# سطع (س-ط-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ط - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والسين والطاء معهما
ع ط س - س ع ط - س ط ع - ط س ع - مستعملات ط ع س - ع س ط مهملان عطس: المَعْطِسُ:الأنف من يَعْطُسُ، والمعطِسُ من يَعْطِسُ. قال:
يا قومُ ما الحيلةُ في العَرَنْدَسِ
المخلفِ الوعدِ المطولِ المفلسِ
وهو على ذاك كريمُ المعطِس
أي: كريم الأنف. أخبر أنه حميّ الأنف منيع. وهذا رجل كان له عليه دين فجحد إياه.
يقال: عَطَسَ يَعْطُسُ عُطاساً وعَطِسَ يَعْطَسْ عَطَساً.
ويقال: كان سبب عطسة آدم عليه السلام أن الرّوح جرى في جسده، فتنفّس فخرج من خياشيمه فصارت عَطْسَة فقال: الحمد لله إلهاماً من الله فقال له ربّه: يرحمك الله، فسبقت رحمته غضبه، فصارت سنّة التّسميت للعاطس.
وعَطَسَ الصبح: انفلق، ولذلك سّمي الصبح عُطاساً. قال أبو ليلى: هو قبل أن ينتبه أحد فيعطس، وذلك بليل. قال امرؤ القيس:
وقد أغتدي قبل العُطاس بسابح		أقبّ كيعفور الفلاة محنّـب
وقال عرّام السُّلَميّ: لأن الإنسانَ يعطُسِ قرب الصباح، والعطاس للإنسان مثل الكُداس للبهائم.
سعط: أَسْعَطْتُهُ دواءً فاسْتَعَطَهُ. والسَّعُوطُ: اسمُ ذلك الدواء.
وطعنته فأسْعَطْته الرّمح، أي: جعلته في أنفه.
والمُسْعُط: الذي يجعل فيه الدّواء، على مُفْعُل، لأنّه أداة. والمَسْعَطُ أصل بنائه، وقال غيره بالكسر وليس بشيء.
أسعطته سعطة واحدة وإسعاطة واحدة، فهو مُسْعَطٌ وسَعيطٌ.
سطع: كل شيء ينتشر فينبسط نحو البرق والغبار والريح الطّيبة يقال: سَطَعَ سُطُوعا.
قال:
مشمولةٍ غُلِثَتْ بنابتِ عَرْفَج		كدُخانِ نارٍ ساطعٍ أَسْنامُها
وسَطَع الظليم، أي: رفع رأسَهُ، ومدّ عُنُقَّه. وظليم أسْطَعُ: طويل العنق، وقياس فعله: سَطَع سَطَعاً، والأنثى: سطعاء مثل حمراء هذا من النعت.
ومن رفع العنق فقد سَطَع يَسْطَعُ سَطْعاً.
وسِطاعُ الخباء: خشبة تنصب في وسطه ووسط الرواق ونحوهما.
وثلاثة أَسْطِعة وجمعه لأكثر العدد سُطُع. قال:
أليسوا بالأُلَى قسطوا قـديمـاً		على النُّعمان وابتدروا السِطاعا
وذلك أنّهم دخلوا عليه قبّته.
والسَّطْعُ أن تَسْطَعَ شيئاً براحتك أو أصابعك ضرباً. وتقول: سمعت لوقعه سَطَعاً شديداً، تعني صوت ضربة أو رمية، وإنما ثقلت سَطَعاً، لأنه حكاية، وليس بنعت ولا مصدر.
وتقول: أسطعته إسطاعة. قال عرّام: إذا قويت عليه، والاستطاعة تجري مجرى القدرة.
طسع: الطسع: الرجل الذي لا غيرة له. طسع طسعاً، أي: ذهبت غيرته. وطزع لغة.

##### Türkçe

باب العين والسين والطاء معهما
ع ط س - س ع ط - س ط ع - ط س ع - مستعملات ط ع س - ع س ط مهملان **عطس**: **المَعْطِسُ**: **الأنف**; **من يَعْطُسُ**’un burnu; ve **المعطِسُ**: **من يَعْطِسُ**. Dedi ki:
يا قومُ ما الحيلةُ في العَرَنْدَسِ
المخلفِ الوعدِ المطولِ المفلسِ
وهو على ذاك كريمُ المعطِس
Yani: burnu kerîm. Burnu hamî, menî‘ olduğunu haber verdi. Bu, kendisinin üzerinde alacağı olan bir adam idi; onu inkâr etti.

Denir: **عَطَسَ يَعْطُسُ عُطاساً** ve **عَطِسَ يَعْطَسْ عَطَساً**.

Ve denir: Âdem عليه السلام’ın aksırmasının sebebi, ruhun bedeninde akması idi; böylece nefes aldı; burnunun deliklerinden çıktı; böylece bir **عَطْسَة** oldu; Allah’tan bir ilham olarak: “الحمد لله” dedi; Rabbi ona: “يرحمك الله” dedi; böylece rahmeti gazabını geçti; böylece aksırana **التّسميت** sünneti oldu.

Ve **عَطَسَ الصبح**: yarıldı; bu yüzden sabaha **عُطاساً** adı verildi. Ebû Leylâ dedi ki: O, birinin uyanıp aksırmasından önce olur; bu ise gecedendir. İmru’ul-Kays dedi ki:
وقد أغتدي قبل العُطاس بسابح		أقبّ كيعفور الفلاة محنّـب
Ve Arrâm es-Sülemî dedi ki: Çünkü insan sabaha yakın aksırır; ve **العطاس** insan için, **الكُداس**ın (yığılmanın) hayvanlar için olduğu gibidir.

**سعط**: Ona bir ilaç **أَسْعَطْتُهُ** da o da onu **فاسْتَعَطَهُ**. Ve **السَّعُوطُ**: o ilacın adıdır.

Ve onu mızrakla dürttüm de mızrak onu **فأسْعَطْته**; yani: onu burnuna koydum.

Ve **المُسْعُط**: içine ilacın konulduğu şeydir; **مُفْعُل** vezni üzerinedir; çünkü o bir alettir. Ve **المَسْعَطُ** onun bina aslındandır; başkası kesre ile söyledi, fakat bir şey değildir.

