؛ يقال سَرَّحت المرأةَ. وفي كتاب الله تعالى: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. والسُّرُح: النّاقة السريعة. ومن الباب المنْسرح، وهو العريانُ الخارج من ثيابه. والسَّرْح:  المال السَّائم. والسارح: الرَّاعي. ويقال السَّارح: الرجل الذي لـه السَّرْح. وأمَّا الشجرة العظيمة فهي السَّرْحة، ولعلَّه أن يكون شاذاً عن هذا الأصل. ويمكن أن تسمَّى سَرْحة لانسراح أغصانها وذَهابها في الجهات. قال عنترة:
بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])ومن الباب السِّرحانُ: الذِّئب، سمِّي به لأنَّه ينسرح في مَطالبه. وكذلك الأسدُ إذا سُمِّي سِرحانا.
وأما السَّريحة فقطعةٌ من الثِّياب.
(سرد) السين والراء والدال أصلٌ مطّرد منقاس، وهو يدلُّ على تَوالِي أشياء كثيرةٍ يتّصل بعضُها ببعض. من ذلك السَّرْد؛ اسمٌ جامعٌ للدروع وما أشبهها من عمل الحَِـلَق. قال الله جلَّ جلالُه، في شأن داود عليه السلام: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]، قالوا: معناه ليكنْ ذلك مقدَّراً، لا يكونُ الثَّقْب ضيّقاً والمِسمارُ غليظاً، ولا يكون المسمار دقيقاً والثقب واسعاً، بل يكون على تقدير. قالوا: والزّرَّاد إنّما هو السّرّاد. وقيل ذلك لقُرب الراء من السين. والمِسْرَد: المِخْرز: قياسُه صحيح.
--------------ـــــ
([1]) كذا. وصواب وزنه "فعلعال".
([2]) وهو المتنخل الهذلي كما في اللسان (سرط). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 89 ونسخة الشنقيطي 47.
([3]) جاء "سراطي" على لفظ النسب وليس بنسب، يقال سيف سراط وسراطي، كما يقال أحمر وأحمري.
([4]) يقال بفتح السين، وبالتحريك أيضاً.
([5]) يقال هذا بالفتح وبفتح فضم، وبالكسر.
([6]) ديوان جرير 389 واللسان (سرف).
([7]) ديوان طرفة 61 واللسان (سرف).
([8]) انظر الحيوان (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) سبق البيت في مادة (بول، بين).
([10]) في الأصل: "الحياء"، صوابه من اللسان (19: 105).
([11]) في اللسان: "إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم".
([12]) البيت في اللسان (سرا). قرب، أي قرب الرواحل. اللسان: "ووَدَّعَ".
([13]) هي الجرادة أول ما تكون وهي دودة.
([14]) لحسان بن ثابت في ديوانه 168 واللسان (19: 103). وصدره: * حي النضيرة ربة الخدر *
([15]) البيت بتمامه كما في الديوان 586 واللسان (سرب، همم):
خلّى لها سرب أولاها وهيجها  *** من خلفها لاحق الآطال همهيم
 ([16]) في الأصل: "السرب" صوابه من المجمل واللسان.
([17]) ديوان ذي الرمة ص 1 ـ وهو أول بيت في ديوانه ـ واللسان (سرب). وفي الأصل: "عينيك".
([18]) البيت لقيس بن الخطيم في ديوانه 5 واللسان (سرب).
([19]) للعجاج في ديوانه 8  واللسان (رسن، سرج). والمرسن، كمجلس ومنبر، أصله موضع الرسن من أنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مرسن الإنسان، أي أنفه.
([20]) البيت من معلقته المشهورة.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الراء** وما يثلثهما)
(**سرط**) **السين** ve**الراء** ve**الطاء** tek bir sahih asıldır; acı bir şeyde bir kayboluşa ve gidişe delâlet eder. Bundan: **سَرَطْتُ الطّعام**, onu yuttuğum zaman; çünkü o **سُرِطَ** edildiği vakit kaybolur. Ve ilim ehlinin bir kısmı der ki: **السِّراط** bundan türemiştir; çünkü onda giden, yutulmuş yemeğin kayboluşu gibi kaybolur. Ve **السِّرِطْراط** **فِعِلاّل** üzere([1]): **الفالوذُ**’dur; çünkü o yutturulur. Ve **السُّراطُ**: darbede kesici, geçici kılıçtır. **الهذليّ**([2]) bir kılıcı vasfederek dedi ki:
كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])(**سرع**) **السين** ve**الراء** ve**العين** sahih bir asıldır; yavaşlığın zıddına delâlet eder. Öyleyse **السَّريع**: yavaşın zıddıdır. Ve **سَرْعَان**([4]) **النَّاس**: süratle öne geçen ilkleridir. Ve Araplar der: **لَسَرْعان**([5]) ما صنعتَ كذا, yani: onu ne çabuk yaptın. Amma **السَِّرْع** üzüm çubuklarındandır; [o], ondan çıkanın en çabuk çıkanıdır. Ve bunun benzeri **السَّرَعْرَع**’dır; sonra bununla taze, yumuşak insan benzetilir.
(**سرف**) **السين** ve**الراء** ve**الفاء** tek bir asıldır; haddi aşmaya ve ayrıca şeyde ihmale delâlet eder. Dersin: işte **سرَفٌ** vardır, yani miktarı aşmadır. Ve hadiste geldi: “abdestte üçüncü **شَرف**’tir, dördüncü **سَرف**’tir.” Amma ihmal ise söyleyenin sözü: “**مررتُ بكم فَسرِفتكم**”, yani sizi ihmal ettim. Ve Cerîr dedi ki:
أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])Ve derler ki **السَّرَف**: cehalettir. Ve **السَّرِف**: cahildir. Ve Tarafe’nin sözüyle delil getirirler:
إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])Ve bu, geçenlerin bir kısmına döner. Ve kıyas birdir. Ve derler ki: **السَّرف** ayrıca **الضَّرَاوة**’dır. Ve hadiste: “Et için, şarabın **سَرف**’i gibi bir **سَرَف** vardır”, yani **ضَرَاوة**. Ve bu, ilk kelimeden uzak değildir.
Ve babdan şâz olanlardandır: **السُّرْفة**: odunu yiyen bir küçük canlı. Ve denir: **سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً**, yaprağını yediği zaman; ve ağaç **مسروفة**’dur. Denir ki o kendisi için güzel bir ev yapar. Ve meselde derler: “**أصنَعُ من سُرْفة**([8]) ”.
(**سرق**) **السين** ve**الراء** ve**القاف** bir asıldır; bir şeyi gizlilik ve örtü içinde almaya delâlet eder. Denir: **سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً**. Ve çalınan: **سَرَقٌ**’tur. Ve **استَرَقَ السَّمع**: gizlenerek dinlediği zaman. Ve bu babdan şâz olanlardandır **السَّرَق**: **سَرَقة**’nin cem‘i; o da ipekten bir parçadır.
(**سرو**) **السين** ve**الراء** ve illetli harf, çok farklı bir babdır; ondan iki kelime neredeyse tek bir kıyasta birleşmez. Öyleyse **السَّرو**: mürüvvette cömertliktir; denir: **سَرِي** ve **سَرُو** etti. Ve **السَّرْو**: Himyer’in bir mahallesidir. İbn Mukbil dedi ki:
بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])Ve **السَّرْو**: bir şeyi bir şeyden açığa çıkarmaktır. **سَرَوت عنّي الثوبَ** yani onu açtım. Ve **الحَسَاء**([10]) hakkında hadiste: “**يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم**([11])” yani açar. İbn Herme dedi ki:
سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ  *** وقَرَّبَ للبَينِ  الحبيبُ المزايلُ([12])Bundan dolayı denir: **سُرِّيَ عنه**. Ve **السِّروة**: bir küçük canlıdır([13]); denir: **أرض مسرُوّة**, **السِّروة**’den, yerde çoğaldığı zaman. Ve **السَّاريَة**: sütun. Ve **السُّرَى**: gece yürüyüşü; denir: **سَرَيْت** ve **أسريت**. Dedi ki:
* أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) *
Ve **السَّراء**: bir ağaçtır. Ve **سَرَاة** الشيء: onun sırtıdır. Ve **وَسَراة النَّهار**: onun yükselişidir. Bizim zikrettiğimiz bu şeyler, bazısı bazısından uzaktır; bu yüzden onu kıyasa hamletmedik.
Ve hemzelenirse daha uzak olur; denir: **سرأت الجرادة**: yumurtasını bıraktı. Ondan bu vakit gelince: **أسرأتْ** denir.
(**سرب**) **السين** ve**الراء** ve**الباء** muntazam bir asıldır; o, genişliğe ve yerde gidişe delâlet eder. Bundan **السِّرْب** ve**السُّرْبة**; o da ceylan ve koyun sürüsüdür. Çünkü yerde otlayarak sızıp gider. Sonra bunun üzerine kadınlardan **السِّرب** taşınmıştır. Dediler ki: **السرْب** (sîn’in fethiyle), aslı develerdedir. Ve ondan Arapların boşanmış kadına demesi: “Git; **فلا أنْدَهُ سَرْبَك**”, yani develerini geri çevirmem; dilediği yere gitsin. Öyleyse bu yerde **السِّرب**: otlayan maldır. Ebû Zeyd dedi: **خلِّ سرْبه** denir; yani yolu, dilediği yere gitsin. Ve dediler ki: ayrıca sîn’in kesriyle **سِرْب** de denir. Ve Zü’r-Rumme’nin beyti okunur:
* خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) *
Ve dedi ki: yani yol. Ve denir: **انسرَبَ**([16]) vahşî, **سربه**’sinde. Ve bu babdandır: **السَّرَب** ve**السَّرِب**; o, kırbadan akan sudur; ve **سَرِبَ سَرَباً**. Zü’r-Rumme dedi ki:
ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])Râ’nın fethiyle ve kesriyle. Ve denir: **سَرَّبت القربةَ**, içine su koyduğun zaman, ta ki dikiş tıkansın. Ve **السَّرْب**: dikiştir; çünkü su ondan sızar, yani çıkar. Ve **السارب**: yerde giden. Ve **سَرَب سروباً** etmiştir. Allah yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. Şair dedi ki:
أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])Ve **المَسْرَبة**: göğsün ortasında biten kıl; ancak bununla adlandırıldı, çünkü o, göğüste akan, onda cereyan eden bir şey gibidir. Amma onların sözü: **آمِنٌ في سِرْبِه**, o kesir iledir; dediler ki: manası, kendi nefsinde emindir. Bu doğrudur; fakat sözde bir hazif vardır; sanki der ki: emindir nefsi, **سَرِب** ettiği yerde, yani yürüdüğü yerde. Ve yine o, **واسع السِّرب**’dir; yani göğüs. Bu da kesir iledir. Dediler ki: bununla murad, onun öfkesi yavaştır. Bu, zikrettiğimiz asla döner. Derler ki: öfke alıp da çalkalamaz; ve yollar ona kapanır.
(**سرج**) **السين** ve**الراء** ve**الجيم** sahih bir asıldır; güzelliğe, süse ve cemâle delâlet eder. Bundan **السِّراج**; ışığı ve güzelliği için adlandırıldı. Ve ondan binek için **السرج**. O, onun süsüdür. Ve denir: **سَرَّج وجهَه**, yani onu güzelleştirdi; sanki ona **السِّراج** gibi bir şey yaptı. Dedi ki:
* وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) *
Ve bundan şâz olanlardandır onların yol için sözü: **سُرْجُوجَة**.
(**سرح**) **السين** ve**الراء** ve**الحاء** muntazam tek bir asıldır; o, salıverilmeye delâlet eder. Ondan denir: **أمر سريح**, içinde engelleme ve geciktirme olmadığı zaman. Sonra bunun üzerine **السَّراح** taşınır; o da boşamadır; denir: **سَرَّحت المرأةَ**. Ve Allah’ın kitabında: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. Ve **السُّرُح**: hızlı dişi devedir. Ve babdandır **المنْسرح**; o, elbiselerinden çıkmış çıplaktır. Ve **السَّرْح**: otlayan maldır. Ve **السارح**: çobandır. Ve denir: **السَّارح**: **السَّرْح**’ı olan adam. Amma büyük ağaç ise **السَّرْحة**’dır; belki bu asıldan şâz olur. Ve dallarının salıverilmesi ve yönlere gitmesi sebebiyle **سَرْحة** diye adlandırılması mümkündür. Antere dedi ki:
بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])Ve babdandır **السِّرحانُ**: kurt; onunla adlandırıldı, çünkü taleplerinde salınıp gider. Ve aslan da **سِرحانا** diye adlandırıldığı zaman böyledir.
Amma **السَّريحة** ise elbiseden bir parçadır.
(**سرد**) **السين** ve**الراء** ve**الدال** muntazam, kıyaslı bir asıldır; çok şeyin peş peşe gelmesine, bazısının bazısına bitişmesine delâlet eder. Bundan **السَّرْد**; zırhlar ve halka işinden ona benzeyenler için câmi‘ isimdir. Allah yüce celâliyle, Dâvûd عليه السلام hakkında dedi: ﴿وَقَدِّرْ  فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]; dediler ki: manası, o takdirli olsun; delik dar ve çivi kalın olmasın; çivi ince ve delik geniş olmasın; bilakis bir takdir üzere olsun. Dediler ki: **الزّرَّاد** ancak **السّرّاد**’dır. Ve bu, râ’nın sîn’e yakınlığı sebebiyledir. Ve **المِسْرَد**: **المِخْرز**; kıyası sahihdir.
--------------ـــــ
([1]) Böyle. Ve vezninin doğrusu “فعلعال”dır.
([2]) O, **المتنخل الهذلي**’dir; **اللسان**’da (**سرط**)’ta olduğu gibi. Ve kasidesi **مجموعة أشعار الهذليين**’in ikinci kısmında 89 ve Şınkîtî nüshası 47’dedir.
([3]) **سراطي** nisbet lafzı üzere gelmiştir, nisbet değildir; **سيف سراط** ve**سراطي** denir; **أحمر** ve**أحمري** denildiği gibi.
([4]) **السين**’in fethiyle denir; harekeleme ile de.
([5]) Bu, fetihle ve fetih sonra damme ile ve kesirle denir.
([6]) Cerîr divanı 389 ve**اللسان** (**سرف**).
([7]) Tarafe divanı 61 ve**اللسان** (**سرف**).
([8]) **الحيوان**’a bak (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10).
([9]) Beyit (**بول**، **بين**) maddesinde geçti.
([10]) Asılda: “**الحياء**”; doğrusu **اللسان** (19: 105)’dendir.
([11]) **اللسان**’da: “**إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم**”.
([12]) Beyit **اللسان** (**سرا**)’dadır. **قرب**: yani binekleri yaklaştırdı. **اللسان**: “**ووَدَّعَ**”.
([13]) O, çekirgenin ilk hâlidir; o bir kurtçuktur.
([14]) Hassân b. Sâbit’indir; divanında 168 ve**اللسان** (19: 103). Ve sadrı: * **حي النضيرة ربة الخدر** *
([15]) Beyit tamamıyla divanda 586 ve**اللسان** (**سرب**، **همم**)’de olduğu gibi:
خلّى لها سرب أولاها وهيجها  *** من خلفها لاحق الآطال همهيم
 ([16]) Asılda: “**السرب**”; doğrusu **المجمل** ve**اللسان**’dandır.
([17]) Zü’r-Rumme divanı s 1 — ve o, divanındaki ilk beyittir — ve**اللسان** (**سرب**). Ve asılda: “**عينيك**”.
([18]) Beyit Kays b. el-Hatîm’indir; divanında 5 ve**اللسان** (**سرب**).
([19]) Accâc’ındır; divanında 8 ve**اللسان** (**رسن**، **سرج**). Ve **المرسن**, **مجلس** ve**منبر** gibi; aslı, atın burnunda yuların yeri; sonra çoğaldı, ta ki **مرسن الإنسان** denildi; yani onun burnu.
([20]) Beyit, meşhur muallakasındandır.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ر و
هو سري من السراة والسروات ومن أهل السرو وهو السخاء في مروءة وقد سـرو وسـرا وسري وتسرّي‏.‏
قال‏:‏ تسري فلما حاسب المرء نفسه رأى أنـه لا يستقيـم لـه السرو وسروت الثوب عني‏:‏ كشفته‏.‏
وعلوا سروات الخيل‏:‏ ظهورها‏.‏
وعلوت سراته‏.‏
وتسرّى فلان جارية‏:‏ اتخذها سرّيّة‏.‏
وسـرى بالليـل وأسـرى وسريـت بـه وأسريـت بـه وطـال بهـم السـري وطالـت يكـون مصـدرا كالهـدي وجمـع سريـة يقـال‏:‏ سرينـا سرية من الليل وسرية كالغرفة والغرفة‏.‏
وأنشد أبو زيد‏:‏ وعليه قول أبي الطيب‏:‏ يرثني السري بري المدى فرددنني وخرجت سارية من بني فلان حتى أوقعوا ببني فلان أي جماعة تسـري‏.‏
ورمـاه بالسـروة‏:‏ بالحركات الثلاث وبالسري‏.‏
وتقول‏:‏ هم أمضى من السرى وإن طال بهم السرى‏.‏
وقال النمر‏:‏ وقد رمى بسراء اليوم معتمدا في المنكبين وفي الساقين والرقبه وغنمت السرية والسرايا‏.‏
وساريت صاحبي مساراة‏:‏ سرت معه كما تقول‏:‏ سايرته‏.‏
وسارى الأسد القوم يطلب فيهم فرصة‏.‏
قال أبو زبيد‏:‏ وساراهم حتى استراهم ثلاثة نهيكـا ونـزال المضيـق وجعفرا حتـى اختارهـم‏.‏
تقـول‏:‏ استريتـه ثـم اشتريتـه‏.‏
واستـق من السريّ وهو النهر‏.‏
وقعدت إلى سارية المسجد وقعدوا إلى السّواري‏.‏
ومن المجاز‏:‏ جثته سراة الضحى وسراة العشي‏:‏ أوله حين يرتع النهار أو يقبل الليل‏.‏
قال لبيد‏:‏ وبيض على النيران في كلّ شتوة سراة العشاء يزجرون المسابلا جمع المسبل من القداح‏.‏
وصعدت حتى استويت على سراة الجبل‏.‏
و ‏"‏ ليس للنساء سروات الطريق ‏"‏‏:‏ معاظمها وظهورها ولكن جوانبها‏.‏
وسرى ثوبه عنه الصبا‏.‏
قال‏:‏ وسروت عني الهم‏.‏
وسرى عني‏.‏
والفرس يسرّى العرق عن نفسه‏:‏ ينضحه‏.‏
قال‏:‏ ينضحـن ماء العرق المسرّى نضـح الأديـم الصفق المصفرا أراد سرب القرية القرى‏.‏
وسروت السيف‏:‏ سالمته‏.‏
قال‏:‏ إذا سروها من الأغماد في فزع لاحت كأن تلالى ضوئها الشهب وسقتك السواري والغوادي والسارية والغادية‏.‏

