# سطب (س-ط-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ط - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ط ب
سبط ، سطب ، بسط ، بطس ، طبس ، طسب : ( مستعملة ) .
أهمل الليث : سطب ، وطبس ، وبطس .
سطب : ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : المساطِب : سنادِينُ الحدّادين .
قال : والمطَاسِب : المِياه السُّدْم ، الواحدة سَدُوم .
وقال أبو زيد : هي المَسْطبة ، وهي المَجَرّة ، ويقال للدّكّان يَقعُد الناسُ عليه : مَسْطَبة ؛ سمعْتُ ذلك من العرب .
بطس : قال الفرّاء : بِطْياسُ : اسمُ موضع على بِنَاءٍ الجِرْيال والكِرْياس . قال : وكأنّه أعجَميّ .
طبس : قال الليث : التَّطبِيس : التّطبين .
قال : والطَّبَسَان : كورتان من كُوَر خُراسان .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الطَّبْسُ : الأسوَد من كلّ شيء ، والطِّبْسُ : الذِّئب .
سبط : قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ) ( الأعراف : 160 ) .
أخبرني المنذريّ عن أحمدَ بن يحيى قال : قال الأخفشُ في قوله : ( اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ( فأنَّثَ لأنه أراد اثنتَيْ عشرةَ فِرْقةً ، ثم أخبر أن الفِرَق أسباطٌ : ولم يجعل العدد واقعاً على الأسْبَاط .
وقال أبو العباس : هذا غَلَط ، لا يخرج العَدَد على غير الثاني ، ولكن الفِرَق قبل ثِنْتَيْ عشرة حتى تكون اثنتي عشرة مؤنّثة على ما قبلها ؛ كأنه قال : قَطعناهم فِرَقاً اثنتي عشرة ، فيصحّ التأنيث لما تقدّم .
قال قُطرُب : واحدُ الأسْباط سِبْط .
يقال : هذه سِبْط ، وهذا سِبْط ، وهؤلاء سِبْط ، جَمْع ، وهي الفِرقة .
وقال الفرَّاء : لو قال اثنَيْ عشَرَ سِبْطاً لتذكير السِّبط كان جائزاً .
وقال ابن السكّيت : السِّبط : ذَكر ، ولكنّ النيّة والله أعلم ذهبتْ إلى الأُمَم .
وقال الزّجاج : المعنى : وقطّعناهم اثنتي عشرةَ فِرْقةَ ) أَسْبَاطًا ( من نعتِ فِرْقة ، كأَنه قال : جعلناهم أسباطاً ، فيكون ) أسباطاً بدلاً من اثنتي عشرةَ ، وهو الوجه .
وقوله : أُمَمًا ( من نعت ) أَسْبَاطًا ( .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العباس أنه قال : الأسباطُ : القبائلُ .
قال : والحَسن والحُسين سِبْطا النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) أي : هما طائفتان منه ؛ قطعتان منه .
وقال الزَّجّاج : قال بعضهم : السِّبْطُ : القَرْن الذي يجيء بعد قَرْن .
قال : والصحيح أنّ الأسباط في ولد إسحاق عليه السلام بمنزلة القبائل في ولدِ إسماعيل .
فولد كلِّ ولد من أولاد يعقوبَ سِبْط ، وولدُ كلِّ ولدٍ من أولاد إسماعيل قبيلة ، وإنما سُمُّوا هؤلاء بالأسباط ، وهؤلاء بالقبائل ليُفْصل بين ولد إسماعيلَ وولد إسحاق عليهما السلام .
قال : ومعنى : ولد إسماعيل في القبيلة معنى الجماعة .
يقال لكلِّ جماعة من أبٍ واحد : قبيلة .
قال : وأما الأسباط فمشتقٌّ من السَّبَط ، والسَّبَطُ : ضَربٌ من الشجر ترعاه الإبل .
يُقال : الشجرةُ لها قبائل ، وكذلك الأسباط من السَّبَط ، كأَنّه جعل إسحاق بمنزلة شجرة ، وجعل إسماعيل بمنزلة شجرةٍ أخرى .
وكذلك يفعل النَّسَّابون في النسب ، يجعلون الولد بمنزلة الشجرة ، والأولادَ بمنزلة أغصانها .
