# سطر (س-ط-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Et satırıdır

- Harfler: س - ط - ر
- Kur'an'da: 16 geçiş · 16 ayet · 7 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَسَاطِيرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8F.md) | أَفَاعِيلُ | Masallar | 9 | 9 | [6:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/6:25.md) |
| [مَسْطُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Satır satır yazılmış | 2 | 2 | [17:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/17:58.md) |
| [الْمُسَيْطِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B7%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفَيْعِلُونَ | Zorlayıcılar | 1 | 1 | [52:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/52:37.md) |
| [بِمُسَيْطِرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%B7%D9%90%D8%B1%D9%8D.md) | بِمُفَيْعِلٍ | Zorlayıcı ile | 1 | 1 | [88:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/88:22.md) |
| [مَسْطُورٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Satır satır yazılmış | 1 | 1 | [52:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/52:2.md) |
| [مُسْتَطَرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8C.md) | مَفْتَعَلٌ | Satır satır yazılmış | 1 | 1 | [54:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/54:53.md) |
| [يَسْطُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B7%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Satır satır yazarlar | 1 | 1 | [68:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/68:1.md) |

## Mücavir kökler — 52 mücavir (85 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 10 ortak ayet · G² 53 · Alet kaldıraç demektir
2. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Tilvi toklu demektir
3. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
4. [أفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Öf ses taklidinden oluşmuş bir kelimedir
5. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
6. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Önce
7. [قلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Koparılmış daldır
8. [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
9. [ملي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Süreyi uzattım
10. [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kayadaki çukur demektir
11. [أصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bitki kökü demektir
12. [بكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bekr genç deve demektir
13. [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Okların konduğu kap demektir
14. [خزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hazen : Depo demektir
15. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Küçük
16. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Bab kapı demektir
17. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kavrarlar
18. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
19. [جدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cedle havan tokmağı demektir
20. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
21. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haliy : Boş arı kovanıdır
22. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İşiten
23. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Evye kuş yuvası demektir
24. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
25. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
26. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kasaba
27. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tanınan ile
28. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
29. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
30. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
31. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
32. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
33. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kulak demektir
34. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sicim bağıdır
35. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
36. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Emam ön demektir
37. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
38. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
39. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
40. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Yaşlı adamdır
41. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
42. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
43. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
44. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Veli arka demektir
45. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Nezle” konaklama yeri demektir
46. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
47. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
48. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
49. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
50. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
51. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
52. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Su yosunudur

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سطر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md), [رقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85.md), [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md), [صفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağaçların, binaların veya harflerin düz bir çizgi halinde yan yana dizilmesi ve hizalanması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi bilginin, kaderin ve amellerin silinmez biçimde sıralı ve düzenli olarak tescil edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kayıt altına alma, denetleme ve düzen kurma gücünün mutlak olarak Allah’a ait olması |
| Kritik Hata Riski | Kökten türeyen esâtîr kelimesini sadece gerçek dışı masal sayıp onun kadim yazılı belge ve tescil edilmiş metin niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سط | Yüzey üzerinde yayılma, uzanma, düz bir hat veya zemin oluşturma ([سطح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%AD.md), [سطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88.md)) | ر | Yayılma ve uzanma hareketini ardışık, kesintisiz ve tek bir çizgi boyunca dizilmiş sıralı bir hat haline dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Dizinin dağılmadan belirli bir dayanak ve nizam üzerinde durmasını sağlar. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Harflerin veya unsurların bir araya toplanarak bir çerçeve içine alınmasını temsil eder. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Başlangıçtan sona doğru yönelen bilinçli, tertipli ve önder bir çizgi hareketini ifade eder. |
| سطر | Düzenli bir hat boyunca unsurların sıralanıp birbiri ardınca tescil edilmesi | Parçaların rastgele değil, belirli bir sıra, nizam ve otorite altında kesintisiz bir çizgi oluşturacak biçimde dizilmesidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dikilen ağaçların veya hurma fidanlarının düz bir sıra halinde dizilmesi, binaların taşlarının bir hat boyunca üst üste konulması ve peş peşe dizilen satırlar. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Ru‘be b. el-Accâc yemin bağlamında satır satır yazılmış metinleri zikreder: إني وأسطار سطرن سطرا / لقائل يا نصر نصر نصرا |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr divan kayıtlarındaki asker ve vergi sıralarını bu kökle tasvir eder: من شاء بايعته مالي وخلعته / ما يكمل التيم في ديوانهم سطرا |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Ru‘be.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde سطر kökü, hem fiziksel dizilimi hem de resmi yazı, tescil ve idari gözetim faaliyetlerini ifade eden ortak bir kök olarak köklü bir yere sahiptir. Akatçada şatāru biçiminde yazmak, metin kaydetmek ve kitabe kazımak anlamıyla kurumsal devlet kayıtlarının temel fiilidir. İbranicede şoter kelimesi kolluk kuvveti, gözetmen, tescil memuru ve idareci işlevini görürken; Ârâmîce ve Süryanicede setar / sıtrā sözcükleri yazı, senet, hukuki vesika ve çizgi anlamını korumuştur. Arapçada kök bir yandan ağaç ve bina sırası gibi saf somut fiziksel dizilimi sürdürmüş, diğer yandan yazmak, kaydetmek ve bu kayıtlar üzerinden denetim kurmak (musaytır / museytır) anlamlarını sistemleştirmiştir. Excel notundaki et satırı benzetmesi kökün doğrudan aslı olmayıp, Türkçede kesme aletine verilen adla olan sesteşlikten veya dizilim benzerliğinden kaynaklanan ikincil bir çağrışımdır; kökün ilksel ve kurucu anlamı çizgisel dizilim ve yazıdır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD), Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çizgi, dizi ve yazı bağı | Ağaçların bir hat üzerine dizilmesi ile harflerin bir hat üzerine tescil edilmesi arasındaki çizgisel nizam ilişkisidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akatça şatāru, İbranice şoter, Süryanice şetārā | Yazı yazmak, vesika düzenlemek, resmi memuriyet ve idari gözetim anlamlarıyla tam bir fonetik ve semantik süreklilik mevcuttur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe historia ile olası temas | Esâtîr kelimesinin Grekçe soruşturma, tarih ve hikâye anlamına gelen kelimeyle teması tartışılmışsa da kök doğrudan Sami tescil katmanına aittir. | Muhtemel |

Kaynak: HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Arthur Jeffery The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سطر | Anlamlı | Çizgisel dizilim ve tescil | Ağaçları veya yazıyı bir hat boyunca sıralamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B7.md) | Anlamlı | Yutmak, içine çekmek | Lokmayı hızla ve takılmadan boğazdan aşağı indirmek | Hedef kökle ortak yönü kesintisiz bir hat üzerinde kayma hareketidir |
| [طسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D8%B1.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip |
| [طرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3.md) | Anlamlı | Yazısı silinip yeniden yazılan sahife | Üzerindeki yazı silindikten sonra tekrar yazmaya elverişli hale getirilen deri veya parşömen | Yazı ve kayıt alanında hedef kökle doğrudan semantik ilişkilidir |
| [رسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%B7.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı değildir |
| [رطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kayıtlı değildir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سطر | Merkez | Çizgisel dizilim ve tescil | Unsurları düz bir hat üzerinde kesintisiz sıralayarak kaydetmek | Hem fiziksel hizalanmayı hem de yazı ve denetimi kapsar |
| [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) | Komşu | Bir araya getirme ve bağlama | Parçaları dikerek veya harfleri bağlayarak bütünlük oluşturmak | سطر kökündeki hat ve sıra vurgusu yerine akit ve bağ vurgusu ön plandadır |
| [رقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85.md) | Komşu | Noktalama ve nakışlama | İşaret koymak, harekelemek, kumaşa desen işlemek | Metnin açıkça seçilir ve silinmez bir işaret haline getirilmesini bildirir |
| [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Kazıma ve sağlamlaştırma | Sert bir zemine taş veya maden kazar gibi kalıcı metin işlemek | سطر köküne göre daha meşakkatli, kadim ve hikmetli yazıyı ifade eder |
| [صفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%81.md) | Komşu | Yan yana durma | İnsanların veya nesnelerin bir hat üzerinde omuz omuza dizilmesi | Yazı anlamı içermez, sadece saf tutma ve fiziksel hizalanmayı bildirir |
| [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) | Zıt | Silme ve izini yok etme | Yazılmış veya çizilmiş bir hattı ortadan kaldırarak izini silmek | Tescilin ve çizginin bütünüyle bozulması ve sıfırlanmasıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سطر | Çizgi, sıra, yazılmış hat, denetim | Nesnelerin veya harflerin bir hizada dizilmesi ve tescil edilmesi | Kesin |
| Latince | Lineare, registrare, ordinare | Çizgi çekmek, deftere kaydetmek, nizama sokmak | Çizgi çekme ve resmi kayıt altına alma anlamlarını karşılar, kadim hikaye nüansını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To write in lines, record, register, overseer | Satır satır yazmak, tescil etmek, denetlemek | Çizgisel dizilim ve kontrol boyutu örtüşür, esâtîr formundaki mitolojik arka planı tek başına veremez | Güçlü |
| Almanca | Zeile, aufzeichnen, kontrollieren | Satır, sıraya dizerek kaydetmek, denetlemek | Düzenli hat ve resmi tutanak yönünü tam karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Ligne, consigner, régenter | Satır, kayda geçirmek, hükmetmek | Yazılı hat ve vesika üzerindeki otorite yönünü karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَسَاطِيرُ | Öncekilerin yazılı metinleri, masal sayılıp reddedilen kadim tahrifatlar | Müşriklerin vahyi geçmiş milletlerin yazılı efsaneleri sayarak reddettiği bağlamlar (En‘âm [6:25](https://lisan.digital/tr/ayet/6:25.md), Mü’minûn [23:83](https://lisan.digital/tr/ayet/23:83.md), Neml [27:68](https://lisan.digital/tr/ayet/27:68.md), Mutaffifîn [83:13](https://lisan.digital/tr/ayet/83:13.md)) |
| مَسْطُورًا / مَسْطُورٍ | İlahî hüküm olarak kesinleşmiş, Levh-i Mahfûz’da veya kitapta tescil edilmiş | Değişmez evrensel kanunlar ve helak fermanlarının yazılı tescili bağlamı (İsrâ [17:58](https://lisan.digital/tr/ayet/17:58.md), Ahzâb [33:6](https://lisan.digital/tr/ayet/33:6.md), Tûr [52:2](https://lisan.digital/tr/ayet/52:2.md)) |
| مُسْتَطَرٌ | Amellerin en ince ayrıntısına kadar satır satır deftere geçirilmiş hali | Kıyamet günü amellerin şaşmaz şekilde kayıt altında olduğunun bildirilmesi (Kamer [54:53](https://lisan.digital/tr/ayet/54:53.md)) |
| يَسْطُرُونَ | Kalem ehlinin veya meleklerin satır satır yazması | Kaleme ve üretilen satırlara yemin edilen vahiy ve tescil bağlamı (Kalem [68:1](https://lisan.digital/tr/ayet/68:1.md)) |
| بِمُسَيْطِرٍ / الْمُسَيْطِرُونَ | Zorla boyun eğdiren, mutlak denetleyici ve tescil edici otorite | Peygamberin vazifesinin zorbalık değil hatırlatma olduğu ve mutlak tasarrufun Allah'a ait olduğu bağlam (Tûr [52:37](https://lisan.digital/tr/ayet/52:37.md), Gāşiye [88:22](https://lisan.digital/tr/ayet/88:22.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kader, Levh-i Mahfûz ve ilahi ilim | Her şeyin önceden مسطور ve مستطر olması kulun iradesini zorunlu kılar mı tartışması | İlahi ilmin eşyayı şaşmaz bir sıra ve nizam ile ezelde tescil etmiş olması |
| Fıkıh | Hukuki tescil, sicil ve vesikalar | Mahkeme kararlarının ve şahitliklerin yazılı satırlar (defter ve sicil) haline getirilmesinin delil değeri | Belgenin tescil edilerek hukuki bağlayıcılık ve denetim kazanması |
| Tefsir | Esâtîrü'l-evvelîn tabirinin tahlili | İbarenin salt asılsız masal mı yoksa yazılı eski kitaplar anlamına mı geldiğinin tahlili | Vahyin geçmişin beşeri tahrifat ve mitolojilerinden arılığı |
| Hadis | Yazının kaydı ve rızıkların tescili | Kader kalemlerinin yazdığı satırların kuruduğuna dair rivayetler | Kaderin değişmez kesinliği ve meleklerin amelleri eksiksiz kaydetmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi kader ve vahiy | Tescil edilmiş nizam | Varlık düzenini ve amel sorumluluğunu ilahi tescille koruma | Evrenin ve insan fiillerinin başıboş olmadığını, ilahi bir satır düzeni içinde korunduğunu gösterir. | Kesin |
| İlmi | Yazı ve metodolojik bilgi | İlimlerin satırlara dökülmesi | Dağınık bilginin çizgisel ve dizgesel nizamla aktarımı | Bilginin hafızadan çıkarılıp satır satır kodlanarak kurumsallaşması ve korunmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve teftiş mekanizması | İdari denetim (müseykır) | Toplumsal düzeni zorbalıkla değil hukuk tesciliyle sağlama | Yöneticinin keyfi bir mütehakkim (musaytır) olamayacağı, tebliğin zorlamaya dayanamayacağı ilkesidir. | Güçlü |
| İktisadi | Muhasebe ve kayıt düzeni | Divan ve tescil defteri | İktisadi borç ve hakların satır satır kayda geçirilmesi | Mal ve borç ilişkilerinin unutulma ve inkar riskine karşı satırlara dökülerek tescil edilmesidir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal dizi (vektör/matris satırı) ve sıralı kayıt algoritması | Verilerin tek boyutlu veya çok boyutlu uzayda sıralı indeksler halinde saklanması, disk üzerine ardışık sektörler halinde yazılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bürokrasi, arşivleme ve hukuki kodifikasyon | Toplumsal kuralların ve bireysel fiillerin resmi sicillere dökülerek kurumsal denetim ve meşruiyet üretmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Esâtîr kelimesini sadece kurgusal masal veya hurafe olarak anlamak, kökün çizgi, yazı ve yazılı belge boyutunu dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün yazılı bir nizamı, kaydı, meleklerin tescilini, Levh-i Mahfûz’daki kader planını ve mutlak idari gözetimi (musaytır) kapsayan geniş tescil alanı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklerin itirazının vahyedilen hakikate karşı geçmişin yazılı metinlerini ve tescil edilmiş iddialarını ileri sürmek olduğunu anlamayıp, olayı basit bir masal dinleme tartışmasına indirgemek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin yazıya geçirilişini, kaderin şaşmaz bir kayıt nizamı olduğunu, amellerin eksiksiz arşivlendiğini ve peygamberin tebliğ metodunun bir zorbalık ve tahakküm değil uyarı olduğunu tek bir kavramsal hat üzerinden temellendirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kalem ve yazıya yemin edilen ayetlerde (Kalem [68:1](https://lisan.digital/tr/ayet/68:1.md)), ilahi kader ve mahkeme defterlerinin zikredildiği yerlerde (İsrâ [17:58](https://lisan.digital/tr/ayet/17:58.md), Kamer [54:53](https://lisan.digital/tr/ayet/54:53.md)) ve tebliğin sınırlarını çizen ayetlerde (Gāşiye [88:22](https://lisan.digital/tr/ayet/88:22.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amellerin kaybolup gideceği zannını yıkarak en küçük ve en büyük her fiilin tescilli (müstetar) olduğunu bildirir; ayrıca peygamberlik misyonunun insan iradesini zorla ele geçiren bir mütehakkimlik (musaytır) olmadığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağaçların, nesnelerin veya harflerin bir hat boyunca düzgün bir sıra oluşturacak biçimde dizilmesi.
- Soyut anlam: Eşyanın, bilginin, kaderin ve insan fiillerinin silinmez biçimde sıralı kayıt, nizam ve denetim altına alınması.
- Sistematik karşılık: Dağınıklığı ve rastlantısallığı engelleyen, bilgi ve eylemi doğrusal bir tescil ve meşruiyet çizgisine bağlayan arşivsel nizam.
- LaTeX modeli: $$S = \sum_{i=1}^{n} (x_i \to l_i) \xrightarrow{\tau} R$$
- LaTeX açıklaması: Formülde ayrık ve dağınık durumdaki her bir veri ya da fiil $x_i$, sıralı bir dizilim fonksiyonu aracılığıyla doğrusal bir satır hattına $l_i$ yerleştirilir. Bu ardışık sıralanma işlemi, $\tau$ tescil ve denetim operatörü vasıtasıyla kalıcı, silinmez ve üzerinde hak iddia edilemez bir arşivsel kayıt durumuna $R$ dönüştürülür.

## Geçtiği ayetler (16 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/6:25.md) — أَسَاطِيرُ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا حَتَّى إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): İçlerinden seni dinleyenler vardır. Halbuki Biz, onu anlarlar diye, kalblerine örtüler, kulaklarına da ağrılık koyduk. Onlar her ayeti görseler de yine inanmazlar. Hatta sana geldiklerinde, seninle çekişirler. O küfredenler derler ki; Bu, eskilerin masallarından başka birşey değildir.

### [Enfal 8:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/8:31.md) — أَسَاطِيرُ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Ayetlerimiz onlara okunduğu zaman; işittik, istersek biz de bunun benzerini söyleriz. Bu, eskilerin masallarından başka bir şey değildir, demişlerdi.

### [Nahl 16:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/16:24.md) — أَسَاطِيرُ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Onlara: Size Rabbınız ne indirdi? denildiği zaman; geçmişlerin masallarını, derler.

### [İsra 17:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/17:58.md) — مَسْطُورًا

وَإِنْ مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا نَحْنُ مُهْلِكُوهَا قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ أَوْ مُعَذِّبُوهَا عَذَابًا شَدِيدًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا

Meal (IK): Hiç bir kasaba yoktur ki; kıyamet gününden önce Biz, onu helak edecek veya şiddetli bir azabla azablandıracak olmayalım. Bu, Kitab’da yazılmıştır.

### [Müminun 23:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/23:83.md) — أَسَاطِيرُ

لَقَدْ وُعِدْنَا نَحْنُ وَآبَاؤُنَا هَذَا مِنْ قَبْلُ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki biz, ve daha önce de atalarımız bununla tehdit edilmişti. Bu eskilerin masallarından başka bir şey değildir.

### [Furkan 25:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/25:5.md) — أَسَاطِيرُ

وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا

Meal (IK): Ve dediler ki: Öncekilerin masallarıdır. Başkalarına yazdırıp sabah akşam kendisine okunmaktadır.

### [Neml 27:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/27:68.md) — أَسَاطِيرُ

لَقَدْ وُعِدْنَا هَذَا نَحْنُ وَآبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; bununla biz ve daha önce babalarımız tehdid edilmişlerdi. Bu, öncekilerin masallarından başka bir şey değildir.

### [Ahzab 33:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/33:6.md) — مَسْطُورًا

النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُمْ مَعْرُوفًا كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا

Meal (IK): Peygamber; mü’minler için kendi öz nefislerinden daha evladır. Onun eşleri ise onların anneleridir. Akraba olanlar da Allah’ın kitabında birbirlerine diğer mü’minlerden ve muhacirlerden daha yakındırlar. Dostlarınıza yapacağınız uygun bir vasiyet başkadır. Bu, Kitab’da yazılmıştır.

### [Ahkaf 46:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/46:17.md) — أَسَاطِيرُ

وَالَّذِي قَالَ لِوَالِدَيْهِ أُفٍّ لَكُمَا أَتَعِدَانِنِي أَنْ أُخْرَجَ وَقَدْ خَلَتِ الْقُرُونُ مِنْ قَبْلِي وَهُمَا يَسْتَغِيثَانِ اللَّهَ وَيْلَكَ آمِنْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ فَيَقُولُ مَا هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Anne ve babasına: Of sizden, benden önce nice nesiller gelip geçmişken beni mi tekrar dirilmekle tehdit ediyorsunuz? diyen kimseye, anne ve babası Allah’a sığınarak: Yazıklar olsun sana. İman et, muhakkak ki Allah’ın vaadi haktır dedikleri halde; bu, eskilerin masallarından başka bir şey değildir, der.

### [Tur 52:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/52:2.md) — مَسْطُورٍ

وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ

Meal (IK): Satır satır dizilmiş kitaba;

### [Tur 52:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/52:37.md) — الْمُسَيْطِرُونَ

أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُسَيْطِرُونَ

Meal (IK): Yoksa, Rabbının hazineleri onların yanında mıdır? Veya işe hakim olanlar onlar mıdır?

### [Kamer 54:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/54:53.md) — مُسْتَطَرٌ

وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ

Meal (IK): Küçük, büyük her şey satır satırdır.

### [Kalem 68:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/68:1.md) — يَسْطُرُونَ

ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ

Meal (IK): Nun. Kaleme ve onunla yazılanlara andolsun ki;

### [Kalem 68:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/68:15.md) — أَسَاطِيرُ

إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Ayetlerimiz ona okunduğu zaman; öncekilerin masalları, der.

### [Mutaffifun 83:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/83:13.md) — أَسَاطِيرُ

إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Ona ayetlerimiz okunduğunda; öncekilerin masalları, der.

### [Gaşiye 88:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/ayet/88:22.md) — بِمُسَيْطِرٍ

لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُسَيْطِرٍ

Meal (IK): Onların üzerine zor kullanıcı değilsin.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Et satırıdır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء والراء معهما
ط ر س، س ط ر، س ر ط مستعملات
طرس:
الطِّرْس: الكتاب يُمحَى ثمّ يُعاد فيه، وفِعلُه التَّطريس.
سطر:
السَّطْرُ سَطْرٌ من كُتُبٍ، وسَطْر من شَجَرٍ مَغُروس ونحوه، قال:
إنيّ، وأَسطارٌ سُطِرْن سَطرا،		لَقائلٌ يا نَصْرُ نَصْراً نصَـرا
يستغيث به: يا نَصْرُ انصُرْني.
ويقال: سَطَّرَ فلانٌ علينا تسطيراً اذا جاء بأحاديثَ تُشبهِ الباطِلَ.
والواحد من الأساطير إِسطارةٌ وأُسطورةُ، وهي أحاديثُ لا نظام لها بشيء.
ويَسْطرُ معناه يُؤَلِّف ولا أصل له، وسَطرَ يَسطُرُ اذا كتَبَ.
وقال اللهُ- جَلَّ وعَزَّ-: "ن والقَلَمِ وما يسطُرونَ"، أي وما يكتبُ الملائكة.
والسَّيْطَرةُ مصدر المُسَيْطِر، وهو كالرَّقيب الحافظ المُتَعَهِّد للشيء، والمُصَيْطرُ لغة، وتقول: قد تَسَيْطَرَ علينا فلانٌ وتقول: سُوطِر يُسيطِر في مجهول فعله، وانما صارت سُوطِرَ ولم تقل: سُيْطِر لأنَّ الياء لا تثبت بعد ضَمّةٍ، كما أنك تقول من آيَسْتُ: أويس يُؤيس.
ومن اليقين أُوقِنَ يُوقَنُ فاذا جاءت ياءٌ ساكنة بعد ضمة لم تثبت، ولكنها يَجترُّها ما قبلها فَيُصَيِّرُها واواً في حال، مثل قولك: أعيَشُ بيِّنُ العِيشةِ، وأبيض وجمعُه بِيضٌ، وهي فُعلَه وفُعل، فاجترَّت الياء ما قبلها فكَسَرته وقالوا: أكيَسُ كُوسَى وأطيَبُ طُوبَى، وانّما تَوَخَّوا في ذلك أوضَحَه وأحسَنَه، وأيّاً ما فَعَلوا فهو القياس، ولذلك يقول بعضهم في قِسمةٍ ضِيزى انّما هي فُعْلَى، ولو قيل: بُنيَت على فِعْلَى لم يكن خطأً، ألا تَرَى أنّ بعضهم يهمزها على كسرتها، فاستَقبَحوا أن يقولوا: سِيطِرَ لكثرة الكَسَرات، فلما تراوحَتِ، الضمةُ والكسرة كانت الواو أحسنَ. وأما يُسَيطَر فلما ذهبت منه مَدَّة السين رَجَعت الياءُ.
سرط:

السَّرْط منه الاستِراط وهو سُرعة الابتلاع من غير مَضغ.
والسِّرِطراط والسَّرَطْراطُ: الفالوذَجُ.
والسَّرَطانُ من خَلْقِ الماء. ويقال له بالفارسية خرخبق.
والسَّرَطانُ: بُرْجٌ في السَّماء منه أنف الأسد.
والسَّرَطانُ: داءٌ يظهر بقائمة الدابَّة.
والسَّرَاط: القطّاع.

##### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **الراء** onlarla birlikte

**ط ر س**، **س ط ر**، **س ر ط** kullanımdadırlar

**طرس**:
**الطِّرْس**: silinir sonra içinde yeniden (yazı) iade edilen kitaptır; onun fiili **التَّطريس**’tir.

**سطر**:
**السَّطْرُ**: kitaplardan bir satırdır; ve dikilmiş ağaçtan bir satır ve benzeri. Dedi ki:
“Şüphesiz ben, ve satırlar, satır satır satırlandılar,		diyecek olanım: ey **نَصْرُ** bir yardım, yardım (et)!”
Onunla yardım ister: “ey **نَصْرُ** bana yardım et.”

Ve denilir: “Falanca bize karşı **تسطيراً** ile **سَطَّرَ**” — bâtıla benzeyen hadisler getirdiği zaman.

Ve **الأساطير**’den bir tekil: **إِسطارةٌ** ve **أُسطورةُ**; ve o, hiçbir şeyle düzeni olmayan hadislerdir.

Ve **يَسْطرُ**: manası “telif eder”dir; ve onun aslı yoktur. Ve **سَطرَ يَسطُرُ**: yazdığı zaman (böyledir).

Ve Allah — yüce ve aziz — dedi: “**ن** ve kalem ve onların **يسطُرونَ**’u”; yani meleklerin yazdığı şey.

Ve **السَّيْطَرةُ**: **المُسَيْطِر**’in masdarıdır; ve o, şey için gözeten, koruyan, üstlenen bir **الرَّقيب** gibidir. Ve **المُصَيْطرُ** bir dildir (lehçedir). Ve dersin: “Falanca bize karşı **تَسَيْطَرَ** etti.” Ve dersin: “**سُوطِر** يُسيطِر” — fiilinin meçhulünde; ancak **سُوطِرَ** oldu da “**سُيْطِر**” demedi; çünkü **الياء** bir **ضَمّةٍ**’den sonra sabit kalmaz; nitekim sen **آيَسْتُ**’tan “**أويس** يُؤيس” dersin.