##### Türkçe

س ر و
O, **سري**’dir; **السراة**’den, **السروات**’tan ve **أهل السرو**’dandır; o, mürüvvet içinde cömertliktir. Ve **سـرو** etti, **سـرا** etti, **سري** etti ve **تسرّي** etti.‏
Dedi ki: **تسري**; artık kişi kendisini hesaba çekince, **السرو**’nun kendisi için doğrulmadığını gördü. Ve “**سروت الثوب عني**”: onu açtım (örtüsünü kaldırdım).‏
Ve “**علوا سروات الخيل**”: onların sırtlarıdır.‏
Ve “**علوت سراته**”.‏
Ve “**تسرّى فلان جارية**”: onu **سرّيّة** edindi.‏
Ve geceleyin **سـرى** etti ve **أسـرى** etti; ve onunla **سريـت** ettim ve onunla **أسريـت** ettim. Ve onlarla **السـري** uzadı; ve **طالـت** (uzadı) olur; **الهـدي** gibi bir mastar olarak. Ve **سرية**’nin çoğulu; denilir ki: “Geceden bir **سرية** **سرينـا** ettik”; ve **سرية** **الغرفة** gibi, ve **الغرفة**.‏
Ebû Zeyd inşad etti: ve onun üzerine Ebû’t-Tayyib’in sözü: “**يرثني السري بري المدى فرددنني**”. Ve Benî falandan bir **سارية** çıktı; nihayet Benî falana rastladılar; yani **تسـري** eden bir cemaat.‏
Ve onu **السـروة** ile attı: üç hareke ile; ve **بالسري** ile.‏
Ve dersin ki: “Onlar **السرى**’dan daha geçirgendir; onlarla **السرى** uzasa da.”‏
Ve en-Nemir dedi: “Ve bugün **بسراء** ile atmıştı; omuzlarda, bacaklarda ve boyunda dayanarak.” Ve **السرية**’yi ve **السرايا**’yı ganimet aldım.‏
Ve “**ساريت صاحبي مساراة**”: onunla yürüdüm; senin “**سايرته**” demen gibi.‏
Ve aslan kavmi **سارى** etti; onlarda bir fırsat arıyordu.‏
Ebû Zübeyd dedi: “**وساراهم حتى استراهم ثلاثة نهيكـا ونـزال المضيـق وجعفرا حتـى اختارهـم**”.‏
Dersin ki: “**استريتـه** sonra **اشتريتـه**.”‏
Ve **السريّ**’den su iste; o, nehirdir.‏
Ve mescidin **سارية**’sine oturdum; ve **السّواري**’ye oturdular.‏
Mecazdandır: **سراة الضحى** ve **سراة العشي**: gündüzün yayıldığı yahut gecenin geldiği vakitte onun evveli.‏
Lebîd dedi: “**وبيض على النيران في كلّ شتوة سراة العشاء يزجرون المسابلا**”; **المسبل**’in çoğuludur; **القداح**’tandır.‏
Ve çıktım; nihayet dağın **سراة**’sı üzerine düzleştim.‏
Ve “**ليس للنساء سروات الطريق**”: onun büyük kısımları ve sırtları değil; fakat yanlarıdır.‏
Ve **الصبا** onun üzerinden elbisesini **سرى** etti.‏
Dedi ki: “**وسروت عني الهم**”.‏
Ve benden **سرى** etti.‏
Ve at, teri kendisinden **يسرّى** eder: onu serper.‏
Dedi ki: “**ينضحـن ماء العرق المسرّى نضـح الأديـم الصفق المصفرا**”; köyün **سرب**’ini, yani **القرى**’yı kastetti.‏
Ve “**وسروت السيف**”: onu barışık kıldım.‏
Dedi ki: “**إذا سروها من الأغماد في فزع لاحت كأن تلالى ضوئها الشهب**”. Ve sana **السواري** ve **الغوادي** ve **السارية** ve **الغادية** içirdi.‏

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ر و * * السَّرْوُ * شجر الواحدة * سَرْوَةٌ * و * السَّرْوُ * أيضا سخاء في مروءة وقد * سَرَا * يسرو و * سَرِيَ * بالكسر * سَرْوا * فيهما و * سَرُوَ * من باب ظرُف أي صار * سَرِياً * وجمع السري * سَرَاةٌ * وهو جمع عزيز أن يُجمع فعيل على فعلة ولا يُعرف غيره و * تَسَرَّى * تكلف السرو وتسرى الجارية أيضا من السُرية قال يعقوب أصله تسرر من السرو فأبدلوا من إحدى الراءات ياء كما قالوا تقضى من تقضض و * السَّرِيُّ * أيضا نهر صغير كالجدول و * السَّريَّةُ * قطعة من الجيش يقال خير * السَّرَايا * أربعمائة رجل و * انسَرَى * عنه الهم انكشف و * سُرِّيَ * عنه مثله و * سَرَاةُ * كل شيء أعلاه وسراة الفرس أعلى ظهره ووسطه والجمع * سَرَوَاتٌ * وفي الحديث ﴿ليس للنساء سروات الطريق﴾ أي ظهره ووسطه ولكنهن يمشين في الجوانب و * السَّارِيَةُ * الأُسطوانة والسارية السحابة التي تأتي ليلا و * سَرَى * يسري بالكسر * سُرًى * بالضم و * مَسْرًى * بالفتح و * أسْرَى * أي سار ليلا وبالألف لغة أهل الحجاز وجاء القرآن بهما جميعا قلت يريد قوله تعالى ﴿والليل إذا يسر﴾ ويقال ﴿سَرَيْنَا سَرْيَةً واحدة والاسم * السُّرْيَةُ * بالضم و * السُّرَى * أيضا و * أسْرَاهُ * و * أسْرَى * به مثل أخذ الخطام وأخذ بالخطام وإنما قال الله تعالى﴾ سبحان الذي أسرى بعبده ليلا { وإن كان السُرى لا يكون إلا بالليل تأكيدا لقولهم * سِرْتُ * أمس نهارا والبارحة ليلا و * السِّرَايةُ * بالكسر سُرى الليل وهو مصدر قليل النظير و * `سْرَاءِيلُ * اسم قيل هو مضاف إلى إيل قال الأخفش هو يُهمز ولا يُهمز قال ويقال إسراءين بالنون كما قالوا جبرين وإسماعين