فيقال : طوبَى لفَرْع فلان ، وفلانٌ من شجرة مباركة ، فهذا والله أعلم معنى الأسباط والسِّبْط .
وقال الليث : السّبَط : نباتٌ كالثِّيل ، إلاّ أنه يطول وينبُت في الرِّمال ، الواحدة سَبَطة وتُجْمع على الأسباط .
قال : والساباط : سَقيفةٌ بين دارَيْن من تحتها طريقٌ نافذ .
والسّبِطُ : الشَّعرُ الذي لا جُعُودَةَ فيه .
ولغةُ أهلِ الحجاز : رجلٌ سَبِط الشَّعرِ ، وامرأةٌ سَبِطة ، وقد سَبُط شعرُه سُبُوطةً .
ويقال للرّجل الطويل الأصابع : إنه لسَبْط الأصابع ، وإذا كان سَمْحَ الكفّين .
قيل : إنه لسَبْط اليَدَين والكفّين ، وقال حسان :
رُبَّ خالٍ لِيَ لَوْ أَبْصَرْتَهُ
سَبِطِ الكَفَّيْن في اليَوْمِ الخَصِرْ
وقال أبو زيد : يقال : رجلٌ سَبِط الجِسم بيّن السَّباطة ، وهو طُولُ الأَلْوَاح
واستواؤُها مِن قومٍ سِباط . ورجل سَبْطٌ بالمعروف : إذا كان سَهْلاً .
وقال شمر : مَطرٌ سَبْط وسَبِط ، أي : متدارِكٌ سَحٌّ ، وسَبَاطتُه سَعتُه وكثرتُه ، وقال القُطاميّ :
صافَتْ تَعَمَّجُ أعرافُ السُّيولِ بِه
من باكِرٍ سَبِطٍ أو رائحٍ يَبِلِ
يريد بالسَّبِط : المطرَ الواسعَ الكثير .
وقال أبو العبّاس : سألتُ ابن الأعرابي ما مَعْنَى السِّبْط في كلام العرب ؟ فقال : السِّبْط والسِّبْطان والأَسْباط : خاصّة الأولاد ، أو المُصَاص منهم .
ورُوِي عن عائشة أنها كانت تَضرِب اليتيمَ يكونُ في حِجْرِها حتى يُسْبِط ، معنى يُسبِط ، أي : يمتدّ على وَجْه الأرض ساقطاً .
أبو عُبَيد عن الأمويّ أنّه قال : أسبط الرجلُ إسباطاً : إذا امتدّ وانبَسَط على الأرض من الضَّرْب ، وأنشد غيره :
قد لبِثَتْ من لَذّة الخِلاَط
قد أَسبَطتْ وأيُّما إسْباطِ
يعني امرأةً أُتِيتْ ، فلمّا ذاقت العُسَيلةَ مدّت نَفْسَها على الأرض .
وفي حديث النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنّه أَتَى سُباطَة قومٍ فبالَ ثم توضّأ ومَسَح على خُفّيه ) . قال أبو عُبَيد : قال الأصمعي : السُّباطة : نحوٌ من الكُناسة . قال : وقال أبو زيد : يقال للنّاقة إذا ألقَتْ ولدَها قبل أن يستبينَ خَلْقُه : قَدْ سَبَّطَت وغَضَّنَتْ وأَجْهَضَتْ ورَجَعَتْ رِجاعاً .
وقال الأصمعي : سبّطت الناقةُ بوَلَدها وسبّغَتْ : إذا ألقَتْه وقد نَبَتَ وبَره قبل التَّمام .
وقال اللّيث : سُباط : اسمُ شهرٍ تسمّيه أهلُ الروم شَبَاط ، وهو في فصل الشّتاء ، وفيه يكون تَمامُ اليومِ الّذي تَدُور كُسورُه في السِّنين ، فإذا تمّ ذلك اليومُ في ذلك الشهرِ سَمَّى أهلُ الشأم تلك السّنة عامَ الكَبِيس ، وهم يتيمّنُون به إذا وُلِدَ فيها مولودٌ أو قَدِم قادم من بَلَد . وسَباطٍ : اسمٌ للحمّى مبنيّ على الكسر ، ذكَره الهذَلي في شعرِه . قال : والسَّبَطانةُ : قَناةٌ جَوْفاءُ مَضروبةٌ بالعَقَب يرمى فيها سهامٌ صغارٌ ، تنفخ فيها نَفْخاً فلا تكاد تُخطىء .
بسط : قال اللّيث : البَسْطُ : نَقِيضُ القَبْض . والبَسِيطةُ من الأرض كالبِساط من الثِّياب ، والجميع البُسُط . والبَسْطة : الفضيلة ، قال الله جلّ وعزّ : ( وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ) ( البقرة : 247 ) ، وقال الزجّاج : أعلَمهم الله أنّه اصطفاه عليهم ، وزادَه في العِلْم والجِسم بَسْطةً ، وأَعلَمَ أن العِلم الّذي به يجب أن يقع الاختيارُ لا المالَ ، وأعلم أن الزّيادة في الجسم مما يهَيَّبُ به العدوُّ ، فالبَسْطة : الزِّيادة .