Ve yakînden: **أُوقِنَ يُوقَنُ**; artık bir sâkin **ياءٌ** bir **ضمة**’den sonra geldiği zaman sabit kalmaz; fakat ondan önce olan onu çeker de onu bir hâlde **واواً** yapar; senin sözün gibi: “**أعيَشُ** — yaşayışça apaçık bir yaşayış sahibi”; ve “**أبيض**” ve onun cemi “**بِيضٌ**”; ve o **فُعلَه** ve **فُعل**’dür. Böylece **الياء** kendinden öncekini çekti de onu esreledi; ve dediler: “**أكيَسُ** **كُوسَى**” ve “**أطيَبُ** **طُوبَى**”. Ancak bunda daha açık ve daha güzel olanı hedeflediler; ve her ne yaparlarsa o kıyastır. Ve bunun için onların bazısı “**قِسمةٍ ضِيزى**” hakkında der ki: o ancak **فُعْلَى**’dır; ve eğer “**فِعْلَى** üzerine bina edildi” denilse hata olmazdı. Görmüyor musun ki onların bazısı onu kesresi üzerine hemzeler; böylece “**سِيطِرَ**” demeyi, kesrelerin çokluğundan çirkin gördüler. Artık **الضمةُ** ile **الكسرة** nöbetleşe olunca **الواو** daha güzel oldu. Ama “**يُسَيطَر**” ise, ondan **السين**’in meddi gidince **الياء** geri döndü.

**سرط**:

**السَّرْط**: ondan **الاستِراط**’tır; çiğneme olmaksızın yutmanın süratidir.

**السِّرِطراط** ve **السَّرَطْراطُ**: **الفالوذَجُ**’dir.

**السَّرَطانُ**: su yaratılışındandır. Ve ona Farsça “خرخبق” denilir.

**السَّرَطانُ**: gökte bir burçtur; ondan aslanın burnu (çıkar).

**السَّرَطانُ**: binek hayvanının ayağında görünen bir hastalıktır.

**السَّرَاط**: yol kesenlerdir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَطْرُ: الصَفُّ من الشيء. يقال: بَنى سَطْراً، وغَرَسَ سَطْراً. والسَطْرُ: الخَطُّ والكتابة، وهو في الأصل مصدرٌ. والسَطَرُ بالتحريك مثله. قال جرير:
مَنْ شاءَ بايَعْتُهُ مالي وخُِلْعَـتَـهُما تُكْمِلُ التَيمُ في ديوانهم سَطَرا
والجمع أَسْطارٌ. قال رؤبة:
إنِّ وأَسْطارٍ سُطِرْنَ سَطْراً
لَقائِلٌ يا نَصْرُ نَصْراً نَصْراً
ثم يجمع على أساطيرَ. وجمع السَطْرِ أَسْطُرٌ وسُطورٌ. والأَساطيرُ: الأباطيل، الواحد أُسْطورَةٌ، بالضم، وإسْطارَةٌ بالكسر. وسَطَرَ يَسْطُرُ سَطْراً: كتب. واسْتَطَرَ مثلُه. والمُسَيْطِرُ والمُصَيْطِرُ: المسلَّط على الشيء ليشرفَ عليه ويتعهَّدَ أحواله ويكتب عمله. وأصله من السَطْرِ، لأنّض الكتاب مُسَطَّرٌ والذي يفعله مُسَطِّرٌ ومُسَيْطِرٌ. يقال: سَيْطَرْتَ علينا. وقال الله تعالى: "لَسْتَ عليهم بمُسَيْطِرٍ" وسَطَرَهُ، أي صَرَعَهُ. والمِسْطارُ، بكسر الميم: ضربٌ من الشَراب فيه حموضة. وبالصاد أيضاً.

##### Türkçe

**السَطْرُ**: şeyden saf (dizi). Denir ki: “bir **سَطْراً** bina etti”, “bir **سَطْراً** dikti”. Ve **السَطْرُ**: çizgi ve yazı; aslında bir mastardır. Ve harekeli **السَطَرُ** da onun gibidir. Cerîr dedi ki:
مَنْ شاءَ بايَعْتُهُ مالي وخُِلْعَـتَـهُما تُكْمِلُ التَيمُ في ديوانهم سَطَرا
Çoğulu **أَسْطارٌ**dur. Ru’be dedi ki:
إنِّ وأَسْطارٍ سُطِرْنَ سَطْراً
لَقائِلٌ يا نَصْرُ نَصْراً نَصْراً
Sonra **أساطيرَ** üzere çoğul yapılır. **السَطْرِ**’ün çoğulu **أَسْطُرٌ** ve **سُطورٌ**dur. Ve **الأَساطيرُ**: bâtıllar; tekili **أُسْطورَةٌ**, damme ile; ve **إسْطارَةٌ** kesre ile. Ve **سَطَرَ يَسْطُرُ سَطْراً**: yazdı. Ve **اسْتَطَرَ** onun gibidir. Ve **المُسَيْطِرُ** ve **المُصَيْطِرُ**: bir şey üzerine musallat kılınmış olan; ona nezaret etsin, hallerini gözetip üstlensin ve amelini yazsın diye. Aslı **السَطْرِ**dendir; çünkü kitap **مُسَطَّرٌ**dur; onu yapan **مُسَطِّرٌ** ve **مُسَيْطِرٌ**dir. Denir ki: “bize **سَيْطَرْتَ**.” Allah Teâlâ dedi ki: “لَسْتَ عليهم بمُسَيْطِرٍ”. Ve **سَطَرَهُ**, yani onu yere serdi. Ve **المِسْطارُ**, mîm’in kesresiyle: içinde ekşilik bulunan bir çeşit içecek. Ve sâd ile de.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ط ر
سطر ، سرط ، طرس ، وسط ، رطس .
أمّا رَسَط ورَطَس : فإن ابن المظفَّر أهمَلهما .
رسط : وأهلُ الشام يسمُّون الخمرَ : الرَّساطون ، وسائرُ العرب لا يعرفونه . وأراها روميّة دخلتْ في كلام مَن جاوَرَهم من أهلِ الشام . ومنهم من يقلب السين شيئاً ، فيقول : الرشاطون .
رطس : قال ابن دُرَيد : الرَّطَسُ : الضَّرْبُ بَبَطْن الكفّ ، يقال : رطسَه رَطْساً ، قلت : ولا أحفظ الرّطس لغيره .
طرس : قال شمر فيما قرأتُ بخطّه : يقال للصَّحيفة إذا مُحيتْ : طِلْسٌ وطِرْس .
وقال الليث : الطِّرْسُ : الكتابُ الممحُو الّذي يستطاع أنْ تُعاد عليه الكتابة ؛ وفِعلُك به التَّطْريس .
وقال شَمِر : قال ابن الأعرابي : المتطَرِّس والمُتَنَطِّس : المتنوِّقُ المختار .
وقال المَرّار الفَقْعَسيّ يصف جاريةً :
بيضاءُ مُطعَمةُ المَلاحةِ مِثلُها
لَهْوُ الجَلِيس وَنيقَةُ المتطرِّسِ
سطر : الحّراني عن ابن السكّيت : يقال : سَطْر وسَطَر ؛ فمن قال سَطْر فجمعه القليل أَسطُر ، والكثير سُطُور . ومن قال : سَطَر جمَعَه أسطاراً . قال جرير :
من شاءَ بايَعْتُه مالِي وخُلْعَتَه
ما تكمُل التِّيم في ديوانهمْ سَطَرَا
وقال اللّيث : يقال : سَطَرٌ من كُتُب ، وسَطْرٌ من شجر مغروس ونحو ذلك ، وأنشد :
إِنِّي وأَسطارٍ سُطِرنَ سَطْرا
لقَائلٌ يا نَصْرُ نَصْراً نَصْرَا
وقال الزّجّاج في قوله تعالى : ( وَقَالُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَسَاطِيرُ الاَوَّلِينَ ) ( الفرقان : 5 ) ، خَبَرٌ لابتداءٍ محذوفٌ ، المعنى : وقالوا الّذي جاء به أساطيرُ الأوّلين ، معناه : ما سَطَّره
الأوّلون . قال : وواحدُ الأَساطير أُسْطُورة ، كما قالوا أُحْدُوثَة وأحَادِيث .
وقال اللّحياني : واحد الأساطير أسطُور وأسْطُورة ، وأسْطِير .
قال : ويقال : سَطْر ويُجمع إلى العَشَرة أَسْطاراً ، ثم أساطيرُ جمعُ الجَمْع .
وقال الليث : يقال : سَطَّر فلانٌ علينا تَسْطيراً : إذا جاء بأحاديث تُشبِه الباطلَ ، يقال : هو يسطِّر ما لا أصْلَ له ، أي : يؤلِّف . وسَطَر يَسْطُر : إذا كَتَب ؛ قال الله جلّ وعزّ : ( مَّعِينٍ ( ) ن ( صلى الله عليه وسلم )
1764 وَالْقَلَمِ وَمَا ) ( القلم : 1 ) ، أي : وما يَكْتُب الملائكة .
وقال أبو سَعِيد الضَّرير : سمعتُ أعرابياً فصيحاً يقول : أسَطَرَ فلانٌ اسمِي ، أي : تجاوَزَ السَّطر الّذي فيه اسمي ، فإذا كَتَبه قيل : سَطَره . ويقال : سَطَر فلانٌ فلاناً بالسَّيف سَطَراً : إذا قَطَعَهُ به ، كأنّه سَطْرٌ مَسْطور . ومنه قيل لسيف القَصّاب ساطُور .
سَلَمة عن الفراء : يقال للقصّاب ساطِرٌ وسَطّار ، وشصّاب ومُشَقِّص ولَحّام وجَزّار وقُدار .
وقال ابن بُزُرْج : يقولون للرّجل إذا أَخطأَ فكنَوْا عن خطئه : أسطَرَ فلانٌ اليومَ ، وهو الإسْطار بمعنَى الإخطاء .
وقال ابن دُرَيد : السَّطْرُ : العَتُودُ من الغَنَم .
قال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( يُوقِنُونَ أَمْ عِندَهُمْ خَزَآئِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُسَيْطِرُونَ ) ( الطور : 37 ) ، قال : المصَيْطرون كتابتها بالصاد ، وقراءتُها بالسّين وبالصاد . ومثلُه قوله : ( مُذَكِّرٌ لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُسَيْطِرٍ ) ( الغاشية : 22 ) ، ومثلُه : ( بَسْطَةً ) ( البقرة : 247 ) و ( بَصْطة ) كُتب بعضها بالصاد وبعضها بالسين ، والقراءة بالسِّين .
وقال الزّجّاج : المسيطِرون : الأرباب المسلطون ؛ يقال : قد تَسيطَر علينا وتصيطر بالسين والصاد ، والأصل السّين ، وكلّ سين بعدَها طاءٌ يجوز أن تُقلبَ صاداً ، نقول : سَطْر وصَطَر ، وسَطَا عليه ، وصَطَا .
وقال اللّيث : السَّيطَرة مَصْدَرُ المُسيطِر ، وهو كالرّقيب الحافظِ المتعهّدِ للشيء ، تقول : قد سَيْطَر علينا ، قال : وتقول : سُوطِر يُسيْطِر في مجهول فعلِه ، وإنما صارت سُوطِرَ ولم تقل سُيْطِر لأن الياءَ ساكنة لا تثبت بعد ضَمّة ، كما أنك تقول : من آيَسْتُ : أويس يُؤيْس .
ومن اليقين : أوقِنَ يوقَن ، فإذا جاءت ياء ساكنة بعد ضمّة لم تثبت ، ولكنّها يَجْترّها ما قَبلَها فيصيِّرها واواً في حالٍ ؛ مثل قولك : أعْيَشُ بيّنُ العِيشَة ، وأبيَض وجمعُه بِيض ، وهي فُعْلَة وفُعْل ، فاجترّت الياءُ ما قبلَها فكسَرتْه . وقالوا : أكيَسُ كُوسَى وأَطيَبُ طُوبى ، وإنّما توخُوْا في ذلك
أوْضَحَه وأحْسَنه ، وأيَّاً ما فعلوا فهو القياس ، ولذلك يقول بعضهم في ) إِذاً قِسْمَةٌ ) ( النجم : 22 ) ، إنما هي فُعلَى ولو قيل : بُنِيتْ على فِعلَى لم يكن خطأ . ألا ترى أنّ بعضهم يهمزها على كسرتها . فاستَقْبَحوا أن يقولوا : سِيطِرَ لكثرة الكَسَرات . فلما تراوحَتِ الضمّة والكسرة كانت الواو أحسن .
وأمّا يُسَيطَر فلمّا ذهبت منه مَدّة السِّين رجعت الياءُ .
قلتُ : سَيْطَرَ : يُسَيْطِر . جاء على فَيْعل فهو مُسَيْطر ، ولم يُستعمَل مجهولُ فِعلِه . ويُنتهَى في كلام العرب إلى ما انتهَوْا إليه .
وقول اللّيث : لو قيل : بُنِيْت ) قِسْمَةٌ ) ( النجم : 22 ) على فِعْلى لم يكن خطأ وهو عند النحويِّين خطأ أن فِعلى جاءت اسماً . ولم تجيء صِفةً . و ( ضيزى ) هي عندهم فُعلَى . وكُسِرت الضّاد من أَجل الياء الساكنة . وهي من ضِزْته حقَّه أَضِيزُه : إذا نقصْته . وقد مرّ تفسيرُه في كتاب الضاد .
وأمّا قول أبي دُوَاد الإياديّ :
وأَرَى الموتَ قد تَدَلَّى من الحَضْر على رَبِّ أهلِهِ السّاطِرُونِ
فإن السّاطرون اسمُ مَلِك من مُلوك العَجَم كان يَسكُن الحَضر . وهي مدينةٌ بين دِجْلة والفُرات . غَزاهُ سابُورُ ذو الأكتاف وأَخَذَه وقتلَه وقولَ عديّ بن زيد :
كأنّ رِيقَه شُؤبوبُ غادِيةٍ
لما تقفّى رقيبَ النَّفْع مُسْطارا
قال أبو نصر : المُسْطار : هو الغبار المرتفِع في السّماء . وقيل : كان في الأصل مُستطاراً فحذفت التاء . كما قالوا : اسْطَاع في موضع استطاع . وقال عديُّ بنُ الرْقاع :
مُسطَارةٌ ذهبتْ في الرّأس سَوْرتُها
كأنّ شَارِبها مِمّا به لَمَمُ
وقال أيضاً :
نَقْرِي الضيوف إذا ما أزمة أزْمَت
مُسطارَ ماشيةٍ لم يَعْد أن عُصِرا
جعل اللَّبنَ بمنزلة الخَمْر . يقول : إذا أجدَبَ الناس سقَيناهم الصَّرِيف وهذا يدلّ على أن المستطار الحديثةُ . وأن من قال هي الحامضة لَم يُجد .
سرط : أبو عُبَيد عن الكسائيّ : سَرِطتُ الطّعام وزَرَدْتُه : إذا ابْتَلَعْتَه ، أَسْرِطه سَرْطاً ، ولا يجوز سَرَطتُ . ومن أمثال العَرَب : الأخْذُ سَرَطان ، والقضاءُ لَيّان . وبعضهم يقول : الأخْذُ سُرّيْطى والقَضَاءُ ضُرّيْطى . وبعضٌ يقول : الأخْذُ سُرَّيْطٌ ، والقَضاءُ ضُرّيْط .
وسمعت أعرابيّاً يقول : الأخْذُ سِرِّيَطى والقضاءُ ضِرِّيَطِى ؛ وهي كلُّها لُغَاتٌ صحيحة قد تكلّمتْ العرب بها ، والمعنى فيها كلّها : أنت تُحِبُّ الأخْذ ، وتَكره الإعْطاء .
ويقال : استَرَط الطعامَ : إذا ابْتَلَعَه . وقولُ الله جلّ وعزّ : ( اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ) ( الفاتحة : 6 ) ، كُتِبَتْ بالصاد ، والأصل السِّين ، ومعناه : ثَبِّتْنَا على المنهاج الواضح .
وقال جرير :
أميرُ المؤمنين على صِراطٍ
إذا اعْوَجَّ الموارِدُ مُسْتَقِيم
وقال الفرّاء : المَوارد : الطُّرُق إلى الماء ، واحِدَتُها مَوْرِدة .
وقال الفرّاء : إذا كان بعد السّين طاءٌ أو قافٌ أو غينٌ أو خاءٌ فإن تلك السِّين تُقْلَب صاداً . قال : ونفر من بَلْعَنْبَرِ يصيّرون السين إذا كانت مقدَّمة ثم جاءت بعدها طاءٌ أو قافٌ أو غَين أو خاء صاداً . وذلك أن الطاء حرف تضَع فيه لسانك في حَنَككِ فينْطَبِق به الصوت ، فقُلِبَتْ السين صاداً صُورتها صورةُ الطاء ، واستخَفُّوها ليَكون المَخْرَج واحداً ، كما اسْتَخَفُّوا الإدْغامَ ؛ فمن ذلك قولُهم : السِّراطُ والصِّراط ، قال : وهي بالصاد لغة قُريش الأوَّلين التي جاء بها الكِتَابُ ؛ قال : وعامّة العَرَب تَجْعَلُها سِيناً . وقال غيره : إنما قيل للطريق الواضح : سِراط لأنّه كان يَسْتَرِط المارّة لكثرة سُلوكِهم لاحِبَه .
وقال الليث : السِّرِطْراطُ والسَّرَطْراط بفتح السّين والراء : وهو الفالُوذَج .
قلت : أما بالكسر فهي لغة جيِّدَة لها نظائر ، مِثل جِلِبْلاَب وسِجِلاَّط . وأما سَرَطْرَاط فلا أعرف له نظيراً . وقيل للفالوذ : سِرِطْرَاطٍ ؛ فكررت فيه الطاء والراء تبليغاً في وصفِه واستلذاذ آكِلِه إيّاه ، إذا سَرَطَه وأَساغَه في حَلْقِه .
ويقال للرجل إذا كان سريعَ الأكْل : مِسْرَط وسُرَط وسَرَّاط .
وقال اللّيث : السَّرطان : من خَلْق الماء ، تسمِّيه الفُرْس : ( عُخْ ) . قال : والسَّرَطان : بُرْجٌ من بُرُوج السماء ، والسَّرَطان : داءٌ يَظْهَرُ بِقَوائم الدَّوَابّ .
وقال غيرُ الخليل : السَّرَطان : داءٌ يَعْرِض للإنسان في حَلْقِهِ دَمَوِيٌّ يشبه الدُّبَيْلَة .

##### Türkçe

س ط ر
**سطر** , **سرط** , **طرس** , **وسط** , **رطس** .
Ama **رَسَط** ve **رَطَس**’a gelince: İbnü’l-Muzaffar ikisini de ihmal etmiştir.

**رسط** : Şam ehli şaraba: **الرَّساطون** derler; Arapların geri kalanı onu bilmez. Onun, Şam ehlinden onlara komşu olanların sözlerine girmiş bir Rumca olduğunu görüyorum. Onlardan kimi de **السين**’i bir şeye çevirir; şöyle der: **الرشاطون** .

**رطس** : İbn Düreyd dedi: **الرَّطَسُ**: avuç içinin karnıyla vurmadır; “onu **رطس** ile vurdu” denir. Dedim: **الرّطس**’u ondan başkası için ezberimde tutmuyorum.

**طرس** : Şemmer, kendi hattıyla okuduğumda dedi ki: Sahife silinince ona: **طِلْسٌ** ve **طِرْس** denir.
Leys dedi: **الطِّرْسُ**: üzerine yeniden yazı yazılabilen silinmiş kitaptır; onunla yaptığın iş **التَّطْريس**’tir.
Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المتطَرِّس** ve **المُتَنَطِّس**: seçip ayıklayan, ince zevkli kimsedir.
Merrâr el-Fak‘asî bir cariyeyi vasfederek dedi ki:
Beyazdır; güzellik katılmıştır; onun gibisi
Oturup sohbet edenin eğlencesi ve **المتطرِّس**’in seçkini (gözdesi)dir

**سطر** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Denir ki: **سَطْر** ve **سَطَر**; kim **سَطْر** derse onun az çoğulu **أَسطُر** , çok çoğulu **سُطُور**’dur. Kim de **سَطَر** derse onu **أسطاراً** diye çoğul yapar. Cerîr dedi:
Dileyeni, malımla ve hil‘atimle alışverişe soktum
Onların divanında **سَطَرَا** olarak Teym tamam olmaz
Leys dedi: Denir ki: kitaplardan bir **سَطَرٌ**; dikilmiş ağaçtan ve bunun benzerinden bir **سَطْرٌ**; ve şu beyit okundu:
Ben ve **أَسطارٍ** ki **سُطِرنَ سَطْرا**
Bir söyleyene: “Ey Nasr, Nasr’ı Nasr (kıl)!” derim

Zeccâc, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında: ( وَقَالُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَسَاطِيرُ الاَوَّلِينَ ) (el-Furkân: 5): (Bu,) hazfedilmiş bir başlangıcın haberidir; mana: “Ve dediler ki: onun getirdiği, öncekilerin **أساطيرُ**’idir”; manası: öncekilerin **سَطَّره** (satır satır yazdığı) şeydir. Dedi: **الأَساطير**’in teki **أُسْطُورة**’dur; tıpkı **أُحْدُوثَة** ve **أحَادِيث** dedikleri gibi.

Lihyânî dedi: **الأساطير**’in teki **أسطُور** ve **أسْطُورة** ve **أسْطِير**’dir.
Dedi: **سَطْر** denir ve ona ona kadar **أَسْطاراً** diye cem‘ edilir; sonra **أساطيرُ** cem‘u’l-cem‘dir.

Leys dedi: “Falan bize **تَسْطيراً** ile **سَطَّر**” denir: bâtıla benzeyen hadisler getirdiği zaman; “aslı olmayanı **يسطِّر**” denir; yani: telif eder. Ve **سَطَر يَسْطُر**: yazdığı zaman; Yüce ve Aziz Allah dedi ki: ( مَّعِينٍ ( ) ن ( صلى الله عليه وسلم )
1764 وَالْقَلَمِ وَمَا ) (el-Kalem: 1), yani: meleklerin yazdığı şey.

Ebû Sa‘îd ed-Darîr dedi: Fasih bir bedevîyi işittim, diyordu ki: “Falan benim adımı **أسَطَرَ** etti”; yani: adımın bulunduğu satırı geçti; onu yazdığı zaman “onu **سَطَره**” denir. Ve “Falan, falanı kılıçla **سَطَراً** olarak **سَطَر** etti” denir: onunla onu kestiği zaman; sanki o, satır satır yazılmış bir satırdır. Bundan dolayı kasabın kılıcına **ساطُور** denmiştir.

Seleme, Ferrâ’dan: Kasaba **ساطِرٌ** ve **سَطّار** denir; ve **شصّاب** ve **مُشَقِّص** ve **لَحّام** ve **جَزّار** ve **قُدار**.

İbn Büzurc dedi: Adam hata ettiğinde, hatasını kinaye ederek ona derler ki: “Falan bugün **أسطَرَ** etti”; bu, hata etmek manasında **الإسْطار**’dır.

İbn Düreyd dedi: **السَّطْرُ**: koyundan genç teke (atûd)dur.

Ferrâ, Yüce ve Aziz Allah’ın şu sözü hakkında: ( يُوقِنُونَ أَمْ عِندَهُمْ خَزَآئِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُسَيْطِرُونَ ) (et-Tûr: 37) dedi ki: **المصَيْطرون** yazımı **الصاد** iledir; okunuşu **السّين** ile ve **الصاد** iledir. Bunun benzeri şu sözdür: ( مُذَكِّرٌ لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُسَيْطِرٍ ) (el-Gâşiye: 22); ve bunun benzeri: ( بَسْطَةً ) (el-Bakara: 247) ve ( بَصْطة )—bazısı **الصاد** ile, bazısı **السين** ile yazıldı; kıraat **السِّين** iledir.

Zeccâc dedi: **المسيطِرون**: musallat rablerdir; “bize **تَسيطَر** etti” denir; **السين** ile ve **الصاد** ile **تَصيطر** (da denir); asıl **السّين**’dir. Ve her **سين** ki ondan sonra **طاء** gelirse, **صاد**’a çevrilmesi caizdir; deriz ki: **سَطْر** ve **صَطَر**; ve “ona **سَطَا** etti” ve “**صَطَا** etti”.

Leys dedi: **السَّيطَرة** , **المُسيطِر**’in masdarıdır; o, şey için gözeten, koruyan, üstlenen bir rakîb gibidir; “bize **سَيْطَر** etti” dersin. Dedi: Meçhul fiilinde “**سُوطِر يُسيْطِر**” de dersin; ancak “**سُوطِرَ** oldu da **سُيْطِر** demedin; çünkü **الياء** sâkindir, **ضَمّة**’den sonra sabit kalmaz; tıpkı senin “**آيَسْتُ**”tan: “**أويس يُؤيْس**” demen gibi.

Yakînden: **أوقِنَ يوقَن**; **ضَمّة**’den sonra sâkin bir **ياء** gelince sabit kalmaz; fakat kendinden öncekini çeker, bir hâlde onu **واو** yapar; senin “**أعْيَشُ** (daha yaşayışlı), **بيّنُ العِيشَة**” ve “**أبيَض** ve çoğulu **بِيض**” demen gibi; bu **فُعْلَة** ve **فُعْل**’dür; **الياء** kendinden öncekini çekti de onu **كَسْرة**’ledi. Ve dediler ki: “**أكيَسُ كُوسَى**” ve “**أَطيَبُ طُوبى**”; bunda ancak daha açık ve daha güzel olanı hedeflediler; her ne yaparlarsa o kıyastır. Bundan dolayı bazısı ( إِذاً قِسْمَةٌ ) (en-Necm: 22) hakkında der ki: O ancak **فُعلَى**’dır; “**فِعلَى** üzerine bina edildi” dense hata olmazdı. Görmez misin ki bazısı onu kesresi üzerine hemzeler. “**سِيطِرَ**” demeyi, kesrelerin çokluğundan çirkin gördüler. **ضَمّة** ile **كسرة** gidip gelince **واو** daha güzel oldu.
Ama **يُسَيطَر** olunca, ondan **السِّين**’in meddi gidince **الياء** geri döndü.

Dedim: **سَيْطَرَ : يُسَيْطِر**. **فَيْعل** vezni üzere geldi; o da **مُسَيْطر**’dır. Meçhul fiili kullanılmadı. Arapların sözünde vardıkları yere varılır.

Leys’in sözü: “( قِسْمَةٌ ) (en-Necm: 22) **فِعْلى** üzerine bina edildi dense hata olmazdı” — bu, nahivcilere göre hatadır; çünkü **فِعلى** isim olarak geldi, sıfat olarak gelmedi. Ve **( ضيزى )** onlara göre **فُعلَى**’dır. **الضّاد** , sâkin **الياء** sebebiyle kesrelendi. O, “hakkını **ضِزْته**; onu **أَضِيزُه**: onu eksilttiğim zaman”dandır. Onun tefsiri **الضاد** kitabında geçti.