##### Türkçe

* س ر و * * **السَّرْوُ** * ağaçtır; bir tanesi **سَرْوَةٌ**’dur. Ve **السَّرْوُ** ayrıca, mertlikte cömertliktir. Ve **سَرَا** يسرو ve kesre ile **سَرِيَ**; ikisinde de **سَرْوا** (masdar). Ve **سَرُوَ** “ظرُف” bâbındandır; yani **سَرِياً** oldu. Ve **السري**’nin çoğulu **سَرَاةٌ**’dır; ve o, “فعيل”in “فعلة” üzerine çoğul yapılması bakımından nadir bir çoğuldur; ondan başkası bilinmez. Ve **تَسَرَّى**: **السرو**’yu tekellüf etti; ve câriye de **السُرية**’den (yani **السُّرِّيَّةُ**’den) **تسرى** olur. Ya‘kūb dedi: Aslı, **السرو**’dan **تسرر**’dir; sonra **تقضى**’yı **تقضض**’dan dedikleri gibi, iki **الراء**’dan birinin yerine **ياء** bedel ettiler. Ve **السَّرِيُّ** ayrıca, dere gibi küçük bir nehirdir. Ve **السَّريَّةُ**: ordudan bir parçadır; denir ki: **السَّرَايا**’nın hayırlısı dört yüz adamdır. Ve **انسَرَى** ondan gam: açıldı. Ve **سُرِّيَ** ondan: bunun benzeri. Ve her şeyin **سَرَاةُ**’ı: onun en üstüdür; ve atın **سراة**’ı: sırtının en üstü ve ortasıdır; çoğulu **سَرَوَاتٌ**’tır. Ve hadiste: { kadınlar için yolun **سروات**’ı yoktur } yani onun sırtı ve ortası yoktur; fakat onlar yanlarda yürürler. Ve **السَّارِيَةُ**: sütundur; ve **السارية**: gece gelen buluttur. Ve **سَرَى** يسري, kesre ile; **سُرًى** zamme ile ve **مَسْرًى** fetha ile; ve **أسْرَى**: yani gece yürüdü; ve elif ile (yani **أسرى**) Hicaz ehlinin lügatidir; Kur’an ikisiyle de gelmiştir. Dedim: onun muradı, Allah Teâlâ’nın sözü: { **والليل إذا يسر** }’dir. Ve denir: { bir tek **سَرْيَةً** **سَرَيْنَا** } ve isim, zamme ile **السُّرْيَةُ**’dir; ve **السُّرَى** da ayrıca. Ve **أسْرَاهُ** ve onunla **أسْرَى**: yuları almak ve yularla almak gibidir. Allah Teâlâ ancak şöyle dedi: { **سبحان الذي أسرى بعبده ليلا** } hâlbuki **السُرى** ancak gece olur; “**سِرْتُ** dün gündüz, ve geçen gece geceleyin” sözlerini te’kîd için. Ve kesre ile **السِّرَايةُ**: gecenin **سُرى**’sıdır; ve o, benzeri az olan bir masdardır. Ve **`سْرَاءِيلُ**: bir isimdir; denildi ki o, **إيل**’e muzâftır. el-Ahfeş dedi: hemze yapılır ve hemze yapılmaz. Dedi: **جبرين** ve **إسماعين** dedikleri gibi, **إسراءين** nûn ile de denir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!السَّرْوُ ) : لم يَشِر هنا بحَرْفٍ ، وهو واوِيٌّ :
( شَجَرٌ م ) مَعْروفٌ ، ( واحِدَتُه بهاءٍ .
( و ) السَّرْوُ : ( ما ارْتَفَعَ عن الوادِي وانْحَدَرَ عن غِلَظِ الجَبَلِ ) ؛ ومنه قَوْل ابنِ مُقْبل :
*!بسَرْوِ حِمْيَرَ أَبْوالُ البِغالِ به
أنَّى تَسَدَّيتِ وهْناً ذلك البِيناومنه الحدِيثُ : ( فصَعَدُوا *!سَرْواً مِن الجَبَلِ ) .
( و ) السَّرْوُ : ( دُودٌ يَقَعُ في الثِّيابِ ) ؛ كذا في النَّسخِ ، وصَوابُه في النَّباتِ

فتَأْكُلُه ؛ كما هو نَصُّ المُحْكَم ؛ واحِدَتُهُ سَرْوَةٌ .
( و ) السَّرْوُ : ( مَحَلَّةُ حِمْيَرَ ) ؛ وبه فُسِّر قَوْلُ ابنِ مُقْبل أَيْضاً .
( و ) السَّرْوُ : ( مَواضِعُ ذُكِرَتْ قُبَيْلُ ) ذلكَ .
قُلْتُ : لم يَذْكُرِ المصنِّفُ في الذي قَبْله إلاَّ*!سَرَاة بَني فلانٍ وفلانٍ ، وهي يائيَّةٌ ، وهي مَعْروفةٌ *!بالسَّراةِ كما ذَكَرَ .
والذي يُعْرَفُ *!بالسّرْوِ ، فهو *!سَرْوُ حِمْيَرَ الذي ذكَرَه ، *!وسَرْوُ العلاء ، *!وسَروُ سخيمٍ ، *!وسَرْوُ مَنْد ، *!وسَرْوُ الملا ، *!وسَرْوُ لُبن ، وسَرْوُ صَنْعاء ، ذَكَرَه ابنُ السِّكِّيت ، وسَرْوُ السَّوادِ بالشامِ ، وسَرْوُ الرَّمْلِ بينَ أَرْضِ طيِّءٍ وكلْبٍ .
فقَوْلُه : ذُكِرَتْ قُبَيْلُ ، محلُّ تَأَمَّلٍ فاعْرِفْه .
( و ) السَّرْوُ : ( إلْقاءُ الشَّيءِ عَنْكَ ) ونَزْعُه ، ( *!كالإسْراءِ *!والتَّسْرِيَةِ ) . يقالُ : سَرَوْتُ الجلَّ عن الفَرَسِ *!وأَسْرَيْتُه *!وسَرَّيْتُه : إذا أَلْقَيْته عنه .
ومنه سُرِّيَ عنه الخَوْفُ : أَي أُزِيلَ ، والتَّشْديدُ للمبالَغَةِ .
وفي الصِّحاحِ عن ابنِ السِّكِّيت : *!سَرَوْتُ الثوبَ عَنِّي *!سَرْواً إذا أَلْقَيْتَه عَنْكَ ؛ قالَ ابنُ هرمة :
*!سرى ثوْبَه عنك الصِّبا المُتَخايلُ
وآذنَ بالبَيْنِ الخَلِيطُ المُزايِلُوقالَ الَّراغبُ : *!السَّرِيُّ *!السَّريُّ مِن الرِّجالِ مَأْخُوذٌ مِن *!سَرَوْتُ الثوبَ عنِّي نَزَعْتَه ، وهو بِخلافِ المُتَدَثِّر والمُتَزَمِّل والزّميل .
قُلْتُ : وهو وَجْهٌ حَسَنٌ .
وشاهِدُ *!التَّسْرِيَةِ قَوْلُ بعضِ الأغْفال :
حَتَّى إذا أَنْفُ العُجَيْرِ جَلاَّ
بُرْقُعَه ولم *!يُسَرِّ الجُلاَّ

( و ) *!السَّرْوُ : ( المُرُوءَةُ في شَرَفٍ ) .
وفي الصِّحاحِ : سَخاءٌ في مُرُوءَةٍ ؛ ومنه حدِيثُ عُمَرَ : أنَّه مَرَّ بالنَّخْعِ فقالَ : أَرَى *!السَّرْوَ فيكم مُتَربّعاً ، أَي أَرَى الشَّرَفَ فيكم مُتَمَكِّناً .
وقد ( *!سَرُوَ ) الرَّجُلُ ، ( ككَرُمَ ودَعا ورَضِيَ ) ، ثلاثُ لُغاتٍ ، ( *!سَراوَةً *!وسَرْواً *!وسَراً ) ، مَقْصور ، ( *!وسَرَاءً ) ، بالمدِّ على اللَّفِّ والنَّشر المُرتَّبِ ؛ *!وسَرْواً عن سِيْبَوَيْه .
ولم يَحْكِ اللَّحْيانيّ مَصْدَر *!سَراً إلاَّ مَمْدوداً .
( فهو *!سَرِيٌّ ) ، كغَنِيَ ؛ ومنه قَوْلُ الشَّاعِرِ :
وتَرى *!السَّرِيَّ مِن الرِّجالِ بنَفْسِه
وابنُ السَّرِيِّ إذا سَرَا *!أسْراهُما أَي إذا أَشْرَفَ فهو أَشْرَفُهما ؛ ( ج *!أسْرِياءُ *!وسُرَواءُ ) ، كِلاهُما عن اللَّحْيانيّ ، ( *!وسُرًى ) ، كهُدىً ؛ نقَلَهُ الأزهريُّ وهو على خِلافِ القِياسِ .
( *!والسَّرَاةُ : اسمُ جَمْعٍ ) ، هذا مَذْهَبُ سِيْبَوَيْه لأنَّه ليسَ لواحِدِه ضابِطٌ .
وقالَ الجوهرِيُّ : هو جَمْعُ *!السَّرِيِّ ؛ قالَ : وهو جَمْعٌ عَزِيزٌ أن يُجْمَع فَعِيلٌ على فَعَلَةٍ ، ولا يُعْرَف غيرُه .
وفي المِصْباح : السَّرِيُّ الرَّئيسُ ، والجمْعُ *!سَراةٌ ، وهو جمْعٌ عزيزٌ لا يكادُ يُوجَد له نظِيرٌ لأنَّه لا يُجْمَع فَعِيل على فَعَلَة .
وفي التهْذيبِ : قوْمٌ سَراةٌ جمْع *!سَرِيَ ، جاءَ على غيرِ قياسٍ ؛ ومثْلُه في النهايَةِ ؛ ( ج *!سَرَواتٌ ) ، بالتحْريكِ ؛ ومنه حدِيثُ الأنْصار : ( قُتِلَت *!سَرَواتُهم ) ، أي أَشْرافُهُم ؛ وهذا يُؤَيِّد مَذْهب سيبويه مِن كَوْنِ *!السَّراةِ اسْمُ جَمْع لا جَمْع .
( وهي *!سَرِيَّةٌ من *!سَريَّاتٍ *!وسَرَايا ) ؛

كذا في المُحْكم .
( *!وتَسَرَّى : تَكَلَّفَه ) ، أَي *!السَّرْوَ وهو الشَّرَفُ والمُرُوءَةُ .
( أَو ) *!تَسَرَّى : ( أَخَذَ *!سُرِّيَّةً ) ، أَي جارِيَةً ؛ نَقلَهُ الجوهريُّ .
قالَ : وقالَ يَعْقوب : أَصْلُه تَسَرَّرْت مِن السَّرور ، فأَبْدلوا مِن إحْدى الرَّاآت ياء كما قالوا تقضَّى من تَقَضَّضَ ؛ وقد مَرَّ ذلكَ في حرْف الراءِ .
( *!والسَّرْوَةُ ، مُثَلَّثَةً ) ؛ اقْتَصَر الجوهريُّ على الكسْرِ ؛ وزادَ ابنُ الأثيرِ الضمَّ ونقلَ ابنُ سِيدَه الفَتْح عن كُراعٍ ؛ ( السَّهْمُ الصَّغيرُ ) المُدَمْلك لا عَرْض له ؛
( أَو عَريضُ النَّصْلِ طَويلُه ) وهو مَعَ ذلكَ دَقيقٌ قَصيرٌ يُرْمى به الهَدَف .
وقيلَ : العَريضُ الطَّويلُ يُسمَّى المِعْبَلَة ؛ ومنه حدِيثُ أَبي ذرَ : ( كان إذا الْتاثَتْ راحِلَةُ أَحدِنا طَعَنَ *!بالسِّرْوَةِ في ضَبْعِها ) ، والجَمْعُ *!السِّراءُ ؛ كما في الصِّحاحِ .
وفي التَّهْذيب : *!السِّرْوَةُ تُدْعى الدِّرْعِيَّة ، لأنَّها تدْخُل في الدُّرْوعِ ونِصالُها مُتسلَكَةٌ كالمِخْيَطِ ، والجَمْعُ *!السُّرى ؛ قال ابنُ أَبي الحُقَيقِ يَصِفُ الدروعَ :
نَنْفى السُّرى وجِيادَ النَّبْل تَتْرُكُهُ
مِنْ بَيْن مُنْقَصِفٍ كَسْراً ومَفْلُولِ ( *!والسَّرَاةُ : الظَّهْرُ ) ؛ قال الشَّاعِرُ :
شَوْقَبٌ شَرْحَبٌ كأَنَّ قَناةً
حَمَلَتْه وفي *!السَّراةِ دُمُوج ُومنه الحدِيثُ : ( فمَسَحَ سَراةَ البَعيرِ وذِفْرَاهُ ) ؛ ( ج *!سَرَواتٌ ) ، بالتَّحْريك ولا يُكَسَّرُ .