Ona bir tek **سعطة** ve bir tek **إسعاطة** **أسعطته**; böylece o **مُسْعَطٌ** ve **سَعيطٌ**dur.

**سطع**: Her şey ki yayılır da şimşek, toz ve hoş rüzgâr gibi yayılıp açılır; denir: **سَطَعَ سُطُوعا**.

Dedi ki:
مشمولةٍ غُلِثَتْ بنابتِ عَرْفَج		كدُخانِ نارٍ ساطعٍ أَسْنامُها
Ve **سَطَع الظليم**: yani başını kaldırdı ve boynunu uzattı. Ve **ظليم أسْطَعُ**: uzun boyunlu. Fiilinin kıyası: **سَطَع سَطَعاً**; dişisi: **سطعاء**; **حمراء** gibi; bu, sıfattandır.

Ve boynu kaldıran kimse, muhakkak **سَطَع يَسْطَعُ سَطْعاً**.

Ve **سِطاعُ الخباء**: onun ortasına ve revakın ortasına ve benzerlerine dikilen bir ağaçtır.

Ve üç **أَسْطِعة**; ve daha çok sayı için cem‘i **سُطُع**dur. Dedi ki:
أليسوا بالأُلَى قسطوا قـديمـاً		على النُّعمان وابتدروا السِطاعا
Bu, onların onun kubbesine onun yanına girdikleri içindir.

Ve **السَّطْعُ**: avucunla yahut parmaklarınla bir şeyi vurarak **تَسْطَعَ**mandır. Ve dersin: Onun düşüşünün/çarpışının işitilmesinden şiddetli bir **سَطَعاً** işittim; bir darbenin yahut bir atışın sesini kastedersin. Ancak **سَطَعاً** ağırlaştırıldı; çünkü o bir taklittir; sıfat da değildir, mastar da değildir.

Ve dersin: Onu bir **إسطاعة** ile **أسطعته**. Arrâm dedi ki: Ona karşı kuvvetli olduğun zaman; ve **الاستطاعة** kudretin yürüdüğü yol üzere yürür.

**طسع**: **الطسع**: kıskançlığı olmayan adamdır. **طسع طسعاً**; yani kıskançlığı gitti. Ve **طزع** bir lehçedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سَطَعَ الغُبارُ والرائحةُ والصبحُ، يَسْطَعُ سُطوعاً، إذا ارتفع. والسَطيعُ: الصُبحُ. والسَطَعُ بالتحريك: طولُ العنقِ؛ نَعامةٌ سَطْعاءُ. والسِطاعُ: سمةٌ في عُنق البعير بالطول، يقال بعيرٌ مُسَطَّعٌ. والسِطاعُ أيضاً: عمود البيت. قال القطامي:
أَلَيْسُوا بالأُلى قَسَطوا جمـيعـاً		على النُعْمانِ وابْتَدَروا السطاعا

##### Türkçe

**سَطَعَ** toz, koku ve sabah yükseldi; **يَسْطَعُ** **سُطوعاً**; yükseldiği zaman. Ve **السَطيعُ**: sabah. Ve **السَطَعُ** (harekeli): boynun uzunluğu; **نَعامةٌ سَطْعاءُ**. Ve **السِطاعُ**: uzunlukla devenin boynunda bir nişan; **بعيرٌ مُسَطَّعٌ** denir. Ve **السِطاعُ** ayrıca: evin direği. **القطامي** dedi ki:
أَلَيْسُوا بالأُلى قَسَطوا جمـيعـاً		على النُعْمانِ وابْتَدَروا السطاعا