وقال اللّيث : البَسِيط : الرجل المنبسط اللسان والمرأة بسيطة ، وقد بَسُط بَساطةً .
والبَصْطة بالصاد لغةٌ في البَسْطة . ويقال : بسطَ فلان يدَه بما يُحبّ ويَكرَه . ويقال : إنه ليَبْسُطني ما بَسَطك ، ويَقبِضُني ما قبَضك ، أي يسرّني ما سَرَّك ، ويسوءُني ما ساءَك .
ورَوَى شعبة عن الحكم قال : في قراءة عبدالله : ( بل يداه بسطان ) ( المائدة : 64 ) ، قال أبو بكر بن الأنباريّ : معنى : ( بُسْطان ) : مَبْسُوطتان . قال : وأخبرني أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ ، عن هشام بن عروة عن أبيه قال : مكتوبٌ في الحِكمة : لِيكنْ وجهُك بُسْطاً تكن أحبَّ إلى الناس ممّن يُعطيهم العطاء . قال : وبِسْطٌ وبُسْط بمعنى مبسوطتين .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه كَتَب لوَفْد كلْب كتاباً فيه : في الهَمُولة الراعية البِسَاط الظؤار في كلّ خمسين من الإبل ناقةٌ غير ذات عَوَارٍ ) . الهَمُولةُ : الإبلُ الراعية . والحمولة : التي يحمل عليها ، والبُساط : جمع بِسْط ، وهي الناقة التي تُرِكت وولدُها لا يمنَع منها ، أو لا تعطف على غيره ، وهي عِنْدَ العرب بِسْط وبَسوط ، وجمعُ بِسْط بُساط ، وجمع بَسوط بُسُط ، هكذا حفظتُه عن العرب ، وقال أبو النّجم :
يَدفَع عنها الجوعَ كلَّ مَدفِع
خمسون بُسْطاً في خَلايَا أَربَع
وأخبرني المنذريّ عن أبي العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه أنشَدَه للمرار الأسدي يصف إبلاً :
مَتابِيعُ بُسْط مُتْئِماتٌ رَواجِعٌ
كما رَجعتْ في لَيلِها أُمُّ حائلِ
قال ابن الأعرابي : بُسْطٌ : بُسطِتْ على أولادِها لا تنقبض عنها . مُتْئِمات : معها حُوار وابن مَخاض ، كأنها وَلدتْ اثنين اثنين من كثرة نَسْلِها . رَواجِع : تَربِع إلى أولادها وتَنزِع إليها .
قلت : بَسُوط : فَعُول بمعنى مفعولة ، كما يقال : حَلوب ورَكوب للتي تُحْلَب وتركَب . وبِسْط : بمعنى مبسوطة ، كالطِّحن بمعنى المطحون ، والقِطْف بمعنى المَقْطوف .
أبو عُبَيد : البَساط : الأرض العريضة الواسعة .
وسمعتُ غير واحد من العرب يقول : بيننا وبين الماء مِيلٌ بِسَاط ، أي : مِيلٌ مَتّاح .
وقال الشاعر :
ودَوِّ ككفّ المشترِي غيرَ أنه
بَساطٌ لأخفاف المَراسِيلِ واسعُ
وقال الفرّاء : أرضٌ بَسَاط وبِساط : مستويةٌ لا نَبَك فيها .
وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : التبسُّط : التنزُّه يقال : خرج يَتَبَسَّط ، مأخوذ من البَساط ، وهي الأرض
ذات الرَّياحين .
وقال ابن شميل : البَسَاط والبَسيطة : الأرضُ العريضة .
وقال ابن السكيت : فرَش لي فلان فِراشاً لا يَبسُطُني : إذا ضاق عنه ، وهذا فِراشٌ يَبسُطني : إذا كان سابغاً .
ابن السكّيت : سِرْنا عَقَبةً جواداً ، وعَقَبةً باسطةً ، وعقبةً حَجُوفاً ، أي : بعيدةَ طويلة .
وقال أبو زيد : حَفَر الرجلُ قامةً باسطةً : إذا حَفَرَ مَدَى قامتِه وقد مدَّ يَدَه .
وقال غيره : الباسُوط من الأقتاب ضدّ المفروق .
ويقال أيضاً : قَتَبٌ مَبْسُوط ، ويُجمع مَباسيط ، كما يُجمع المفروق مَفاريق .