( و ) *!السَّراةُ ( مِن النَّهارِ : ارْتِفاعُه ) وأَعْلاهُ .
ووَقَعَ في الصِّحاح : وَسَطُه ؛ وهو خَطَأٌ نَبَّهوا عليه ؛ قال البُرَيق الهذلي :
مُقِيم عِنْدَ قَبْرِ أَبي سِباعٍ
*!سَراةَ الليلِ عندَكَ والنَّهارِفجعَلَ للَّيْل *!سَراةً ، والجَمْعُ *!سَرَوات ولا يُكَسَّرُ .
( و ) السَّراةُ ( من الطَّريقِ : مَتنُهُ ) ومُعْظَمُه ؛ والجمْع *!سَرَواتٌ ؛ ومنه الحديثُ : ( ليسَ للنِّساء سَرَواتُ الطرق ، أَي لا يَتَوسَّطْنَها ولكنْ يَمْشِينَ في الجوانِبِ .
( ومحمدُ بنُ *!سَرْوٍ ) البلخيُّ ( وَضَّاعٌ للحَديثِ .
( و ) مِن المجازِ : ( *!انْسَرَى الهَمُّ عنِّي *!وسُرِّيَ ) *!تَسْريَةً : ( انْكَشَفَ ) وأُزِيلَ ؛ وقد جاءَ ذِكْرُ *!سُرِّي في حديثِ نُزولِ الوَحْي ، والتَّشْديدُ للمُبالَغَةِ .
( *!والسِّرْوُ ، بالكسر : د قُرْبَ دِمْياطَ ) تُّجاه رأْسِ الخلِيجِ بَيْنهما بَحْرُ النِّيل ، وقد دَخَلْته ؛ منه الشيخُ العارِفُ أَبو عبدِ اللَّهِ محمدُ بنُ أَبي الحائِلِ *!السّروِيُّ الصُّوفيُّ أَحدُ المشايخِ المُتَأَخِّرين ، وقد زُرْتْ قَبْرَه الشَّريف هناك .
( و ) *!السِّرْوُ : ( ة ببَلْخَ .
( *!وسَرْوانُ ) ، بالفَتْح : ( ة بسِجِسْتَانَ .
( *!واسْتَريْتُهُم : اخْتَرتُهم ) .
وعبارَةُ الصِّحاحِ : *!اسْتَريْت الإبِلَ والغَنَمَ والناسَ : أَي اخْتَرْتهم ؛ قال الأعشى :
وقد أُخْرِجُ الكاعِبَ *!المُسْتَراةُ
مِنْ خِدْرِها وأُشِيعُ القِمارَاوفي التَّهذيب : *!اسْتَرَيتُه اخْتَرْتُه .
وأَخَذْتُ *!سَراتَه : أَي خِيارَه ، واسْتَارَ بمعْنَاهُ مَقْلوبٌ منه .
( و ) *!اسْتَرَى ( المَوْتُ الحَيَّ ) ، وفي

الصِّحاحِ : بَني فلانٍ ؛ أَي ( اخْتَارَ *!سَراتَهُم ) ، أَي خيارَهُم .
( *!وسَرَتِ الجَرادَةُ ) *!سَرْواً : ( باضَتْ ) ، لُغَةٌ في الهمْز .
( وإسْرايِلُ ) ، بالكسْر والياءِ التَّحتيَّة ( ويُهْمَز ، وإسْرايِينُ ) ، بياءَيْن ( ويُهْمَز ) ، وإسْرايِيلُ بقَلْبِ الهَمْز ياء ، وإسْرال ، كلُّ ذلكَ لُغاتٌ وارِدَةٌ في القُرْآن ؛ ( اسْمُ ) نَبيَ ، قالوا : هو لَقَبُ يَعْقوب ، عليه السلام ، لإشْعاره بالمدْحِ بالمَعْنى المَنْقول منه ، إذ مَعْناهُ صَفْوَة اللَّهِ أَو عبدُ اللَّهِ بالعِبْرانيَّة ؛ وأَنْشَد أَبو عليَ القالِي في أَمالِيه :
قالت وكنت رجلاً فَطِيناً
هذا ورَبّ البيتِ إسْرائِيناهو قَوْلُ أَعْرابيِّ أَدْخَل قِرْواً إلى سُوقِ الحيْرةِ ليَبِيعَه فنَظَرَتْ إليه امْرأَةٌ فقالت : مسخ ، أَي مِن بَني إسْرائِيل ؛ وأَنْشَدَ ابنُ الجوالِيقي لأُميّة :
لا أَرى من يعينني في حياتي
غَيْر نَفْسِي إلاّ بَنِي إسْرالقالَ : تَجِدُ العَرَب إذا وَقَعَ إليهم ما لم يكُنْ مِن كَلامِهم تكلَّموا فيه بأَلْفاظٍ مُخْتَلِفةٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!السِّرْوةُ ، بالكسْرِ : الجَرادَةُ أَوَّل ما تكونُ ، وهي دُودَةٌ ، وأَصْلُه الهَمْز .
وأَرْضٌ *!مَسْرُوَّةٌ : أَي ذاتُ *!سِرْوةٍ ؛ كما في الصِّحاح .
ووَقَعَ في التَّهْذيب : أَرْضٌ *!مَسْروة على مَفْعلة *!والسّرْوُ : قَرْيةٌ بأَرْدَبيل ، منها : نافِعُ بنُ عليَ الفَقِيهُ *!السّرْوِيُّ الأذَرْبِيجانيُّ سَمِعَ منه العتيقيُّ .
ومُوسَى بنُ *!سَرْوان ، ويقالُ ثَرْوان

بالمُثَلَّثة ، شيخٌ لشعْبَةَ .
وأَنْجبُ بنُ أَحمدَ بنِ مكارمِ بنِ *!سَرْوَان الجاميّ عن أَبي الحَسَن بنِ حرما .
وفي غَزْوَةِ أُحُد قالَ : ( اليومَ *!تُسَرَّوْنَ ) ، أَي يُقْتل *!سَريُّكُم فقُتِلَ حَمْزةُ .
*!والسُّراةُ ، بالضمِّ : جَمْعُ *!سَرِيَ ، لُغَةٌ في السَّراةِ بالفَتْحِ ؛ عن ابنِ الأثيرِ .
*!وسرو المَساقِي : تَنْقِيتُها وإزالَةُ ما فيها .
*!وأَسْرَى : صارَ في سَراةٍ مِن الأرضِ وأَوَى ؛ عن الرَّاغبِ .
*!وسَرِيُّ المالِ : خيرُه ؛ *!وسَراتُه : خِيارُه .
ورَجُلٌ *!مَسْرَوانٌ ؛ وامْرأَةٌ *!مَسْرَوانَةٌ : أَي *!سَرِيَّان .
*!وتَسرَّاهُ : أَخَذَ *!أَسْراه ؛ قالَ حُمَيْد بنُ ثوْرٍ :
لقد *!تَسَرَّيْت إذا الهَمُّ وَلَجْ
واجْتَمَعَ الهَمُّ هُموماً واعْتَلَج *!وسارَاهُ *!مُسارَاةً : فاخَرَهُ .
*!والسَّرَوانُ ، محرَّكة : مَحلَّتانِ مِن محاضر سُلْمى أَحَدُ جَبَلَيْ طيِّىء .
(

##### Türkçe

: ( **السَّرْوُ** ) : burada bir harfle işaret etmedi; o ise vâvîdir:
( **شَجَرٌ** m ) bilinen (bir ağaçtır); (tekili **هاء** iledir).
( ve ) **السَّرْوُ**: (vâdîden yükselen ve dağın kalınlığından aşağı inen şey)؛ ve ondan İbn Mukbil’in sözü:
**بسَرْوِ حِمْيَرَ أَبْوالُ البِغالِ به
أنَّى تَسَدَّيتِ وهْناً ذلك البِينا**
ve ondan hadis: (dağdan **سَرْواً** yükseldiler).

( ve ) **السَّرْوُ**: (elbiselerde bulunan kurtçuk)؛ nüshalarda böyle; doğrusu ise bitkidedir, onu yer; **المُحْكَم**’ın nassı böyledir; tekili **سَرْوَةٌ**’dir.
( ve ) **السَّرْوُ**: (Himyer’in bir mahallesi)؛ İbn Mukbil’in sözü de bununla tefsir edilmiştir.
( ve ) **السَّرْوُ**: (az önce zikredilmiş yerler)dir.
Dedim: musannif, ondan önce olanda ancak **سَرَاة** Benî falan ve falan’ı zikretti; o yâîdir; ve onun zikrettiği üzere **بالسَّراةِ** ile bilinir.
**بالسّرْوِ** ile bilinen ise, onun zikrettiği **سَرْوُ حِمْيَرَ**’dir; ve **سَرْوُ العلاء**; ve **سَروُ سخيمٍ**; ve **سَرْوُ مَنْد**; ve **سَرْوُ الملا**; ve **سَرْوُ لُبن**; ve San‘â’nın **سَرْوُ**’u; bunu İbnü’s-Sikkît zikretti; ve Şam’da **سَرْوُ السَّوادِ**; ve Tayy’ toprağı ile Kelb arasında **سَرْوُ الرَّمْلِ**.
Şu hâlde onun “az önce zikredildi” sözü, teemmül mahallidir; onu bil.