Ebû Duvâd el-İyâdî’nin sözüne gelince:
Ve görüyorum ki ölüm, Hadr’dan, ehlinin rabbi olan **السّاطِرُونِ** üzerine sarkmış
Şüphesiz **السّاطرون** , Acem krallarından bir kralın adıdır; Hadr’da otururdu. O, Dicle ile Fırat arasında bir şehirdir. Zü’l-ektâf Sâbûr ona gazâ etti; onu aldı ve öldürdü. Ve ‘Adiyy b. Zeyd’in sözü:
Sanki tükürüğü, sabah yağmurunun bir sağanağıdır
Nef‘in gözcüsünü takip edince **مُسْطارا**
Ebû Nasr dedi: **المُسْطار**: gökte yükselen tozdur. Ve denildi ki: Aslında **مُستطاراً** idi; sonra **التاء** hazfedildi; tıpkı “**اسْطَاع**”ı “**استطاع**” yerinde dedikleri gibi. Ve ‘Adiyy b. er-Rikâ‘ dedi:
**مُسطَارةٌ**; onun şiddeti başta gitti
Sanki bıyığı, onda bir dağınıklık bulunan şeydendir
Ve yine dedi:
Misafirleri ağırlar, bir sıkıntı sıkıştırınca
**مُسطارَ ماشيةٍ**; ancak sıkılınca (sağılmış) oldu
Sütü şarap menzilesine koydu. Diyor ki: İnsanlar kıtlığa düşerse onlara **الصَّرِيف** içiririz. Bu, **المستطار**’ın yeni (lafız) olduğuna delalet eder. Ve “o ekşidir” diyen, isabet etmemiştir.

**سرط** : Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: “Yemeği **سَرِطتُ** ve **زَرَدْتُه**” denir: onu yuttuğum zaman; onu **أَسْرِطه سَرْطاً** (yutarım). **سَرَطتُ** caiz değildir. Arap darb-ı mesellerinden: “Almak **سَرَطان**’dır; ödemek **لَيّان**’dır.” Bazısı der ki: “Almak **سُرّيْطى**; ödemek **ضُرّيْطى**.” Bazısı da der ki: “Almak **سُرَّيْطٌ**; ödemek **ضُرّيْط**.”
Ve bir bedevîyi işittim, diyordu ki: “Almak **سِرِّيَطى**; ödemek **ضِرِّيَطِى**.” Bunların hepsi, Arapların konuştuğu sahih lügatlerdir; hepsindeki mana: sen almayı seversin, vermeyi kerih görürsün.

Ve “yemeği **استَرَط** etti” denir: onu yuttuğu zaman. Yüce ve Aziz Allah’ın sözü: ( اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ) (el-Fâtiha: 6): **الصاد** ile yazıldı; asıl **السِّين**’dir; manası: bizi apaçık yol üzere sabit kıl.
Cerîr dedi:
Müminlerin emiri bir **صِراطٍ** üzerindedir
Su yolları eğrilince (o) dosdoğrudur
Ferrâ dedi: **المَوارد**: suya giden yollardır; onun teki **مَوْرِدة**’dir.

Ferrâ dedi: **السّين**’den sonra **طاء** veya **قاف** veya **غين** veya **خاء** olursa, o **السِّين** **صاد**’a çevrilir. Dedi: Bel‘anber’den bir topluluk, **السّين** önde olup sonra **طاء** veya **قاف** veya **غَين** veya **خاء** gelince onu **صاد** yapar. Bunun sebebi, **الطاء**’ın, dilini damağına koyduğun bir harf olmasıdır; ses onunla kapanır; böylece **السّين** **صاد**’a çevrildi; sureti **الطاء**’ın sureti oldu. Çıkış yeri bir olsun diye onu hafiflettiler; tıpkı idğamı hafiflettikleri gibi. Bundan: “**السِّراطُ**” ve “**الصِّراط**” sözleri. Dedi: **الصاد** ile olan, kitabın geldiği ilk Kureyş lügatidir. Dedi: Arapların çoğu onu **سِيناً** yapar. Başkası dedi ki: Apaçık yola ancak **سِراط** denildi; çünkü o, çokça gidip gelmeleri sebebiyle geçenleri yutar gibi (**يَسْتَرِط**) idi.

Leys dedi: **السِّرِطْراطُ** ve **السَّرَطْراط**—**السّين** ve **الراء** fethasıyla—bu, **الفالُوذَج**’dir.
Dedim: Kesre ile olan, benzerleri bulunan iyi bir lügattir; **جِلِبْلاَب** ve **سِجِلاَّط** gibi. Ama **سَرَطْرَاط** için bir benzer bilmiyorum. Ve falûzec’e **سِرِطْرَاطٍ** denildi; onda **الطاء** ve **الراء** tekrar edildi: onu vasfetmede mübalağa ve onu yiyenin, onu yutup boğazında kolayca geçirdiğinde (**سَرَطَه** ve **أَساغَه**) duyduğu lezzet sebebiyle.

Ve adam hızlı yiyen olunca ona: **مِسْرَط** ve **سُرَط** ve **سَرَّاط** denir.

Leys dedi: **السَّرطان**: su yaratıklarındandır; Farslar ona: **( عُخْ )** der. Dedi: **السَّرَطان**: göğün burçlarından bir burçtur. Ve **السَّرَطان**: binek hayvanlarının ayaklarında beliren bir hastalıktır.

Halîl’den başkası dedi: **السَّرَطان**: insanın boğazında ortaya çıkan, **الدُّبَيْلَة**’ye benzeyen kanlı bir hastalıktır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والطاء وما يثلثهما)
(سطع) السين والطاء والعين أصلٌ يدلُّ على طول الشيء وارتفاعِهِ في الهواء. فمن ذلك السَّطع، وهو طول العنق. ويقال ظليم أسطَعُ، ونَعامة سَطْعاء. ومن الباب السِّطاع، وهو عمود من عُمُد البيت. قال القطاميّ:
أليسُوا بالأُولى قَسَطوا جميعاً  *** على النُّعمانِ وابتدروا السِّطاعا([1])ويقال سَطَع الغبارُ* وسطعت الرائحة، إذا ارتفعت. والسَّطْع: ارتفاع صوت الشيء إذا ضربتَ عليه شيئاً. يقال سطعَه. ويقال: إنَّ السَّطيع الصبح. وهذا إنْ صحَّ فهو من قياس الباب؛ لأنه شيء يعلو ويرتفع. فأما السِّطاع في شعر هذيل فهو جَبَل بِعينه([2]).
(سطل) السين والطاء واللام ليس بشيء. على أنَّهم يسمُّون إناء من الآنية سَطلاً وسَيْطلا.
(سطم) السين والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على أصل شيء ومجتمَعِهِ. يقولون: الأسطمّ: مجتمع البحر. ويقال هذه أُسْطُمَّةُ الحَسَب، وهي واسطته. والناس في أُسطُمّة الأمر. ويقال إنَّ الأسطمّ والسِّطام: نَصل السيف. وفي الحديث: "سِطَام الناس" أي حَدُّهم.
(سطن) السين والطاء والنون، هو على مذهب الخليل أصلٌ، لأنه يجعل النون فيه أصلية. قال الخليل: أُسْطُوانة أُفْعُوَالة. تقول هذه أساطينُ مُسَطَّنة. قال: ويقال جملٌ أُسطوانٌ، إذا كان مرتفعاً. قال:
* جَرَّبْنَ منِّي أُسطواناً أَعْنَقَا([3]) *
(سطا) السين والطاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على القهر والعلوّ. يقال سطا عليه يسطو، وذلك إذا قهره ببطش. ويقال فرسٌ ساطٍ، إذا سطا على سائر الخيل. والفحلُ يسطو على طَرُوقته. ويقال سطا الرَّاعي على الشاة، إذا مات ولدُها في بطنها فسطا عليها فأخرجَه. ويقال سطا الماء، إذا كثُر. وقال بعض أهل اللغة في الفرس السَّاطي: هو الذي يرفع ذنبه في الحُضْر. قال الشيبانيّ:  السَّاطي: البعير إذا اغتلم خرج من إبلٍ إلى إبل. قال:
* هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) *
(سطح) السين والطاء والحاء أصلٌ يدلّ على بسط الشيء ومَدّه، من ذلك السَّطْح معروف. وسَطح كلِّ شيء: أعلاه الممتدُّ معه. ويقال انْسَطَح الرجلُ، إذا امتدَّ على قفاه فلم يتحرَّك، ولذلك سمِّي المنبسط على قفاه من الزَّمانة سَطيحاً. وسطيحٌ الكاهن سُمّي سطيحاً لأنه كذلك خُلِقَ بلا عَظْم. والمَسْطَح، بفتح الميم: الموضع الذي يبسط فيه التَّمر. والمِسطح، بكسر الميم: الخِباء، والجمع مساطح. قال الشاعر:
تَعَرَّضَ ضَيْطَارُو خُزاعةَ دوننا  *** وما خير ضَيْطارٍ يقلِّبُ مِسطَحا([5])وإّنّما سمِّيَ بذلك لأنه تمدُّ الخيمةُ به مَدَّا. والسَّطيحة: المزادة، وإنّما سمِّيت بذلك لأنّه إذا سقط انسطح، أي امتَدَّ. والسُّطَّاح: نبت من نبات الأرض، وذلك أنّه ينبسط على الأرض.
(سطر) السين والطاء والراء أصلٌ مطّرد يدلُّ على اصطفافِ الشيء، كالكتاب والشجر، وكلِّ شيء اصطَفَّ. فأمَّا الأساطير فكأنها أشياءُ كُتبت من الباطل فصار ذلك اسماً لها، مخصوصاً بها. يقال سَطَّر فلانٌ علينا تسطيراً، إذا جاء بالأباطيل. وواحد الأساطير إسطار وأُسطورة.
ومما شذ عن الباب المُسَيطِر([6])، وهو المتعهّد للشيء المتسلّط عليه.
---------------------ــ
([1]) ديوان القطامي 41 واللسان (سطع). وفي شرح الديوان: "أراد قتل عمرو بن كلثوم عمرو بن هند".
([2]) يعني في قول صخر الغي الهذلي. اللسان (سطع):
فذاك السطاع خلاف النجا *** ء تحسبه ذا طلاء نتيفا
    وقصيدته في شرح السكري للهذليين 42 ونسخة الشنقيطي 57.
([3]) لرؤبة في اللسان  (سطن).
([4]) لزياد الطماحي، كما في اللسان (سطا).
([5]) البيت لمالك بن عوف النصري، كما في اللسان (سطح، ضطر). وقد سبق في (2: 102).
([6]) في الأصل: "المسطير"، صوابه من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** ve **الطاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**سطع**) **السين** ve **الطاء** ve **العين**; bir asıl(=kök)tır; şeyin uzunluğuna ve havada yükselmesine delâlet eder. Bundan: **السَّطع**; o, boynun uzunluğudur. Ve denir: **ظليم أسطَعُ** ve **نَعامة سَطْعاء**. Ve babdan: **السِّطاع**; o, evin direklerinden bir direktir. **القطاميّ** dedi ki:
أليسُوا بالأُولى قَسَطوا جميعاً  *** على النُّعمانِ وابتدروا السِّطاعا([1])
Ve denir: **سَطَع الغبارُ** ve **سطعت الرائحة**; yükseldiği zaman. Ve **السَّطْع**: bir şeye bir şey vurduğun zaman o şeyin sesinin yükselmesidir. Denir: **سطعَه**. Ve denir: muhakkak **السَّطيع** sabah(=sabah aydınlığı)dır. Bu sahih olursa, o babın kıyasındandır; çünkü o, yükselen ve yükselip çıkan bir şeydir. Amma **السِّطاع** Hüzeyl şiirinde ise, bizzat kendisiyle bir dağdır([2]).

(**سطل**) **السين** ve **الطاء** ve **اللام** bir şey değildir. Şu var ki onlar kaplardan bir kabı **سَطلاً** ve **سَيْطلا** diye adlandırırlar.

(**سطم**) **السين** ve **الطاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyin aslına ve onun toplanma yerine delâlet eder. Derler: **الأسطمّ**: denizin toplandığı yer. Ve denir: bu, **أُسْطُمَّةُ الحَسَب**’dır; o, onun vasıtasıdır. Ve insanlar işin **أُسطُمّة**’sindedir. Ve denir: muhakkak **الأسطمّ** ve **السِّطام**: kılıcın ağzıdır. Ve hadiste: " **سِطَام الناس** " yani onların keskinliği(=ucu).

(**سطن**) **السين** ve **الطاء** ve **النون**; Halîl’in mezhebine göre o bir asıldır; çünkü o, **النون**’u onda aslî kılar. **الخليل** dedi: **أُسْطُوانة** **أُفْعُوَالة**’dır. Dersin: bunlar **أساطينُ مُسَطَّنة**’dir. Dedi: ve denir: **جملٌ أُسطوانٌ**; yüksek olduğu zaman. Dedi:
* جَرَّبْنَ منِّي أُسطواناً أَعْنَقَا([3]) *

(**سطا**) **السين** ve **الطاء** ve illetli harf; bir asıldır; kahra ve yüceliğe delâlet eder. Denir: **سطا عليه يسطو**; bu, onu zorla yenip ezmesiyle kahrettiği zamandır. Ve denir: **فرسٌ ساطٍ**; diğer bütün atların üzerine saldırıp üstün geldiği zaman. Ve aygır, **طَرُوقته**’sine saldırıp üstün gelir. Ve denir: **سطا الرَّاعي على الشاة**; onun yavrusu karnında öldüğü zaman, ona saldırıp üstün gelir de onu çıkarır. Ve denir: **سطا الماء**; çoğaldığı zaman. Ve dil ehlinden bazıları **الفرس السَّاطي** hakkında dedi: o, yürüyüşte kuyruğunu kaldıran kimsedir. **الشيبانيّ** dedi: **السَّاطي**: deve, azgınlaştığı zaman develerden develere çıkar(=geçer). Dedi:
* هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) *

(**سطح**) **السين** ve **الطاء** ve **الحاء**; bir asıldır; şeyin yayılmasına ve uzatılmasına delâlet eder; bundan **السَّطْح** mâlûmdur. Ve her şeyin **سَطح**’ı: onunla birlikte uzayıp giden en üst kısmıdır. Ve denir: **انْسَطَح الرجلُ**; sırtüstü uzanıp hareket etmediği zaman; bundan dolayı, zamâneden(=sakatlıktan) sırtüstü yayılıp kalan kimseye **سَطيحاً** adı verildi. Ve kâhin **سطيحٌ**’a **سطيحاً** adı verildi; çünkü o, öyle yaratıldı: kemiksiz. Ve **المَسْطَح**, mîm’in fethiyle: hurmanın yayıldığı yer. Ve **المِسطح**, mîm’in kesriyle: çadır; çoğulu **مساطح**. Şair dedi:
تَعَرَّضَ ضَيْطَارُو خُزاعةَ دوننا  *** وما خير ضَيْطارٍ يقلِّبُ مِسطَحا([5])
Ancak ona bu ad verildi; çünkü çadır onunla bir uzatmayla uzatılır. Ve **السَّطيحة**: su tulumu; ancak ona bu ad verildi; çünkü düştüğü zaman **انسطح** eder; yani uzar. Ve **السُّطَّاح**: yer bitkilerinden bir bitkidir; çünkü o, yer üzerine yayılır.

(**سطر**) **السين** ve **الطاء** ve **الراء**; düzenli bir asıldır; kitab ve ağaç gibi, ve saf saf dizilen her şey gibi, şeyin dizilişine delâlet eder. Amma **الأساطير** ise, sanki bâtıldan yazılmış şeylerdir de bu, ona bir isim oldu; ona mahsus kılınmış. Denir: **سَطَّر فلانٌ علينا تسطيراً**; bâtılları getirdiği zaman. Ve **الأساطير**’in teki **إسطار** ve **أُسطورة**’dur.
Ve babdan şâz olanlardan: **المُسَيطِر**([6]); o, şeye kefil olan, onun üzerine musallat olan kimsedir.

---------------------ــ
([1]) **القطامي** divanı 41 ve **اللسان** (**سطع**). Ve divanın şerhinde: "Amr b. Kulthûm’u, Amr b. Hind’i öldürmeyi kastetti."
([2]) Yani Sakhr el-Gayy el-Huzelî’nin sözü içinde. **اللسان** (**سطع**):
فذاك السطاع خلاف النجا *** ء تحسبه ذا طلاء نتيفا
Ve kasidesi, es-Sukkarî’nin Huzelîler şerhinde 42 ve eş-Şankîtî nüshası 57.
([3]) Ru’be’nindir; **اللسان** (**سطن**) içinde.
([4]) Ziyâd et-Tamâhî’nindir; **اللسان** (**سطا**) içinde olduğu gibi.
([5]) Beyit, Mâlik b. ‘Avf en-Nasrî’nindir; **اللسان** (**سطح**، **ضطر**) içinde olduğu gibi. Ve (2: 102)’de geçti.
([6]) Asılda: " **المسطير** "; doğrusu **المجمل**’dendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السطر والسطر: الصف من الكتابة، ومن الشجر المغروس، ومن القوم الوقوف، وسطر فلان كذا: كتب سطرا سطرا، قال تعالى: ﴿ن والقلم وما يسطرون﴾ [القلم/1]، وقال تعالى: ﴿والطور *** وكتاب مسطور﴾ [الطور/1 - 2]، وقال: ﴿كان ذلك في الكتاب مسطورا﴾ [الإسراء/58]، أي: مثبتا محفوظا، وجمع السطر أسطر، وسطور، وأسطار، قال الشاعر:
*إني وأسطار سطرن سطرا*
(هذا شطر بيت، وعجزه:
*لقائل يا نصر نصر نصرا*
وهو لذي الرمة، وقيل لرؤبة بن العجاج، وهو في ديوان رؤبة ص 174؛ وشواهد سيبويه 1/304؛ وشذور الذهب ص 564؛ وابن يعيش 2/3)
وأما قوله: ﴿أساطير الأولين﴾ [الأنعام/24]، فقد قال المبرد: هي جمع أسطورة، نحو: أرجوحة وأراجيح، وأثفية وأثافي، وأحدوثة وأحاديث. وقوله تعالى: ﴿وإذا قيل لهم ماذا أنزل ربكم قالوا أساطير الأولين﴾ [النحل/24]، أي: كتبوه كذبا ومينا، فيما زعموا، نحو قوله تعالى: ﴿أساطير الأولين اكتتبها فهي تملى عليه بكرة وأصيلا﴾ [الفرقان/5]، وقوله تعالى: ﴿فذكر إنما أنت مذكر *** لست عليهم بمسيطر﴾ [الغاشية/21 - 22]، وقوله: ﴿أم هم الميسطرون﴾ [الطور/37]، فإنه يقال: تسيطر فلان على كذا، وسيطر عليه: إذا أقام عليه قيام سطر، يقول: لست عليهم بقائم. واستعمال (المسيطر) ههنا كاستعمال (القائم) في قوله: ﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت﴾ [الرعد/33]، و (حفيظ) في قوله: ﴿وما أنا عليكم بحفيظ﴾ [الأنعام/104]، قيل: معناه لست عليهم بحفيظ، فيكون المسيطر (كالكاتب) في قوله: ﴿ورسلنا لديهم يكتبون﴾ [الزخرف/80]، وهذه الكتابة هي المذكورة في قوله: ﴿ألم تعلم أن الله يعلم ما في السماء والأرض إن ذلك في كتاب إن ذلك على الله يسير﴾ [الحج/70].

##### Türkçe

- **السطر** ve **السطر**: yazıdan bir saf; dikilmiş ağaçtan; ayakta duran kavimden (bir saf). Ve “falanca şunu **سطر** etti”: satır satır bir satır yazdı. Yüce Allah dedi ki: ﴿ن والقلم وما يسطرون﴾ [القلم/1], ve Yüce Allah dedi ki: ﴿والطور *** وكتاب مسطور﴾ [الطور/1 - 2], ve dedi ki: ﴿كان ذلك في الكتاب مسطورا﴾ [الإسراء/58], yani: sabitlenmiş, korunmuş. **السطر**’ın çoğulu **أسطر** ve **سطور** ve **أسطار**’dır. Şair dedi ki:
*إني وأسطار سطرن سطرا*
(Bu bir beytin yarısıdır; ikinci yarısı:
*لقائل يا نصر نصر نصرا*
ve o, Zü’r-Rumme’nindir; ve Ru’be b. el-‘Accâc’ındır denildi; ve o, Ru’be’nin divanında s. 174’tedir; ve Sîbeveyh’in şahitleri 1/304; ve Şüzûru’z-Zeheb s. 564; ve İbn Ya‘îş 2/3)

Ve ﴿أساطير الأولين﴾ [الأنعام/24] sözüne gelince: el-Müberred dedi ki: o, **أسطورة**’nın çoğuludur; şu gibi: **أرجوحة** ve **أراجيح**, ve **أثفية** ve **أثافي**, ve **أحدوثة** ve **أحاديث**. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿وإذا قيل لهم ماذا أنزل ربكم قالوا أساطير الأولين﴾ [النحل/24], yani: onu yalan ve iftira olarak yazdılar; iddia ettikleri üzere; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿أساطير الأولين اكتتبها فهي تملى عليه بكرة وأصيلا﴾ [الفرقان/5]. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿فذكر إنما أنت مذكر *** لست عليهم بمسيطر﴾ [الغاشية/21 - 22], ve sözü: ﴿أم هم الميسطرون﴾ [الطور/37]; çünkü denir ki: falanca şuna **تسيطر** etti, ve onun üzerine **سيطر** etti: onun üzerinde satır duruşu gibi bir duruş ikame ettiğinde; der ki: “Ben onların üzerinde duran değilim.” Ve burada **المسيطر**’ın kullanımı, O’nun sözü: ﴿أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت﴾ [الرعد/33] içindeki **القائم**’ın kullanımı gibidir; ve O’nun sözü: ﴿وما أنا عليكم بحفيظ﴾ [الأنعام/104] içindeki **حفيظ** (gibi). Denildi ki: manası “Ben onların üzerinde **حفيظ** değilim”dir; böylece **المسيطر**, O’nun sözü: ﴿ورسلنا لديهم يكتبون﴾ [الزخرف/80] içindeki **كالكاتب** gibi olur. Ve bu yazma, O’nun sözü: ﴿ألم تعلم أن الله يعلم ما في السماء والأرض إن ذلك في كتاب إن ذلك على الله يسير﴾ [الحج/70] içinde zikredilen yazmadır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ط ر
سطر واستطر‏:‏ كتب‏.‏
وكتب سطراً من كتابه وسطراً وأسطرا وسطـورا وأسطـاراً وهـذه أسطـورة مـن أساطير الأولين‏:‏ مما سطّروا من أعاجيب أحاديثهم وسطر علينا فلان‏:‏ قص علينا من أساطيرهم‏.‏
وهو مسيطر علينا ومتسيطر‏:‏ متسلط ومالك سيطرت علينا وتسيطرت وما هذه السيطرة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بنى سطراً من بنائه‏.‏
وغرس سطراً من وديّه‏:‏ صفاً‏.‏
وقال ابن مقبل‏:‏ لهم ظعن سطر تخال زهاءها إذا ما حزاها الآل من ساعة نخلاً أي بعد ساعة من مسيرهن‏.‏