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والسين مع الطاء
عسط ، عطس ، سطع ، سعط ، طسع : مستعملات .
عسط : أمَّا عسط فلم أجد فيه شيئاً غير عَسَطُوس ، وهي شجرة ليّنة الأغصان لا أُبَن لها ولا شوك يقال لها الخيزران ، وهو على بناء قَرَبُوس وقَرَقوس وحَلَكوك للشديد السواد . وقال الشاعر :
عصا عَسَطُوسٍ لينُها واعتدالُها
عطس : وأما عطس فيقال : عَطَس فلان
يَعْطِس عَطْساً وعَطْسة ، والاسم العُطَاس ، وقال الليث : يقال : يعطُس بضمّ الطاء أيضاً ، وهي لغة . ومَعْطِس الرجل أنْفه لأن العُطَاس منه يخرج ، وهو بكسر الطاء لا غير ، وهذا يدلّ على أن اللغة الجيّدة يعطِس . وقال الليث : الصبح يسمّى عُطَاساً وقد عَطَس الصبحُ إذا انفلق . وأمَّا قوله :
وقد أغتدي قبل العُطَاس بسابح
فإن الأصمعيّ زعم أنه أراد : قبل أن أسمع عُطَاس عاطس فأتطيّر منه ولا أمضي لحاجتي ، وكانت العرب أهل طِيَرة ، وكانوا يتطيّرون من العُطَاس فأبطل النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) طِيَرتهم . قلت : وإن صحّ ما قاله الليث : أن الصبح يقال له : العُطَاس فإنه أراد : قبل انفجار الصبح ، ولم أسمع الذي قاله لثقة يُرجَع إلى قوله . وقال أبو زيد : تقول العرب للرجل إذا مات : عَطَستْ به اللُجَمُ . قال : واللُّجَمة : كلّ ما تطيَّرتَ منه . وأنشد غيره :
إنا أُناس لا تزال جَزورُنا
لها لُجَم من المنيّة عاطس
ويقال للموت : لُجَم عَطُوسٌ ، وقال رؤبة :
ولا يخاف اللُجَم العَطُوسا
ويقال : فلان عَطْسة فلان إذا أشبهه في خَلْقه وخُلُقه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : العاطوس : دابَّة يُتشاءم بها . وأنشد غيره لطَرَفة بن العبد :
لعمري لقد مرَّت عواطس جَمَّة
ومَرّ قُبيل الصبح ظبي مصمَّعُ
سطع : يقال للصبح إذا سطع ضوؤه في السماء : قد سَطَع يَسْطَع سُطُوعاً ، وكذلك البَرْق يَسْطَع في السماء وذلك إذا كان كذَنَب السرْحان مستطيلاً في السماء قبل أن ينتشر في الأُفُق . ومنه حديث ابن عبّاس حدّثناه ابن هاجَك عن علي بن حُجْر عن يزيد بن هارون عن هشام الدَّسْتَوائيّ عن يحيى بن أبي كَثِير قال : قال ابن عبّاس : ( كلوا واشربوا ما دام الضوء ساطعاً حتى تعترض الحمرة في الأُفُق ) ، ساطعاً أي مستطيلاً . وسطع السهم إذا رُمِي به فشخص في السماء يلمع . وقال الشمَّاخ :
أرِقت له في القوم والصبح ساطع
كما سَطَع المِرِّيخ شَمَّره الغالي
ويروى : سمّره ، ومعناهما : أرسله . ويقال : سطعتني رائحةُ المسك إذا طارت إلى أنفك . ثعلب عن ابن الأعرابي : سطعت الرائحة إذا فاحت . والسَّطْع : أن تسطع شيئاً براحتك أو بإصبعك ضرباً . وقال ابن المظفر : يقال : سمعت لضربته سَطَعاً ( مثقّلاً ) يعني صوت الضربة . قال : وإنما ثُقِّلت لأنه حكاية وليس بنعت ولا مصدر . قال : والحكايات يخالَف بينها وبين النعوت أحياناً . قال : ويقال للظليم إذا رفع رأسه ومَدّ عُنُقه : قد سَطَع . وقال ذو الرمَّة يصف الظليم :
يظلّ مختضِعاً يبدو فتنكره
طوراً ويَسْطَع أحياناً فينتسِبُ
قال : وظليم أسطع إذا كان عنقُه طَويلاً والأنثى سطعاء ، فيقال : سطِع سَطَعاً في
النعت ، ويقال في رفعه عُنُقه : سَطَع يَسْطَع . أبو عبيد عن أبي زيد : السِّطَاع : عمود من أعمدة البيت . وقال القُطَاميّ :
أليسوا بالألى قَسَطوا جميعاً
على النعمان وابتدروا السِّطَاعا
قلت : ويقال للبعير الطويل : سِطَاع تشبيهاً بسِطَاع البيت . وقال مُلَيح الهذَليّ :
وحتى دعا داعي الفراق وأُدْنيتْ
إلى الحيّ نُوقْ والسِّطَاعُ المُحَمْلَجُ
وقال أبو زيد : السِّطَاع من سمات الإبل في العُنق بالطول ، فإذا كان بالعَرْض فهو العِلاَط . وناقة مسطوعة وإبل مسطَّعة . وقال لَبيد :
مسطَّعَة الأعناق بُلْقَ القوادم
والسِّطاع : اسم جبل بعينه . وقال صخر الغيّ :
فذاك السِّطاع خلافَ النِجَاء تحسبه ذا طِلاء نتيفا
خلاف النِّجَاء أي بعد السحاب تحسبه جملاً أجرب نُتِف وهُنِىء . اللحياني : خطيب مِسْطع ومِصْقع . وأما قولك : لا أسطيع فالسين ليست بأصلية وقد خرّجته في باب أطاع . وفي حديث أم مَعْبد وصفتها المصطفى ( صلى الله عليه وسلم ) قالت : وكان في عُنُقه سَطَع أي طول ، يقال : عُنُق سَطْعاء . وقال أبو عبيدة : العُنُق السطعاء : التي طالت وانتصبت علابِيُّها . ذكره في صفات الخيل .
وفي حديث قيس بن طَلْق عن أبيه أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( كلوا واشربوا ولا يَهيدَنَّكم الساطع المصعد ، وكلوا واشربوا حتى يتبيّن لكم الأحمر ) ، وأشار بيده في هذا الموضع من نحو المشرق إلى المغرب عَرْضاً . قال الشيخ : وهذا دليل على أن الصبح الساطع هو المستطيل . ومنه عنق سطعاء إذا طالت وانتصبت علابِيُّها . قال ذاك أبو عبيدة . قال الشيخ : ولذلك قيل للعمود من أعمدة الْخِباء : سِطَاع ، وللبعير الطويل : سِطَاع . وظليم أسطع : طويل العنق .
سعط : السَّعُوط والنَّشُوع والنَشُوق في الأنف . ويقال للآنية التي يُسعط بها العليل : مُسْعُط بضمّ الميم وجاء نادراً مثل المُكْحُل والمُدُقّ والمُدْهُن والمُنْصُل : للسيف . ابن السكيت عن أبي عمرو : لخَيْتَه ولخوته وألخيته إذا سَعَطته . ويقال : أسعطته ، وكذلك وَجَرْته وأوجرته ، فيها لغتان . ويقال : نُشِعَ وأُنشِع . وأمّا النَّشُوق فيقال فيه : أنشقته إنشاقاً . وقال الليث : يقال : أسعطْته الرمحَ إذا طعنه في أنفه . وقال غيره : يقال : أسعطته عِلْماً إذا بالغت في إفهامه وتكرير ما تُعلِّمه عليه . أبو عبيد عن أبي عمرو : السَّعِيط : الريح من الخمر وغيرها من كل شيء . وقال ابن السكيت : ويكون من الخَرْدل . وقال ابن بُزُرْج يقال : سعطته وأسعطته .
الإياديُّ عن شمر : تقول : هو طيّب السَّعُوط والسُّعَاط والإسعاط . وأنشد يصف إبلاً وألبانها :
حَمْضيَّة طيّبة السُّعَاط
حدَّثنا السَّعْديّ عن الزعفرانيّ قال : حدّثنا
سفيان عن الزهريّ عن عبيد الله بن عبد الله بن عُتْبة بن مسعود عن أم قيس بنت مِحْصَن قالت : دخلت بابن لي على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وقد أعلقتُ من العُذْرة فقال : ( علام تدغَرْنَ أولادكن عليكنّ بهذا العُود الهنديّ فإن فيه سبعةَ أشفية ، يُسْعَط من العُذْرة ، ويُلَدّ من ذات الجَنْب ) .
طسع : أبو العباس عن ابن الأعرابي : رجل طسِع وطزِع : لا غَيْرة له . وقال ابن المظفر مثله . وقد طسِع طَسَعاً وطَزِع طَزَعاً . عمرو عن أبيه : الطسِع والطزيع : الذي يَرَى مع أهله رجلاً فلا يغار له .