( ve ) **السَّرْوُ**: (şeyi senden atmak) ve onu söküp çıkarmak; ( **كالإسْراءِ** ve **التَّسْرِيَةِ** gibi). Denir: atın üzerinden eğer örtüsünü **سَرَوْتُ** ve onu **أَسْرَيْتُه** ve **سَرَّيْتُه**: onu ondan attığın zaman.
Ve ondan: korku ondan **سُرِّيَ**: yani giderildi; şeddeli söyleyiş mübalağa içindir.
Ve **الصِّحاح**’ta İbnü’s-Sikkît’ten: elbiseyi kendimden **سَرَوْتُ** **سَرْواً**: onu senden attığın zaman; İbn Hirma dedi ki:
**سرى ثوْبَه عنك الصِّبا المُتَخايلُ
وآذنَ بالبَيْنِ الخَلِيطُ المُزايِلُ**
Ve Râgıb dedi ki: erkeklerden **السَّرِيُّ** **السَّريُّ**, “elbiseyi kendimden **سَرَوْتُ**: onu çıkardım”dan alınmıştır; o, **المُتَدَثِّر** ve **المُتَزَمِّل** ve **الزّميل**’in zıddınadır.
Dedim: bu güzel bir veçhedir.
**التَّسْرِيَةِ**’nin şahidi, bazı gafillerin sözü:
حَتَّى إذا أَنْفُ العُجَيْرِ جَلاَّ
بُرْقُعَه ولم **يُسَرِّ** الجُلاَّ

( ve ) **السَّرْوُ**: (şerefte mürüvvet)tir.
Ve **الصِّحاح**’ta: mürüvvette cömertlik; ve ondan Ömer’in hadisi: o, Neh‘a uğradı da dedi: sizde **السَّرْوَ**’u yerleşmiş görüyorum; yani sizde şerefi yerleşmiş görüyorum.
Ve adam **سَرُوَ** oldu; ( **ككَرُمَ** ve **دَعا** ve **رَضِيَ** gibi) üç lugat; ( **سَراوَةً** ve **سَرْواً** ve **سَراً** ) maksûr; (ve **سَرَاءً** ) med ile; tertipli leff ve neşr üzere; ve Sîbeveyh’ten **سَرْواً**.
Lahyânî, **سَراً** masdarını ancak memdûd olarak rivayet etti.
(Şu hâlde o **سَرِيٌّ**’dir), **كغَنِيَ** gibi; ve ondan şairin sözü:
وتَرى **السَّرِيَّ** مِن الرِّجالِ بنَفْسِه
وابنُ السَّرِيِّ إذا سَرَا **أسْراهُما** أي إذا أَشْرَفَ فهو أَشْرَفُهما؛ (çoğulu **أسْرِياءُ** ve **سُرَواءُ**), ikisi de Lahyânî’den; (ve **سُرًى**), **كهُدىً** gibi; bunu Ezherî nakletti ve o kıyasa aykırıdır.
( **والسَّرَاةُ : اسمُ جَمْعٍ** )dır; bu, Sîbeveyh’in mezhebidir; çünkü onun tekiline bir ضبط yoktur.
Cevherî dedi ki: o, **السَّرِيِّ**’nin cem‘idir; dedi ki: **فَعِيل**’in **فَعَلَة** üzerine cem‘ edilmesi nadir bir cem‘dir; ondan başkası bilinmez.
Ve **المِصْباح**’ta: **السَّرِيُّ** reis; cem‘i **سَراةٌ**; o, nadir bir cem‘dir; ona benzer neredeyse bulunmaz; çünkü **فَعِيل** **فَعَلَة** üzerine cem‘ edilmez.
Ve **التهْذيب**’de: kavim **سَراةٌ**, **سَرِيَ**’nin cem‘idir; kıyas dışı gelmiştir; **النهايَة**’de de bunun gibidir; (çoğulu **سَرَواتٌ**), tahrîk ile; ve ondan Ensâr hadisi: (**قُتِلَت سَرَواتُهم**) yani eşrafları; bu, **السَّراةِ**’nin cem‘ değil isim cem‘ oluşu bakımından Sîbeveyh’in mezhebini teyit eder.
(ve o, **سَرِيَّةٌ**’dir; **سَريَّاتٍ** ve **سَرَايا**’dan); böyle **المُحْكم**’dedir.

( **وتَسَرَّى : تَكَلَّفَه** ) yani **السَّرْوَ**’u; o da şeref ve mürüvvettir.
( veya ) **تَسَرَّى**: ( **سُرِّيَّةً** aldı), yani câriye; bunu Cevherî nakletti.
Dedi ki: Ya‘kūb dedi: aslı, sevinçten **تَسَرَّرْت**’tir; sonra iki **الرَّاآت**’tan birinden **ياء**’yı بدل ettiler; “**تَقَضَّى**”yı “**تَقَضَّضَ**”dan dedikleri gibi; bu, **حرف الراءِ**’da geçmişti.

( **والسَّرْوَةُ ، مُثَلَّثَةً** ); Cevherî kesre ile yetindi; İbnü’l-Esîr dammeyi ekledi; İbn Sîde, Kurâ‘dan fethayı nakletti; (küçük ok) mudemlek, eni yoktur;
(veya geniş ağızlı, uzunu)dur; bununla beraber ince, kısa olup hedefe atılır.
Ve denildi ki: geniş, uzun olana **المِعْبَلَة** denir; ve ondan Ebû Zer hadisi: (bizden birinin biniti dolaşıp kaldığında, onun böğrüne **بالسِّرْوَةِ** ile dürterdi); cem‘i **السِّراءُ**; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Ve **التَّهْذيب**’de: **السِّرْوَةُ**’ye **الدِّرْعِيَّة** denir; çünkü zırhlara girer ve uçları iğne gibi sülûk etmiş (ince)dir; cem‘i **السُّرى**; İbn Ebî’l-Hukayk zırhları vasfederek dedi ki:
نَنْفى السُّرى وجِيادَ النَّبْل تَتْرُكُهُ
مِنْ بَيْن مُنْقَصِفٍ كَسْراً ومَفْلُولِ

( **والسَّرَاةُ : الظَّهْرُ** ); şair dedi ki:
شَوْقَبٌ شَرْحَبٌ كأَنَّ قَناةً
حَمَلَتْه وفي **السَّراةِ** دُمُوج
ve ondan hadis: (devenin **سَراةَ**’sini ve **ذِفْرَاهُ**’unu meshetti); (çoğulu **سَرَواتٌ**), tahrîk ile; ve kırılmaz.

( و ) **السَّراةُ** ( مِن النَّهارِ : yükselişi ) ve onun en üstü.
Ve **الصِّحاح**’ta vâki oldu: onun ortası; ve o bir hatadır, ona dikkat çektiler; **البُرَيق الهذلي** dedi:
مُقِيم عِنْدَ قَبْرِ أَبي سِباعٍ
**سَراةَ الليلِ** عندَكَ والنَّهارِ
Böylece gece için **سَراةً** kıldı; cem‘i **سَرَوات**’tır ve kırılmaz.

( و ) **السَّراةُ** ( yoldan: onun sırtı ) ve onun çoğu; cem‘i **سَرَواتٌ**’tır; ondan hadis: (Kadınlar için yolların **سَرَواتُ**’u yoktur), yani onları ortalamazlar; fakat kenarlarda yürürler.

( ومحمدُ بنُ **سَرْوٍ** ) Belhli, (hadis için uydurucu).

( و ) mecazdan: ( **انْسَرَى** gam benden **وسُرِّيَ** ) **تَسْريَةً**: (açığa çıktı) ve giderildi; **سُرِّي**’nin zikri vahyin inişi hadîsinde gelmiştir; şeddeli söyleyiş mübalağa içindir.

( **والسِّرْوُ** , kesre ile: Dimyat yakınında bir köy ) halîcin başı karşısında; ikisinin arasında Nil denizi vardır; ona girdim; ondan: ârif şeyh Ebû Abdillâh Muhammed b. Ebî’l-Hâil **السّروِيُّ** sûfî, müteahhir şeyhlerden biridir; ve orada onun şerif kabrini ziyaret ettim.

( و ) **السِّرْوُ** : (Belh’te bir köy).

( **وسَرْوانُ** ) , fetha ile: (Sicistân’da bir köy).

( **واسْتَريْتُهُم** : onları seçtim ).

Ve **الصِّحاح**’ın ibaresi: **اسْتَريْت** develeri ve koyunları ve insanları: yani onları seçtim; **الأعشى** dedi:
وقد أُخْرِجُ الكاعِبَ **المُسْتَراةُ**
مِنْ خِدْرِها وأُشِيعُ القِمارَا
Ve **التَّهذيب**’te: **اسْتَرَيتُه** onu seçtim.

Ve **سَراتَه**’ini aldım: yani onun seçkinini; ve **اسْتَارَ** onun mânâsıyla, ondan çevrilmiş (maklûb)tur.

( و ) **اسْتَرَى** (ölüm diri olanı), ve **الصِّحاح**’ta: falanın oğullarını; yani (onların **سَراتَهُم**’ini seçti), yani onların seçkinini.

( **وسَرَتِ الجَرادَةُ** ) **سَرْواً**: (yumurtladı), hemzede bir lügattir.

( **وإسْرايِلُ** ) , kesre ve alttaki **الياء** ile (ve hemzelenir), ve **إسْرايِينُ** , iki **ياء** ile (ve hemzelenir), ve hemzeyi **ياء**’ya çevirerek **إسْرايِيلُ**, ve **إسْرال**; bunların hepsi Kur’ân’da vârid lügatlerdir; (bir peygamberin adı); dediler ki: o, Yakub’un lakabıdır, عليه السلام, ondan nakledilen mânâ ile övgüyü hissettirmesi için; zira mânâsı İbrânîce’de Allah’ın safveti yahut Allah’ın kulu’dur; Ebû Ali el-Kâlî **أمالِيه**’inde inşâd etti:
قالت وكنت رجلاً فَطِيناً
هذا ورَبّ البيتِ إسْرائِينَا
Ve o, bir bedevînin sözüdür: Hîre çarşısına satmak için bir kabak (قِرْواً) soktu; bir kadın ona baktı da dedi: “meskh”, yani İsrailoğullarından; ve İbnü’l-Cevâlîkî Ümeyye için inşâd etti:
لا أَرى من يعينني في حياتي
غَيْر نَفْسِي إلاّ بَنِي إسْرال
Dedi ki: Arapları bulursun; onlara kendi sözlerinden olmayan bir şey vâki olunca, onda muhtelif lafızlarla konuşurlar.

Ona istidrâk olunanlardandır:
**السِّرْوةُ** , kesre ile: çekirge ilk olduğu zaman; o bir kurtçuktur; aslı hemzedir.
Ve **مَسْرُوَّةٌ** bir yer: yani **سِرْوةٍ** sahibi; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Ve **التَّهْذيب**’te vâki oldu: **مَسْروة** bir yer, **مَفْعلة** vezninde.
Ve **السّرْوُ**: Erdebil’de bir köy; ondan: fakih Nâfi‘ b. Ali **السّرْوِيُّ** el-Ezerbîcânî; ondan el-Atîkî işitti.
Ve Mûsâ b. **سَرْوان**, ve denilir: **ثَرْوان** **بالمُثَلَّثة** ile; Şu‘be’nin şeyhidir.
Ve Encab b. Ahmed b. Mekârim b. **سَرْوَان** el-Câmî, Ebû’l-Hasen b. Hirmâ’dan.

Uhud gazvesinde dedi: (bugün **تُسَرَّوْنَ**), yani sizin **سَريُّكُم** öldürülür; böylece Hamza öldürüldü.

**والسُّراةُ** , damme ile: **سَرِيَ**’nin cem‘idir; fetha ile **السَّراةِ**’de bir lügattir; İbnü’l-Esîr’den.

**وسرو المَساقِي**: onları temizlemek ve içlerindekini gidermek.

**وأَسْرَى**: yerin bir **سَراةٍ**’inde oldu ve sığındı; er-Râgıb’dan.

**سَرِيُّ المالِ**: onun hayırlısı; **وسَراتُه**: onun seçkini.

Bir adam **مَسْرَوانٌ**; bir kadın **مَسْرَوانَةٌ**: yani **سَرِيَّان**.

**وتَسرَّاهُ**: onun **أَسْراه**’ını aldı; Humeyd b. Sevr dedi:
لقد **تَسَرَّيْت** إذا الهَمُّ وَلَجْ
واجْتَمَعَ الهَمُّ هُموماً واعْتَلَج
**وسارَاهُ** **مُسارَاةً**: onunla övünüşte yarıştı.