##### Türkçe

س ط ر
**سطر** ve **استطر**: yazdı.
Ve kitabından bir satır, bir satır yazdı; ve satırlar, satırlar ve satırlar (yazdı); ve bu, evvelkilerin masallarından bir masaldır: onların, hadiselerinin acayiplerinden satır satır yazdıkları şeylerdendir. Ve falan kimse bize satır satır yazdı: bize onların masallarından anlattı.
Ve o, bize musallattır ve musallat kesilmiştir: zorba ve sahip; bize musallat oldu ve musallat kesildi; ve bu musallatlık da nedir.
Ve mecazdandır: yapısından bir satır bina etti.
Ve fidanlığından bir satır dikti: bir sıra.
İbn Mukbil dedi ki:
Onların göçü bir satırdır; onun güzelliğini, serap onu bir saatten (sonra) sürüklediği vakit hurma sanırsın; yani onların yürüyüşlerinden bir saat sonra.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّطْرُ والسَّطَرُ: الصَّفُّ من الكتاب والشجر والنخل ونحوها؛ قال جرير:
مَنْ شاءَ بايَعْتُه مالي وخُلْعَتَه،
ما يَكْمُلُ التِّيمُ في ديوانِهمْ سَطَرا
والجمعُ من كل ذلك أَسْطُرٌ وأَسْطارٌ وأَساطِيرُ؛ عن اللحياني، وسُطورٌ. ويقال: بَنى سَطْراً وغَرَسَ سَطْراً. والسَّطْرُ: الخَطُّ والكتابة، وهو في الأَصل مصدر. الليث: يقال سَطْرٌ من كُتُبٍ وسَطْرٌ من شجر معزولين ونحو ذلك؛ وأَنشد:
إِني وأَسْطارٍ سُطِرْنَ سَطْرا
لقائلٌ: يا نَصْرُ نَصْراً نَصْرَا
وقال الزجاج في قوله تعالى: وقالوا أَساطير الأَوّلين؛ خَبَرٌ لابتداء محذوف، المعنى وقالوا الذي جاء به أَساطير الأَولين، معناه سَطَّرَهُ الأَوَّلون، وواحدُ الأَساطير أُسْطُورَةٌ، كما قالوا أُحْدُوثَةٌ وأَحاديث. وسَطَرَ بَسْطُرُ إِذا كتب؛ قال الله تعالى: ن والقلم وما يَسْطُرُونَ؛ أَي وما تكتب الملائكة؛ وقد سَطَرَ الكتابَ يَسْطُرُه سَطْراً وسَطَّرَه واسْتَطَرَه. وفي التنزيل: وكل صغير وكبير مُسْتَطَرٌ. وسَطَرَ يَسْطُرُ سَطْراً: كتب، واسْتَطَرَ مِثْلُهُ. قال أَبو سعيد الضرير: سمعت أَعرابيّاً فصيحاً يقول: أَسْطَرَ فلانٌ اسمي أَي تجاوز السَّطْرَ الذي فيه اسمي، فإِذا كتبه قيل: سَطَرَهُ. ويقال: سَطَرَ فلانٌ فلاناً بالسيف سَطْراً إِذا قطعه به كَأَنَّهُ سَطْرٌ مَسْطُورٌ؛ ومنه قيل لسيف القَصَّابِ: ساطُورٌ.
الفراء: يقال للقصاب ساطِرٌ وسَطَّارٌ وشَطَّابٌ ومُشَقِّصٌ ولَحَّامٌ وقُدَارٌ وجَزَّارٌ.
وقال ابن بُزُرج: يقولون للرجل إِذا أَخطأَ فَكَنَوْا عن خَطَئِهِ: أَسْطَرَ فلانٌ اليومَ، وهو الإِسْطارُ بمعنى الإِخْطاءِ. قال الأَزهري: هو ما حكاه الضرير عن الأَعرابي أَسْطَرَ اسمي أَي جاوز السَّطْرَ الذي هو فيه.
والأَساطِيرُ: الأَباطِيلُ. والأَساطِيرُ: أَحاديثُ لا نظام لها، واحدتها إِسْطارٌ وإِسْطارَةٌ، بالكسر، وأُسْطِيرٌ وأُسْطِيرَةٌ وأُسْطُورٌ وأُسْطُورَةٌ، بالضم. وقال قوم: أَساطِيرُ جمعُ أَسْطارٍ وأَسْطارٌ جمعُ سَطْرٍ. وقال أَبو عبيدة: جُمِعَ سَطْرٌ على أَسْطُرٍ ثم جُمِعَ أَسْطُرٌ على أَساطير، وقال أَبو أُسطورة وأُسطير وأُسطيرة إِلى العشرة. قال: ويقال سَطْرٌ ويجمع إِلى العشرة أَسْطاراً، ثم أَساطيرُ جمعُ الجمعِ. وسَطَّرَها: أَلَّفَها. وسَطَّرَ علينا: أََتانا بالأَساطِيرِ. الليث: يقال سَطَّرَ فلانٌ علينا يُسَطْرُ إِذا جاء بأَحاديث تشبه الباطل. يقال: هو يُسَطِّرُ ما لا أَصل له أَي يؤلف. وفي حديث الحسن: سأَله الأَشعث عن شيء من القرآن فقال له: والله إِنك ما تُسَيْطِرُ عَلَيَّ بشيء أَي ما تُرَوِّجُ. يقال: سَطَّرَ فلانٌ على فلان إِذا زخرف له الأَقاويلَ ونَمَِّّْقَها، وتلك الأَقاويلُ الأَساطِيرُ والسُّطُرُ.
والمُسَيْطِرُ والمُصَيْطِرُ: المُسَلَّطُ على الشيء لِيُشْرِف عليه ويَتَعَهَّدَ أَحوالَه ويكتبَ عَمَلَهُ، وأَصله من السَّطْر لأَن الكتاب مُسَطَّرٌ، والذي يفعله مُسَطِّرٌ ومُسَيْطِرٌ. يقال: سَيْطَرْتَ علينا. وفي القرآن: لست عليهم بِمُسْيِطرٍ؛ أَي مُسَلَّطٍ. يقال: سَيْطَرَِ يُسَيِطِرُ وتَسَيطَرَ يتَسَيْطَرُ، فهو مُسَيْطِرٌ ومَتَسَيْطِرٌ، وقد تقلب السين صاداً لأَجل الطاء، وقال الفراء في قوله تعالى: أَم عندهم خزائن ربك أَم هم المُسَيْطِرُونَ؛ قال: المصيطرون كتابتها بالصاد وقراءتها بالسين، وقال الزجاج: المسيطرون الأَرباب المسلطون. يقال: قد تسيطر علينا وتصيطر، بالسين والصاد، والأَصل السين، وكل سين بعدها طاء يجوز أَن تقلب صاداً. يقال: سطر وصطر وسطا عليه وصطا. وسَطَرَه أَي صرعه.
والسَّطْرُ: السِّكَّةُ من النخل. والسَّطْرُ: العَتُودُ من المَعَزِ، وفي التهذيب: من الغنم، والصاد لغة. والمُسَيْطِرُ: الرقيب الحفيظ، وقيل: المتسلط، وبه فسر قوله عز وجل: لستَ عليهم بمسيطر، وقد سَيْطْرَ علينا وسَوْطَرَ. الليث: السَّيْطَرَةُ مصدر المسيطر، وهو الرقيب الحافظ المتعهد للشيء. يقال: قد سَيْطَرَ يُسَيْطِرُ، وفي مجهول فعله إِنما صار سُوطِر، ولم يقل سُيْطِرَ لأَن الياء ساكنة لا تثبت بعد ضمة، كما أَنك تقول من آيَسْتُ أُويِسَ يوأَسُ ومن اليقين أُوقِنَ يُوقَنُ، فإِذا جاءت ياء ساكنة بعد ضمة لم تثبت، ولكنها يجترها ما قبلها فيصيرها واواً في حال (* قوله:
«في حال» لعل بعد ذلك حذفاً والتقدير في حال تقلب الضمة كسرة للياء مثل وقولك أَعيس إلخ). مثل قولك أَعْيَسُ بَيِّنُ العِيسةِ وأَبيض وجمعه بِيضٌ، وهو فُعْلَةٌ وفُعْلٌ، فاجترت الياء ما قبلها فكسرته، وقالوا أَكْيَسُ كُوسَى وأَطْيَبُ طُوبَى، وإِنما تَوَخَّوْا في ذلك أَوضحه وأَحسنه، وأَيما فعلوا فهو القياس؛ وكذلك يقول بعضهم في قسمة ضِيزَى إِنما هو فُعْلَى، ولو قيل بنيت على فِعْلَى لم يكن خطأ، أَلا ترى أَن بعضهم يهمزها على كسرتها، فاستقبحوا أَن يقولوا سِيطِرَ لكثرة الكسرات، فلما تراوحت الضمة والكسرة كان الواو أَحسن، وأَما يُسَيْطَرُ فلما ذهبت منه مَدة السين رجعت الياء. قال أَبو منصور: سَيْطَرَ جاء على فَيْعَلَ، فهو مُسَيْطِرٌ، ولم يستعمل مجهول فعله، وينتهي في كلام العرب إِلى ما انتهوا إِليه. قال: وقول الليث لو قيل بنيتْ ضِيزَى على فِعْلَى لم يكن خطأَ، هذا عند النحويين خطأَ لأَن فِعْلَى جاءت اسماً ولم تجئ صفة، وضِيزَى عندهم فُعْلَى وكسرت الضاد من أَجل الياء الساكنة، وهي من ضِزْتُه حَقَّهُ أَضُيزُهُ إِذا نقصته، وهو مذكور في موضعه؛ وأَما قول أَبي دواد الإِيادي: وأَرى الموتَ قد تَدَلَّى، مِنَ الحَضْـ
ـرِ، عَلَى رَبِّ أَهلِهِ السَّاطِرونِ
فإِن الساطرون اسم ملك من العجم كان يسكن الحضر، وهو مدينة بين دِجْلَةَ والفرات، غزاه سابور ذو الأَكتاف فأَخذه وقتله.
التهذيب: المُسْطَارُ الخمر الحامض، بتخفيف الراء، لغة رومية، وقيل: هي الحديثة المتغيرة الطعم والريح، وقال: المُسْطَارُ من أَسماء الخمر التي اعتصرت من أَبكار العنب حديثاً بلغة أَهل الشام، قال: وأُراه روميّاً لأَنه لا يشبه أَبنية كلام العرب؛ قال: ويقال المُسْطار بالسين، قال: وهكذا رواه أَبو عبيد في باب الخمر وقال: هو الحامض منه. قال الأَزهري: المسطار أَظنه مفتعلاً من صار قلبت التاء طاء. الجوهري: المسطار،
(* قوله:
«الجوهري المسطار بالكسر إلخ» في شرح القاموس قال الصاغاني: والصواب الضم، قال: وكان الكسائي يشدد الراء فهذا دليل على ضم الميم لأَنه يكون حينئذٍ من اسطارّ يسطارّ مثل ادهامّ يدهامّ). بكسر الميم، ضرب من الشراب فيه حموضة.

##### Türkçe

**السَّطْرُ** ve **السَّطَرُ**: kitapta, ağaçta, hurmada ve benzerlerinde “sıra”dır;
Cerîr dedi:
İsteyen kimseye malımı ve hil‘atını satmışımdır,
onların divanında **التِّيمُ** bir **سَطَرا** olarak tamam olmaz
Bunların hepsinin çoğulu **أَسْطُرٌ** ve **أَسْطارٌ** ve **أَساطِيرُ**’dür; Lihyânî’den (naklen),
ve **سُطورٌ**. Ve denir: “Bir **سَطْراً** bina etti” ve “Bir **سَطْراً** dikti.” Ve **السَّطْرُ**: çizgi ve yazıdır,
ve o aslında bir mastardır. Leys: denir ki “kitaplardan bir **سَطْرٌ**” ve “ayrılmış ağaçtan bir **سَطْرٌ**”
ve benzeri; ve şu beyti okudu:
Ben ve **أَسْطارٍ** ki **سُطِرْنَ سَطْرا**
bir söyleyici için: ey Nasr, Nasr’ı Nasr!
Ve Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “Ve dediler: **أَساطير الأَوّلين**”; (bu) hazfedilmiş bir başlangıcın haberidir,
mana: “Ve dediler: onun getirdiği şey **أَساطير الأَوّلين**’dir”; manası: onu
öncekiler satır satır yazmıştır; ve **الأَساطير**’in teki **أُسْطُورَةٌ**’dir, tıpkı “**أُحْدُوثَةٌ**” ve “**أَحاديث**” dedikleri gibi.
Ve **سَطَرَ** **يَسْطُرُ**: yazdığı zaman (böyledir); Allah تعالى dedi: **ن والقلم وما يَسْطُرُونَ**;
yani meleklerin yazdığı şey; ve “kitabı” **سَطَرَ** **يَسْطُرُه** **سَطْراً** ve **سَطَّرَه**
ve **اسْتَطَرَه**. Ve tenzilde: **وكل صغير وكبير مُسْتَطَرٌ**. Ve **سَطَرَ** **يَسْطُرُ**
**سَطْراً**: yazdı; ve **اسْتَطَرَ** onun gibidir. Ebû Sa‘îd ed-Darîr dedi: işittim
fasih bir bedevî şöyle diyordu: “Falan, ismimi **أَسْطَرَ** etti”; yani ismimin bulunduğu **السَّطْرَ**ı aştı,
artık onu yazdığı zaman “**سَطَرَهُ**” denir. Ve denir: “Falan, falanı kılıçla **سَطْراً** **سَطَرَ**”
yani onunla kesti; sanki o, yazılmış bir satır gibi bir **سَطْرٌ مَسْطُورٌ**’dur; bundan dolayı kasabın kılıcına:
**ساطُورٌ** denmiştir.
Ferrâ: kasaba **ساطِرٌ** ve **سَطَّارٌ** ve **شَطَّابٌ** ve **مُشَقِّصٌ** ve **لَحَّامٌ**
ve **قُدَارٌ** ve **جَزَّارٌ** denir.
İbn Buzurc dedi: adam hata ettiği zaman, hatasını kinaye ederek şöyle derler:
“Falan bugün **أَسْطَرَ** etti”; bu da **الإِسْطارُ**dur, “hata etmek” manasındadır. Ezherî dedi: bu,
Darîr’in bedevîden naklettiği şeydir: “İsmimi **أَسْطَرَ** etti”; yani içinde bulunduğu **السَّطْرَ**ı
aştı.
Ve **الأَساطِيرُ**: bâtıllardır. Ve **الأَساطِيرُ**: nizamı olmayan hadislerdir,
tekili **إِسْطارٌ** ve **إِسْطارَةٌ**’dır, kesre ile; ve **أُسْطِيرٌ** ve **أُسْطِيرَةٌ** ve **أُسْطُورٌ**
ve **أُسْطُورَةٌ**, damme ile. Ve bir kavim dedi: **أَساطِيرُ**, **أَسْطارٍ**’ın cem‘idir; **أَسْطارٌ** da
**سَطْرٍ**’ın cem‘idir. Ebû Ubeyde dedi: **سَطْرٌ**, **أَسْطُرٍ** üzerine cem‘ edildi; sonra **أَسْطُرٌ**
**أَساطير** üzerine cem‘ edildi; ve Ebû (Ubeyde): “**أُسطورة** ve **أُسطير** ve **أُسطيرة** on’a kadar (kullanılır)” dedi. Dedi ki: ve denir
**سَطْرٌ**; ve on’a kadar **أَسْطاراً** olarak cem‘ edilir; sonra **أَساطيرُ** cem‘in cem‘idir.
Ve “onu” **سَطَّرَها**: onu telif etti. Ve “bize” **سَطَّرَ علينا**: bize **الأَساطِيرِ** ile geldi. Leys:
denir: “Falan bize **سَطَّرَ** eder, **يُسَطْرُ**”; yani bâtıla benzeyen hadislerle geldiği zaman. Denir:
“o, aslı olmayan şeyi **يُسَطِّرُ** eder”; yani telif eder. Hasan’ın hadisinde: Eş‘as ona
Kur’an’dan bir şey sordu; ona dedi ki: “Vallahi sen bana bir şey ile **تُسَيْطِرُ** edemezsin”; yani
“revaç veremezsin.” Denir: “Falan, falana karşı **سَطَّرَ** etti”; yani sözleri ona süsledi
ve onları ince işledi; o sözler **الأَساطِيرُ** ve **السُّطُرُ**dur.
Ve **المُسَيْطِرُ** ve **المُصَيْطِرُ**: bir şey üzerine musallat kılınmış olandır; ona nezaret etmek,
hallerini gözetmek ve amelini yazmak için; aslı **السَّطْر**dandır; çünkü yazı
satır satır yazılmıştır (**مُسَطَّرٌ**); bunu yapan da **مُسَطِّرٌ** ve **مُسَيْطِرٌ**dir. Denir: “Bize
**سَيْطَرْتَ** ettin.” Kur’an’da: **لست عليهم بِمُسْيِطرٍ**; yani musallat (değilsin). Denir:
**سَيْطَرَِ** **يُسَيِطِرُ** ve **تَسَيطَرَ** **يتَسَيْطَرُ**; o halde o, **مُسَيْطِرٌ** ve **مَتَسَيْطِرٌ**dir; ve
**السين** harfi, **الطاء** sebebiyle **صاد**’a çevrilebilir. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında:
**أَم عندهم خزائن ربك أَم هم المُسَيْطِرُونَ**; dedi ki: **المصيطرون** yazılışı **صاد** ile, okunuşu **السين** ile.
Zeccâc dedi: **المسيطرون** rablerdir, musallat kılınmış olanlardır. Denir: “Bize **تسيطر** ettin ve **تصيطر** ettin”,
**السين** ile ve **الصاد** ile; asıl olan **السين**’dir; ve her **سين**’den sonra **طاء** gelirse **صاد**’a çevrilmesi caizdir.
Denir: **سطر** ve **صطر** ve “üzerine **سطا** etti” ve “üzerine **صطا** etti.” Ve “onu” **سَطَرَه**: yani onu yere serdi.
Ve **السَّطْرُ**: hurmadan bir “sikke”dir (bir hat/şerit). Ve **السَّطْرُ**: keçiden bir **العَتُودُ**dur,
ve Tehzîb’de: koyundan; ve **الصاد** bir lehçedir. Ve **المُسَيْطِرُ**: gözeten, koruyan bekçidir; ve denildi:
müte­sallit olandır; bununla Yüce Allah’ın sözü tefsir edilmiştir: **لستَ عليهم بمسيطر**; ve “bize
**سَيْطْرَ** etti” ve “**سَوْطَرَ** etti.” Leys: **السَّيْطَرَةُ**, **المسيطر**’ın mastarıdır; o, bir şey için
gözeten, koruyan, taahhüt eden (kimsedir). Denir: **سَيْطَرَ** **يُسَيْطِرُ**; fiilinin meçhulünde ancak
**سُوطِر** oldu; **سُيْطِر** denmedi; çünkü **الياء** sâkindir, dammeden sonra sabit kalmaz; nitekim sen
**آيَسْتُ**’tan “**أُويِسَ** **يوأَسُ**” dersin; ve **اليقين**’den “**أُوقِنَ** **يُوقَنُ**” dersin; artık sâkin bir **ياء**
dammeden sonra gelince sabit kalmaz; fakat ondan önce olan onu kendine çeker de onu **واواً** yapar, şu halde
(* Sözü: “**في حال**” galiba bundan sonra bir hazif vardır; takdir: “**في حال** dammenin **ياء** için kesreye dönmesi halinde, senin ‘**أَعيس**’ vb. demen gibi). “**أَعْيَسُ**” dersin, **بَيِّنُ العِيسةِ**; ve “**أَبيض**” dersin; çoğulu **بِيضٌ**’dur; o da **فُعْلَةٌ** ve **فُعْلٌ**dür; böylece **الياء** kendinden öncekini kendine çekti de onu kesreledi; ve “**أَكْيَسُ** **كُوسَى**” ve “**أَطْيَبُ** **طُوبَى**” dediler; bunda ancak daha açık ve daha güzel olanı hedeflediler;
hangi şeyi yaparlarsa o kıyastır; bunun gibi, bazıları **ضِيزَى**’nın taksiminde der ki: o ancak **فُعْلَى**dır;
eğer “**فِعْلَى** üzerine bina edildi” denilse hata olmazdı; görmez misin ki bazıları onu kesresi üzerine hemzeler;
“**سِيطِرَ**” demeyi, kesrelerin çokluğundan çirkin gördüler; damme ile kesre arasında gidip gelince **الواو** daha güzel oldu;
amma **يُسَيْطَرُ** ise, ondan **السين**’in meddi gidince **الياء** geri döndü. Ebû Mansûr dedi: **سَيْطَرَ**,
**فَيْعَلَ** vezni üzere geldi; o halde o **مُسَيْطِرٌ**dir; fiilinin meçhulü kullanılmadı; ve Arapların sözünde
vardıkları yere kadar varılır. Dedi ki: Leys’in “**ضِيزَى** **فِعْلَى** üzerine bina edilse hata olmazdı” sözü,
nahivcilere göre hatadır; çünkü **فِعْلَى** isim olarak geldi, sıfat olarak gelmedi; **ضِيزَى** onların yanında **فُعْلَى**dır;
**الضاد** sâkin **الياء** sebebiyle kesrelendi; o, “hakkını eksilttiğin zaman” **ضِزْتُه حَقَّهُ أَضُيزُهُ**’dendir;
bu, yerinde zikredilmiştir; Ebû Duvâd el-İyâdî’nin sözüne gelince:
Ve ölümü, **الحَضْرِ**’den sarkmış görürüm,
onun ehlinin rabbi üzerine, **السَّاطِرونِ**
şüphesiz **الساطرون**, Acemden bir melikin adıdır; **الحضر**’da otururdu; o, Dicle ile Fırat arasında bir şehirdir;
Zü’l-ektâf Sâbûr ona gazâ etti; onu yakaladı ve öldürdü.
Tehzîb: **المُسْطَارُ**, ekşi şaraptır; **الراء**’ın hafifletilmesiyle; Rumca bir dildir; ve denildi: o,
tadı ve kokusu değişmiş yeni (şarap)tır; ve dedi: **المُسْطَارُ**, Şam ehlinin diliyle,
üzümün bakirelerinden yeni sıkılmış şarabın adlarındandır; dedi: ve onu Rumca görüyorum;
çünkü Arap sözünün binalarına benzemez; dedi: ve **المُسْطار** **السين** ile de denir; dedi: Ebû Ubeyd bunu
şarap babında böyle rivayet etti ve dedi: onun ekşi olanıdır. Ezherî dedi: **المسطار**ı,
zannederim **صار**’dan **مفتعلاً**dır; **التاء** **طاء**’a çevrilmiştir. Cevherî: **المسطار**,
(* Sözü: “Cevherî: **المسطار** kesre ile vb.” Kâmûs şerhinde Sâgânî dedi: doğrusu dammedir; dedi: Kisâî **الراء**’ı şeddelerdi; bu, **الميم**’in dammesine delildir; çünkü o vakit “**اسطارّ يسطارّ**”dan olur; “**ادهامّ يدهامّ**” gibi). **الميم**’in kesresiyle, içinde
ekşilik bulunan bir içki türüdür.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ط ر * * السَّطْرُ * الصف من الشيء يقال بنى سطرا وغرس سطرا و * السَّطْرُ * أيضا الخط والكتابة وهو في الأصل مصدر وبابه نصر و * سَطَراً * أيضا بفتحتين والجمع * أسْطارٌ * كسبب وأسباب وجمع الجمع * أسَاطِيرُ * وجمع السطر * أسْطُرٌ * و * سُطُورٌ * كأفلس وفلوس و * الأسَاطِيرُ * الأباطيل الواحد * أُسْطُورَةٌ * بالضم و * إسْطَارةٌ * بالكسر و * اسْتَطَرَ * كتب مثل سطر و * المُسَيْطِرُ * والمصيطر والمُسلط على غيره ليُشرف عليه ويتعهد أحواله ويكتب عمله قال الله تعالى ﴿لست عليهم بمُسَيْطِر﴾ و * المِسْطَارُ * بالكسر ضرب من الشراب فيه حموضة

##### Türkçe

* س ط ر * * **السَّطْرُ** * şeyden saf (sıra); “bir **سطر** bina etti” ve “bir **سطر** dikti” denir. Ve * **السَّطْرُ** * ayrıca çizgi ve yazıdır; aslında mastardır; babı **نصر**’dır. Ve * **سَطَراً** * da (iki fetha ile); çoğulu * **أسْطارٌ** * (sebeb ve **أسباب** gibi); çoğulun çoğulu * **أسَاطِيرُ** *; ve **السطر**’ın çoğulu * **أسْطُرٌ** * ve * **سُطُورٌ** * (**أفلس** ve **فلوس** gibi). Ve * **الأسَاطِيرُ** * bâtıllardır; tekili * **أُسْطُورَةٌ** * (damme ile) ve * **إسْطَارةٌ** * (kesre ile). Ve * **اسْتَطَرَ** * yazdı; **سطر** gibi. Ve * **المُسَيْطِرُ** * ve **المصيطر**: başkası üzerine musallat olan; onun üzerine nezaret etmek, hallerini gözetmek ve amelini yazmak için. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿لست عليهم بمُسَيْطِر﴾. Ve * **المِسْطَارُ** * (kesre ile): içinde ekşilik bulunan içecekten bir tür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السطر: الصف من الشيئ، كالكتاب والشجر والنخل وغيره، أي ما ذكر، وكان الظاهر: وغيرها، كما في الأصول ج أسطر وسطور وأسطار قال شيخنا: ظاهره أن أسطارا جمع سطر المفتوح، وليس كذلك، لما قررناه غير مرة أن فعلا بالفتح لا يجمع على أفعال في غير الألفاظ الثلاثة التي ذكرناها غير مرة،بل هو جمع لسطر المحرك، كأسباب وسبب، فالأولى تأخيره. قلت: أو تقديم قوله: ويحرك، قبل ذكر الجموع، كما فعله صاحب المحكم.
 وحج، أي جمع الجمع، أساطير، ذكر هذه الجموع اللحياني، ما عدا سطور. ويقال: بني سطرا من نخل، وغرس سطرا من شجر، أي صفا، وهو مجاز. الأصل في السطر: الخط والكتابة، قال الله تعالى  ن والقلم وما يسطرون  أي وما تكتب الملائكة.
 وسطر يسطر سطرا: كتب. ويحرك في الكل، وعزاه في المصباح لبني عجل، قال جرير:
  من شاء بايعته مالي وخلعـتـه                      ما يكمل التيم في ديوانهم سطر والجمع الأسطار، وأنشد:
  إني وأسطار سطرن سطرا
  لقائل: يا نصر نصرا نصرا ومن المجاز: السطر: السكة من النخل. السطر: العتود من المعز، وفي التهذيب: من الغنم، قاله ابن دريد، والصاد لغة. من المجاز: السطر: القطع بالسيف، يقال: سطر فلان فلانا سطرا: إذا قطعه به، كأنه سطر مسطور ومنه: الساطر، للقصاب، والساطور لما يقطع به.قال الفراء: يقال للقصاب، ساطر، وسطار، وشطاب، ومشقص، ولحام وقدار، وجزار.
 واستطره: كتبه.وفي التنزيل العزيز  وكل صغير وكبير مستطر  والأساطير: الأباطيل والأكاذيب والأحاديث لا نظام لها، جمع إسطار وإسطير، بكسرهما أسطور بالضم، وبالهاء في الكل. وقال قوم: أساطير : جمع أسطار وأسطار جمع سطر، وقال أبو عبيدة: جمع سطر على أسطر، ثم جمع أسطر على أساطر، أي بلا ياء. وقال أبو الحسن: لا واحد له. وقال اللحياني: واحد الأساطير أسطورة وأسطير وأسطيرة إلى العشرة ، قال: ويقال: سطر، ويجمع إلى العشرة أسطارا، ثم أساطير جمع الجمع، وقيل: أساطير:جمع سطر على غير قياس. وسطر تسطيرا: ألف الأكاذيب. سطر علينا: أتانا وفي الأساس قص بالأساطير، قال الليث: يقال: سطر فلان علينا يسطر، إذا جاء بأحاديث تشبه الباطل، يقال هو يسطر مالا أصل له، أي يؤلف.
 وفي حديث الحسن:  سأله الأشعث عن شئ من القرآن فقال له: والله إنك ما تسطر علي بشئ،  أي ما تروج، يقال: سطر فلان على فلان، إذا زخرف له الأقاويل ونمقها، وتلك الأقاويل الأساطير والسطر. والمسيطر: الرقيب الحافظ المتعهد للشيء قيل: هو المتسلط على الشيء ليشرف عليه ويتعهد أحواله، ويكتب عمله. وأصله من السطر، كالمسطر، كمحدث، والكتاب مسطر، كمعظم، وفي التنزيل العزيز  لست عليهم بمسيطر  أي بمسلط

  وقد سيطر عليهم، وسوطر، وتسيطر، وقد تقلب السين صادا، لأجل الطاء. وقال الفراء: في قوله تعالى  أم عندهم خزائن ربك أم هم المصيطرون  قال المصيطرون كتابتها بالصاد، وقراءتها بالسين. وقال الزجاج: المسيطرون: الأرباب المسلطون. يقال: قد تسيطر علينا وتصيطر، بالسين والصاد، والأصل السين، وكل سين بعدها طاء يجوز أن تقلب صادا، يقال سطر وصطر، وسطا عليه وصطا. وفي التهذيب: سيطر، جاء على فيعل، فهو مسيطر ولم يستعمل مجهول فعله، وننتهي في كلام العرب إلى ما انتهوا إليه.
 والمسطار بالضم هكذا هو مضبوط عندنا بالقلم، وضبطه الجوهري بالكسر، قال: الصأغاني: والصواب الضم، قال: وكان الكسائي يشدد الراء، فهذا أيضا دليل، على ضم الميم، لأنه يكون حينئذ من اسطار يسطار، مثل: ادهام يدهام: الخمرة الصارعة لشاربها، من سطره، إذا صرعه. أو الحامضة، قاله أبو عبيد، ورواه بالسين في باب الخمر، وقال الجوهري: ضرب من الشراب فيه حموضة، وزاد في التهذيب: لغة رومية أو هي الحديثة المتغيرة الطعم، والريح. وقال الأزهري: هي التي اعتصرت من أبكار العنب حديثا، بلغة أهل الشام، قال: وأراه روميا، لأنه لا يشبه أبنية كلام العرب، وهو بالصاد، ويقال بالسين قال: وأظنه مفتعلا من صار، قلبت التاء طاء. المسطار، بالضم: الغبار المرتفع في السماء، على التشبيه بصف النخل، أو غير ذلك ولم يتعرض له صاحب اللسان مع جمعه الغرائب.
 قال أبو سعيد الضرير: سمعت أعرابيا فصيحا يقول: أسطر فلان اسمي، أي تجاوز السطر الذي فيه اسمي، فإذا كتبه قيل: سطره. أسطر فلان: أخطأ في قراءته، وهو قول ابن بزرج، يقولون للرجل إذا أخطأ فكنوا عن خطئه: أسطر فلان اليوم، وهو الإسطار بمعنى الإخطاء، قال الأزهري: هو ما حكاه الضرير عن الأعرابي، أسطر اسمي، أي جاوز السطر الذي هو فيه أما قول أبي دواد الإيادي:
  وأرى الموت قد تدلى من الحض                      ر على رب أهله الساطـرون فإن الساطرون: اسم ملك من ملوك العجم، كان يسكن الحضر مدينة بين دجلة والفرات قتله سابور ذو الأكتاف، وقد تقدمت الإشارة إليه في ح-ض-ر. من المجاز: السطرة، بالضم: الأمنية، يقال: سطر فلان أي منى صاحبه الأماني، نقله الصاغاني. سطرى، كسكرى: ة بدمشق الشام. ومما يستدرك عليه: السطار، ككتان: الجزار. وسطره، إذا صرعه. والمسطرة، بالكسر: ما يسطر به الكتاب. ومحمد بن الحسن بن ساطر الطبيب، هكذا قيده القطب في تاريخ مصر، قاله الحافظ في التبصير.