##### Türkçe

س ط ب
**سبط** ، **سطب** ، **بسط** ، **بطس** ، **طبس** ، **طسب** : (kullanılanlar).
Leys ihmal etti: **سطب** , **طبس** , ve **بطس** .

**سطب** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: **المساطِب** : demircilerin örsleridir.
Dedi: ve **المطَاسِب** : bulanık sular; teki **سَدُوم** .
Ebû Zeyd dedi: o **المَسْطبة**’dir; o **المَجَرّة**’dir; ve insanların üzerine oturduğu dükkâna: **مَسْطَبة** denir; bunu Araplardan işittim.

**بطس** : Ferrâ dedi: **بِطْياسُ** : **الجِرْيال** ve **الكِرْياس** yapısı üzere bir yer adıdır. Dedi: ve sanki o Acemcedir.

**طبس** : Leys dedi: **التَّطبِيس** : **التّطبين**’dir.
Dedi: ve **الطَّبَسَان** : Horasan’ın **كُوَر**’undan iki **كورة**’dur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطَّبْسُ** : her şeyin siyahı; **الطِّبْسُ** : kurt.

**سبط** : Allah جلَّ وعزَّ dedi: ( وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ) ( الأعراف : 160 ) .
Münzirî bana Ahmed b. Yahyâ’dan haber verdi; dedi ki: Ahfeş, şu sözü hakkında dedi: ( اثْنَتَىْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ( onu müennes yaptı; çünkü “on iki fırka”yı kastetti; sonra fırkaların **أسباط** olduğunu haber verdi; sayıyı **الأسْبَاط** üzerine vâki kılmadı.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: bu hatadır; sayı ikinci olandan başkasına çıkmaz; fakat fırkalar, **ثِنْتَيْ عشرة**’dan önce (gelir) ki “on iki” kendinden öncekine göre müennes olsun; sanki şöyle dedi: “Onları fırkalar hâlinde, on iki (fırka) olarak parçaladık”; böylece, önce geçen sebebiyle te’nîs sahih olur.
Kutrub dedi: **الأسْباط**’ın teki **سِبْط** .
Denir: bu **سِبْط** , şu **سِبْط** , bunlar **سِبْط** ; (bu) cem‘dir; ve o fırkadır.
Ferrâ dedi: eğer **السِّبط**’ın müzekkerliği için “**اثنَيْ عشَرَ سِبْطاً**” deseydi câiz olurdu.
İbnü’s-Sikkît dedi: **السِّبط** : müzekkerdir; fakat niyet—Allah daha iyi bilir—**الأُمَم**’e gitmiştir.
Zeccâc dedi: mânâ: “Onları on iki fırkaya ayırdık”; ) **أَسْبَاطًا** ( **فِرْقة**’nın sıfatındandır; sanki “onları **أسباط** kıldık” dedi; böylece ) **أسباطاً** ( “on iki”den بدل olur; vech budur.
Ve sözü: **أُمَمًا** ( ) **أَسْبَاطًا** (’ın sıfatındandır.
Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan haber verdi ki o şöyle dedi: **الأسباطُ** : kabilelerdir.
Dedi: ve Hasan ile Hüseyin, Peygamber’in **سِبْطا**’sıdır ( صلى الله عليه وسلم ) yani: ondan iki taifedir; ondan iki parçadır.
Zeccâc dedi: bazısı dedi ki: **السِّبْطُ** : bir **قَرْن**’dan sonra gelen **قَرْن**’dır.
Dedi: doğru olan, İshak’ın evlâdında **الأسباط**’ın, İsmail’in evlâdında kabileler menzilesinde olmasıdır.
Yakub’un oğullarından her bir oğlun evlâdı **سِبْط**’tır; İsmail’in oğullarından her bir oğlun evlâdı kabiledir. Bunlara **الأسباط** denmesi, onlara kabileler denmesi, İsmail’in evlâdı ile İshak’ın evlâdı arasında ayrım yapılması içindir—ikisine de selâm.
Dedi: ve İsmail’in evlâdında kabile mânâsı, cemaat mânâsıdır.
Bir babadan olan her cemaat için: kabile denir.
Dedi: **الأسباط** ise **السَّبَط**’tan türemiştir; **السَّبَطُ** : develerin otladığı ağaçtan bir türdür.
Denir: ağacın kabileleri vardır; ve yine **الأسباط** da **السَّبَط**’tandır; sanki İshak’ı bir ağaç menzilesinde kıldı, İsmail’i de başka bir ağaç menzilesinde kıldı.
Nesep âlimleri de nesepte böyle yaparlar: evlâdı ağaç menzilesinde, evlâtları da onun dalları menzilesinde kılarlar.
Denir: falanın dalına **طوبَى**; falan mübarek bir ağaçtandır. İşte bu—Allah daha iyi bilir—**الأسباط** ve **السِّبْط**’ın mânâsıdır.
Leys dedi: **السّبَط** : **الثِّيل** gibi bir bitkidir; ancak o uzar ve kumlarda biter; teki **سَبَطة**’dır ve **الأسباط** üzerine cem‘ edilir.
Dedi: ve **الساباط** : iki ev arasında, altından geçit olan bir saçaktır.
Ve **السّبِطُ** : içinde kıvırcıklık olmayan saçtır.
Hicaz ehlinin dili: “saçı **سَبِط** bir adam” ve “**سَبِطة** bir kadın”; ve onun saçı **سُبُوطةً** **سَبُط** olmuştur.
Ve uzun parmaklı adama denir: o, parmakları **سَبْط**’tır; ve eğer avuçları yumuşak ise.
Denildi: o, elleri ve avuçları **سَبْط**’tır. Hassân dedi:
رُبَّ خالٍ لِيَ لَوْ أَبْصَرْتَهُ
سَبِطِ الكَفَّيْن في اليَوْمِ الخَصِرْ