**والسَّرَوانُ** , harekeli: Selmâ’nın yerleşimlerinden iki mahalle; Tayyi’ء’in iki dağından birinin (yanında).

(

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَرُوَ
1 سَرُوَ ذ , (S, M, Mgh, K,) aor. يَسْرُو; (S, K;) and سَرَا, (S, M, K,) aor. as above; (S, K;) and سَرِىَ, (S, M, K,) aor. يَسْرَى; (S, K;) inf. n. سَرَاوَةٌ, (S, M, K,) of the first verb, (S, M,) and سَرْوٌ, (Sb, Lh, S, M, Mgh, K,) of the same verb, (M, Mgh,) and of the second, (S, M,) and of the third, (S,) and سَرًا and سَرَآءٌ, (M, K,) both of the third, but سَرَآءٌ, and this only, is mentioned by Lh as inf. n. of the second verb; (M;) He was, or became, possessed of liberality, bountifulness, munificence, or generosity, combined with manliness, or manly virtue: (S, Mgh:) or manliness, or manly virtue, (M, K,) and (M,) or combined with, (K,) high or elevated rank or condition, nobility, dignity, honour, or glory. (M, K.) -A2- سَرْوُ المَسَاقِى means The cleaning out of what are termed مَسَاقٍ [pl. of مَسْقَاةٌ or مِسْقَاةٌ, which see in art. سقى]. (TA.) -A3- سَرْوٌ also signifies, like تَسْرِيَةٌ [inf. n. of ↓ سرّى], and اـِسْرَآءٌ [inf. n. of ↓ اسرى], The throwing off a thing from oneself [or from another]; (K, TA;) and the pulling off a thing. (TA.) You say, سَرَوْتُ الثَّوْبَ عَنِّى, (ISk, S,) or عَنْهُ, aor. أَسْرُو, (Mgh,) inf. n. سَرْوٌ, I threw off the garment from me, (ISk, S,) or I removed the garment from over him; (Mgh;) and سَرَيْتُ is a dial. var. thereof; (S;) or سَرَا ثَوْبَهُ عَنْهُ, inf. n. سَرْوٌ; and ↓ سرّاهُ; he pulled off his garment from him: (M:) and سَرَوْتُ الجُلَّ عَنِ الفَرَسِ, (TA,) or عَنْ ظَهْرِ الفَرَسِ, (M,) and ↓ سَرَّيْتُهُ, and ↓ أَسْرَيْتُهُ, I threw off [the horse-cloth from the horse, or from the back of the horse]. (TA.) And سَرَوْتُ عَنِّى دِرْعِى [I threw off from me my coat of mail]: in this case the verb is only with و. (S.) [Hence,] عَنْهُ ↓ سُرِّىَ, (M,) or سُرِّىَ عَنْهُ الهَمُّ, (S, K, *) inf. n. تَسْرِيَةٌ, (TA,) (tropical:) Anxiety became removed from him; as also عَنْهُ ↓ انسرى الهَمُّ: (S, K, * TA:) or his anxiety became removed, or cleared away. (M, in explanation of the first of these phrases.) And عَنْهُ الخَوْفُ ↓ سُرِّىَ (assumed tropical:) Fear was made to quit him: the teshdeed denotes intensiveness. (TA.) And hence the phrase in a trad., عَنْهُ بُرَحَآءُ الوَحْىِ ↓ فَلَمَّا سُرِّىَ (assumed tropical:) [And when the vehement distress of mind arising from the oppression caused by inspiration was made to quit him]; referring to the Prophet. (Mgh.) -A4- سَرَتْ, (K,) inf. n. سَرْوٌ, (TA,) said of the female locust, She laid eggs: (K:) a dial. var. of سَرَأَتْ. (TA.)

اليَوْمَ تَسَرَّوْنَ
2 اليَوْمَ تَسَرَّوْنَ ذ , said by the Prophet on the occasion of the expedition of Ohod, means Today ye shall have your سَرِىّ [or that person, among you, who is distinguished by liberality and manliness, &c.,] slain: and [accordingly] Hamzeh was then slain. (TA.) -A2- See also 1, in six places.

ساراهُ
3 ساراهُ ذ , inf. n. مُسَارَاةٌ, i. q. فَاخَرَهُ [i. e. He vied with him, or contended with him for superiority, in glory, or rather in liberality and manliness, &c.: see 1, first sentence]. (TA.)

اسرى
4 اسرى ذ He became in, or upon, land, or ground, such as is termed سَرَاة: belonging to the present art., accord. to Er-Rلghib: (TA:) or he betook himself to the سَرَاة [app. meaning the mountainous tract so called]: (K and TA in art. سرى:) it is like أَنْجَدَ and أَتْهَمَ. (TA in that art.) -A2- See also 1, in two places.

تسرّى
5 تسرّى ذ signifies تَكَلَّفَ السَّرْوَ, (S, K, * TA,) i. e. [He affected, or constrained himself, to possess liberality and manliness, &c., (see 1, first sentence,) or] high or elevated rank or condition, nobility, dignity, honour, or glory, and manliness, or manly virtue: (TA:) or it signifies أَخَذَ سُرِّيَّةً [he took a concubine-slave]: (K:) or -A2- one says also, تسرّى الجَارِيَةَ [He took the girl, or young woman, as a concubine-slave], from السُّرِّيَّةُ; said by Yaakoob to be originally تَسَرَّرَ, [which see in art. سر,] from السُّرُورُ. (S.) ― -b2- And تسرّاهُ signifies ↓ أَخَذَ أَسْرَاهُ [i. e. He took the best thereof]. (M, TA. [See also 8.])

7 اـِنْسَرَوَ see 1, in the latter part of the paragraph.

استرى
8 استرى ذ He chose, or selected, as being the best, (S, M, K,) a thing, (M,) or men, (S, K,) and camels, and sheep or goats. (S.) And اِسْتَرَيْتُهُ I took the best of it. (T, TA. [See also 5, last sentence.]) And اِسْتَارَ signifies the same as استرى, being formed from the latter by transposition. (TA.) One says, استرى المَوْتُ بَنِى فُلَانٍ, (S,) or الحَىَّ, (K,) i. e. Death chose [or took] the best of the sons of such a one, or of the tribe. (S, * K, * TA.)

سَرْوٌ
سَرْوٌ ذ an inf. n. of 1 [q. v.]. (S, M, K, &c.) [Used as a simple subst., Liberality, bountifulness, munificence, or generosity, combined with manliness, or manly virtue; &c.] ― -b2- Hence, أَبُو السَّرْوِ (assumed tropical:) Aloes-wood, or the like, that is used for fumigation; syn. البَخُورُ. (Har p. 228.) -A2- Also A part that rises from [the bottom of] a valley, and slopes down from the rugged portion of a mountain: (M, K:) or that rises from the channel in which the water flows, and slopes down from the rugged portion of a mountain: (M:) it is like a خَيْف. (S.) السَّرْوُ, (S, K,) or سَرْوُ حِمْيَرَ, occurring in a trad., is said to mean مَحَلَّةُ حِمْيَرَ [The settlement of Himyer]. (S, M, K.) -A3- And A certain kind of tree, (S, M, K,) well-known; (K;) [the common, or evergreen, cypress; cupressus sempervirens of Linn.: applied thereto in the present day: (Delile's Florو Aegypt. Illustr., no. 900:)] n. un. with ة. (S, M, K.) -A4- And Certain worms that light upon plants, (M, K, TA,) and eat them: (M:) الثِّيَاب, in [some of] the copies of the K, is a mistranscription for النَّبَات: (TA:) sing. [or rather n. un.] with ة. (M.)

سَرَاةٌ
سَرَاةٌ ذ The back (S, M, K) of anything: (S:) pl. سَرَوَاتٌ: (S, M, K:) it has no broken pl. (M.) And The higher, or highest, part of anything: (M in the present art., and K in art. سرى:) so [for instance] of a mountain. (TA in art. سرى.) [Hence,] سَرَاةُ اليَمَنِ, (M,) or السَّرَاةُ [by way of preeminence, for سَرَاة is prefixed to the names of a number of places and of tribes, as is said in the TA in art. سرى], A certain mountain [or mountainous tract] commencing near 'Arafلt and extending to Nejrلn of El-Yemen: (Msb:) pl. as above. (M.) ― -b2- The highest [or most advanced state] of the day: (TA:) [or] the state of advancement, when the sun has become somewhat high, (syn. اِرْتِفَاع,) of the day, (M, K, TA,) and so of other things; by some said to mean the middle thereof; (M;) so in the S, in relation to the day; but this is [said to be] a mistake: (TA:) in a verse of El-Bureyk El-Hudhalee, of the night: pl. as above: and the sing. also occurs used as a pl. (M.) ― -b3- The middle of anything: pl. as above. (S.) The middle and main part of a road; (Mgh, Msb;) the hard and elevated part thereof. (K.) It is said in a trad., لَيْسَ لِلْنِّسَآءِ سَرَوَاتُ الطَّرِيقِ (S, Mgh) The back and middle of the road, (S,) or the middle and main parts thereof, (Mgh,) are not for the women; meaning that they should walk upon the side parts. (S.) ― -b4- Accord. to Er-Rلghib, A wide tract of land. (TA in art. سرى.) -A2- It is also a pl., of a rare form, (S, Msb,) or a quasi-pl. n., (M, K,) of سَرِىٌّ [which see in several places]. (S, M, Msb, K.)

سَرْوَةٌ
سَرْوَةٌ ذ n. un. of سَرْوٌ [q. v.] in two senses. -A2- See also سِرْوَةٌ.

سُرْوَةٌ
سُرْوَةٌ ذ : see what next follows.

سِرْوَةٌ
سِرْوَةٌ ذ (Th, AHn, T, S, M, K) and ↓ سُرْوَةٌ (Th, M, IAth, K) and ↓ سَرْوَةٌ (Kr, M, K) A small arrow: (S:) or a small and short arrow: or an arrow broad and long in the head; (M, K, TA;) but therewithal slender and short; with which one shoots at the butt: (TA:) or such as is round and smooth, not broad; the broad and long being termed مِعْبَلَةٌ: (M:) or the very slenderest of arrow-heads, that penetrates into the coats of mail: (Th, M:) or it [is an arrow that] penetrates into the coats of mail, for which reason it is called الدِّرْعِيَّةُ, its head entering like the needle: (T, TA:) or an arrow-head resembling an ordinary needle or a large needle: it is mentioned also in art. سرى, [as being a small, short, round and smooth arrow-head, having no breadth, and as being called سِرْوَةٌ and سِرْيَةً,] because the word belongs to that art. and to this: (M:) [see also مِرْمَاةٌ; and see سِرْوَةٌ in art. سرأ:] the pl. is سُرًى [or سِرًى?] accord. to the T, or سِرَآءٌ accord. to the S. (TA.) -A2- The first (سِرْوَةٌ) also signifies The locust in its first state, when it is a larva; (S;) or in its first state of growth, when it comes forth from its egg: (M:) originally with hemz: (S:) [see سَرْءٌ, in two places:] and سِرْيَةٌ is a dial. var. thereof. (S.) [See also جَرَادٌ.]

سَرِىٌّ
سَرِىٌّ ذ , as an epithet applied to a man, (S, M, K, &c.,) may be from اِسْتَرَيْتُ الشَّىْءَ “ I chose, or selected, the thing, ” or from السَّرَاةُ “ the higher, or highest, part ” of a thing, (Ham p. 337,) or, accord. to Er-Rلghib, from سَرَوْتُ الثَّوْبَ عَنِّى “ I pulled off the garment from me, ” (TA, [in which this derivation is said to be good, but I think it far-fetched,]) Possessing liberality, bountifulness, munificence, or generosity, combined with manliness, or manly virtue: (S, Mgh:) or possessing manliness, or manly virtue, (M, K,) and, (M,) or combined with, (K,) high or elevated rank or condition, nobility, dignity, honour, or glory: (M, K:) or i. q. رَئِيسٌ [meaning a chief, or person high in rank or condition]: (Msb:) [or a generous and manly or noble person:] fem. with ة: (M, K:) and ↓ مَسْرَوَانٌ signifies the same, applied to a man; and ↓ مَسْرَوَانَةٌ applied to a woman: (M:) the pl. of سَرِىٌّ is أَسْرِيَآءُ and سُرَوَآءُ (Lh, M, K) and سُرًى, (Az, K,) which is anomalous, (TA,) and سَرَاةٌ, (T, S, Mgh, * Msb,) [originally سَرَوَةٌ,] which is [also] anomalous, (T, TA,) the only instance of فَعَلَةٌ as the measure of a pl. of a word of the measure فَعِيلٌ, (S, Msb,) or it is a quasi-pl. n., (Sb, M, K,) and its pl. is سَرَوَاتٌ; (S, M, Mgh, * K;) meaning سَادَاتٌ [or chiefs, &c.]; (Mgh); and سُرَاةٌ, with damm, [originally سُرَوَةٌ,] is a dial. var. of سَرَاةٌ, as pl. [or quasi-pl. n.] of سَرِىٌّ: (IAth, TA:) the pl. of سَرِيَّةٌ is سَرِيَّاتٌ and سَرَايَا. (M, K.) Also Chosen, or choice, or select: (M:) what is good of anything; pl. [or quasi-pl. n.] سَرَاةٌ: (Ham p. 337:) the best, (Msb, TA, and Har p. 56,) and in like manner سَرَاةٌ [as a pl.]; (M, Msb, TA, and Ham p. 57, and Har ubi suprà;) the former, of men, (Har ubi suprà,) and of camels; (S;) and the latter, of men, (S, TA, and Ham ubi suprà, and Har,) and of cattle or camels and the like, (S, M, TA,) as also the former. (TA.) -A2- See also art. سرى.

سُرِّيَّةٌ
سُرِّيَّةٌ ذ , said by some to be originally of the measure فُعُّولَةٌ, from سَرْوٌ: see art. سر.