##### Türkçe

**السطر**: şeyden saf; kitap, ağaç, hurma ve başkası gibi; yani zikredilen şey; ve zahir olan: “ve başkaları”dır; asıllarda olduğu gibi. Çoğulu **أسطر** ve **سطور** ve **أسطار**. Şeyhimiz dedi: Zâhiri, **أسطارا**’nın fethalı **سطر**’ın çoğulu olduğudur; öyle değildir; çünkü biz, fethalı **فعلا**’nın, tekrar tekrar zikrettiğimiz üç lafız dışında, **أفعال** üzerine cem‘ olunmadığını, defalarca takrir ettik; bilakis o, harekeli **سطر**’ın cem‘idir; **أسباب** ve **سبب** gibi; bu sebeple onu tehir etmek daha evlâdır. Ben dedim: Yahut “**ويحرك**” sözünü, cem‘leri zikretmeden önce takdim etmek; **المحكم** sahibinin yaptığı gibi.

Ve **حج**; yani cem‘in cem‘i: **أساطير**. Bu cem‘leri, **اللحياني** zikretti; **سطور** hariç. Ve denir: hurmadan **سطرا** bina etti; ve ağaçtan **سطرا** dikti; yani bir saf; bu mecazdır. **السطر**’da asl olan: çizgi ve yazıdır. Allah Teâlâ dedi: **ن والقلم وما يسطرون**; yani meleklerin yazdığı şey.

Ve **سطر يسطر سطرا**: yazdı. Ve hepsinde harekelenir; ve onu **المصباح**’ta **بني عجل**’e nispet etti. **جرير** dedi:
من شاء بايعته مالي وخلعـتـه                      ما يكمل التيم في ديوانهم سطر
Çoğulu **الأسطار**. Ve şu beyit okunmuştur:
إني وأسطار سطرن سطرا
لقائل: يا نصر نصرا نصرا
Ve mecazdan: **السطر**: hurmadan yol/şerit. **السطر**: keçiden **العتود**; **التهذيب**’de: koyundan; bunu İbn Düreyd söyledi; ve **الصاد** bir lehçedir. Mecazdan: **السطر**: kılıçla kesme; denir: **سطر** falan, falanı **سطرا**; yani onu onunla kestiği zaman; sanki o, satır satır yazılmış bir satırdır. Ondan: **الساطر**, kasap için; ve **الساطور**, onunla kesilen şey için. **الفراء** dedi: kasaba **ساطر** denir; ve **سطار**; ve **شطاب**; ve **مشقص**; ve **لحام** ve **قدار**; ve **جزار**.

Ve **استطره**: onu yazdı. Ve aziz tenzilde: **وكل صغير وكبير مستطر**. Ve **الأساطير**: bâtıllar ve yalanlar ve nizamı olmayan hadislerdir; **إسطار** ve **إسطير**’in cem‘idir; ikisinin kesriyle; **أسطور** (zamm ile); ve hepsinde **الهاء** ile. Bir kavim dedi: **أساطير**: **أسطار**’ın cem‘idir; ve **أسطار** da **سطر**’ın cem‘idir. **أبو عبيدة** dedi: **سطر**’ı **أسطر** üzerine cem‘ etti; sonra **أسطر**’ı **أساطر** üzerine cem‘ etti; yani yâ’sız. **أبو الحسن** dedi: onun tekili yoktur. **اللحياني** dedi: **الأساطير**’in tekili **أسطورة** ve **أسطير** ve **أسطيرة**’dir; ona kadar (on sayısına kadar). Dedi: ve **سطر** denir; ve ona kadar **أسطارا** olarak cem‘ olunur; sonra **أساطير** cem‘in cem‘idir. Ve denildi: **أساطير**: kıyasa aykırı olarak **سطر**’ın cem‘idir. Ve **سطر تسطيرا**: yalanları uydurdu. **سطر علينا**: bize geldi. Ve **الأساس**’ta: **بالأساطير** ile kıssa anlattı. **الليث** dedi: denir: **سطر** falan bize, **يسطر**; bâtıla benzeyen hadisler getirdiği zaman; denir: o, aslı olmayan şeyi **يسطر**; yani telif eder.

Ve Hasan’ın hadisinde: **سأله الأشعث عن شئ من القرآن فقال له: والله إنك ما تسطر علي بشئ،**; yani sen (bana) hiçbir şeyi revaçlandırmıyorsun. Denir: **سطر** falan, falanın üzerine; ona sözleri süsleyip bezediği zaman; ve o sözler **الأساطير** ve **السطر**’dır. Ve **المسيطر**: gözeten, koruyan, şeye kefil olan; denildi: o, şeye musallat olan, ona nezaret etsin ve hallerini gözetip işini yazsın diye. Aslı **السطر**’dandır; **المسطر** gibi; **محدث** gibi; ve kitap **مسطر**’dır; **معظم** gibi. Ve aziz tenzilde: **لست عليهم بمسيطر**; yani musallat (kimse) değilsin.

Ve gerçekten onların üzerine **سيطر** etti; ve **سوطر**; ve **تسيطر** etti. Ve **السين**, **الطاء** sebebiyle **صادا** döndürülebilir. **الفراء** dedi: Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **أم عندهم خزائن ربك أم هم المصيطرون**; **المصيطرون**’un yazımı **بالصاد** iledir; kıraati **بالسين** iledir. **الزجاج** dedi: **المسيطرون**: musallat rablerdir. Denir: gerçekten bize **تسيطر** etti ve **تصيطر**; **بالسين** ve **الصاد** ile; asıl **السين**’dir. Ve her **سين**’in ardından **طاء** gelirse, **صادا** döndürülmesi caizdir; denir: **سطر** ve **صطر**; ve onun üzerine **سطا** etti ve **صطا**. **التهذيب**’de: **سيطر**, **فيعل** vezni üzere geldi; o halde o **مسيطر**’dır; ve fiilinin meçhulu kullanılmadı; ve Arapların sözünde vardıkları yere varırız.

Ve **المسطار** zamm ile; işte o, bizde kalemle böyle ضبط edilmiştir. **الجوهري** onu kesr ile ضبط etti. **الصأغاني** dedi: doğru olan zamm’dır. Dedi: ve **الكسائي** **الراء**’yı şeddelerdi; bu da, **الميم**’in zammına delildir; çünkü o vakit **اسطار يسطار**’dan olur; **ادهام يدهام** gibi: içenini yere seren şarap; **سطره**’dan; onu yere serdiği zaman. Yahut ekşi olan; bunu **أبو عبيد** söyledi; ve onu şarap babında **بالسين** ile rivayet etti. **الجوهري** dedi: içinde ekşilik bulunan bir içki türü. Ve **التهذيب**’de ziyade etti: Rumca bir dil; yahut o, tadı ve kokusu değişmiş yeni (içki)dir. **الأزهري** dedi: o, Şam ehlinin diliyle, yeni sıkılmış bakire üzümden sıkılandır. Dedi: ve ben onu Rumca görüyorum; çünkü Arapların sözünün binalarına benzemez; ve o **بالصاد** iledir; ve **بالسين** ile de denir. Dedi: ve ben onu, **صار**’dan uydurulmuş zannediyorum; **التاء** **طاء**’ya çevrildi. **المسطار** zamm ile: gökte yükselen toz; hurma safına yahut başka şeye benzetme üzere. **اللسان** sahibi, garipleri cem‘ etmesine rağmen, ona temas etmedi.

**أبو سعيد الضرير** dedi: fasih bir bedevîyi işittim, şöyle diyordu: falan, ismimi **أسطر** etti; yani ismimin bulunduğu satırı geçti. Onu yazdığı zaman: onu **سطره** denir. **أسطر** falan: kıraatinde hata etti; bu, İbn Bezrec’in sözüdür. Adam hata ettiğinde, hatasından kinaye ederek derler: falan bugün **أسطر** etti; ve bu, hata etmek manasında **الإسطار**’dır. **الأزهري** dedi: o, **الضرير**’in bedevîden hikâye ettiği şeydir: “ismimi **أسطر** etti”; yani içinde bulunduğu satırı geçti. أما Ebû Duvâd el-İyâdî’nin sözü:
وأرى الموت قد تدلى من الحض                      ر على رب أهله الساطـرون
Şu halde **الساطرون**: Acem krallarından bir kralın adıdır; Dicle ile Fırat arasında bir şehir olan Hadr’da otururdu; onu, omuzlar sahibi Sâbûr öldürdü; ona işaret, **ح-ض-ر**’da geçmişti. Mecazdan: **السطرة** zamm ile: temenni; denir: falan **سطر** etti; yani arkadaşına temenniler kurdurdu; bunu **الصاغاني** nakletti. **سطرى**; **سكرى** gibi: Şam Dımaşk’ta bir yer. Ve ona müstedrek olan şeylerdendir: **السطار**; **كتان** gibi: kasap. Ve **سطره**: onu yere serdiği zaman. Ve **المسطرة** kesr ile: kitap onunla satırlanır (çizilir) olan şey. Ve tabip Muhammed b. Hasan b. **ساطر**; **القطب** onu Mısır tarihi’nde böyle kaydetti; bunu **الحافظ** **التبصير**’de söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَطَرَ
1 سَطَرَ ذ , (S, M, Msb, &c.,) aor. سَطُرَ , (S, M, Msb;) inf. n. سَطْرٌ; (S, M, Msb, K; *) and ↓ سطّر; (M;) and ↓ استطر; (S, M, A, Msb, K;) He wrote (S, M, * A, Msb, K) a writing or book. (M, Msb.) ― -b2- [And سَطَرَ He ruled a book. (See مِسْطَرَةٌ.)] ― -b3- Also سَطَرَ, (TA,) inf. n. as above, (K, TA,) (tropical:) He cut another man with a sword. (K, * TA.) ― -b4- And سَطَرَهُ He prostrated him; threw him down prostrate. (S.)

سطّر
2 سطّر ذ : see 1. ― -b2- Also, inf. n. تَسْطِيرٌ, He composed (M, K) lies, falsehoods, (TA,) or أَسَاطِير, i. e. stories having no foundation, &c. (M.) ― -b3- Also, [not تسطّر as in Gol.,] He said what was false: and he pretended a false thing. (KL.) And سطّر عَلَيْنَا He told us أَسَاطِير, i. e. stories having no foundation; or no right tendency or tenour: (M, K:) or he told us stories resembling falsehoods: (Lth:) or he embellished stories to us with lies: (TA:) or he related to us wonderful stories of the ancients. (A.) And سطّر فُلَانٌ فُلَانًا Such a one told falsehoods to such a one. (Msb.) ― -b4- And سطّرهُ He made him to form wishes, or desires. (Sgh, TA.)

اسطر اسْمِى
4 اسطر اسْمِى ذ He passed over the line in which was my name. (Az, K.) ― -b2- And اسطر (tropical:) He committed a mistake, or an error, (Ibn-Buzurj, K, TA,) in his reading, or recitation. (K.)

8 اـِسْتَطَرَ see 1, first sentence.

اسطارّ
11 اسطارّ ذ , aor. يَسْطَارُّ, [app. signifies It (beverage, or wine,) became what is termed مُِسْطَار or مُسْطَارّ, q. v.] (TA.)

سَيْطَرَ عَلَيْنَا
Q. Q. 1 سَيْطَرَ عَلَيْنَا ذ , (S, M, A, K,) inf. n. سَيْطَرَةٌ; (A;) and سَوْطَرَ; (K;) or سُوطِرَ; (so in a copy of the M; [but see what is said below respecting the pass. form of سَيْطَرَ;]) and ↓ تَسَيْطَرَ; (A, K;) He had, or exercised, absolute authority over us: (M, A, K:) or he was set in absolute authority over us, to oversee us, and to pay frequent attention to our various states or conditions, and to write down our manner of action: (S:) or he acted as a watcher and guardian over us, (M, K, TA,) paying frequent attention to us: (TA:) also written with ص in the place of س; but originally it is with س, from السَّطْرُ: and every س immediately followed by ط may be changed into ص: (TA:) the pass. form of سَيْطَرَ is not used. (T.)

تَسَيْطَرَ
Q. Q. 2 تَسَيْطَرَ ذ : see the next preceding paragraph.

سَطْرٌ
سَطْرٌ ذ , (S, M, A, Msb, K,) originally an inf. n., [see 1,] (S,) and ↓ سَطَرٌ, (S, M, Msb, K,) A line (S, M, K) of a book or writing: (M, A, K:) and a writing: (S, K:) and (tropical:) a line or row (S, M, A, Msb, K) of buildings, (S, A,) and of trees, (S, M, A, Msb, K,) &c., (Msb, K,) and [particularly] of palm-trees, and the like, (M,) [and so, app., ↓ مُسْطَارٌ, q. v.:] pl. (of the former, S, Msb) أَسْطُرٌ (S, M, A, Msb, K) and (of the latter, S) أَسْطَارٌ (S, M, A, K) [both pls. of pauc.] and (of the former, S, Msb) سُطُورٌ, (S, M, A, Msb, K,) and أَسَاطِيرُ (Lh, S, M, K) is a pl. pl., (S, K,) i. e. pl. of أَسْطَارٌ. (S.) You say, كَتَبَ سَطْرًا مِنْ كِتَابَةٍ [He wrote a line of writing]: (A:) and بَنَى سَطْرًا (tropical:) He built a row (S, A) مِنْ بِنَائِهِ [of his building]: (A:) and غَرَسَ سَطْرًا (tropical:) He planted a row (S, A) مِنْ وَدِيِّهِ [of his palm-shoots, or young palm-trees]. (A.) ― -b2- [Hence the saying,] اِجْعَلِ الأَمْرَ سَطْرًا وَاحِدًا (assumed tropical:) Make thou the affair, or case, [uniform, or] one uniform thing. (Fr, TA in art. بأج.) -A2- Also the former, (سَطْرٌ,) A yearling (عَتُودٌ, T, M, K) of goats, (M,) or of sheep or goats: (T, K:) and صَطْرٌ is a dial. var. thereof. (IDrd, M.)

سَطَرٌ
سَطَرٌ ذ : see the next preceding paragraph.

سُطُرٌ
سُطُرٌ ذ : see أُسْطُورَةٌ.

سُطْرَةٌ
سُطْرَةٌ ذ (tropical:) An object of wish or desire. (K, TA.) You say, رَاجَعْتُ فُلَانًا وَلَمْ يُسَاعِدْ سُطْرَتِى (tropical:) [I consulted such a one, and he did not aid in the accomplishment of the object of my wish or desire]. (TK.)

سَطَّارٌ
سَطَّارٌ ذ : see what next follows.

سَاطِرٌ
سَاطِرٌ ذ (tropical:) A butcher; (Fr, O, K, TA;) as also ↓ سَطَّارٌ. (Fr, O, TA.)

سَاطُورٌ
سَاطُورٌ ذ A butcher's cleaver; (MA, O, K; *) i. e. the great knife with which the butcher cuts [the slaughtered beast: pl. سَوَاطِيرُ]. (O.)

أُسْطُورَةٌ
أُسْطُورَةٌ ذ [resembling the Greek ἱστορία] (S, M, A, Msb, K) and أُسْطُورٌ (M, Msb, K) and اـِسْطَارَةٌ (S, M, Msb, K) and اـِسْطَارٌ and اـِسْطِيرَةٌ and اـِسْطِيرٌ (M, K) sings. of أَسَاطِيرُ, (S, M, A, Msb, K,) which signifies Lies; or falsehoods; or fictions: (S, Msb, TA:) or stories having no foundation, or no right tendency or tenour: (لَا نِظَامَ لَهَا:) [such as we commonly term legends:] (M, K:) or wonderful stories of the ancients: (A:) or their written stories: (Bd in viii. 31:) or their written tales: (Jel in lxxxiii. 13:) or their written lies: (Bd in xxiii. 85, and Jel in xxvii. 70:) or stories embellished with lies; as also ↓ سُطُرٌ: (TA:) or, accord. to some, أَسَاطِيرُ is pl. of أَسْطَارٌ which is pl. of سَطْرٌ: or, accord. to AO, اساطير is pl. of أَسْطُرٌ which is pl. of سَطْرٌ: or, accord. to Abu-l-Hasan, اساطير has no sing.: (M:) or the pl. of أَسْطُرٌ, accord. to AO, is أَسَاطِرُ, i. e., without ى: or, as some say, اساطير is an irreg. pl. of سَطْرٌ. (TA.)

مِسْطَرَةٌ
مِسْطَرَةٌ ذ An instrument with which a book is ruled (يُسْطَرُ) [made of a piece of pasteboard with strings strained and glued across it, which is laid under the paper; the latter being ruled by being slightly pressed over each string]. (TA.)

مُسَطَّرٌ
مُسَطَّرٌ ذ Written. (S, M.)

مُسَطِّرٌ
مُسَطِّرٌ ذ : see مُسَيْطِرٌ.

مُسْطَارٌ
مُسْطَارٌ ذ : see سَطْرٌ. ― -b2- (assumed tropical:) Dust rising into the sky; (K, TA;) as being likened to a row of palm-trees or other things. (TA.) -A2- Also, (thus in some copies of the K, and so correctly written accord. to Sgh, with damm, TA,) or مِسْطَارٌ, (thus in the S, and in some copies of the K,) with kesr to the م, (S,) or with teshdeed, [مُسْطَارٌّ,] as written by Ks, and this also shows it to be with damm, being in this case from اـِسْطَارَّ, aor. يَسْطَارُّ, (Sgh, TA,) A kind of wine in which is acidity; (S;) an acid kind of wine: (A'Obeyd, K:) or a kind of wine which prostrates its drinker: (K:) or new, or recently-made, wine, (K,) of which the taste and odour are altered: (TA:) or wine made of the earliest of grapes, recently: (T, TA:) or a wine in which is a taste between sweet and sour; also termed ↓ مُسْطَارَةٌ: (Har p. 618:) Az says, it is of the dial. of the people of Syria; and I think that it is Greek, [or perhaps it is from the Latin “ mustarius, ” which is from “ mustum, ”] because it does not resemble an Arabic form: it is with ص, or, as some say, with س; and [app. a mistake for “ or ”] I think it to be of the measure مُفْتَعَلٌ from صَارَ, with the ت changed into ط. (TA.)

مُسْطَارَةٌ
مُسْطَارَةٌ ذ : see the next preceding paragraph,

مُسَيْطِرٌ
مُسَيْطِرٌ ذ (S, M, A, Msb, K) and ↓ مُسَطِّرٌ, (S, K,) as also مُصَيْطِرٌ, (S, A,) One who has, or exercises, absolute authority (M, A, K) over others: (M:) one who is set in absolute authority over a thing [or people], to oversee it, and to pay frequent attention to its various states or conditions, and to write down its manner of action: from السَّطْرُ: (S:) or a watcher and guardian; (M, K;) one who pays frequent attention to a thing. (Msb, * TA.)

##### Türkçe

**سَطَرَ**
1 **سَطَرَ** ذ , (S, M, Msb, &c.,) muzâri‘i **سَطُرَ** , (S, M, Msb;) mastar ismi **سَطْرٌ**; (S, M, Msb, K; *) ve ↓ **سطّر**; (M;) ve ↓ **استطر**; (S, M, A, Msb, K;) O, bir yazı veya kitap yazdı. (S, M, * A, Msb, K) (M, Msb.) ― -b2- [Ve **سَطَرَ** O, bir kitabı satırladı/çizgiledi. (Bkz. **مِسْطَرَةٌ**.)] ― -b3- Yine **سَطَرَ**, (TA,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K, TA,) (mecazen:) O, bir adamı kılıçla kesti. (K, * TA.) ― -b4- Ve **سَطَرَهُ** O, onu yüzüstü yere serdi; onu yüzüstü atıp düşürdü. (S.)

**سطّر**
2 **سطّر** ذ : bkz. 1. ― -b2- Yine, mastar ismi **تَسْطِيرٌ**, O, (M, K) yalanlar, asılsızlıklar, (TA,) yahut **أَسَاطِير**, yani temeli olmayan hikâyeler, vb. (M.) tertip etti/düzenledi. ― -b3- Yine, [Gol.’da olduğu gibi **تسطّر** değil,] O, asılsız olanı söyledi: ve asılsız bir şeyi uydurdu. (KL.) Ve **سطّر عَلَيْنَا** O, bize **أَسَاطِير**, yani temeli olmayan; yahut doğru bir yönelişi veya gidişi olmayan hikâyeler anlattı: (M, K:) yahut bize yalana benzeyen hikâyeler anlattı: (Lth:) yahut bize hikâyeleri yalanlarla süsledi: (TA:) yahut bize eskilerin şaşırtıcı hikâyelerini rivayet etti. (A.) Ve **سطّر فُلَانٌ فُلَانًا** Falanca, falancaya yalanlar anlattı. (Msb.) ― -b4- Ve **سطّرهُ** O, ona temenniler yahut arzular kurdurdu. (Sgh, TA.)

**اسطر اسْمِى**
4 **اسطر اسْمِى** ذ O, içinde benim adım bulunan satırı geçti. (Az, K.) ― -b2- Ve **اسطر** (mecazen:) O, okuyuşunda yahut tilâvetinde bir hata yahut yanlış yaptı. (Ibn-Buzurj, K, TA,) (K.)

8 **اـِسْتَطَرَ** bkz. 1, ilk cümle.

**اسطارّ**
11 **اسطارّ** ذ , muzâri‘i يَسْطَارُّ, [görünüşe göre şu manaya gelir: O (içecek yahut şarap) **مُِسْطَار** veya **مُسْطَارّ** denilen şey oldu; bkz.] (TA.)

**سَيْطَرَ عَلَيْنَا**
Q. Q. 1 **سَيْطَرَ عَلَيْنَا** ذ , (S, M, A, K,) mastar ismi **سَيْطَرَةٌ**; (A;) ve **سَوْطَرَ**; (K;) yahut **سُوطِرَ**; (M’nin bir nüshasında böyledir; [lâkin aşağıda **سَيْطَرَ**’nın meçhul sigası hakkında söylenene bak;]) ve ↓ **تَسَيْطَرَ**; (A, K;) O, bizim üzerimizde mutlak otorite sahibi oldu yahut mutlak otorite icra etti: (M, A, K:) yahut bizim üzerimize, bizi gözetlemek, çeşitli hâllerimize/şartlarımıza sık sık dikkat etmek ve davranış tarzımızı yazmak üzere mutlak otoriteye yerleştirildi: (S:) yahut bize karşı gözetleyici ve koruyucu gibi davrandı, (M, K, TA,) bize sık sık dikkat ederek: (TA:) ayrıca **س** yerine **ص** ile de yazılır; fakat aslında **س** iledir, **السَّطْرُ**’dan: ve her **س** hemen ardından **ط** gelirse **ص**’a çevrilebilir: (TA:) **سَيْطَرَ**’nın meçhul sigası kullanılmaz. (T.)

**تَسَيْطَرَ**
Q. Q. 2 **تَسَيْطَرَ** ذ : bkz. bir önceki paragraf.

**سَطْرٌ**
**سَطْرٌ** ذ , (S, M, A, Msb, K,) aslında bir mastar ismi, [bkz. 1,] (S,) ve ↓ **سَطَرٌ**, (S, M, Msb, K,) Bir kitabın yahut yazının satırı: (M, A, K:) ve bir yazı: (S, K:) ve (mecazen:) binaların, (S, A,) ve ağaçların, (S, M, A, Msb, K,) vb., (Msb, K,) bir çizgisi yahut sırası; ve [özellikle] hurma ağaçlarının ve benzerlerinin: (M,) [ve böylece, görünüşe göre, ↓ **مُسْطَارٌ**, bkz.:] çoğulu (birincinin, S, Msb) **أَسْطُرٌ** (S, M, A, Msb, K) ve (ikincinin, S) **أَسْطَارٌ** (S, M, A, K) [ikisi de azlık çoğullarıdır] ve (birincinin, S, Msb) **سُطُورٌ**, (S, M, A, Msb, K,) ve **أَسَاطِيرُ** (Lh, S, M, K) çoğulun çoğuludur, (S, K,) yani **أَسْطَارٌ**’ın çoğuludur. (S.) Sen dersin ki, كَتَبَ سَطْرًا مِنْ كِتَابَةٍ [O, yazıdan bir satır yazdı]: (A:) ve بَنَى سَطْرًا (mecazen:) O, (S, A) مِنْ بِنَائِهِ [binasından] bir sıra yaptı: (A:) ve غَرَسَ سَطْرًا (mecazen:) O, (S, A) مِنْ وَدِيِّهِ [hurma fidanlarından/filizlerinden] bir sıra dikti. (A.) ― -b2- [Bundan dolayı şu söz:] اِجْعَلِ الأَمْرَ سَطْرًا وَاحِدًا (farz edilen mecaz:) Sen işi yahut durumu [tekdüze, yahut] tek bir tekdüze şey yap. (Fr, TA, madde بأج.) -A2- Yine birincisi, (**سَطْرٌ**, ) Keçi yavrusu (عَتُودٌ, T, M, K) (M,) yahut koyun veya keçinin bir yaşındaki yavrusu: (T, K:) ve **صَطْرٌ** bunun bir lehçe varyantıdır. (IDrd, M.)

**سَطَرٌ**
**سَطَرٌ** ذ : bkz. bir önceki paragraf.

**سُطُرٌ**
**سُطُرٌ** ذ : bkz. **أُسْطُورَةٌ**.

**سُطْرَةٌ**
**سُطْرَةٌ** ذ (mecazen:) Bir temenni yahut arzu nesnesi. (K, TA.) Sen dersin ki, رَاجَعْتُ فُلَانًا وَلَمْ يُسَاعِدْ سُطْرَتِى (mecazen:) [Falancaya müracaat ettim ve o, temenni yahut arzu nesneme ulaşmada yardım etmedi]. (TK.)