Ebû Zeyd dedi: denir: gövdesi **سَبِط** olan adam; **السَّباطة**’sı açık olan; o da levhaların uzunluğu
ve onların düzgünlüğüdür; (bu) **سِباط** bir kavimdendir. Ve “marufla **سَبْط** bir adam”: eğer kolay (huylu) ise.
Şemmer dedi: **سَبْط** ve **سَبِط** yağmur; yani: ardı ardına gelen, sağanak; ve onun **سَبَاطتُه**’u, genişliği ve çokluğudur. Kutâmî dedi:
صافَتْ تَعَمَّجُ أعرافُ السُّيولِ بِه
من باكِرٍ سَبِطٍ أو رائحٍ يَبِلِ
**السَّبِط** ile muradı: geniş, çok yağmurdur.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî’ye, Arapların sözünde **السِّبْط**’ın mânâsı nedir diye sordum; dedi ki: **السِّبْط** ve **السِّبْطان** ve **الأَسْباط** : evlâtların hususisi; yahut onların özü (seçkini).
Âişe’den rivayet edildiğine göre, yanında bulunan yetime, **يُسْبِط** oluncaya kadar vururdu; **يُسبِط**’ın mânâsı: yüzü üzere yere uzanıp düşmesi, yani: yere düşmüş olarak uzaması.
Ebû ‘Ubeyd, Ümevî’den: o dedi ki: adam **أسبط** eder, **إسباطاً** : eğer vurma sebebiyle yerde uzayıp yayılırsa. Başkası şu beyti okudu:
قد لبِثَتْ من لَذّة الخِلاَط
قد أَسبَطتْ وأيُّما إسْباطِ
Bir kadını kasteder: kendisine gelinmiş; “balcığı” tadınca, nefsini yere uzatmıştır.
Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde: ( bir kavmin **سُباطَة**’sına geldi; bevletti; sonra abdest aldı ve mestleri üzerine mesh etti ). Ebû ‘Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **السُّباطة** : süprüntülük gibi bir şeydir. Dedi: Ebû Zeyd dedi: deveye, yavrusunu, yaratılışı belirginleşmeden önce atarsa: “**قَدْ سَبَّطَت** ve **غَضَّنَتْ** ve **أَجْهَضَتْ** ve **رَجَعَتْ رِجاعاً**” denir.
Asma‘î dedi: deve yavrusunu **سبّطت** ve **سبّغَتْ**: eğer onu, tamamlanmadan önce tüyü bitmiş olduğu hâlde atarsa.
Leys dedi: **سُباط** : Rum ehlinin **شَبَاط** diye adlandırdığı bir ayın adıdır; o kış mevsimindedir; ve onda, yıllarda kesirleri dönen günün tamamı olur; o gün o ayda tamam olunca Şam ehli o seneye **عامَ الكَبِيس** adını verir; ve onda bir çocuk doğarsa yahut bir beldeden gelen gelirse onunla uğur sayarlar. Ve **سَباطٍ** : kesre üzere mebnî bir hummanın adıdır; Hüzeli onu şiirinde zikretti. Dedi: ve **السَّبَطانةُ** : içi boş bir kamıştır; topukla vurularak yapılmıştır; içine küçük oklar atılır; içine üflenerek üflenir; neredeyse şaşırmaz.