##### Türkçe

باب العين والسين مع الطاء
**عسط** ، **عطس** ، **سطع** ، **سعط** ، **طسع** : kullanımdadırlar.

**عسط** : **عسط**’a gelince, onda **عَسَطُوس**’tan başka bir şey bulmadım; o, dalları yumuşak bir ağaçtır; onda ne boğum vardır ne de diken; ona **الخيزران** denir. O, **قَرَبُوس** ve **قَرَقوس** ve şiddetli siyahlık için **حَلَكوك** vezni üzeredir. Şair dedi ki:
عصا **عَسَطُوسٍ** لينُها واعتدالُها

**عطس** : **عطس**’a gelince, denir ki: falan **عَطَس** eder;
**يَعْطِس** **عَطْساً** ve **عَطْسة**; isim **العُطَاس**’tır. Leys dedi ki: **يعطُس** (طاء’nın zammesiyle) de denir; o da bir dildir. Erkeğin **مَعْطِس**’i burnudur; çünkü **العُطَاس** ondan çıkar; o, طاء’nın kesresi iledir, başka değil. Bu, iyi dilin **يعطِس** olduğuna delâlet eder. Leys dedi ki: sabah **عُطَاساً** diye adlandırılır; sabah yarılınca **عَطَس الصبحُ** olmuştur. Ama onun sözü:
وقد أغتدي قبل **العُطَاس** بسابح
şüphesiz Asmaî, onun murad ettiğini iddia etti: “Bir **عُطَاس** edenin **عُطَاس**’ını işitmeden önce; ondan uğursuzluk sayarım da ihtiyacıma gitmem”; Araplar uğursuzluk ehli idiler; **العُطَاس**’tan uğursuzluk sayarlardı; Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onların uğursuzluğunu iptal etti. Dedim ki: Leys’in dediği sahih olursa: sabaha **العُطَاس** denir; o hâlde muradı: sabahın yarılmasından önce. Ben, onun dediğini, sözüne dönülecek bir güvenilirden işitmedim. Ebû Zeyd dedi ki: Araplar, adam öldüğü zaman adama derler: **عَطَستْ به اللُجَمُ**. Dedi ki: **اللُّجَمة**: uğursuzluk saydığın her şeydir. Başkası şu beyti okudu:
إنا أُناس لا تزال جَزورُنا
لها لُجَم من المنيّة عاطس
Ölüme **لُجَم عَطُوسٌ** denir. Rü’be dedi ki:
ولا يخاف **اللُجَم العَطُوسا**
Ve denir ki: falan, yaratılışında ve huyunda ona benzediği zaman, falanın **عَطْسة**’sidir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **العاطوس**: kendisiyle uğursuzluk sayılan bir binek hayvanıdır. Başkası, Tarafe b. el-‘Abd için şu beyti okudu:
لعمري لقد مرَّت عواطس جَمَّة
ومَرّ قُبيل الصبح ظبي مصمَّعُ

**سطع** : Sabahın ışığı gökte parladığı zaman sabaha denir ki: **سَطَع**; **يَسْطَع** **سُطُوعاً**. Şimşek de böyledir: gökte **يَسْطَع**; bu, ufukta yayılmadan önce gökte kurt kuyruğu gibi uzamış olduğu zamandır. Ondandır: İbn Abbâs hadisi; onu bize İbn Hâcek, Ali b. Hucr’dan; o, Yezîd b. Hârûn’dan; o, Hişâm ed-Destevâî’den; o, Yahyâ b. Ebî Kesîr’den rivayet etti; dedi ki: İbn Abbâs dedi ki: “(Işık **ساطعاً** olduğu müddetçe yiyin ve için; ta ki ufukta kızıllık enlemesine ortaya çıkıncaya kadar)”; **ساطعاً** yani uzamış. Ok, onunla atıldığı zaman **سطع** eder; gökte belirir, parlar. Şemmâh dedi ki:
أرِقت له في القوم والصبح ساطع
كما سَطَع المِرِّيخ شَمَّره الغالي
Şöyle de rivayet olunur: **سمّره**; ikisinin manası: onu salıverdi. Ve denir ki: misk kokusu burnuna uçtuğu zaman: **سطعتني**. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **سطعت** koku, yani yayıldı. **السَّطْع**: avucunla yahut parmağınla bir şeyi vurarak **تسطع** etmendir. İbnü’l-Muzaffer dedi ki: denir ki: vuruşunun **سَطَعاً**’ını (ağırlaştırılmış) işittim; yani vuruşun sesini. Dedi ki: ancak ağırlaştırıldı; çünkü o bir hikâyedir; ne sıfattır ne de mastardır. Dedi ki: hikâyeler ile sıfatlar arasında bazen muhalefet edilir. Dedi ki: devekuşuna, başını kaldırıp boynunu uzattığı zaman denir: **سَطَع**. Zü’r-Rumme, devekuşunu vasfederek dedi ki:
يظلّ مختضِعاً يبدو فتنكره
طوراً ويَسْطَع أحياناً فينتسِبُ
Dedi ki: Boynu uzun olunca devekuşu **أسطع**’dır; dişisi **سطعاء**’dır. Sıfatta **سطِع** **سَطَعاً** denir; boynunu kaldırmasında ise: **سَطَع** **يَسْطَع** denir. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **السِّطَاع**: evin direklerinden bir direktektir. Kutâmî dedi ki:
أليسوا بالألى قَسَطوا جميعاً
على النعمان وابتدروا السِّطَاعا
Dedim ki: Uzun deveye de, evin **سِطَاع**’ına benzetilerek **سِطَاع** denir. Müleyh el-Hüzelî dedi ki:
وحتى دعا داعي الفراق وأُدْنيتْ
إلى الحيّ نُوقْ والسِّطَاعُ المُحَمْلَجُ
Ebû Zeyd dedi ki: **السِّطَاع** develerin boynunda uzunlamasına olan damgalardandır; enlemesine olursa o **العِلاَط**’tır. **ناقة مسطوعة** ve **إبل مسطَّعة**. Lebîd dedi ki:
مسطَّعَة الأعناق بُلْقَ القوادم
Ve **السِّطاع**: bizzat bir dağın adıdır. Sahr el-Gayy dedi ki:
فذاك السِّطاع خلافَ النِجَاء تحسبه ذا طِلاء نتيفا
**خلاف النِّجَاء** yani buluttan uzak; onu, tüyleri yolunmuş ve katranlanmış uyuz bir deve sanırsın. Lihyânî: **خطيب مِسْطع** ve **مِصْقع**. Ama senin sözün: **لا أسطيع**; sîn aslî değildir; onu **أطاع** babında çıkardım. Ümmü Ma‘bed hadîsinde, onun Mustafa’yı ( صلى الله عليه وسلم ) vasfettiği yerde dedi ki: Boynunda **سَطَع** vardı; yani uzunluk; denir ki: **عُنُق سَطْعاء**. Ebû Ubeyde dedi ki: **العُنُق السطعاء**: uzayan ve üst kısımları dikleşen boyundur. Onu atların sıfatlarında zikretti.
Kays b. Talk’ın, babasından rivayet ettiği hadîste: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: “(Yiyin ve için; **الساطع المصعد** sizi aldatmasın; ve size kırmızı belirinceye kadar yiyin ve için)”; bu yerde eliyle, doğu tarafına yakın bir yerden batıya doğru enlemesine işaret etti. Şeyh dedi ki: Bu, sabahın **الساطع**’ının uzamış olduğuna delildir. Ondandır: **عنق سطعاء**; uzadığı ve üst kısımları dikleştiği zaman. Bunu Ebû Ubeyde söyledi. Şeyh dedi ki: Bunun için, çadırın direklerinden direğe **سِطَاع** denildi; uzun deveye de **سِطَاع**. Ve **ظليم أسطع**: boynu uzun.