**سَطَّارٌ**
**سَطَّارٌ** ذ : bkz. hemen ardından gelen.

**سَاطِرٌ**
**سَاطِرٌ** ذ (mecazen:) Bir kasap; (Fr, O, K, TA;) bunun gibi ↓ **سَطَّارٌ** da. (Fr, O, TA.)

**سَاطُورٌ**
**سَاطُورٌ** ذ Bir kasap satırı; (MA, O, K; *) yani kasabın [kesilmiş hayvanı] kestiği büyük bıçak: çoğulu **سَوَاطِيرُ**. (O.)

**أُسْطُورَةٌ**
**أُسْطُورَةٌ** ذ [Yunanca ἱστορία’ya benzeyen] (S, M, A, Msb, K) ve **أُسْطُورٌ** (M, Msb, K) ve **اـِسْطَارَةٌ** (S, M, Msb, K) ve **اـِسْطَارٌ** ve **اـِسْطِيرَةٌ** ve **اـِسْطِيرٌ** (M, K) **أَسَاطِيرُ**’ün tekilleridir, (S, M, A, Msb, K,) ki bu, Yalanlar; yahut asılsızlıklar; yahut kurmacalar demektir: (S, Msb, TA:) yahut temeli olmayan, yahut doğru bir yönelişi veya gidişi olmayan hikâyeler: (لَا نِظَامَ لَهَا:) [bizim yaygınca “efsaneler” dediğimiz gibi:] (M, K:) yahut eskilerin şaşırtıcı hikâyeleri: (A:) yahut onların yazılı hikâyeleri: (Bd, viii. 31’de:) yahut onların yazılı masalları: (Jel, lxxxiii. 13’te:) yahut onların yazılı yalanları: (Bd, xxiii. 85’te, ve Jel, xxvii. 70’te:) yahut yalanlarla süslenmiş hikâyeler; bunun gibi ↓ **سُطُرٌ** da: (TA:) yahut bazılarına göre, **أَسَاطِيرُ**, **أَسْطَارٌ**’ın çoğuludur; o da **سَطْرٌ**’ün çoğuludur: yahut AO’ya göre, اساطير, **أَسْطُرٌ**’ün çoğuludur; o da **سَطْرٌ**’ün çoğuludur: yahut Ebu’l-Hasan’a göre, اساطير’in tekili yoktur: (M:) yahut **أَسْطُرٌ**’ün çoğulu, AO’ya göre, **أَسَاطِرُ**’dür; yani ى’sız: yahut bazılarınca, اساطير, **سَطْرٌ**’ün düzensiz bir çoğuludur. (TA.)

**مِسْطَرَةٌ**
**مِسْطَرَةٌ** ذ Bir kitabın satırlandığı/çizgilendiği (يُسْطَرُ) alet; [iplerin gerilip üzerine yapıştırıldığı bir karton parçasından yapılır; kâğıdın altına konur; kâğıt her ipin üzerinden hafifçe bastırılarak çizgilenir]. (TA.)

**مُسَطَّرٌ**
**مُسَطَّرٌ** ذ Yazılmış. (S, M.)

**مُسَطِّرٌ**
**مُسَطِّرٌ** ذ : bkz. **مُسَيْطِرٌ**.

**مُسْطَارٌ**
**مُسْطَارٌ** ذ : bkz. **سَطْرٌ**. ― -b2- (farz edilen mecaz:) Göğe yükselen toz; (K, TA;) hurma ağaçları yahut başka şeylerin sırasına benzetilmesi sebebiyle. (TA.) -A2- Yine, (K’nin bazı nüshalarında böyle; ve Sgh’ye göre doğru olarak م’ye damme ile yazılır, TA,) yahut **مِسْطَارٌ**, (S’de ve K’nin bazı nüshalarında böyle,) م’ye kesre ile, (S,) yahut şedde ile, [**مُسْطَارٌّ**,] Ks’nin yazdığı gibi; ve bu da onun damme ile olduğunu gösterir; çünkü bu durumda **اـِسْطَارَّ**’dan gelir, muzâri‘i يَسْطَارُّ, (Sgh, TA,) İçinde ekşilik bulunan bir çeşit şarap; (S;) ekşi bir çeşit şarap: (A'Obeyd, K:) yahut içenini yüzüstü yere seren bir çeşit şarap: (K:) yahut tadı ve kokusu değişmiş yeni yahut yeni yapılmış şarap: (TA:) yahut en erken üzümlerden yakın zamanda yapılmış şarap: (T, TA:) yahut tadı tatlı ile ekşi arasında olan bir şarap; buna ayrıca ↓ **مُسْطَارَةٌ** denir: (Har s. 618:) Az der ki, bu Şam halkının lehçesindendir; ve ben onun Yunanca olduğunu zannediyorum, [yahut belki Latin “ mustarius ”tandır; o da “ mustum ”dandır,] çünkü Arapça bir kalıba benzemez: ص ile yahut bazılarınca س iledir; ve [görünüşe göre “yahut” için bir hata] ben onun صَارَ’dan, ت’nin ط’ya çevrilmesiyle, مُفْتَعَلٌ vezninde olduğunu zannediyorum. (TA.)

**مُسْطَارَةٌ**
**مُسْطَارَةٌ** ذ : bkz. bir önceki paragraf,

**مُسَيْطِرٌ**
**مُسَيْطِرٌ** ذ (S, M, A, Msb, K) ve ↓ **مُسَطِّرٌ**, (S, K,) bunun gibi **مُصَيْطِرٌ** da, (S, A,) Başkaları üzerinde mutlak otorite sahibi olan yahut mutlak otorite icra eden kimse: (M, A, K) (M:) bir şey [yahut insanlar] üzerinde, onu gözetlemek, çeşitli hâllerine/şartlarına sık sık dikkat etmek ve onun davranış tarzını yazmak üzere mutlak otoriteye yerleştirilmiş kimse: **السَّطْرُ**’dan: (S:) yahut gözetleyici ve koruyucu; (M, K;) bir şeye sık sık dikkat eden kimse. (Msb, * TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَطَرَ
سَطَرَ U ( n. ac. سَطْر 1 ),
a.  Wrote.

b.  Cut, slashed, wounded.

c.  Threw down.

سَطَّرَ
سَطَّرَ II ,
a.  Wrote; composed ( book ).

b.  Drew lines, ruled.

c.  [ 'Ala ], Told falsehoods to.

أَسْطَرَ
أَسْطَرَ IV ,
a.  Made a mistake in reading.

اِسْتَطَرَ
اِسْتَطَرَ VIII ,
a.  Wrote a great deal.

سَطْر
سَطْر 1 , ( pl. أَسْطُر 16 ,  سُطُوْر 27 ,  أَسْطَاْر 38 ,  أَسَاْطِيْرُ 69 ),
a.  Line, stroke; row, series; writing.

سُطْرَة
سُطْرَة 3t ,
a.  Wish, desire.

سَطَر
سَطَر 4 ,
a.  see 1 .

مَسْطَرَة
مَسْطَرَة 17t ,  مِسْطَرَة 20t , ( pl. مَسَاْطِرُ 44 ),
a.  Ruler, linetracer.

b.  Specimen, sample.

اِسْطِيْر
اِسْطِيْر 39 , ( pl. أَسَاْطِيْرُ 69 ),
a.  History, tale, fabulous lore.

سَاْطُوْر
سَاْطُوْر 40 , ( pl. سَوَاْطِيْرُ 66 ),
a.  Great knife, butcher's cleaver.

مِسْطَاْر
مِسْطَاْر 45 ,  مِسْطَاْرَة 45t .
a.  Must ( new wine ).

أُـِسْطَار
أُـِسْطَار ,  أُسْطُوْرَة
a.  see 39 .

مُسْطَار
مُسْطَار ,  مُسْطَارَة
a.  see 45 .

##### Türkçe

سَطَرَ
**سَطَرَ** U ( n. ac. **سَطْر** 1 ),
a. Yazdı.

b. Kesti, yardı, yaraladı.

c. Aşağı attı.

سَطَّرَ
**سَطَّرَ** II ,
a. Yazdı; (kitap) telif etti.

b. Çizgiler çizdi, çizgi çekti.

c. [ 'Ala ], -e yalanlar söyledi.

أَسْطَرَ
**أَسْطَرَ** IV ,
a. Okumada hata yaptı.

اِسْتَطَرَ
**اِسْتَطَرَ** VIII ,
a. Çokça yazdı.

سَطْر
**سَطْر** 1 , ( pl. **أَسْطُر** 16 , **سُطُوْر** 27 , **أَسْطَاْر** 38 , **أَسَاْطِيْرُ** 69 ),
a. Satır, çizgi; sıra, dizi; yazı.

سُطْرَة
**سُطْرَة** 3t ,
a. Dilek, arzu.

سَطَر
**سَطَر** 4 ,
a. bk. 1 .

مَسْطَرَة
**مَسْطَرَة** 17t , **مِسْطَرَة** 20t , ( pl. **مَسَاْطِرُ** 44 ),
a. Cetvel, çizgi çeken (alet).

b. Numune, örnek.

اِسْطِيْر
**اِسْطِيْر** 39 , ( pl. **أَسَاْطِيْرُ** 69 ),
a. Tarih, hikâye, efsanevî rivayet.

سَاْطُوْر
**سَاْطُوْر** 40 , ( pl. **سَوَاْطِيْرُ** 66 ),
a. Büyük bıçak, kasap satırı.

مِسْطَاْر
**مِسْطَاْر** 45 , **مِسْطَاْرَة** 45t .
a. Şıra (yeni şarap).

أُـِسْطَار
**أُـِسْطَار** , **أُسْطُوْرَة**
a. bk. 39 .

مُسْطَار
**مُسْطَار** , **مُسْطَارَة**
a. bk. 45 .

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سطر
سَطَرَ - يَسْطُرُ - مَسْطُوْر - أُسْطُوْرَة - أَسَاطِيْر - اسْتَطَرَ - يَسْتَطِرُ - مُسْتَطَر
سَطَرَ - يَسْطُرُ + كائن + شيئاً: يستخدم أداة (مثل القلم) لترك أثر، كسطر أو كتابة، وذلك على شكل رمز لمعلومة، على ورق أو لوح أو ما شابه
مَسْطوْر: اسم مفعول صفة مشبهة من " سَطَرَ - يَسْطُرُ "
أُسْطُوْرَة: على وزن " أفعولة": مصغر "فـُعلة" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَطَرَ - يَسْطُرُ ": مكتوبة صغيرة ذات خصوصية: رموز منقوشة على أوراق أو ألواح (حجرية أو معدنية أو سيليكون أو ما شابه)  ترمز لقصص الأولين وأخبارهم ومعتقداتهم
أَسَاطِيْر: جمع " أُسْطوْرَة "
اسْتَطَرَ - يَسْتَطِرُ: على وزن " افتعل من " سَطَرَ - يَسْطُرُ ": يطلب ويجهد أن " يَسْطُرَ " شيئاً بشكل ذاتي: يجعل نفسه أو الآخرين نيابة عنه، يسطرون رمزاً على لوح أو ورق
مُسْتَطَر: اسم مفعول من " اسْتَطَرَ - يَسْتَطِرُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكتابة والرسم بأنواعها المختلفة"، وهي:
خَط َّ - يَخُطُّ، سَطَرَ - يَسْطُرُ، حَبِرَ - يَحْبَرُ، زَبَرَ - يَزْبِرُ، رَقَمَ - يَرْقُمُ، كَتَبَ - يَكْتُبُ
يفرق لفظاً:
سَطَرَ - يَسْطُرُ + كائن + شيئاً: يستخدم أداة (مثل القلم) لترك أثر كسطر أو كتابة
صَيْطَرَ - يُصَيْطِرُ (سَيْطَرَ - يُسَيْطِرُ) + كائن + على كائن أو شيء: قهر آخر فملك القدرة على الأمر وتنفيذ الأمر عليه، فجعله يخضع لأمره في كل ما يرغب فيه
سطر - يسطر
 	﴿ن والقلم وما يسطرون(1)﴾ القلم
مسطور
 ﴿وكتاب مسطور(2)﴾ الطور ﴿وكل صغير وكبير مستطر(53)﴾ القمر
 	﴿وإن من قرية إلا نحن مهلكوها قبل يوم القيامة أو معذبوها عذابا شديدا كان ذلك في الكتاب مسطورا(58)﴾ الإسراء ﴿النبي أولى بالمؤمنين من أنفسهم وأزواجه أمهاتهم وأولو الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله من المؤمنين والمهاجرين إلا أن تفعلوا إلى أوليائكم معروفاكان ذلك في الكتاب مسطورا(6)﴾ الأحزاب
مستطر
 ﴿وكل صغير وكبير مستطر(53)﴾ القمر ﴿وكتاب مسطور(2)﴾ الطور
أساطير
 ﴿لقد وعدنا نحن وآباؤنا هذا من قبل إن هذا إلا أساطير الأولين(83)﴾ المؤمنون ﴿لقد وعدنا هذا نحن وآباؤنا من قبل إن هذا إلا أساطير الأولين(68)﴾ النمل
 	﴿إذا تتلى عليه آياتنا قال أساطير الأولين (15)﴾ القلم ﴿إذا تتلى عليه آياتنا قال أساطير الأولين (13)﴾ المطففين
 	﴿ومنهم من يستمع إليك وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها حتى إذا جاءوك يجادلونك يقول الذين كفروا إن هذا إلا أساطير الأولين(25)﴾     الأنعام ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا قالوا قد سمعنا لو نشاء لقلنا مثل هذا إن هذا إلا أساطير الأولين (31)﴾ الأنفال
 	﴿والذي قال لوالديه أف لكما أتعدانني أن أخرج وقد خلت القرون من قبلي وهما يستغيثان الله ويلك آمن إن وعد الله حقفيقول ما هذا إلا أساطير الأولين(17)﴾ الأحقاف ﴿وإذا قيل لهم ماذا أنزل ربكم قالوا أساطير الأولين(24)﴾ النحل
 	﴿وقالوا أساطير الأولين اكتتبها فهي تملى عليه بكرة وأصيلا(5)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [سطر] س ط ر: السَّطْرُ الصف من الشيء يقال بنى سطرا وغرس سطرا و السَّطْرُ أيضا الخط والكتابة وهو في الأصل مصدر وبابه نصر و سَطَراً أيضا بفتحتين والجمع أسْطارٌ كسبب وأسباب وجمع الجمع أسَاطِيرُ وجمع السطر أسْطُرٌ و سُطُورٌ كأفلس وفلوس و الأسَاطِيرُ الأباطيل الواحد أُسْطُورَةٌ بالضم و إسْطَارةٌ بالكسر و اسْتَطَرَ كتب مثل سطر و المُسَيْطِرُ والمصيطر والمُسلط على غيره ليُشرف عليه ويتعهد أحواله ويكتب عمله قال الله تعالى ﴿لست عليهم بمُسَيْطِر﴾ و المِسْطَارُ بالكسر ضرب من الشراب فيه حموضة
الراغب
سطر
- السطر والسطر: الصف من الكتابة، ومن الشجر المغروس، ومن القوم الوقوف، وسطر فلان كذا: كتب سطرا سطرا، قال تعالى: }ن والقلم وما يسطرون﴿[القلم/1]، وقال تعالى:﴾والطور *** وكتاب مسطور﴿[الطور/1 - 2]، وقال:﴾كان ذلك في الكتاب مسطورا{ [الإسراء/58]، أي: مثبتا محفوظا، وجمع السطر أسطر، وسطور، وأسطار، قال الشاعر:
- 233 - إني وأسطار سطرن سطرا
(هذا شطر بيت، وعجزه:
لقائل يا نصر نصر نصرا
وهو لذي الرمة، وقيل لرؤبة بن العجاج، وهو في ديوان رؤبة ص 174؛ وشواهد سيبويه 1/304؛ وشذور الذهب ص 564؛ وابن يعيش 2/3)
وأما قوله: }أساطير الأولين﴿[الأنعام/24]، فقد قال المبرد: هي جمع أسطورة، نحو: أرجوحة وأراجيح، وأثفية وأثافي، وأحدوثة وأحاديث. وقوله تعالى:﴾وإذا قيل لهم ماذا أنزل ربكم قالوا أساطير الأولين﴿[النحل/24]، أي: كتبوه كذبا ومينا، فيما زعموا، نحو قوله تعالى:﴾أساطير الأولين اكتتبها فهي تملى عليه بكرة وأصيلا﴿[الفرقان/5]، وقوله تعالى:﴾فذكر إنما أنت مذكر *** لست عليهم بمسيطر﴿[الغاشية/21 - 22]، وقوله:﴾أم هم الميسطرون﴿[الطور/37]، فإنه يقال: تسيطر فلان على كذا، وسيطر عليه: إذا أقام عليه قيام سطر، يقول: لست عليهم بقائم. واستعمال (المسيطر) ههنا كاستعمال (القائم) في قوله:﴾أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت﴿[الرعد/33]، و (حفيظ) في قوله:﴾وما أنا عليكم بحفيظ﴿[الأنعام/104]، قيل: معناه لست عليهم بحفيظ، فيكون المسيطر (كالكاتب) في قوله:﴾ورسلنا لديهم يكتبون﴿[الزخرف/80]، وهذه الكتابة هي المذكورة في قوله:﴾ألم تعلم أن الله يعلم ما في السماء والأرض إن ذلك في كتاب إن ذلك على الله يسير{ [الحج/70].
ملخص اللسان
1.     وسَطَّرَها: أَلَّفَها. وسَطَّرَ علينا: أََتانا بالأَساطِيرِ. الليث: يقال سَطَّرَ فلانٌ علينا يُسَطْرُ إِذا جاء بأَحاديث تشبه الباطل. يقال:  هو يُسَطِّرُ ما لا أَصل له أَي يؤلف.
2. وسَطَرَ يَسْطُرُ إِذا كتب
3.    السَّطْرُ والسَّطَرُ: الصَّفُّ من الكتاب والشجر والنخل ونحوها؛
4.    والسَّطْرُ: الخَطُّ والكتابة،
5.    أَساطير الأَولين، معناه سَطَّرَهُ  الأَوَّلون، وواحدُ الأَساطير أُسْطُورَةٌ،
6.     جُمِعَ سَطْرٌ على أَسْطُرٍ ثم جُمِعَ أَسْطُرٌ  على أَساطير
7.     والمُسَيْطِرُ والمُصَيْطِرُ: المُسَلَّطُ على الشيء لِيُشْرِف عليه  ويَتَعَهَّدَ أَحوالَه ويكتبَ عَمَلَهُ، وأَصله من السَّطْر لأَن الكتاب  مُسَطَّرٌ، والذي يفعله مُسَطِّرٌ ومُسَيْطِرٌ. يقال: سَيْطَرْتَ علينا. وفي  القرآن: لست عليهم بِمُسْيِطرٍ؛ أَي مُسَلَّطٍ. يقال: سَيْطَرَِ  يُسَيِطِرُ وتَسَيطَرَ يتَسَيْطَرُ، فهو مُسَيْطِرٌ ومَتَسَيْطِرٌ، وقد تقلب  السين صاداً لأَجل الطاء،
8.    المسيطرون الأَرباب المسلطون. يقال: قد تسيطر علينا وتصيطر،  بالسين والصاد، والأَصل السين، وكل سين بعدها طاء يجوز أَن تقلب صاداً.
لسان العرب
● - سطر: السَّطْرُ والسَّطَرُ: الصَّفُّ من الكتاب والشجر والنخل ونحوها؛  قال جرير:  مَنْ شاءَ بايَعْتُه مالي وخُلْعَتَه،  ما يَكْمُلُ التِّيمُ في ديوانِهمْ سَطَرا  والجمعُ من كل ذلك أَسْطُرٌ وأَسْطارٌ وأَساطِيرُ؛ عن اللحياني،  وسُطورٌ. ويقال: بَنى سَطْراً وغَرَسَ سَطْراً. والسَّطْرُ: الخَطُّ والكتابة،  وهو في الأَصل مصدر. الليث: يقال سَطْرٌ من كُتُبٍ وسَطْرٌ من شجر معزولين  ونحو ذلك؛ وأَنشد:  إِني وأَسْطارٍ سُطِرْنَ سَطْرا  لقائلٌ: يا نَصْرُ نَصْراً نَصْرَا  وقال الزجاج في قوله تعالى: وقالوا أَساطير الأَوّلين؛ خَبَرٌ لابتداء  محذوف، المعنى وقالوا الذي جاء به أَساطير الأَولين، معناه سَطَّرَهُ  الأَوَّلون، وواحدُ الأَساطير أُسْطُورَةٌ، كما قالوا أُحْدُوثَةٌ وأَحاديث.  وسَطَرَ بَسْطُرُ إِذا كتب؛ قال الله تعالى: ن والقلم وما يَسْطُرُونَ؛  أَي وما تكتب الملائكة؛ وقد سَطَرَ الكتابَ يَسْطُرُه سَطْراً وسَطَّرَه  واسْتَطَرَه. وفي التنزيل: وكل صغير وكبير مُسْتَطَرٌ. وسَطَرَ يَسْطُرُ  سَطْراً: كتب، واسْتَطَرَ مِثْلُهُ. قال أَبو سعيد الضرير: سمعت  أَعرابيّاً فصيحاً يقول: أَسْطَرَ فلانٌ اسمي أَي تجاوز السَّطْرَ الذي فيه اسمي،  فإِذا كتبه قيل: سَطَرَهُ. ويقال: سَطَرَ فلانٌ فلاناً بالسيف سَطْراً  إِذا قطعه به كَأَنَّهُ سَطْرٌ مَسْطُورٌ؛ ومنه قيل لسيف القَصَّابِ:  ساطُورٌ.  الفراء: يقال للقصاب ساطِرٌ وسَطَّارٌ وشَطَّابٌ ومُشَقِّصٌ ولَحَّامٌ  وقُدَارٌ وجَزَّارٌ.  وقال ابن بُزُرج: يقولون للرجل إِذا أَخطأَ فَكَنَوْا عن خَطَئِهِ:  أَسْطَرَ فلانٌ اليومَ، وهو الإِسْطارُ بمعنى الإِخْطاءِ. قال الأَزهري: هو  ما حكاه الضرير عن الأَعرابي أَسْطَرَ اسمي أَي جاوز السَّطْرَ الذي هو  فيه.  والأَساطِيرُ: الأَباطِيلُ. والأَساطِيرُ: أَحاديثُ لا نظام لها،  واحدتها إِسْطارٌ وإِسْطارَةٌ، بالكسر، وأُسْطِيرٌ وأُسْطِيرَةٌ وأُسْطُورٌ  وأُسْطُورَةٌ، بالضم. وقال قوم: أَساطِيرُ جمعُ أَسْطارٍ وأَسْطارٌ جمعُ  سَطْرٍ. وقال أَبو عبيدة: جُمِعَ سَطْرٌ على أَسْطُرٍ ثم جُمِعَ أَسْطُرٌ  على أَساطير، وقال أَبو أُسطورة وأُسطير وأُسطيرة إِلى العشرة. قال: ويقال  سَطْرٌ ويجمع إِلى العشرة أَسْطاراً، ثم أَساطيرُ جمعُ الجمعِ.  وسَطَّرَها: أَلَّفَها. وسَطَّرَ علينا: أََتانا بالأَساطِيرِ. الليث:  يقال سَطَّرَ فلانٌ علينا يُسَطْرُ إِذا جاء بأَحاديث تشبه الباطل. يقال:  هو يُسَطِّرُ ما لا أَصل له أَي يؤلف. وفي حديث الحسن: سأَله الأَشعث عن  شيء من القرآن فقال له: والله إِنك ما تُسَيْطِرُ عَلَيَّ بشيء أَي ما  تُرَوِّجُ. يقال: سَطَّرَ فلانٌ على فلان إِذا زخرف له الأَقاويلَ  ونَمَِّّْقَها، وتلك الأَقاويلُ الأَساطِيرُ والسُّطُرُ.  والمُسَيْطِرُ والمُصَيْطِرُ: المُسَلَّطُ على الشيء لِيُشْرِف عليه  ويَتَعَهَّدَ أَحوالَه ويكتبَ عَمَلَهُ، وأَصله من السَّطْر لأَن الكتاب  مُسَطَّرٌ، والذي يفعله مُسَطِّرٌ ومُسَيْطِرٌ. يقال: سَيْطَرْتَ علينا. وفي  القرآن: لست عليهم بِمُسْيِطرٍ؛ أَي مُسَلَّطٍ. يقال: سَيْطَرَِ  يُسَيِطِرُ وتَسَيطَرَ يتَسَيْطَرُ، فهو مُسَيْطِرٌ ومَتَسَيْطِرٌ، وقد تقلب  السين صاداً لأَجل الطاء، وقال الفراء في قوله تعالى: أَم عندهم خزائن ربك  أَم هم المُسَيْطِرُونَ؛ قال: المصيطرون كتابتها بالصاد وقراءتها بالسين،  وقال الزجاج: المسيطرون الأَرباب المسلطون. يقال: قد تسيطر علينا وتصيطر،  بالسين والصاد، والأَصل السين، وكل سين بعدها طاء يجوز أَن تقلب صاداً.  يقال: سطر وصطر وسطا عليه وصطا. وسَطَرَه أَي صرعه.  والسَّطْرُ: السِّكَّةُ من النخل. والسَّطْرُ: العَتُودُ من المَعَزِ،  وفي التهذيب: من الغنم، والصاد لغة. والمُسَيْطِرُ: الرقيب الحفيظ، وقيل:  المتسلط، وبه فسر قوله عز وجل: لستَ عليهم بمسيطر، وقد سَيْطْرَ علينا  وسَوْطَرَ. الليث: السَّيْطَرَةُ مصدر المسيطر، وهو الرقيب الحافظ المتعهد  للشيء. يقال: قد سَيْطَرَ يُسَيْطِرُ، وفي مجهول فعله إِنما صار سُوطِر،  ولم يقل سُيْطِرَ لأَن الياء ساكنة لا تثبت بعد ضمة، كما أَنك تقول من  آيَسْتُ أُويِسَ يوأَسُ ومن اليقين أُوقِنَ يُوقَنُ، فإِذا جاءت ياء ساكنة  بعد ضمة لم تثبت، ولكنها يجترها ما قبلها فيصيرها واواً في حال  (* قوله:  «في حال» لعل بعد ذلك حذفاً والتقدير في حال تقلب الضمة كسرة للياء مثل  وقولك أَعيس إلخ). مثل قولك أَعْيَسُ بَيِّنُ العِيسةِ وأَبيض وجمعه  بِيضٌ، وهو فُعْلَةٌ وفُعْلٌ، فاجترت الياء ما قبلها فكسرته، وقالوا أَكْيَسُ  كُوسَى وأَطْيَبُ طُوبَى، وإِنما تَوَخَّوْا في ذلك أَوضحه وأَحسنه،  وأَيما فعلوا فهو القياس؛ وكذلك يقول بعضهم في قسمة ضِيزَى إِنما هو فُعْلَى،  ولو قيل بنيت على فِعْلَى لم يكن خطأ، أَلا ترى أَن بعضهم يهمزها على  كسرتها، فاستقبحوا أَن يقولوا سِيطِرَ لكثرة الكسرات، فلما تراوحت الضمة  والكسرة كان الواو أَحسن، وأَما يُسَيْطَرُ فلما ذهبت منه مَدة السين رجعت  الياء. قال أَبو منصور: سَيْطَرَ جاء على فَيْعَلَ، فهو مُسَيْطِرٌ، ولم  يستعمل مجهول فعله، وينتهي في كلام العرب إِلى ما انتهوا إِليه. قال:  وقول الليث لو قيل بنيتْ ضِيزَى على فِعْلَى لم يكن خطأَ، هذا عند النحويين  خطأَ لأَن فِعْلَى جاءت اسماً ولم تجئ صفة، وضِيزَى عندهم فُعْلَى وكسرت  الضاد من أَجل الياء الساكنة، وهي من ضِزْتُه حَقَّهُ أَضُيزُهُ إِذا  نقصته، وهو مذكور في موضعه؛ وأَما قول أَبي دواد الإِيادي:  وأَرى الموتَ قد تَدَلَّى، مِنَ الحَضْـ  ـرِ، عَلَى رَبِّ أَهلِهِ السَّاطِرونِ  فإِن الساطرون اسم ملك من العجم كان يسكن الحضر، وهو مدينة بين دِجْلَةَ  والفرات، غزاه سابور ذو الأَكتاف فأَخذه وقتله.  التهذيب: المُسْطَارُ الخمر الحامض، بتخفيف الراء، لغة رومية، وقيل: هي  الحديثة المتغيرة الطعم والريح، وقال: المُسْطَارُ من أَسماء الخمر التي  اعتصرت من أَبكار العنب حديثاً بلغة أَهل الشام، قال: وأُراه روميّاً  لأَنه لا يشبه أَبنية كلام العرب؛ قال: ويقال المُسْطار بالسين، قال: وهكذا  رواه أَبو عبيد في باب الخمر وقال: هو الحامض منه. قال الأَزهري: المسطار  أَظنه مفتعلاً من صار قلبت التاء طاء. الجوهري: المسطار،  (* قوله:  «الجوهري المسطار بالكسر إلخ» في شرح القاموس قال الصاغاني: والصواب الضم،  قال: وكان الكسائي يشدد الراء فهذا دليل على ضم الميم لأَنه يكون حينئذٍ من  اسطارّ يسطارّ مثل ادهامّ يدهامّ). بكسر الميم، ضرب من الشراب فيه  حموضة.
مقاييس اللغة:
(سطر) السين والطاء والراء أصلٌ مطّرد يدلُّ على اصطفافِ الشيء، كالكتاب والشجر، وكلِّ شيء اصطَفَّ. فأمَّا الأساطير فكأنها أشياءُ كُتبت من الباطل فصار ذلك اسماً لها، مخصوصاً بها. يقال سَطَّر فلانٌ علينا تسطيراً، إذا جاء بالأباطيل. وواحد الأساطير إسطار وأُسطورة.
ومما شذ عن الباب المُسَيطِر([6])، وهو المتعهّد للشيء المتسلّط عليه.
القاموس المحيط:
السَّطْرُ الصَّفُّ من الشيءِ كالكِتابِ والشَّجَرِ وغيرِهِ ج أسْطُرٌ وسُطُورٌ وأسْطارٌ جج أساطيرُ، والخَطُّ، والكِتابَةُ، ويُحَرَّكُ في الكلِّ، والعَتودُ من الغنمِ، والقَطْعُ بالسيفِ،ومنه الساطِرُ للقَصَّابِ، والساطورُ لِما يُقطعُ به. واسْتَطَرَه كَتَبَه. والأَساطِيرُ الأحاديثُ لا نِظامَ لها، جَمْعُ إسْطارٍ وإِسْطيرٍ، بكسرهما، وأُسْطُورٍ، وبالهاءِ في الكلِّ. وسَطَّرَ تَسْطِيراً ألَّفَ، عَلَيْنا أتانا بالأسَاطِيرِ. والمُسَيْطِرُ الرَّقيبُ الحافِظُ، والمُتَسَلِّطُ، كالمُسَطِّرِ، وقد سَيْطَرَ عليهم وسَوْطَرَ وتَسَيْطَرَ. والمُسْطارُ الخَمْرَةُ الصارِعَةُ لشارِبِها، أو الحامِضَةُ، أو الحديثَةُ، والغُبارُ المُرْتَفِعُ في السماءِ. وأسْطَرَ اسمِي تَجاوَزَ السَّطْرَ الذي فيه اسمي، فلانٌ أخطأ في قِراءَتِهِ. والساطِرونُ مَلِكٌ من مُلوكِ العجمِ، قَتَلَه سابور ذُو الأكتافِ. والسُّطْرَةُ، بالضم الأُمْنِيَّةُ. وكسَكْرَى ة بِدِمَشْقَ.
تاج العروس:
سطر
السَّطْرُ : الصفُّ من الشيئِ كالكتابِ والشَّجرِ والنَّخْلِ وغَيْرِهِ أي ما ذكر وكان الظَّاهِرُ : وغيرها كما في الأُصولِ ج أسْطُرٌ وسُطُورٌ وأسْطَارٌ قال شيخُنا : ظاهِرُه أنّ أسْطَاراً جمعُ سَطْرٍ المفتوح وليس كذلك لما قَرَّرْناهُ غير مَرَّةٍ أنَّ فَعْلاً بالفتح لا يُجْمَعُ على أَفْعَال في غيرِ الأَلْفاظِ الثلاثَةِ التي ذكرنَاها غير مَرّة بل هو جَمْعٌ لسَطَرٍ المُحَرَّك كأسْبابٍ وسبَبٍ فالأَوْلَى تَأْخِيرُه . قلْت : أو تَقْدِيمُ قوله : ويُحرَّكُ قبلَ ذِكْر الجُموعِ كما فَعَلَه صاحِبُ المُحْكَم
وحج أي جَمْعُ الجَمْعِ أَسَاطِيرُ ذكر هذه الجُمُوعَ اللَحيانيّ ما عدا سُطُور . ويُقَالُ : بَنَي سَطْراً مِنْ نَخْلٍ وغَرَسَ سَطْراً من شَجر أَي صَفاً وهو مَجَازٌ . الأَصْلُ في السَّطْرِ : الخَطُّ والكِتَابَةُ قال الله تعالى " ن والقَلَمِ وما يَسْطُرُونَ " أي ومَا تكْتُبُ المَلاَئِكَةُ
وسَطَرَ يَسْطُرُ سَطْراً : كَتَبَ . ويُحَرَّكُ في الكُلِّ وعَزاه في المِصْباحِ لبَنَي عِجْل قال جرير :
مَنْ شَاءَ بايَعْتُه مَالِي وخُلعَتَهُ ... ما يَكْملُ التَّيمُ في ديوانِهمْ سَطرَ والجَمع الأَسطار وأنشد :
" إنّي وأَسْطَارٍ سُطرِنَ سَطْراَ
" لقَائلٌ : يا نَصْرُ نَصْراً نَصْراَ ومن المجاز : السَّطْرُ : السِّكِّةُ من النَّخْلِ . السَّطْرُ : العَتُودُ من المَعْزِ وفي التَّهْذِيبِ : من الغَنَمِ قاله ابن دُرَيْد والصّادُ لُغَةٌ . من المَجَاز : السَّطْرُ : القَطْعُ بالسَّيْفِ يُقَالُ : سَطَرَ فُلانٌ فُلاناً سَطْراً : إذا قَطَعَهُ بهِ كأّنَّهُ سَطْرُ مَسْطُورٌ ومنه : السَّاطِرُ للقَصَّابِ والسَّاطُوِرُ لما يُقْطَعُ بِه . قال الفَرَّاءُ : يَقَالُ للقَصَّابِ سَاطِرٌ وسَطَّارٌ وشَطَّابٌ ومُشَقِّصٌ ولَحَّامٌ وقُدَارٌ وجَزَّارٌ
واسْتطَرَهُ : كَتَبَهُ . وفي التَّنْزِيلِ العَزِيزِ " وكُلُ صَغِيرٍ وكَبِيرٍ مُسْتطَر " ٌ والأَسَاطِيرُ : الأَباطيلُ والأَكاذيبُ والأَحادِيثُ لا نِظَامَ لَهَا جَمْعُ إسْطَارٍ وإسْطِيرٍ بكَسْرِهِمِا أُسْطورٍ بالضَّمِّ وبالهَاءِ في الكُلِّ . وقال قَوْمٌ : أَساطِيرُ : جمْعُ أَسْطَارٍ وأَسْطَارٌ جمْع سَطْرٍ وقال أَبو عُبَيْدَة : جُمِعَ سَطْرٌ على أسْطُرٍ ثم جُمِعَ أسْطُر على أساطِرَ أي بلا ياءٍ . وقال أبو الحَسَن : لا واحِدَ لَه . وقال اللَّحْيَانيّ : واحِدُ الأَسَاطِيرِ أسْطُورةٌ وأسْطِيرٌ وأُسْطِيرَةٌ إلى العشرة قال : ويُقَال : سَطْرٌ ويُجْمَع إلى العَشرة أَسْطَاراً ثمّ أَساطِيرُ جمعُ الجَمْعِ وقيل : أَساطِيرُ : جَمْعُ سَطْرٍ على غيرِ قياسٍ . وسَطَّرَ تَسْطِيراً : ألَّفَ الأَكاذِيبَ . سَطَّرَ عَلَيْنَا : أَتَانَا وفي الأَساس قٌصَّ بالأَسَاطِيرِ قال الليث : يُقالُ : سَطَّرَ فُلانٌ علَيْنَا يُسَطَّرُ إذا جَاءَ بأحَادِيثَ تُشبِهُ الباطِلَ يقال هو يُسَطِّرُ مالاَ أَصْلَ لَه أي يُؤَلِّفُ
وفي حديثِ الحَسَن : " سَأَلَهُ الأَشْعَثُ عَنْ شَئٍْ من القُرْآن فَقَالَ له : والله إنكَ ما تُسطرُ علي بشئٍ " أي ما تُرَوِّج يُقال : سَطَّرَ فُلانٌ على فُلانٍ إذا زَخْرَفَ له الأَقاوِيلَ ونَمَّقَها وتِلْكَ الأَقَاوِيلُ الأَسَاطِيرُ والسُّطُرُ . والمُسَيْطِرُ : الرَّقِيبُ الحَافِظُ المُتَعَهِّدُ لِلشَّيْءِ قيل : هو المُتَسَلِّطُ على الشيْءِ ليُشْرِفَ عليه ويَتَعَهَّدَ أَحْوَالَه ويكْتبَ عمله . وأَصلًه من السَّطْرِ كالمُسَطِّرِ كمُحدّثٍ والكِتَابُ مُسَطَّرٌ كمُعَظَّم وفي التَّنْزِيلِ العَزِيز " لَسْتَ عَلَيْهم بِمُسَيْطِر " أَي بمُسَلَّط
وقد سَيْطَرَ عَلَيْهِمْ وسَوْطَرَ وتَسَيْطَرَ وقد تُقْلبُ السِّينُ صاداّ لأَجْلِ الطَّاءِ . وقال الفَرَّاءُ : في قوله تعالى " أمْ عِنْدَهُمْ خَزائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُم المُصَيْطِرُونَ " قال المُصَيْطِرُونَ كِتَابَتُها بالصاد وقراءَتُها بالسين . وقال الزَّجّاج : المُسَيْطِرُونَ : الأَرْبابُ المُسَلّطُونَ . يقال : قد تَسَيْطَرَ عَلَيْنَا وتَصَيْطَرَ بالسَّيْن والصّاد والأَصلُ السّين وكُلُّ سينٍ بعدَهَا طاءٌ يَجُوزُ أن تقلب صاداً يقال سطر وصطر وسطا عليه وصطا . وفي التهذيب : سَيْطَرَ جاءَ على فَيْعَلَ فهو مُسَيْطِرٌ ولم يُسْتَعْمَلْ مَجْهُولُ فِعْلِه ونَنْتَهِي في كلام العربِ إلى ما انْتَهَوْا إِلَيْه
والمُسْطَارُ بالضَّمّ هكذا هو مضبوطٌ عندنَا بالقَلَمِ وضَبَطَهُ الجَوْهَرِيُّ بالكَسْر قال : الصّأغانيُّ : والصوابُ الضَّمُّ قال : وكان الكِسَائيُّ يُشدِّدُ الراءَ فهذا أَيْضاً دليل على ضَمِّ المِيمِ لأنه يكون حِينَئذ من اسْطَارَّ يَسْطارُّ مثل : ادْهَامَّ يَدْهَامُّ : الخَمْرَةُ الصّارِعَةُ لشَارِبها من سَطَرَهُ إذا صَرَعَهُ . أو الحامِضَة قاله أبُو عُبَيْدٍ ورواه بالسين في باب الخَمْر وقال الجَوْهَريُّ : ضَرْبٌ من الشَّرَابِ فيه حُمُوضَةٌ وزاد في التَّهْذِيب : لُغَةٌ رُوميَّة أو هي الحَدِيثَةُ المُتَغَيَّرَةُ الطَّعْمِ والرِّيح . وقال الأَزْهَرِيّ : هي التي اعْتُصِرَت من أَبكار العِنَب حَدِيثاً بلغة أهل الشام قال : وأُراهُ رُومِياً لأَنَّه لا يُشْبِهُ أَبْنَيةَ كلامِ العَرَبِ وهو بالصَّاد ويُقَال بالسِّينِ قال : وأَظُنُّه مُفْتَعَلاً من صَارَ قُلِبَت التّاءُ طاءً . المُسْطَارُ بالضَّمِّ : الغُبَارُ المُرْتَفِعُ في السَّمَاء على التَّشْبِيهِ بصَفِّ النَّخْلِ أو غَيْرِ ذلك ولم يَتَعَرَّضْ لهُ صاحِبُ اللَّسَانِ مع جَمْعِه الغَرائِبَ
قال أَبُو سَعِيدٍ الضَّرِيرُ : سَمِعْتُ أَعرابِياً فَصِيحاً يقول : أسْطرَ فلانٌ اسْمي أي تَجَاوَزَ السَّطْرَ الذي فيه اسْمِي فإذا كَتَبَه قِيلَ : سَطَرَهُ . أَسْطَرَ فُلانٌ : أَخْطَأ في قِرَاءَتِهِ وهو قولُ ابن بُزُرْج يَقُولُونَ للرَّجُلِ إِذا أَخْطَأَ فَكَنَوْا عن خَطَئهِ : أَسْطَرَ فُلانٌ اليَوْمَ وهو الإسْطَارُ بمعنى الإِخْطَاءِ قال الأَزْهَرِيُّ : هو ما حَكاهُ الضَّرِيرُ عن الأَعْرَابي أَسْطَر اسْمي أي جاوَزَ السَّطرَ الذي هو فِيه أما قولُ أبي دُواد الإيادي :
وأرَى المَوْتَ قَد تَدَلَّى مِن الحَضْ ... رِ على رَبِّ أَهْلهِ السَّاطِرُونِ فإنّ السّاطِرُونَ : اسم ملكٍ من مُلوكِ العَجَمِ كان يَسْكُن الحَضْرَ مدينة بين دِجْلَةَ والفُراتِ قَتَلَهُ سَابُورُ ذُو الأكتْافِ وقد تقدمت الإشارةُ إليه في حضر . من المَجَاز : السُّطْرةُ بالضم : الأُمْنِيَّةُ يقال : سَطَّرَ فُلانٌ أَي مَنَّى صاحبَه الأَمانِي نقله الصاغانيّ . ُ سَطْرَى كسَكْرَى : ة بدِمَشْق الشام . ومما يستدرك عليه : السَّطَّار ككتّان : الجَزّارُ . وسَطَرَه إذَا صَرَعَه . والمِسْطرةُ بالكَسْر : ما يُسَطرُ به الكتابُ . ومحمد بنُ الحَسَن بن ساطِرٍ الطبِيبُ هكذا قَيَّدَه القُطْبُ في تاريخ مصر قاله الحافظُ في التَّبْصِير