**بسط** : Leys dedi: **البَسْطُ** : **القَبْض**’ın zıddıdır. Ve yerden **البَسِيطةُ** , elbiseden **البِساط** gibidir; hepsi **البُسُط**’tur. Ve **البَسْطة** : fazilettir. Allah جلّ وعزّ dedi: ( وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ) ( البقرة : 247 ) . Zeccâc dedi: Allah onlara, onu üzerlerine seçtiğini bildirdi; ve ona ilimde ve cisimde **بَسْطةً** artırdı; ve seçimin vâki olması gereken ilmin, mal değil, olduğunu bildirdi; ve cisimdeki artışın, düşmanın onunla heybet duyacağı şeylerden olduğunu bildirdi; öyleyse **البَسْطة** : artıştır.
Leys dedi: **البَسِيط** : dili açılmış (rahat) adamdır; kadın da **بسيطة**’dır; ve **بَسُط** olmuştur, **بَساطةً** .
Ve **البَصْطة** (ص ile) **البَسْطة**’da bir dildir. Ve denir: falan, elini sevdiği ve sevmediği şeyle **بسطَ** etti. Ve denir: “Seni sevindiren şey beni **يَبسُطني**; seni sıkan şey beni **يَقبِضُني**”; yani seni sevindiren beni sevindirir; seni kötüleyen beni kötü eder.
Şu‘be, Hakem’den rivayet etti; dedi ki: Abdullah’ın kıraatinde: ( بل يداه بسطان ) ( المائدة : 64 ) . Ebû Bekr b. el-Enbârî dedi: ( **بُسْطان** )’ın mânâsı: “iki **مَبْسُوطتان**”. Dedi: ve Ebû’l-‘Abbâs bana İbnü’l-A‘râbî’den, o da Hişâm b. ‘Urve’den, o da babasından haber verdi; dedi: hikmette yazılıdır: “Yüzün **بُسْطاً** olsun; insanlara, onlara bağış veren kimseden daha sevimli olursun.” Dedi: ve **بِسْطٌ** ve **بُسْط** , “iki **مبسوطتين**” mânâsındadır.
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: ( Kelb heyetine bir yazı yazdı; içinde: “otlayan **الهَمُولة**’de, **البِسَاط** **الظؤار**’da, her elli devede, kusursuz olmayan bir dişi deve (vardır)” ). **الهَمُولةُ** : otlayan develerdir. Ve **الحمولة** : üzerine yük taşınanlardır. Ve **البُساط** : **بِسْط**’un cem‘idir; o, yavrusu kendisinden menedilmeyen, yahut ondan başkasına şefkat etmeyen dişi devedir. Ve o, Araplar yanında **بِسْط** ve **بَسوط**’tur. **بِسْط**’un cem‘i **بُساط**; **بَسوط**’un cem‘i **بُسُط**. Bunu Araplardan böyle ezberledim. Ebû’n-Necm dedi:
يَدفَع عنها الجوعَ كلَّ مَدفِع
خمسون بُسْطاً في خَلايَا أَربَع
Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi ki o, Merâr el-Esedî’nin develeri vasfederken söylediği şu beyti ona okumuştur:
مَتابِيعُ بُسْط مُتْئِماتٌ رَواجِعٌ
كما رَجعتْ في لَيلِها أُمُّ حائلِ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **بُسْطٌ** : yavruları üzerine yayılmıştır; onlardan çekinmez. **مُتْئِمات** : yanında bir **حُوار** ve bir **ابن مَخاض** vardır; sanki neslinin çokluğundan ikişer ikişer doğurmuştur. **رَواجِع** : yavrularına döner ve onlara meyleder.
Dedim: **بَسُوط** : mef‘ûl mânâsında **فَعُول**’dür; tıpkı sağılana ve binilene **حَلوب** ve **رَكوب** denmesi gibi. Ve **بِسْط** : **مبسوطة** mânâsındadır; **الطِّحن**’ın “öğütülmüş” mânâsında olması ve **القِطْف**’un “koparılmış” mânâsında olması gibi.
Ebû ‘Ubeyd: **البَساط** : geniş, yayvan arazidir.
Ve Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi ki: “Bizimle su arasında bir **مِيلٌ بِسَاط** vardır”; yani: bir **مِيلٌ مَتّاح**.
Şair dedi:
ودَوِّ ككفّ المشترِي غيرَ أنه
بَساطٌ لأخفاف المَراسِيلِ واسعُ
Ferrâ dedi: **أرضٌ بَسَاط** ve **بِساط** : içinde tümsek olmayan düz (arazi)dir.
Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi: **التبسُّط** : gezip dolaşmadır; denir: “çıktı, **يَتَبَسَّط** eder”; **البَساط**’tan alınmıştır; o da reyhanlı arazidir.
İbn Şümeyl dedi: **البَسَاط** ve **البَسيطة** : geniş arazidir.
İbnü’s-Sikkît dedi: “Falan bana bir yatak serdi, beni **لا يَبسُطُني**”: eğer ona dar gelirse. Ve “bu bir yataktır, beni **يَبسُطني**”: eğer bol (geniş) ise.
İbnü’s-Sikkît: “Bir **عَقَبةً** **جواداً** (olarak), bir **عَقَبةً باسطةً**, bir **عقبةً حَجُوفاً** yürüdük”; yani: uzak, uzun.
Ebû Zeyd dedi: adam, boyu kadar **قامةً باسطةً** kazdı: eğer boyunun eriştiği kadar kazdıysa ve elini uzatmışsa.
Başkası dedi: **الباسُوط** eyer ağaçlarından (**الأقتاب**) **المفروق**’un zıddıdır.
Ve ayrıca denir: **قَتَبٌ مَبْسُوط**; ve **مَباسيط** üzerine cem‘ edilir; tıpkı **المفروق**’un **مَفاريق** üzerine cem‘ edilmesi gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ط ب
رأيتهم قاعدين على المساطب وهي الدكاكين حول رحبة المسجد وبات فلان على المسطبة وتقـول‏:‏ كـم أبـات هـذا البيـت رجـالاً علـى المساطـب وأوقعهـم فـي المتالـف والمعاطب تريد فسر في بلاد الله وتقول‏:‏ إما أن يبيتك على المسطبة أو يرفعك إلى المسطبة وهي المجرّة‏.‏