**سعط** : **السَّعُوط** ve **النَّشُوع** ve **النَشُوق** burundadır. Hastaya onunla **يُسعط** edilen kaba **مُسْعُط** denir; mîm’in zammesiyle; ve nadir olarak **المُكْحُل** ve **المُدُقّ** ve **المُدْهُن** ve kılıç için **المُنْصُل** gibi gelmiştir. İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: **لخَيْتَه** ve **لخوته** ve **ألخيته**; onu **سَعَطته** ettiğin zaman. Ve denir ki: **أسعطته**; yine **وَجَرْته** ve **أوجرته**; onda iki dil vardır. Ve denir ki: **نُشِعَ** ve **أُنشِع**. Ama **النَّشُوق**’a gelince, onda denir: **أنشقته** **إنشاقاً**. Leys dedi ki: Mızrağı onun burnuna sapladığın zaman: **أسعطْته الرمحَ** denir. Başkası dedi ki: Bir kimseye anlayışını pekiştirip ona öğrettiğini tekrar etmekte aşırı gittiğin zaman: **أسعطته عِلْماً** denir. Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **السَّعِيط**: şaraptan ve her şeyden olan kokudur. İbnü’s-Sikkît dedi ki: hardaldan da olur. İbn Büzurc dedi ki: **سعطته** ve **أسعطته** denir.
İyâdî, Şemmer’den: dersin ki: o, **السَّعُوط** ve **السُّعَاط** ve **الإسعاط** bakımından hoştur. Develeri ve sütlerini vasfederek şu beyti okudu:
حَمْضيَّة طيّبة السُّعَاط
Sa‘dî bize haber verdi; Za‘ferânî’den; dedi ki: bize Süfyân haber verdi; Zührî’den; Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe b. Mes‘ûd’dan; Ümmü Kays bint Mihsan’dan; dedi ki: Oğlumla Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) yanına girdim; **العُذْرة**’den dolayı ona **أعلقتُ** etmiştim. Dedi ki: “(Bu Hint ağacıyla çocuklarınızı niçin **تدغَرْنَ** ediyorsunuz? Şüphesiz onda yedi şifa vardır: **العُذْرة**’den dolayı **يُسْعَط** edilir; ve **ذات الجَنْب**’den dolayı **يُلَدّ** edilir.)”.