##### Türkçe

سطر
**سَطَرَ - يَسْطُرُ - مَسْطُوْر - أُسْطُوْرَة - أَسَاطِيْر - اسْتَطَرَ - يَسْتَطِرُ - مُسْتَطَر**

**سَطَرَ - يَسْطُرُ** + bir varlık + bir şeyi: (kalem gibi) bir alet kullanır; kâğıt veya levha yahut benzeri üzerinde, bir bilgiye ait bir sembol şeklinde, satır veya yazı gibi bir iz bırakmak için.

**مَسْطوْر**: “**سَطَرَ - يَسْطُرُ**”dan ism-i mef‘ûl; sıfat-ı müşebbehe.

**أُسْطُوْرَة**: “**أفعولة**” vezni üzere: “**فـُعلة**”nin küçültmesi; “**سَطَرَ - يَسْطُرُ**”dan ism-i fiil, mef‘ûl mânasında: hususiyet sahibi küçük yazılı (şey): kâğıtlar veya levhalar (taşî yahut madenî yahut silikon yahut benzeri) üzerine kazınmış semboller; evvelkilerin kıssalarına, haberlerine ve inançlarına remzeder.

**أَسَاطِيْر**: “**أُسْطوْرَة**”nin çoğulu.

**اسْتَطَرَ - يَسْتَطِرُ**: “**سَطَرَ - يَسْطُرُ**”dan “**افتعل**” vezni üzere: bir şeyi, bizzat kendi tarafından, “**يَسْطُرَ**” etmeyi ister ve çabalar; kendisini veya onun yerine başkalarını, bir levha veya kâğıt üzerine bir sembol satırlandırır kılar.

**مُسْتَطَر**: “**اسْتَطَرَ - يَسْتَطِرُ**”dan ism-i mef‘ûl.

Ve lafız, “çeşitleri muhtelif yazma ve çizme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**خَط َّ - يَخُطُّ، سَطَرَ - يَسْطُرُ، حَبِرَ - يَحْبَرُ، زَبَرَ - يَزْبِرُ، رَقَمَ - يَرْقُمُ، كَتَبَ - يَكْتُبُ**

Lafız bakımından ayırır:
**سَطَرَ - يَسْطُرُ** + bir varlık + bir şeyi: satır veya yazı gibi bir iz bırakmak için (kalem gibi) bir alet kullanır.
**صَيْطَرَ - يُصَيْطِرُ (سَيْطَرَ - يُسَيْطِرُ)** + bir varlık + bir varlık veya şey üzerine: başkasını kahretti; böylece iş üzerinde ve onu icra etme üzerinde kudrete sahip oldu; onu, dilediği her şeyde emrine boyun eğer kıldı.

سطر - يسطر
﴿**ن والقلم وما يسطرون(1)**﴾ القلم

مسطور
﴿**وكتاب مسطور(2)**﴾ الطور ﴿**وكل صغير وكبير مستطر(53)**﴾ القمر
﴿**وإن من قرية إلا نحن مهلكوها قبل يوم القيامة أو معذبوها عذابا شديدا كان ذلك في الكتاب مسطورا(58)**﴾ الإسراء ﴿**النبي أولى بالمؤمنين من أنفسهم وأزواجه أمهاتهم وأولو الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله من المؤمنين والمهاجرين إلا أن تفعلوا إلى أوليائكم معروفاكان ذلك في الكتاب مسطورا(6)**﴾ الأحزاب

مستطر
﴿**وكل صغير وكبير مستطر(53)**﴾ القمر ﴿**وكتاب مسطور(2)**﴾ الطور

أساطير
﴿**لقد وعدنا نحن وآباؤنا هذا من قبل إن هذا إلا أساطير الأولين(83)**﴾ المؤمنون ﴿**لقد وعدنا هذا نحن وآباؤنا من قبل إن هذا إلا أساطير الأولين(68)**﴾ النمل
﴿**إذا تتلى عليه آياتنا قال أساطير الأولين (15)**﴾ القلم ﴿**إذا تتلى عليه آياتنا قال أساطير الأولين (13)**﴾ المطففين
﴿**ومنهم من يستمع إليك وجعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه وفي آذانهم وقرا وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها حتى إذا جاءوك يجادلونك يقول الذين كفروا إن هذا إلا أساطير الأولين(25)**﴾ الأنعام ﴿**وإذا تتلى عليهم آياتنا قالوا قد سمعنا لو نشاء لقلنا مثل هذا إن هذا إلا أساطير الأولين (31)**﴾ الأنفال
﴿**والذي قال لوالديه أف لكما أتعدانني أن أخرج وقد خلت القرون من قبلي وهما يستغيثان الله ويلك آمن إن وعد الله حقفيقول ما هذا إلا أساطير الأولين(17)**﴾ الأحقاف ﴿**وإذا قيل لهم ماذا أنزل ربكم قالوا أساطير الأولين(24)**﴾ النحل
﴿**وقالوا أساطير الأولين اكتتبها فهي تملى عليه بكرة وأصيلا(5)**﴾ الفرقان

مختar الصحاح
● [**سطر**] س ط ر: **السَّطْرُ** şeyden saf (dizi)dir; “bir satır bina etti” ve “bir satır dikti” denir. Ve **السَّطْرُ** ayrıca çizgi ve yazıdır; aslında masdardır; bâbı **نصر**’dır; ve **سَطَراً** da (iki fetha ile). Çoğulu **أسْطارٌ** (sebeb ve **أسباب** gibi); çoğulun çoğulu **أسَاطِيرُ**. Ve **السطر**’ın çoğulu **أسْطُرٌ** ve **سُطُورٌ** (أفلس ve فلوس gibi). Ve **الأسَاطِيرُ** bâtıllardır; onun teki **أُسْطُورَةٌ** (damme ile) ve **إسْطَارةٌ** (kesra ile). Ve **اسْتَطَرَ** yazdı; **سطر** gibi. Ve **المُسَيْطِرُ** ve **المصيطر**: başkası üzerine musallat olan; ona nezaret etmek, hallerini gözetmek ve amelini yazmak için. Allah Teâlâ dedi: ﴿**لست عليهم بمُسَيْطِر**﴾. Ve **المِسْطَارُ** (kesra ile): içinde ekşilik bulunan bir içecek türü.

الراغب
سطر
- **السطر** ve **السطر**: yazıdan saf; ve dikilmiş ağaçtan; ve ayakta duran kavimden. Ve “falanca şunu **سطر** etti”: satır satır yazdı. Allah Teâlâ dedi: }**ن والقلم وما يسطرون**﴿[القلم/1]. Ve Allah Teâlâ dedi:﴾**والطور \*** و**كتاب مسطور**﴿[الطور/1 - 2]. Ve dedi:﴾**كان ذلك في الكتاب مسطورا**{ [الإسراء/58]; yani: sabit kılınmış, korunmuş. Ve **السطر**’ın çoğulu **أسطر** ve **سطور** ve **أ سطار**dır. Şair dedi:
- 233 - إني وأسطار سطرن سطرا

(Bu bir beytin yarısıdır; onun ikinci yarısı:
لقائل يا نصر نصر نصرا
Ve o, ذي الرمة’nindir; ve رؤبة بن العجاج’a da denilmiştir; ve o, Dîvân-ı Ru’be s. 174’te; ve Şevâhid-i Sîbeveyh 1/304’te; ve Şüzûrü’z-zeheb s. 564’te; ve İbn Ya‘îş 2/3’te.)

Ve أما onun sözü: }**أساطير الأولين**﴿[الأنعام/24]; müberred dedi ki: o, **أسطورة**’nin çoğuludur; şu gibi: **أرجوحة** ve **أراجيح**; ve **أثفية** ve **أثافي**; ve **أحدوثة** ve **أحاديث**. Ve Allah Teâlâ’nın sözü:﴾**وإذا قيل لهم ماذا أنزل ربكم قالوا أساطير الأولين**﴿[النحل/24]; yani: onu, zannettikleri üzere, yalan ve iftira olarak yazdılar; Allah Teâlâ’nın sözü gibi:﴾**أساطير الأولين اكتتبها فهي تملى عليه بكرة وأصيلا**﴿[الفرقان/5]. Ve Allah Teâlâ’nın sözü:﴾**فذكر إنما أنت مذكر \*** **لست عليهم بمسيطر**﴿[الغاشية/21 - 22]. Ve onun sözü:﴾**أم هم الميسطرون**﴿[الطور/37]; çünkü denir: falanca şuna **تسيطر** etti; ve onun üzerine **سيطر** etti: eğer onun üzerinde, satırın kıyamı gibi bir kıyam ikame ettiyse; “onların üzerine قائم değilim” der. Ve ( **المسيطر** )in burada kullanımı, onun sözü:﴾**أفمن هو قائم على كل نفس بما كسبت**﴿[الرعد/33]deki ( **القائم** )in kullanımı gibidir; ve onun sözü:﴾**وما أنا عليكم بحفيظ**﴿[الأنعام/104]deki ( **حفيظ** ) gibidir. Denildi: mânası “onların üzerine **بحفيظ** değilim”dir; böylece **المسيطر** , onun sözü:﴾**ورسلنا لديهم يكتبون**﴿[الزخرف/80]deki ( **الكاتب** ) gibi olur. Ve bu yazma, onun sözü:﴾**ألم تعلم أن الله يعلم ما في السماء والأرض إن ذلك في كتاب إن ذلك على الله يسير**{ [الحج/70]de zikredilen yazmadır.

ملخص اللسان
1. Ve **سَطَّرَها**: onu telif etti. Ve **سَطَّرَ علينا**: bize **الأَساطِيرِ** ile geldi. Leys: “falanca bize **سَطَّرَ** eder, **يُسَطْرُ**” denir; eğer bâtıla benzeyen hadislerle geldiyse. Denir: o, aslı olmayanı **يُسَطِّرُ** eder; yani telif eder.
2. **وسَطَرَ يَسْطُرُ**: eğer yazdıysa.
3. **السَّطْرُ** ve **السَّطَرُ**: kitap, ağaç, hurma ve benzerinden saf (dizi)dir.
4. Ve **السَّطْرُ**: çizgi ve yazıdır.
5. **أَساطير الأَولين**: mânası, evvelkiler onu **سَطَّرَهُ** ettiler; ve **الأَساطير**’in teki **أُسْطُورَةٌ**’dir.
6. **سَطْرٌ** , **أَسْطُرٍ** üzerine cem‘ edildi; sonra **أَسْطُرٌ** , **أَساطير** üzerine cem‘ edildi.
7. Ve **المُسَيْطِرُ** ve **المُصَيْطِرُ**: bir şey üzerine musallat olan; ona nezaret etmek, hallerini gözetmek ve amelini yazmak için. Aslı **السَّطْر**dandır; çünkü kitap **مُسَطَّرٌ**dur; ve onu yapan **مُسَطِّرٌ** ve **مُسَيْطِرٌ**dir. Denir: “bize **سَيْطَرْتَ** ettin.” Kur’ân’da: “**لست عليهم بِمُسْيِطرٍ**”; yani: musallat. Denir: **سَيْطَرَِ يُسَيِطِرُ** ve **تَسَيطَرَ يتَسَيْطَرُ**; o hâlde o, **مُسَيْطِرٌ** ve **مَتَسَيْطِرٌ**dir. Ve **السين** , **الطاء** sebebiyle **صاد**a çevrilebilir.
8. **المسيطرون**: musallat rablerdir. Denir: bize **تسيطر** etti ve **تصيطر** etti; **السين** ile ve **الصاد** ile; asıl **السين**dir. Ve her **سين**den sonra **طاء** gelirse, **صاد**a çevrilmesi câiz olur.