أَسْرَى
أَسْرَى ذ is of the measure أَفْعَلُ [denoting the comparative and superlative degrees] from السَّرْوُ signifying “ liberality, bountifulness, munificence, or generosity, combined with manliness, or manly virtue: ” [&c.:] whence the phrase أَسْرَاهُمْ سُودَدًا, meaning The best of them in respect of chiefdom or the like: or it may be from السُّرَى; meaning in this instance that the fame of the chiefdom, or the like, of him to whom it relates has pervaded the countries and spread among mankind; and this is more worthy of regard in respect of the method of grammatical analysis; from Mtr: (Har p. 363: [see art. سرى:]) [ISd, however, assigns the word to the present art.:] see 5, last sentence.

أَرْضٌ مَسْرُوَّةٌ
أَرْضٌ مَسْرُوَّةٌ ذ A land containing the سِرْوَة, or locust in its first state, when it is a larva. (S.) [In a copy of the M, it is said to be from السَّرْوَةُ; and the context there indicates the meaning to be A land infested by a worm of the kind termed سَرْوٌ, of which سَرْوَةٌ is the n. un.: but probably السَّرْوَةُ, in this instance, is a mistranscription for السِّرْوَةُ, which is mentioned immediately after as meaning “ the locust in its first state of growth, when it comes forth from its egg. ”]

مَسْرَوَانٌ
مَسْرَوَانٌ ذ ; and its fem., with ة: see سَرِىٌّ.

##### Türkçe

سَرُوَ
1 **سَرُوَ** ذ , (S, M, Mgh, K,) muzâri‘i **يَسْرُو**; (S, K;) ve **سَرَا**, (S, M, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi; (S, K;) ve **سَرِىَ**, (S, M, K,) muzâri‘i **يَسْرَى**; (S, K;) mastarı **سَرَاوَةٌ**, (S, M, K,) birinci fiilin; (S, M,) ve **سَرْوٌ**, (Sb, Lh, S, M, Mgh, K,) aynı fiilin, (M, Mgh,) ve ikinci fiilin de, (S, M,) ve üçüncü fiilin de, (S,) ve **سَرًا** ve **سَرَآءٌ**, (M, K,) ikisi de üçüncü fiilin; fakat **سَرَآءٌ**, ve yalnız bu, Lh tarafından ikinci fiilin mastarı olarak zikredilmiştir; (M;) Cömertlik, bol ihsan, eli açıklık yahut kerem ile, erkeklik yahut erkeklik fazileti birleşmiş olarak, onda vardı yahut ona sahip oldu: (S, Mgh:) yahut erkeklik yahut erkeklik fazileti, (M, K,) ve (M,) yahut (K,) yüksek yahut yüce mertebe yahut hâl, soyluluk, vakar, şeref yahut yücelik ile birleşmiş olarak. (M, K.)
-A2- **سَرْوُ المَسَاقِى** demek, **مَسَاقٍ** diye adlandırılanların içindeki şeyin temizlenip çıkarılmasıdır [**مَسَاقٍ**, **مَسْقَاةٌ** yahut **مِسْقَاةٌ**’nın çoğuludur; buna **سقى** maddesinde bak]. (TA.)
-A3- **سَرْوٌ** ayrıca, **تَسْرِيَةٌ** [↓ **سرّى**’nın mastarı] ve **اـِسْرَآءٌ** [↓ **اسرى**’nın mastarı] gibi, Bir şeyi kişinin kendinden [yahut başkasından] atması; (K, TA;) ve bir şeyi çekip çıkarması (soyması). (TA.) Şöyle dersin: **سَرَوْتُ الثَّوْبَ عَنِّى**, (ISk, S,) yahut **عَنْهُ**, muzâri‘i **أَسْرُو**, (Mgh,) mastarı **سَرْوٌ**, Elbiseyi üzerimden attım, (ISk, S,) yahut elbiseyi onun üzerinden kaldırdım; (Mgh;) ve **سَرَيْتُ** bunun bir lehçe varyantıdır; (S;) yahut **سَرَا ثَوْبَهُ عَنْهُ**, mastarı **سَرْوٌ**; ve ↓ **سرّاهُ**; onun elbisesini ondan çekip çıkardı: (M:) ve **سَرَوْتُ الجُلَّ عَنِ الفَرَسِ**, (TA,) yahut **عَنْ ظَهْرِ الفَرَسِ**, (M,) ve ↓ **سَرَّيْتُهُ**, ve ↓ **أَسْرَيْتُهُ**, [at örtüsünü attan, yahut atın sırtından] attım. (TA.) Ve **سَرَوْتُ عَنِّى دِرْعِى** [zırhımı üzerimden attım]: bu durumda fiil yalnız **و** ile olur. (S.) [Bundan dolayı,] **عَنْهُ** ↓ **سُرِّىَ**, (M,) yahut **سُرِّىَ عَنْهُ الهَمُّ**, (S, K, *) mastarı **تَسْرِيَةٌ**, (TA,) (mecaz:) Kaygı ondan giderildi; bunun gibi **عَنْهُ** ↓ **انسرى الهَمُّ**: (S, K, * TA:) yahut onun kaygısı giderildi, yahut açılıp dağıldı. (M, bu ibarelerin birincisinin açıklamasında.) Ve **عَنْهُ الخَوْفُ** ↓ **سُرِّىَ** (mecaz kabul edilir:) Korku ondan uzaklaştırıldı: şedde, şiddetlendirmeyi ifade eder. (TA.) Ve bundan dolayı bir hadisteki ibare: **عَنْهُ بُرَحَآءُ الوَحْىِ ↓ فَلَمَّا سُرِّىَ** (mecaz kabul edilir:) [Vahyin baskısından doğan şiddetli zihnî sıkıntı ondan giderilince]; Peygamber hakkında. (Mgh.)
-A4- **سَرَتْ**, (K,) mastarı **سَرْوٌ**, (TA,) dişi çekirge hakkında söylenir: Yumurtladı: (K:) **سَرَأَتْ**’in bir lehçe varyantıdır. (TA.)

اليَوْمَ تَسَرَّوْنَ
2 **اليَوْمَ تَسَرَّوْنَ** ذ , Peygamber tarafından Uhud seferi münasebetiyle söylenmiştir; anlamı: Bugün sizin **سَرِىّ**’niz [yahut aranızda cömertlik ve erkeklik vb. ile temayüz eden kimse] öldürülecektir: ve [buna göre] Hamze o zaman öldürüldü. (TA.)
-A2- 1’e de bak, altı yerde.

ساراهُ
3 **ساراهُ** ذ , mastarı **مُسَارَاةٌ**, **فَاخَرَهُ** ile aynı (yani: şanla, yahut daha ziyade cömertlik ve erkeklik vb. hususunda onunla üstünlük yarışına girdi: 1’in ilk cümlesine bak). (TA.)

اسرى
4 **اسرى** ذ **سَرَاة** diye adlandırılan türden bir arazi yahut yer üzerinde oldu: bu maddeye mensup olmak üzere, Er-Râghib’e göre; (TA:) yahut **السَّرَاةُ**’ye yöneldi [görünüşe göre bu adla anılan dağlık bölgeyi kasteder]: (K ve TA, **سرى** maddesinde:) **أَنْجَدَ** ve **أَتْهَمَ** gibidir. (TA, o maddede.)
-A2- 1’e de bak, iki yerde.

تسرّى
5 **تسرّى** ذ **تَكَلَّفَ السَّرْوَ** demektir, (S, K, * TA,) yani [cömertlik ve erkeklik vb.ne (1’in ilk cümlesine bak) sahip olmayı yapmacıklaştı yahut kendini buna zorladı; yahut] yüksek yahut yüce mertebe yahut hâl, soyluluk, vakar, şeref yahut yücelik ve erkeklik yahut erkeklik fazileti: (TA:) yahut **أَخَذَ سُرِّيَّةً** demektir [cariye-edindi]: (K:) yahut -A2- ayrıca şöyle de denir: **تسرّى الجَارِيَةَ** [kızı yahut genç kadını cariye-edindi], **السُّرِّيَّةُ**’den; Ya‘kûb tarafından aslının **تَسَرَّرَ** olduğu söylenmiştir, [buna **سر** maddesinde bak,] **السُّرُورُ**’dan. (S.)
― -b2- Ve **تسرّاهُ** demektir ki ↓ **أَخَذَ أَسْرَاهُ** [yani: onun en iyisini aldı]. (M, TA. [8’e de bak.])

7 **اـِنْسَرَوَ**: paragrafın son kısmında 1’e bak.

استرى
8 **استرى** ذ Bir şeyi, (M,) yahut adamları, (S, K,) ve develeri ve koyun yahut keçileri, (S,) en iyi olmak üzere seçti yahut ayırdı. (S, M, K.) Ve **اِسْتَرَيْتُهُ**: onun en iyisini aldım. (T, TA. [5’in son cümlesine de bak.]) Ve **اِسْتَارَ**, **استرى** ile aynı manaya gelir; ikincisinden takdim-tehir ile yapılmıştır. (TA.) Şöyle denir: **استرى المَوْتُ بَنِى فُلَانٍ**, (S,) yahut **الحَىَّ**, (K,) yani: Ölüm, falanın oğullarının, yahut kabilenin, en iyilerini seçti [yahut aldı]. (S, * K, * TA.)

سَرْوٌ
**سَرْوٌ** ذ 1’in bir mastarıdır [ona bak]. (S, M, K, vb.) [Basit isim olarak kullanılır: erkeklik yahut erkeklik faziletiyle birleşmiş cömertlik, bol ihsan, eli açıklık yahut kerem; vb.]
― -b2- Bundan dolayı, **أَبُو السَّرْوِ** (mecaz kabul edilir:) Tütsü için kullanılan öd ağacı yahut benzeri; eş anlamlısı **البَخُورُ**. (Har p. 228.)
-A2- Ayrıca: Bir vadinin [dibinden] yükselen ve bir dağın sarp kısmından aşağı doğru eğimlenen bir parça: (M, K:) yahut suyun aktığı yatağın içinden yükselen ve bir dağın sarp kısmından aşağı doğru eğimlenen: (M:) **خَيْف** gibidir. (S.) **السَّرْوُ**, (S, K,) yahut bir rivayette geçen **سَرْوُ حِمْيَرَ**, **مَحَلَّةُ حِمْيَرَ** [Himyer’in yerleşimi] demektir denilmiştir. (S, M, K.)
-A3- Ve: Belli bir ağaç türü, (S, M, K,) meşhur; (K;) [günümüzde buna, yaygın yahut herdem yeşil servi; Linn.’in cupressus sempervirens’i denir: (Delile’s Floræ Aegypt. Illustr., no. 900:)] tekili ة ile. (S, M, K.)
-A4- Ve: Bitkilerin üzerine konan ve onları yiyen belli kurtçuklar: (M, K, TA,) (M:) K’nin [bazı] nüshalarındaki **الثِّيَاب**, **النَّبَات** için yanlış yazımdır: (TA:) tekili [daha doğrusu birim ismi] ة ile. (M.)

سَرَاةٌ
**سَرَاةٌ** ذ Herhangi bir şeyin sırtı (S, M, K): (S:) çoğulu **سَرَوَاتٌ**: (S, M, K:) kırık çoğulu yoktur. (M.) Ve: Herhangi bir şeyin daha yüksek yahut en yüksek kısmı: (M, bu maddede, ve K, **سرى** maddesinde:) mesela bir dağın. (TA, **سرى** maddesinde.) [Bundan dolayı,] **سَرَاةُ اليَمَنِ**, (M,) yahut **السَّرَاةُ** [üstünlük yoluyla; çünkü **سَرَاة** birçok yer ve kabile adlarının başına getirilir, TA’da **سرى** maddesinde söylendiği üzere], 'Arafât yakınından başlayıp Yemen’in Necrân’ına kadar uzanan belli bir dağ [yahut dağlık bölge]: (Msb:) çoğulu yukarıdaki gibi. (M.)
― -b2- Günün en yüksek [yahut en ileri] hâli: (TA:) [yahut] güneş biraz yükselmişken günün ilerleme hâli (eş anlamlısı **اِرْتِفَاع**), (M, K, TA,) ve diğer şeylerde de böyledir; bazılarınca bunun ortası demek olduğu söylenmiştir; (M;) S’de, gün ile ilgili olarak böyledir; fakat bu [denilir ki] hatadır: (TA:) El-Bureyk El-Huzelî’nin bir beytinde, gece hakkında: çoğulu yukarıdaki gibi: ve tekil de çoğul olarak kullanılmış halde vârid olmuştur. (M.)
― -b3- Herhangi bir şeyin ortası: çoğulu yukarıdaki gibi. (S.) Bir yolun orta ve ana kısmı; (Mgh, Msb;) onun sert ve yüksek kısmı. (K.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **لَيْسَ لِلْنِّسَآءِ سَرَوَاتُ الطَّرِيقِ** (S, Mgh) Yolun sırtı ve ortası, (S,) yahut onun orta ve ana kısımları, (Mgh,) kadınlar için değildir; yani onların yan kısımlardan yürümeleri gerekir. (S.)
― -b4- Er-Râghib’e göre: geniş bir arazi parçası. (TA, **سرى** maddesinde.)
-A2- Ayrıca, nadir bir kalıpta bir çoğuldur, (S, Msb,) yahut bir yarı-çoğul isimdir, (M, K,) **سَرِىٌّ**’nin [buna birçok yerde bak] çoğulu. (S, M, Msb, K.)