**طسع** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **رجل طسِع** ve **طزِع**: onda kıskançlık yoktur. İbnü’l-Muzaffer de bunun benzerini söyledi. Ve **طسِع** **طَسَعاً** ve **طَزِع** **طَزَعاً** olmuştur. Amr, babasından: **الطسِع** ve **الطزيع**: ailesiyle beraber bir adam görür de ona kıskanmaz olan kimsedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والطاء وما يثلثهما)
(سطع) السين والطاء والعين أصلٌ يدلُّ على طول الشيء وارتفاعِهِ في الهواء. فمن ذلك السَّطع، وهو طول العنق. ويقال ظليم أسطَعُ، ونَعامة سَطْعاء. ومن الباب السِّطاع، وهو عمود من عُمُد البيت. قال القطاميّ:
أليسُوا بالأُولى قَسَطوا جميعاً  *** على النُّعمانِ وابتدروا السِّطاعا([1])ويقال سَطَع الغبارُ* وسطعت الرائحة، إذا ارتفعت. والسَّطْع: ارتفاع صوت الشيء إذا ضربتَ عليه شيئاً. يقال سطعَه. ويقال: إنَّ السَّطيع الصبح. وهذا إنْ صحَّ فهو من قياس الباب؛ لأنه شيء يعلو ويرتفع. فأما السِّطاع في شعر هذيل فهو جَبَل بِعينه([2]).
(سطل) السين والطاء واللام ليس بشيء. على أنَّهم يسمُّون إناء من الآنية سَطلاً وسَيْطلا.
(سطم) السين والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على أصل شيء ومجتمَعِهِ. يقولون: الأسطمّ: مجتمع البحر. ويقال هذه أُسْطُمَّةُ الحَسَب، وهي واسطته. والناس في أُسطُمّة الأمر. ويقال إنَّ الأسطمّ والسِّطام: نَصل السيف. وفي الحديث: "سِطَام الناس" أي حَدُّهم.
(سطن) السين والطاء والنون، هو على مذهب الخليل أصلٌ، لأنه يجعل النون فيه أصلية. قال الخليل: أُسْطُوانة أُفْعُوَالة. تقول هذه أساطينُ مُسَطَّنة. قال: ويقال جملٌ أُسطوانٌ، إذا كان مرتفعاً. قال:
* جَرَّبْنَ منِّي أُسطواناً أَعْنَقَا([3]) *
(سطا) السين والطاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على القهر والعلوّ. يقال سطا عليه يسطو، وذلك إذا قهره ببطش. ويقال فرسٌ ساطٍ، إذا سطا على سائر الخيل. والفحلُ يسطو على طَرُوقته. ويقال سطا الرَّاعي على الشاة، إذا مات ولدُها في بطنها فسطا عليها فأخرجَه. ويقال سطا الماء، إذا كثُر. وقال بعض أهل اللغة في الفرس السَّاطي: هو الذي يرفع ذنبه في الحُضْر. قال الشيبانيّ:  السَّاطي: البعير إذا اغتلم خرج من إبلٍ إلى إبل. قال:
* هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) *
(سطح) السين والطاء والحاء أصلٌ يدلّ على بسط الشيء ومَدّه، من ذلك السَّطْح معروف. وسَطح كلِّ شيء: أعلاه الممتدُّ معه. ويقال انْسَطَح الرجلُ، إذا امتدَّ على قفاه فلم يتحرَّك، ولذلك سمِّي المنبسط على قفاه من الزَّمانة سَطيحاً. وسطيحٌ الكاهن سُمّي سطيحاً لأنه كذلك خُلِقَ بلا عَظْم. والمَسْطَح، بفتح الميم: الموضع الذي يبسط فيه التَّمر. والمِسطح، بكسر الميم: الخِباء، والجمع مساطح. قال الشاعر:
تَعَرَّضَ ضَيْطَارُو خُزاعةَ دوننا  *** وما خير ضَيْطارٍ يقلِّبُ مِسطَحا([5])وإّنّما سمِّيَ بذلك لأنه تمدُّ الخيمةُ به مَدَّا. والسَّطيحة: المزادة، وإنّما سمِّيت بذلك لأنّه إذا سقط انسطح، أي امتَدَّ. والسُّطَّاح: نبت من نبات الأرض، وذلك أنّه ينبسط على الأرض.
(سطر) السين والطاء والراء أصلٌ مطّرد يدلُّ على اصطفافِ الشيء، كالكتاب والشجر، وكلِّ شيء اصطَفَّ. فأمَّا الأساطير فكأنها أشياءُ كُتبت من الباطل فصار ذلك اسماً لها، مخصوصاً بها. يقال سَطَّر فلانٌ علينا تسطيراً، إذا جاء بالأباطيل. وواحد الأساطير إسطار وأُسطورة.
ومما شذ عن الباب المُسَيطِر([6])، وهو المتعهّد للشيء المتسلّط عليه.
---------------------ــ
([1]) ديوان القطامي 41 واللسان (سطع). وفي شرح الديوان: "أراد قتل عمرو بن كلثوم عمرو بن هند".
([2]) يعني في قول صخر الغي الهذلي. اللسان (سطع):
فذاك السطاع خلاف النجا *** ء تحسبه ذا طلاء نتيفا
    وقصيدته في شرح السكري للهذليين 42 ونسخة الشنقيطي 57.
([3]) لرؤبة في اللسان  (سطن).
([4]) لزياد الطماحي، كما في اللسان (سطا).
([5]) البيت لمالك بن عوف النصري، كما في اللسان (سطح، ضطر). وقد سبق في (2: 102).
([6]) في الأصل: "المسطير"، صوابه من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الطاء** وما يثلثهما)

(**سطع**) **السين** ve**الطاء** ve**العين**; bir asl(=kök)tır, şeyin uzunluğuna ve havada yükselmesine delâlet eder. Bundan **السَّطع** vardır; o, boynun uzunluğudur. Ve denir: **ظليم أسطَعُ** ve **نَعامة سَطْعاء**. Babdan **السِّطاع** vardır; o, evin direklerinden bir direktir. **القطاميّ** dedi ki:
أليسُوا بالأُولى قَسَطوا جميعاً  *** على النُّعمانِ وابتدروا السِّطاعا([1])
Ve denir: **سَطَع الغبارُ** ve **سطعت الرائحة**; yükseldiği zaman. Ve **السَّطْع**: bir şeye bir şey vurduğun zaman, şeyin sesinin yükselmesidir. Denir: **سطعَه**. Ve denir: muhakkak ki **السَّطيع** sabah(=tan)dır. Bu sahih ise, o babın kıyasındandır; çünkü o, yükselen ve yükselip çıkan bir şeydir. Amma **السِّطاع** Hüzeyl şiirinde ise, bizzat bir dağdır([2]).

(**سطل**) **السين** ve**الطاء** ve**اللام** bir şey değildir. Şu var ki, onlar kaplardan bir kabı **سَطلاً** ve **سَيْطلا** diye adlandırırlar.

(**سطم**) **السين** ve**الطاء** ve**الميم**; sahih bir asl(=kök)tır, bir şeyin aslına ve onun toplanma yerine delâlet eder. Derler: **الأسطمّ**: denizin toplandığı yer. Ve denir: bu, **أُسْطُمَّةُ الحَسَب**’dir; o, onun ortasıdır. Ve insanlar işin **أُسطُمّة**’sindedir. Ve denir: muhakkak ki **الأسطمّ** ve **السِّطام**: kılıcın ağzıdır. Ve hadiste: " **سِطَام الناس** " yani onların keskinliği(=ucu).