##### Türkçe

س ط ب
Onları, mescidin avlusu etrafındaki dükkânlar olan **المساطب** üzerinde oturmuş gördüm. Falan, **المسطبة** üzerinde geceledi. Ve dersin ki: “Bu ev, **المساطب** üzerinde nice adamları geceler; onları helâk yerlerine ve **المعاطب**’a düşürür.” **فسر**: Allah’ın beldelerinde (diyarlarında) dolaşmak istersin. Ve dersin ki: “Ya seni **المسطبة** üzerinde geceleyecek, yahut seni **المسطبة**’ya yükseltecek”; o da **المجرّة**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن الأَعرابي: الـمَساطِبُ سَنادينُ الـحَدّادينَ. أَبو زيد: هي الـمَسْطَبةُ والـمِسطَبة، وهي الـمَجَرَّة. ويقال للدُّكَّانِ يَقْعُدُ الناسُ عليه مَسْطَبة، قال: سمعت ذلك من العرب.

##### Türkçe

İbnü’l-A‘râbî: **الـمَساطِبُ** demircilerin örsleridir. Ebû Zeyd: O, **الـمَسْطَبةُ** ve **الـمِسطَبة**’dır; o, **الـمَجَرَّة**’dir. Ve insanların üzerine oturduğu dükkâna **مَسْطَبة** denilir; dedi ki: Bunu Araplardan işittim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المساطب أهمله الجوهري، وقال ابن الأعرابي هي سنادين جمع سندان الحدادين. المساطب: المياه السدم. قال أبو زيد: هي الدكاكين يقعد الناس عليها. جمع مسطبة بفتح الميم ويكسر قال: وسمعت ذلك من العرب. والأسطبة بالضم: مشاقة الكتان، وقد تقدمت الإشارة إليه في حرف الهمزة والصاد في كلها لغة.