سَرْوَةٌ
**سَرْوَةٌ** ذ **سَرْوٌ**’un [ona bak] iki manada birim ismidir.
-A2- **سِرْوَةٌ**’ye de bak.

سُرْوَةٌ
**سُرْوَةٌ** ذ : hemen sonra gelene bak.

سِرْوَةٌ
**سِرْوَةٌ** ذ (Th, AHn, T, S, M, K) ve ↓ **سُرْوَةٌ** (Th, M, IAth, K) ve ↓ **سَرْوَةٌ** (Kr, M, K) Küçük bir ok: (S:) yahut küçük ve kısa bir ok: yahut başı geniş ve uzun bir ok; (M, K, TA;) fakat bununla beraber ince ve kısa; bununla hedef tahtasına atış yapılır: (TA:) yahut yuvarlak ve düzgün olan, geniş olmayan; geniş ve uzun olana **مِعْبَلَةٌ** denir: (M:) yahut zırh delip geçen, ok uçlarının en incesi: (Th, M:) yahut o, zırhlara giren [bir ok ucu]dur; bu sebeple **الدِّرْعِيَّةُ** diye adlandırılır; ucu iğne gibi girer: (T, TA:) yahut sıradan bir iğneye yahut büyük bir iğneye benzeyen bir ok ucu: ayrıca **سرى** maddesinde de zikredilmiştir, [küçük, kısa, yuvarlak ve düzgün, genişliği olmayan bir ok ucu olmak üzere; ve **سِرْوَةٌ** ve **سِرْيَةً** diye adlandırılmak üzere], çünkü kelime o maddeye de bu maddeye de aittir: (M:) [**مِرْمَاةٌ**’ye de bak; ve **سرأ** maddesinde **سِرْوَةٌ**’ye bak:] çoğulu T’ye göre **سُرًى** [yahut **سِرًى**?], yahut S’ye göre **سِرَآءٌ**’dur. (TA.)
-A2- Birincisi (**سِرْوَةٌ**) ayrıca: çekirgenin ilk hâli, larva iken; (S;) yahut büyümesinin ilk hâlinde, yumurtasından çıktığında: (M:) aslında hemzeli: (S:) [iki yerde **سَرْءٌ**’e bak:] ve **سِرْيَةٌ** bunun bir lehçe varyantıdır. (S.) [**جَرَادٌ**’a da bak.]

سَرِىٌّ
**سَرِىٌّ** ذ , bir erkeğe sıfat olarak, (S, M, K, vb.,) **اِسْتَرَيْتُ الشَّىْءَ** “Ben şeyi seçtim”den de olabilir, yahut bir şeyin **السَّرَاةُ**’sından “daha yüksek yahut en yüksek kısmı”ndan, (Ham p. 337,) yahut Er-Râghib’e göre **سَرَوْتُ الثَّوْبَ عَنِّى** “Elbiseyi üzerimden çektim”den, (TA, [orada bu türetmenin iyi olduğu söylenir; fakat ben onu uzak buluyorum,]) Erkeklik yahut erkeklik faziletiyle birleşmiş cömertlik, bol ihsan, eli açıklık yahut kereme sahip: (S, Mgh:) yahut erkeklik yahut erkeklik faziletine sahip, (M, K,) ve, (M,) yahut (K,) yüksek yahut yüce mertebe yahut hâl, soyluluk, vakar, şeref yahut yücelik ile birleşmiş: (M, K:) yahut **رَئِيسٌ** ile aynı (yani: reis, yahut mertebe yahut hâlce yüksek kimse): (Msb:) [yahut cömert ve erkekçe yahut soylu kimse:] dişisi ة ile: (M, K:) ve ↓ **مَسْرَوَانٌ** aynı manaya gelir, erkeğe uygulanır; ve ↓ **مَسْرَوَانَةٌ** kadına uygulanır: (M:) **سَرِىٌّ**’nin çoğulu **أَسْرِيَآءُ** ve **سُرَوَآءُ**’dur (Lh, M, K) ve **سُرًى**, (Az, K,) ki bu aykırıdır, (TA,) ve **سَرَاةٌ**, (T, S, Mgh, * Msb,) [aslında **سَرَوَةٌ**], ki bu da aykırıdır, (T, TA,) **فَعِيلٌ** veznindeki bir kelimenin çoğulu için **فَعَلَةٌ** vezninin tek örneğidir, (S, Msb,) yahut o bir yarı-çoğul isimdir, (Sb, M, K,) ve onun çoğulu **سَرَوَاتٌ**’dur; (S, M, Mgh, * K;) manası **سَادَاتٌ**’tır [yahut reisler vb.]; (Mgh); ve dammeli **سُرَاةٌ**, [aslında **سُرَوَةٌ**], **سَرَاةٌ**’nin, **سَرِىٌّ**’nin çoğulu [yahut yarı-çoğul ismi] olarak, bir lehçe varyantıdır: (IAth, TA:) **سَرِيَّةٌ**’nin çoğulu **سَرِيَّاتٌ** ve **سَرَايَا**’dır. (M, K.) Ayrıca: Seçilmiş, seçkin, seçme: (M:) herhangi bir şeyin iyisi; çoğulu [yahut yarı-çoğul ismi] **سَرَاةٌ**: (Ham p. 337:) en iyi, (Msb, TA, ve Har p. 56,) ve aynı şekilde **سَرَاةٌ** [çoğul olarak]; (M, Msb, TA, ve Ham p. 57, ve Har, yukarıda anılan yerde;) birincisi, insanlar hakkında, (Har, yukarıda anılan yerde,) ve develer hakkında; (S;) ve ikincisi, insanlar hakkında, (S, TA, ve Ham, yukarıda anılan yerde, ve Har,) ve sığır yahut develer ve benzerleri hakkında, (S, M, TA,) birincisi de böyledir. (TA.)
-A2- **سرى** maddesine de bak.

سُرِّيَّةٌ
**سُرِّيَّةٌ** ذ , bazılarınca aslının **فُعُّولَةٌ** vezninde olduğu söylenmiştir, **سَرْوٌ**’dan: **سر** maddesine bak.

أَسْرَى
**أَسْرَى** ذ **السَّرْوُ**’dan, “erkeklik yahut erkeklik faziletiyle birleşmiş cömertlik, bol ihsan, eli açıklık yahut kerem” manasındaki **السَّرْوُ**’dan, **أَفْعَلُ** veznindedir [karşılaştırma ve üstünlük derecelerini ifade eder]; [&c.:] buradan **أَسْرَاهُمْ سُودَدًا** ibaresi; manası: reislik yahut benzeri bakımından onların en iyisi: yahut **السُّرَى**’dan olabilir; bu durumda manası, kendisiyle ilgili olanın reislik yahut benzeri şöhretinin beldeleri kaplamış ve insanlar arasında yayılmış olmasıdır; ve bu, nahiv tahlili yöntemi bakımından daha layıktır; Mtr’den: (Har p. 363: [**سرى** maddesine bak:]) [ISd ise kelimeyi bu maddeye nispet eder:] 5’in son cümlesine bak.

أَرْضٌ مَسْرُوَّةٌ
**أَرْضٌ مَسْرُوَّةٌ** ذ **سِرْوَة**’yi, yani çekirgenin ilk hâlini, larva iken, barındıran bir arazi. (S.) [M’nin bir nüshasında bunun **السَّرْوَةُ**’dan olduğu söylenir; ve oradaki bağlam, mananın **سَرْوٌ** diye adlandırılan türden bir kurtçukla musallat olmuş arazi olduğunu gösterir; bunun birim ismi **سَرْوَةٌ**’dir: fakat muhtemelen **السَّرْوَةُ**, bu örnekte, hemen sonra “yumurtasından çıktığında büyümesinin ilk hâlindeki çekirge” manasıyla zikredilen **السِّرْوَةُ** yerine yanlış yazımdır.]

مَسْرَوَانٌ
**مَسْرَوَانٌ** ذ ; ve dişisi, ة ile: **سَرِىٌّ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَرَا
سَرَا U ( n. ac. سَرْو 1 ),
a.  Laid its eggs; spawned ( locust, fish ).

b.  see II .

سَرِيَ
سَرِيَ A ( n. ac. سَرَاوَة [ 22tU ] ) سَرُوَ U ( n. ac. سَرْي 1 )
a.  Was generour manly, high-souled.

سَرَّيَ
سَرَّيَ II ,
a.  Threw, pulled off ( clothes ).

تَسَرَّيَ
تَسَرَّيَ V ,
a.  Was generous &c.

اِسْتَرَيَ
اِسْتَرَيَ VIII ,
a.  Chose, took the best of.

سَرْو
سَرْو [ 1 ],
a.  Glory, distinction, fame.

b.  Cypress.

سَرْوَة
سَرْوَة [ 1t ],
a.  Cypress.

b.  see 2t .

سُِرْوَة
سُِرْوَة [ سِرْيَة 2t ,  3t ], ( pl. sirAa=' [ 23A ] ),
a.  Small arrow.

سَرَاة
سَرَاة [ 4tA ] , ( pl. سَرَوَات ),
a.  Back; middle.

سَرِىّ
سَرِىّ [ 25I ] , ( pl. سَرَي 4tA ,  سُرًى [ 9 ] ,  سُرَوَآء [ 43 ] ,  أَسْرِيَآء [ 68I ] ),
a.  Generous, manly, high-souled.

سَرِيَّة
سَرِيَّة [ 25tI ] , ( pl. سَرَايَا ),
a.  fem. of سَرِيّ 25 .

سُرِّيَّة
سُرِّيَّة
a.  see سَرَّ سُرْيِيَّة 3yit .

##### Türkçe

سَرَا
سَرَا U ( n. ac. **سَرْو** 1 ),
a. Yumurtalarını bıraktı; yumurtladı (çekirge, balık).

b. II’ye bak.

سَرِيَ
سَرِيَ A ( n. ac. **سَرَاوَة** [ 22tU ] ) سَرُوَ U ( n. ac. **سَرْي** 1 )
a. Cömert, yiğit, yüce ruhlu oldu.

سَرَّيَ
سَرَّيَ II ,
a. Attı, çıkardı (elbiseleri).

تَسَرَّيَ
تَسَرَّيَ V ,
a. Cömert vb. oldu.

اِسْتَرَيَ
اِسْتَرَيَ VIII ,
a. Seçti, en iyisini aldı.

سَرْو
سَرْو [ 1 ],
a. Şan, seçkinlik, ün.

b. Servi.

سَرْوَة
سَرْوَة [ 1t ],
a. Servi.

b. 2t’ye bak.

سُِرْوَة
سُِرْوَة [ **سِرْيَة** 2t ,  3t ], ( pl. sirAa=' [ 23A ] ),
a. Küçük ok.

سَرَاة
سَرَاة [ 4tA ] , ( pl. **سَرَوَات** ),
a. Sırt; orta.

سَرِىّ
سَرِىّ [ 25I ] , ( pl. **سَرَي** 4tA ,  **سُرًى** [ 9 ] ,  **سُرَوَآء** [ 43 ] ,  **أَسْرِيَآء** [ 68I ] ),
a. Cömert, yiğit, yüce ruhlu.

سَرِيَّة
سَرِيَّة [ 25tI ] , ( pl. **سَرَايَا** ),
a. **سَرِيّ** 25’in müennesi.

سُرِّيَّة
سُرِّيَّة
a. **سَرَّ** **سُرْيِيَّة** 3yit’ye bak.