(**سطن**) **السين** ve**الطاء** ve**النون**; Halîl’in mezhebine göre bir asl(=kök) üzeredir; çünkü o, içindeki **النون**’u aslî kılar. **الخليل** dedi: **أُسْطُوانة** **أُفْعُوَالة**’dır. Dersin: bunlar **أساطينُ مُسَطَّنة**’dir. Dedi: ve denir: **جملٌ أُسطوانٌ**; yüksek olduğu zaman. Dedi:
* جَرَّبْنَ منِّي أُسطواناً أَعْنَقَا([3]) *

(**سطا**) **السين** ve**الطاء** ve illetli harf; bir asl(=kök)tır, kahra ve üstün gelmeye delâlet eder. Denir: **سطا عليه يسطو**; bu, onu zorla yenip ezdiği zaman. Ve denir: **فرسٌ ساطٍ**; diğer bütün atlara saldırıp üstün geldiği zaman. Ve aygır, **طَرُوقته**’sine saldırıp üstün gelir. Ve denir: çoban koyuna **سطا**; onun yavrusu karnında öldüğü zaman, ona saldırıp üstün gelerek onu çıkarır. Ve denir: su **سطا**; çoğaldığı zaman. Ve dil ehlinden bazıları **الفرس السَّاطي** hakkında dedi: o, yürüyüşte kuyruğunu kaldıran kimsedir. **الشيبانيّ** dedi: **السَّاطي**: deve, azgınlaştığı zaman develerden develere çıkar(=geçer). Dedi:
* هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) *

(**سطح**) **السين** ve**الطاء** ve**الحاء**; bir asl(=kök)tır, şeyin yayılmasına ve uzatılmasına delâlet eder; bundan **السَّطْح** vardır, bilinen(=meşhur)dur. Ve her şeyin **سَطح**’ı: onunla birlikte uzanan üst tarafıdır. Ve denir: adam **انْسَطَح**; sırtüstü uzanıp hareket etmediği zaman; bundan dolayı, zamaneden(=felçlilikten) sırtüstü yayılıp kalan kimseye **سَطيحاً** denildi. Ve kâhin **سطيح**’a **سطيح** denildi; çünkü o, öyle yaratıldı: kemiksiz. Ve **المَسْطَح** (mimin fethiyle): hurmanın yayıldığı yer. Ve **المِسطح** (mimin kesriyle): çadır; çoğulu **مساطح**. Şair dedi:
تَعَرَّضَ ضَيْطَارُو خُزاعةَ دوننا  *** وما خير ضَيْطارٍ يقلِّبُ مِسطَحا([5])
Ve ancak bununla adlandırıldı; çünkü çadır onunla uzatılarak uzatılır. Ve **السَّطيحة**: su tulumu(=mezâde). Ve ancak bununla adlandırıldı; çünkü düştüğü zaman **انسطح** eder; yani uzanır. Ve **السُّطَّاح**: yer bitkilerinden bir bitkidir; bu, onun yere yayılmasındandır.

(**سطر**) **السين** ve**الطاء** ve**الراء**; muttarid bir asl(=kök)tır, şeyin saf saf dizilmesine delâlet eder; kitap ve ağaç gibi ve saf saf dizilen her şey. Amma **الأساطير** ise, sanki bâtıldan yazılmış şeylerdir; böylece bu, ona bir isim oldu, ona mahsus kılındı. Denir: falan bize **تسطيراً** **سَطَّر** etti; bâtılları getirdiği zaman. Ve **الأساطير**’in teki **إسطار** ve **أُسطورة**’dur.
Ve babdan şâz olan **المُسَيطِر**’dir([6]); o, şeye bakan, onun üzerine musallat olan(=tasallut eden) kimsedir.

---------------------ــ
([1]) **القطامي** divanı 41 ve **اللسان** (**سطع**). Ve divanın şerhinde: " **أراد قتل عمرو بن كلثوم عمرو بن هند** ".
([2]) Yani **صخر الغي الهذلي**’nin sözünde. **اللسان** (**سطع**):
فذاك السطاع خلاف النجا *** ء تحسبه ذا طلاء نتيفا
Ve onun kasidesi **السكري**’nin **الهذليين** şerhinde 42 ve **الشنقيطي** nüshası 57.
([3]) **رؤبة**’nindir, **اللسان** (**سطن**)’da.
([4]) **زياد الطماحي**’nindir; **اللسان** (**سطا**)’da olduğu gibi.
([5]) Beyit **مالك بن عوف النصري**’nindir; **اللسان** (**سطح**، **ضطر**)’da olduğu gibi. Ve (2: 102)’de geçmişti.
([6]) Asılda: " **المسطير** "; doğrusu **المجمل**’dendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ط ع
نار ساطعة ونور ساطع وسطع ا لفجر وسطع الغبار سطوعاً‏.‏
وسطع البعير والظليم‏:‏ مدّ عنقه إلى السماء‏.‏
قال ذو الرمة يصف ظليماً‏:‏ وسطع بيديه‏:‏ رفعهما مصفقاً بهما‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سطعت رائحة المسك وأعجبني سطوع رائحته‏.‏