لسان العرب
● - **سطر**: **السَّطْرُ** ve **السَّطَرُ**: kitap, ağaç, hurma ve benzerlerinden satır/sıra; Cerîr dedi ki:
“Kim isterse onunla malımı ve hil‘atını alışveriş ettim;
onların divanında **التِّيمُ** bir satır tamam olmaz.”
Bütün bunların çoğulu **أَسْطُرٌ** ve **أَسْطارٌ** ve **أَساطِيرُ**’dür; Lihyânî’den (naklen); ve **سُطورٌ**. Ve denir: “Bir **سَطْر** bina etti” ve “Bir **سَطْر** dikti.” Ve **السَّطْرُ**: çizgi ve yazıdır; aslında masdardır. Leys: “Kitaplardan bir **سَطْر** ve ayrılmış ağaçlardan bir **سَطْر** ve benzeri” denir; ve şu beyti okudu:
“Ben ve satır satır yazılmış **أَسْطار** ile,
diyecek olan (şöyle der): ey Nasr, Nasr’ı Nasr (kıl).”
Ve Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü olan **وقالوا أَساطير الأَوّلين** hakkında dedi: (Bu) hazfedilmiş bir başlangıcın haberidir; mânâ: “Ve dediler: onun getirdiği şey, evvelkilerin **أَساطير**’idir”; mânâsı: onu evvelkiler **سَطَّرَهُ** (satır satır yazdı); **الأَساطير**’in teki **أُسْطُورَةٌ**’dur; tıpkı **أُحْدُوثَةٌ** ve **أَحاديث** dedikleri gibi. Ve **سَطَرَ** **يَسْطُرُ**: yazdığı zaman; Allah Teâlâ dedi ki: **ن والقلم وما يَسْطُرُونَ**; yani meleklerin yazdığı şey; ve gerçekten o, kitabı **سَطَرَ** **يَسْطُرُه** **سَطْراً** ve onu **سَطَّرَه** ve onu **اسْتَطَرَه**. Ve tenzilde: **وكل صغير وكبير مُسْتَطَرٌ**. Ve **سَطَرَ** **يَسْطُرُ** **سَطْراً**: yazdı; ve **اسْتَطَرَ** da onun gibidir. Ebû Saîd ed-Darîr dedi: Fasih bir bedevîyi işittim, şöyle diyordu: “Falan, ismimi **أَسْطَرَ** etti”; yani ismimin içinde bulunduğu satırı aştı; onu yazdığı zaman “onu **سَطَرَهُ**” denir. Ve denir: “Falan, falanı kılıçla **سَطْراً** **سَطَرَ**” yani onu onunla kesti; sanki o, yazılmış bir satırdır; bundan dolayı kasabın kılıcına **ساطُورٌ** denmiştir.
Ferrâ: Kasaba **ساطِرٌ** ve **سَطَّارٌ** ve **شَطَّابٌ** ve **مُشَقِّصٌ** ve **لَحَّامٌ** ve **قُدَارٌ** ve **جَزَّارٌ** denir.
İbn Buzurc dedi: Adam hata ettiğinde, hatasını kinaye ederek şöyle derler: “Falan bugün **أَسْطَرَ** etti”; bu da, hata etme mânâsında **الإِسْطارُ**’dır. Ezherî dedi: Bu, Darîr’in bedevîden naklettiği şeydir: “İsmimi **أَسْطَرَ** etti” yani içinde bulunduğu satırı aştı.
Ve **الأَساطِيرُ**: bâtıllardır. Ve **الأَساطِيرُ**: düzeni olmayan hadislerdir; tekili **إِسْطارٌ** ve **إِسْطارَةٌ** (kesre ile), ve **أُسْطِيرٌ** ve **أُسْطِيرَةٌ** ve **أُسْطُورٌ** ve **أُسْطُورَةٌ** (damme ile). Bir topluluk dedi ki: **أَساطِيرُ**, **أَسْطارٍ**’ın çoğuludur; **أَسْطارٌ** da **سَطْرٍ**’ın çoğuludur. Ebû Ubeyde dedi: **سَطْرٌ**, **أَسْطُرٍ** üzerine cem‘ edildi; sonra **أَسْطُرٌ**, **أَساطير** üzerine cem‘ edildi; ve Ebû (Ubeyde): “On’a kadar **أُسطورة** ve **أُسطير** ve **أُسطيرة**” dedi. Dedi ki: “**سَطْرٌ** denir; on’a kadar **أَسْطاراً** olarak cem‘ edilir; sonra **أَساطيرُ**, cem‘in cem‘idir.”
Ve “onu **سَطَّرَها**”: onu telif etti. Ve “bize karşı **سَطَّرَ**”: bize **الأَساطِيرِ** ile geldi. Leys: “Falan bize karşı **سَطَّرَ** **يُسَطْرُ**” denir; bâtıla benzeyen hadislerle geldiği zaman. Denir: “O, aslı olmayan şeyi **يُسَطِّرُ** eder”; yani telif eder. Hasan’ın hadisinde: Eş‘as ona Kur’ân’dan bir şey sordu; ona dedi ki: “Vallahi sen bana hiçbir şeyle **تُسَيْطِرُ** edemezsin”; yani (bana) revaç veremezsin. Denir: “Falan, falana karşı **سَطَّرَ**” yani ona sözleri süsledi ve onları nakışladı; o sözler **الأَساطِيرُ** ve **السُّطُرُ**’dur.
Ve **المُسَيْطِرُ** ve **المُصَيْطِرُ**: bir şey üzerine musallat kılınmış olan; ona nezaret etmek, hallerini gözetmek ve amelini yazmak için; aslı **السَّطْر**’dandır; çünkü kitap **مُسَطَّرٌ**dur; bunu yapan da **مُسَطِّرٌ** ve **مُسَيْطِرٌ**’dir. Denir: “Bize karşı **سَيْطَرْتَ**.” Kur’ân’da: **لست عليهم بِمُسْيِطرٍ**; yani musallat (kılınmış) değilsin. Denir: **سَيْطَرَِ** **يُسَيِطِرُ** ve **تَسَيطَرَ** **يتَسَيْطَرُ**; o hâlde o **مُسَيْطِرٌ** ve **مَتَسَيْطِرٌ**’dir; ve **السين** bazen **صاد**’a çevrilir, **الطاء** sebebiyle. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü olan **أَم عندهم خزائن ربك أَم هم المُسَيْطِرُونَ** hakkında dedi: “**المصيطرون** yazımı **بالصاد** iledir, okunuşu **بالسين** iledir.” Zeccâc dedi: **المسيطرون**; rabler, musallat kılınmış olanlardır. Denir: “Bize karşı **تسيطر** ettin ve **تَصيطر** ettin”; **بالسين** ve **بالصاد**; asıl olan **السين**’dir; ve her **سين**’in ardından **طاء** gelirse **صاد**’a çevrilmesi câizdir. Denir: **سطر** ve **صطر** ve “üzerine **سطا** etti” ve “üzerine **صطا** etti.” Ve “onu **سَطَرَه**”: yani onu yere serdi.
Ve **السَّطْرُ**: hurmadan bir hat/sıra. Ve **السَّطْرُ**: keçiden **العَتُودُ**; **التهذيب**’de: koyundan; ve **الصاد** bir lehçedir. Ve **المُسَيْطِرُ**: gözeten koruyucu; ve denildi: mütesallittir; bununla Yüce Allah’ın sözü **لستَ عليهم بمسيطر** tefsir edilmiştir; ve gerçekten “bize karşı **سَيْطْرَ** etti” ve “**سَوْطَرَ** etti.” Leys: **السَّيْطَرَةُ**, **المسيطر**’ın masdarıdır; o, şey için gözeten, koruyan, taahhüt eden (kimsedir). Denir: “**سَيْطَرَ** **يُسَيْطِرُ**”; ve fiilinin meçhulünde ancak **سُوطِر** oldu; **سُيْطِرَ** denmedi; çünkü **الياء** sâkindir, dammeden sonra sabit kalmaz; tıpkı “**آيَسْتُ**”tan “**أُويِسَ** **يوأَسُ**” dediğin gibi ve “**اليقين**”den “**أُوقِنَ** **يُوقَنُ**” (dediğin gibi); sâkin bir **ياء** dammeden sonra geldiğinde sabit kalmaz; fakat ondan önce olan onu çeker, onu **واواً** yapar, şu hâlde:
(* Sözü: “**في حال**” belki bundan sonra bir hazif vardır; takdir: “yâ için dammenin kesreye dönmesi hâlinde” gibi; “**أَعيس**” sözün gibi, vb.)
“**أَعْيَسُ**”, **العِيسةِ**’si açık olan; ve “**أَبيض**” ve onun çoğulu “**بِيضٌ**”; o, **فُعْلَةٌ** ve **فُعْلٌ**dür; böylece **الياء** kendinden öncekini çekti, onu kesreledi. Ve dediler: “**أَكْيَسُ** **كُوسَى**” ve “**أَطْيَبُ** **طُوبَى**”; bunda ancak daha açık ve daha güzel olanı hedeflediler; hangisini yaparlarsa o kıyastır. Yine bunun gibi, bazılarının “**ضِيزَى**”nın taksiminde dediği: o ancak **فُعْلَى**’dır; eğer “**فِعْلَى** üzerine bina edildi” denilse hata olmazdı; görmez misin ki bazısı onu kesresi üzerine hemzeler; “**سِيطِرَ**” demeyi, kesrelerin çokluğundan çirkin gördüler; damme ile kesre arasında gidip gelince **الواو** daha güzel oldu. Ama “**يُسَيْطَرُ**” ise, ondan **السين**’in meddi gidince **الياء** geri döndü. Ebû Mansûr dedi: **سَيْطَرَ**, **فَيْعَلَ** vezni üzere geldi; o hâlde o **مُسَيْطِرٌ**’dir; fiilinin meçhulü kullanılmadı; Arapların sözünde vardıkları yere kadar varır. Dedi ki: Leys’in “**ضِيزَى** **فِعْلَى** üzerine bina edilse hata olmazdı” sözü, nahivcilere göre hatadır; çünkü **فِعْلَى** isim olarak geldi, sıfat olarak gelmedi; **ضِيزَى** onların yanında **فُعْلَى**’dır; **الضاد** sâkin **الياء** sebebiyle kesrelendi; o, “hakkını eksilttiğimde” “**ضِزْتُه حَقَّهُ أَضُيزُهُ**”dandır; bu, yerinde zikredilmiştir. Ebû Duvâd el-İyâdî’nin sözüne gelince:
“Ölümün sarktığını görüyorum; **الحَضْر**’dan,
ehlinin rabbi olan **السَّاطِرونِ** üzerine.”
Şüphesiz **الساطرون**, Acemden bir melikin adıdır; **الحضر**’da otururdu; o, Dicle ile Fırat arasında bir şehirdir; **سابور ذو الأَكتاف** ona sefer yaptı; onu yakaladı ve öldürdü.
**التهذيب**: **المُسْطَارُ**, **الراء**’ın hafifletilmesiyle, ekşi şaraptır; Rumca bir dildir; ve denildi: tadı ve kokusu değişmiş yeni (şarap)tır. Ve dedi: **المُسْطَارُ**, Şam ehlinin diliyle, bakire üzümlerden yeni sıkılmış şarabın adlarındandır. Dedi: Onu Rumca görüyorum; çünkü Arapların sözünün binalarına benzemez. Dedi: **المُسْطار** **بالسين** ile de denir. Dedi: Ebû Ubeyd bunu şarap babında böyle rivayet etti ve dedi: o, onun ekşi olanıdır. Ezherî dedi: **المسطار**’ı, **صار**’dan ifti‘âl yapılmış sanıyorum; **التاء** **طاء**’a çevrilmiştir. Cevherî: **المسطار**
(* Sözü: “Cevherî: **المسطار** kesre ile, vb.”; **شرح القاموس**’ta Sâğânî dedi: doğrusu dammedir. Dedi: Kisâî **الراء**’ı şeddelerdi; bu, **الميم**’in dammesine delildir; çünkü o vakit **اسطارّ يسطارّ**’dan olur; tıpkı **ادهامّ يدهامّ** gibi.)
**الميم**’in kesresiyle: içinde ekşilik bulunan bir içki türü.

مقاييس اللغة:
(**سطر**) **السين** ve **الطاء** ve **الراء**; kitap ve ağaç gibi ve saf saf dizilen her şey gibi, şeyin saf saf dizilmesine delâlet eden, süreklilik gösteren bir asıldır. **أَساطير**’e gelince: sanki bâtıldan yazılmış şeylerdir; böylece bu, ona mahsus bir isim oldu. “Falan bize karşı **سَطَّر** etti, **تسطيراً**” denir; bâtıllarla geldiği zaman. **الأساطير**’in teki **إسطار** ve **أُسطورة**’dur.

Ve babdan sapmış olan şeylerdendir: **المُسَيطِر**([6]); o, şeye taahhüt eden, onun üzerine musallat olandır.

**القاموس المحيط**:
**السَّطْرُ**: şeyden saf; **الكِتابِ** ve **الشَّجَرِ** ve başkası gibi; çoğulu **أسْطُرٌ** ve **سُطُورٌ** ve **أسْطارٌ**; çoğulun çoğulu **أساطيرُ**. Ve (mânâsı) çizgi, ve yazı; ve hepsinde harekelenir. Ve koyundan **العَتودُ**; ve kılıçla kesme. Ondandır: kasap için **الساطِرُ**; ve onunla kesilen şey için **الساطورُ**. Ve **واسْتَطَرَه**: onu yazdı. Ve **الأَساطِيرُ**: nizamı olmayan hadisler; **إسْطارٍ** ve **إِسْطيرٍ**’in cem‘i; ikisinin kesriyle; ve **أُسْطُورٍ**; ve hepsinde **الهاءِ** ile. Ve **سَطَّرَ تَسْطِيراً**: telif etti; “**عَلَيْنا**: bize geldi, **بالأسَاطِيرِ** ile.” Ve **المُسَيْطِرُ**: gözeten koruyan; ve musallat olan; **كالمُسَطِّرِ** gibi. Ve onlara **سَيْطَرَ** etti ve **سَوْطَرَ** ve **تَسَيْطَرَ**. Ve **المُسْطارُ**: içenini deviren şarap; yahut ekşi olan; yahut yeni olan; ve gökte yükselen toz. Ve “**أسْطَرَ اسمِي**”: ismimin içinde bulunduğu satırı geçti; falan, okuyuşunda hata etti. Ve **الساطِرونُ**: Acem meliklerinden bir melik; onu **سابور ذُو الأكتافِ** öldürdü. Ve **السُّطْرَةُ** (ضم ile): temenni. Ve Şam’da **كسَكْرَى ة** gibi.

**تاج العروس**:
سطر
**السَّطْرُ**: şeyden saf; **الكتابِ** ve **الشَّجرِ** ve **النَّخْلِ** ve başkası gibi; yani zikredilen; ve zahir olan: asıllarda olduğu üzere “ve başkası”dır; çoğulu **أسْطُرٌ** ve **سُطُورٌ** ve **أسْطَارٌ**. Şeyhimiz dedi: zahiri, **أسْطَاراً**’ın fethalı **سَطْرٍ**’ın cem‘i olduğudur; fakat öyle değildir; çünkü biz, fethalı **فَعْلاً**’ın, defalarca zikrettiğimiz üç lafızdan başka, **أَفْعَال** üzerine cem‘ olunmadığını defalarca takrir ettik; bilakis o, harekeli **سَطَرٍ**’ın cem‘idir; **أسْبابٍ** ve **سبَبٍ** gibi. Öyleyse onu tehir etmek daha evlâdır. Dedim: yahut, **ويُحرَّكُ** sözünü, cem‘lerin zikrinden önce takdim etmek; **المُحْكَم** sahibinin yaptığı gibi.

Ve **وحج** yani cem‘in cem‘i: **أَسَاطِيرُ**. Bu cem‘leri, **اللَحيانيّ** zikretti; **سُطُور** hariç. Ve denilir: “**بَنَي سَطْراً مِنْ نَخْلٍ** ve **غَرَسَ سَطْراً من شَجر**” yani saf; ve bu mecazdır. **السَّطْرِ**’de asl: çizgi ve yazıdır. Allah Teâlâ’nın sözü: “**ن والقَلَمِ وما يَسْطُرُونَ**” yani meleklerin yazdığı şey.

Ve **سَطَرَ يَسْطُرُ سَطْراً**: yazdı. Ve hepsinde harekelenir. **المِصْباح**’ta onu **بَنَي عِجْل**’e nisbet etti. **جرير** dedi:
مَنْ شَاءَ بايَعْتُه مَالِي وخُلعَتَهُ ... ما يَكْملُ التَّيمُ في ديوانِهمْ سَطرَ
ve cem‘i **الأَسطار**’dır. Ve şu beyti şâhid getirdi:
" إنّي وأَسْطَارٍ سُطرِنَ سَطْراَ
" لقَائلٌ : يا نَصْرُ نَصْراً نَصْراَ
Ve mecazdandır: **السَّطْرُ**: hurmadan yol. **السَّطْرُ**: keçiden **العَتُودُ**. Ve **التَّهْذِيبِ**’de: koyundan; bunu **ابن دُرَيْد** söyledi; ve **الصّادُ** bir lugattır. Mecazdandır: **السَّطْرُ**: kılıçla kesme; denilir: “**سَطَرَ فُلانٌ فُلاناً سَطْراً**”: onu onunla kestiği vakit; sanki o, yazılmış bir satırdır. Ondandır: kasap için **السَّاطِرُ** ve onunla kesilen şey için **السَّاطُوِرُ**. **الفَرَّاءُ** dedi: kasaba **سَاطِرٌ** ve **سَطَّارٌ** ve **شَطَّابٌ** ve **مُشَقِّصٌ** ve **لَحَّامٌ** ve **قُدَارٌ** ve **جَزَّارٌ** denilir.

Ve **واسْتطَرَهُ**: onu yazdı. Ve aziz tenzilde: “**وكُلُ صَغِيرٍ وكَبِيرٍ مُسْتطَر**”. Ve **الأَسَاطِيرُ**: bâtıllar ve yalanlar ve nizamı olmayan hadisler; **إسْطَارٍ** ve **إسْطِيرٍ**’in cem‘i; ikisinin kesriyle; **أُسْطورٍ** (ضم ile); ve hepsinde **الهَاءِ** ile. Ve bir kavim dedi: **أَساطِيرُ**, **أَسْطَارٍ**’ın cem‘idir; ve **أَسْطَارٌ**, **سَطْرٍ**’ın cem‘idir. Ve **أَبو عُبَيْدَة** dedi: **سَطْرٌ**, **أسْطُرٍ** üzerine cem‘ olundu; sonra **أسْطُر**, **أساطِرَ** üzerine cem‘ olundu; yani yâ’sız. Ve **أبو الحَسَن** dedi: onun tekili yoktur. Ve **اللَّحْيَانيّ** dedi: **الأَسَاطِيرِ**’in tekili **أسْطُورةٌ** ve **أسْطِيرٌ** ve **أُسْطِيرَةٌ**’dir; ona kadar. Dedi: ve denilir: **سَطْرٌ**; ve ona kadar **أَسْطَاراً** olarak cem‘ olunur; sonra **أَساطِيرُ** cem‘in cem‘idir. Ve denildi: **أَساطِيرُ**, kıyasa aykırı olarak **سَطْرٍ**’ın cem‘idir. Ve **سَطَّرَ تَسْطِيراً**: yalanları telif etti. **سَطَّرَ عَلَيْنَا**: bize geldi. Ve **الأَساس**’ta: “**قٌصَّ بالأَسَاطِيرِ**”. **الليث** dedi: denilir: “**سَطَّرَ فُلانٌ علَيْنَا يُسَطَّرُ**” bâtıla benzeyen hadislerle geldiği vakit; denilir: o, aslı olmayan şeyi **يُسَطِّرُ**; yani telif eder.

Ve **الحَسَن**’in hadisinde: “**سَأَلَهُ الأَشْعَثُ عَنْ شَئٍْ من القُرْآن فَقَالَ له : والله إنكَ ما تُسطرُ علي بشئٍ**” yani hiçbir şeyi revaçlandırmazsın. Denilir: “**سَطَّرَ فُلانٌ على فُلانٍ**” ona sözleri süsleyip bezediği vakit; ve o sözler **الأَسَاطِيرُ** ve **السُّطُرُ**’dur. Ve **المُسَيْطِرُ**: gözeten koruyan; şeye taahhüt eden. Denildi: o, şeye musallat olandır; onun üzerine nezaret etmek, hallerini gözetmek ve amelini yazmak için. Ve aslı **السَّطْرِ**’dendir; **المُسَطِّرِ** gibi; **مُحدّثٍ** gibi; ve kitap **مُسَطَّرٌ**’dır; **مُعَظَّم** gibi. Ve aziz tenzilde: “**لَسْتَ عَلَيْهم بِمُسَيْطِر**” yani musallat edici ile.

Ve onlara **سَيْطَرَ** etti ve **سَوْطَرَ** ve **تَسَيْطَرَ**. Ve **السِّينُ**, **الطَّاءِ** sebebiyle **صاداّ**ya çevrilebilir. Ve **الفَرَّاءُ** dedi: Allah Teâlâ’nın sözü “**أمْ عِنْدَهُمْ خَزائِنُ رَبِّكَ أَمْ هُم المُصَيْطِرُونَ**” hakkında: **المُصَيْطِرُونَ**’un yazımı **الصاد** ile, kıraati **السين** iledir. Ve **الزَّجّاج** dedi: **المُسَيْطِرُونَ**: musallat edilmiş rablerdir. Denilir: **تَسَيْطَرَ عَلَيْنَا** ve **تَصَيْطَرَ**; **السَّيْن** ve **الصّاد** ile; ve asl **السّين**’dir. Ve her **سينٍ** ki ondan sonra **طاءٌ** vardır, **صاداً**ya çevrilmesi caizdir; denilir: **سطر** ve **صطر** ve **سطا عليه** ve **صطا**. Ve **التهذيب**’de: **سَيْطَرَ**, **فَيْعَلَ** üzere geldi; o halde o **مُسَيْطِرٌ**’dir; ve fiilinin meçhulü kullanılmadı; ve Arapların sözünde, onların vardığı yere varırız.

Ve **المُسْطَارُ** (ضم ile): işte bu, bizde kalemle böyle ضبط edilmiştir; **الجَوْهَرِيُّ** onu kesr ile ضبط etti. Dedi: **الصّأغانيُّ**: doğru olan ضم’dür. Dedi: ve **الكِسَائيُّ** râ’yı şeddelerdi; bu da **المِيمِ**’in ضم’sine delildir; çünkü o vakit **اسْطَارَّ يَسْطارُّ**’dan olur; meselâ: **ادْهَامَّ يَدْهَامُّ** gibi. (Mânâsı:) içenini deviren şarap; **سَطَرَهُ**’dan, onu devirdiği vakit. Yahut ekşi olan; bunu **أبُو عُبَيْدٍ** söyledi; ve onu, şarap babında **السين** ile rivayet etti. Ve **الجَوْهَريُّ** dedi: içinde ekşilik bulunan bir içecek türü. Ve **التَّهْذِيب**’de artırdı: Rumî bir lugat. Yahut o, tadı ve kokusu değişmiş yeni olandır. Ve **الأَزْهَرِيّ** dedi: o, Şam ehlinin lisanıyla, yeni olarak bakire üzümlerden sıkılmış olandır. Dedi: ve ben onu Rumî görüyorum; çünkü Arap kelâmının binalarına benzemez. Ve o, **الصَّاد** iledir; ve **السِّين** ile de denilir. Dedi: ve ben onu, **صَارَ**’dan uydurulmuş sanıyorum; **التّاءُ**, **طاءً**ya çevrilmiştir. Ve **المُسْطَارُ** (ضم ile): gökte yükselen toz; hurma safına yahut başka şeye benzetme üzere. Ve **اللَّسَان** sahibi, garipleri cem‘ etmesine rağmen, ona temas etmedi.

Ebû Saʿîd **الضَّرِيرُ** dedi: Fasih bir bedevîyi işittim, diyordu ki: “Falan, ismimi **أَسْطرَ** etti”; yani ismimin içinde bulunduğu satırı aştı; onu yazdığında ise “**سَطَرَهُ**” denilir. “Falan **أَسْطَرَ** etti”: okumasında hata etti; bu, İbn Büzurc’ün sözüdür; derler ki: adam hata ettiğinde, hatasından kinaye yaparak: “Falan bugün **أَسْطَرَ** etti” (derler); bu da **الإِسْطَارُ**dur, hata etme manasındadır. Ezherî dedi: Bu, **الضَّرِيرُ**’in bedevîden hikâye ettiği şeydir: “İsmimi **أَسْطَر** etti”; yani içinde bulunduğu satırı aştı. Ebû Duvâd el-İyâdî’nin sözüne gelince:

Ve ölümü, **الحَضْرِ**’den, ehlinin rabbi olan **السَّاطِرُونِ** üzerine sarkmış görürüm.

Şüphesiz **السّاطِرُونَ**: Acem krallarından bir kralın adıdır; **الحَضْرَ**’da, Dicle ile Fırat arasında bir şehirde otururdu; onu, omuzlar sahibi Sâbûr öldürdü; ona işaret daha önce **حضر** maddesinde geçmiştir.

Mecazdan: **السُّطْرةُ** (ضم ile): temenni/ümniye. Denilir ki: “Falan **سَطَّرَ** etti”; yani arkadaşına emniyeler/temenniler kurdurdu; bunu Sâgânî nakletti.

**سَطْرَى** ( **سَكْرَى** gibi): Şam Dımaşk’ta bir yer.

Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **السَّطَّار** ( **كتّان** gibi): kasap. Ve “**سَطَرَهُ**”: onu yere serdiği zaman. **المِسْطرةُ** (kesr ile): kitap onunla satırlanan şeydir. Ve tabip Muhammed b. el-Hasen b. Sâtir; Kutb bunu Mısır tarihi’nde böyle kaydetti; bunu Hâfız **التَّبْصِير**’de söyledi.