##### Türkçe

**المساطب**: el-Cevherî onu ihmal etti; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, demircilerin **سندان**’ının çoğulu olan **سنادين**’dir. **المساطب**: **المياه السدم**’dir. Ebû Zeyd dedi ki: o, insanların üzerine oturduğu **الدكاكين**’dir. **مسطبة**’nin çoğuludur; **الميم**’in fethasıyla ve kesrelenir. Dedi ki: bunu Araplardan işittim. **والأسطبة** zamme ile: ketenin **مشاقة**’sıdır; ona, hepsinde bir dil olarak, **حرف الهمزة والصاد**’da daha önce işaret geçmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

أُسْطُبَّةٌ
أُسْطُبَّةٌ ذ [an arabicized word, app. from the Greek σύππη σύπη,] Tow; i. e. what falls from flax in the process of combing. (K. [See also art. صطب.])

مَسْطَبَةٌ
مَسْطَبَةٌ ذ and مِسْطَبَةٌ are sings. of مَسَاطِبُ, which signifies The [wide benches, of stone or brick &c., generally built against a wall, called] دَكَاكِين, upon which people sit: (AZ, K:) [and particularly such as surround the court of a mosque: for] one says, رَأَيْتُهُمْ قَاعِدِينَ عَلَى المَسَاطِبِ, mean- ing [I saw them sitting upon] the دَكَاكِين around the court of the mosque. (A. [See also art. صطب.]) ― -b2- The pl. also signifies Blacksmiths' anvils. (IAar, K. [See, again, art. صطب.]) ― -b3- And Waters stopped up, or choked up, with earth or dust; or altered for the worse by long standing; syn. مِيَاهٌ سُدُمٌ [q. v.]. (IAar, K.)

##### Türkçe

أُسْطُبَّةٌ
**أُسْطُبَّةٌ** ذ [Arapçalaştırılmış bir kelime, görünüşe göre Yunanca σύππη σύπη’den,] keten tarağıyla tarama işlemi sırasında ketenden düşen şey; yani keten tarağıyla tarama sürecinde ketenden dökülen şey. (K. [Ayrıca **صطب** maddesine de bak.])

مَسْطَبَةٌ
**مَسْطَبَةٌ** ذ ve **مِسْطَبَةٌ**, **مَسَاطِبُ**’un tekilleridir; o da, insanların üzerine oturduğu, genellikle bir duvara bitişik olarak yapılmış, taş veya tuğla vb.den [geniş oturaklar,] denilen **دَكَاكِين**’i ifade eder: (AZ, K:) [ve özellikle bir mescidin avlusunu kuşatanlar: zira] şöyle denir: رَأَيْتُهُمْ قَاعِدِينَ عَلَى المَسَاطِبِ, yani [ben onları, mescidin avlusunun etrafındaki] **دَكَاكِين** üzerinde otururken gördüm. (A. [Ayrıca **صطب** maddesine de bak.]) ― -b2- Çoğulu ayrıca demircilerin örslerini de ifade eder. (IAar, K. [Yine, **صطب** maddesine bak.]) ― -b3- Ve toprak veya toz ile tıkanmış yahut dolmuş sular; yahut uzun süre durmakla daha kötüye değişmiş; eşanlamlısı **مِيَاهٌ سُدُمٌ** [bk.]. (IAar, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَطَبَ
سَطَبَ مَسْطَبَة 17t ,  مِسْطَبَة 20t , ( pl. مَسَاْطِبُ 44 ),
a.  Stone-bench.

b.  Hotel ( for strangers ).

c.  Anvil.

أُسْطُبَّة
أُسْطُبَّة G. ,
a.  Tow.

##### Türkçe

سَطَبَ
**سَطَبَ** **مَسْطَبَة** 17t ,  **مِسْطَبَة** 20t , ( çoğ. **مَسَاْطِبُ** 44 ),
a. Taş-seki.

b. (Yabancılar için) otel.

c. Örs.

أُسْطُبَّة
**أُسْطُبَّة** G. ,
a. Çekme.