##### Türkçe

س ط ع
**نار ساطعة** ve **نور ساطع**; ve **سطع ا لفجر**; ve **سطع الغبار سطوعاً**.
Ve **سطع البعير والظليم**: boynunu göğe doğru uzattı.
Zü’r-Rumme bir **ظليم**i vasfederek dedi: **وسطع بيديه**: ikisini kaldırdı, ikisiyle çırparak.
Ve mecazdan: **سطعت رائحة المسك** ve onun kokusunun **سطوع**u hoşuma gitti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّطْعُ: كل شيء انتشر أَو ارتفع من بَرْقٍ أَو غُبار أَو نُور أَو رِيح، سَطَعَ يَسْطَعُ سَطْعاً وسُطُوعاً؛ قال لبيد في صفة الغُبار المرتفع:
مَشْمُولة غُلِثَتْ بنابِتِ عَرْفَجٍ،
كَدُخانِ نارٍ ساطِعٍ إِسْنامُها
غُلِثَتْ: خُلِطَتْ. والمشمولةُ: النار التي أَصابتها الشَّمالُ، وأَما قولهم صاطعٌ في ساطعٍ فإِنهم أَبدلوها مع الطاء كما أَبدلوها مع القاف لأَنها في التصَعُّد بمنزلتها.
والسَّطِيعُ: الصُّبْحُ لإِضاءته وانتشاره، ويقال للصبح إِذا طلَع ضَوْؤُه في السماء، قد سَطَع يسْطَع سُطوعاً أَوّلَ ما ينشقُّ مستطيلاً، وكذلك البرق يَسْطَعُ في السماء. وكذلك إِذا كان كذَنَب السِّرْحانِ مستطيلاً في السماء قبل أن ينتشر في الأُفق. وفي حديث السَّحُور: كلوا واشربوا ولا يَهِيدَنَّكم الساطِعُ المُصْعِدُ، وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الأَحمر، وأَشار بيده، في هذا الموضع من نحو المَشْرِق إِلى المَغْرِب عَرْضاً، يعني الصبح الأَوّل المستطيل؛ قال الأَزهري: وهذا دليل على أَن الصبح الساطع هو المستطيل، قال: فلذلك قيل للعَمُود من أَعْمِدة الخِباء سِطاعٌ. وفي حديث ابن عباس: كلوا واشربوا ما دام الضوْءُ ساطِعاً حتى تَعْتَرِضَ الحُمرةُ الأُفُقَ؛ ساطعاً أَي مستطيلاً. وسَطَع لي أَمرُك: وضَح؛ عن اللحياني. وسَطَعَتِ الرائحةُ سَطْعاً وسُطوعاً: فاحَتْ وعَلَتْ وارتفعت. يقال: سَطَعَتْني رائحةُ المِسْك إِذا طارت إِلى أَنفك.
والسَّطَعُ، بالتحريك: طُولُ العُنُق. وفي حديث أُم معبد وصفتها المصطفى، صلى الله عليه وسلم، قالت: وكان في عُنُقِه سَطَعٌ أَي طُول؛ يقال: عُنُقٌ سَطْعاء. قال أَبو عبيدة: العنق السطعاءُ التي طالت وانتصب علابِيُّها؛ ذكره في صفات الخيل. وظَلِيمٌ أَسطَعُ: طويلُ العُنُقِ، والأُنثى سَطْعاء. يقال: سَطِعَ سَطَعاً في النعت، ويقال في رفعه عنقه: سَطَعَ يَسْطَعُ، وكذلك الرجل والمرأَة والبعير؛ وقد سَطِعَ سَطَعاً وسَطَعَ يَسْطَعُ: رفع رأْسه ومدَّ عُنقه؛ قال ذو الرمة يصف الظَّلِيم:
فَظَلَّ مُخْتَضِعاً يَبْدُو فَتُنْكِرُه
حالاً، ويَسْطَعُ أَحياناً فَينْتَسِبُ
وعنق أَسطَعُ: طويل منتصب. وسطَعَ السهمُ إِذا رَمَى به فشخَصَ يلمَع؛ وقال الشماخ:
أَرِقْتُ له في القَوْمِ، والصُّبح ساطِعٌ،
كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالِي
وروي سَمَّرَه، ومعناهما أَرسلَه.
والسِّطاعُ: خَشَبة تنصب وسَط الخِباء والرُّواقِ، وقيل: هو عمود البيت؛ قال القطامي:
أَلَيْسُوا بالأُلى قَسَطُوا قَدِيماً
على النُّعْمانِ، وابْتَدَرُوا السِّطاعَا؟
وذلك أَنهم دخلوا على النُّعمان قُبَّته، وجمع السِّطاعِ أَسْطِعةٌ وسُطُعٌ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
يَنُشْنَه نَوْشاً بأَمْثالِ السُّطُعْ
والسِّطاعُ: العنق على التشبيه بِسِطاعِ الخباء. وناقة ساطِعةٌ: ممتدَّة الجِرانِ والعُنُق؛ قال ابن فيد الراجز:
ما بَرِحَتْ ساطِعة الجِرانِ،
حَيْثُ الْتَقَتْ أَعْظُمُها الثَّمانِ
قال الأَزهري: ويقال للبعير الطويل سِطاعٌ تشبيهاً بسطاع البيت؛ وقال مليح الهذلي:
وحتى دَعا داعي الفِراقِ وَأُدْنِيَتْ،
إِلى الحَيِّ، نُوقٌ، والسِّطاعُ المُحَمْلَجُ
والسِّطاعُ: سِمةٌ في جنب البعير أَو عنقه بالطول، وقد سَطَّعَه، فهو مُسَطَّعٌ؛ قال الأَزهري: هي في العنق بالطول، فإِذا كانت بالعَرْضِ فهو العِلاطُ، وناقة مَسْطُوعةٌ وإِبِلٌ مُسَطَّعةٌ؛ فأَما ما أَنشده ابن الأَعرابي قال: وهو فيما زعموا للبيد:
دَرَى باليَسارَى جَنَّةً عَبْقَرِيَّةً،
مُسَطَّعةَ الأَعْناقِ بُلْقَ القَوادِمِ
فإِنه فسره فقال: مُسَطَّعة من السِّطاعِ، وهي السِّمة التي في العنق، وهذا هو الأَسْبَقُ، وقد تكون المسطَّعة التي على أَقدار السُّطُع من عَمَدِ البيوت.
والسَّطْعُ والسَّطَعُ: أَن تَضْرِبَ شيئاً براحَتِك أَو أَصابِعِك وَقْعاً بتصويت، وقد سَطَعَه وسَطَعَ بيديه سَطعاً: صَفَّقَ. يقال: سمعت لضربته سَطَعاً مثقلاً يعني صوت الضربة، قال: وإِنما ثقلت لأَنه حكاية وليس بنعت ولا مصدر، قال: والحِكايات يخالَف بينها وبين النعوت أَحياناً. وخطيب مِسْطَعٌ ومِسْقَعٌ: بليغ متكلم؛ هذه عن اللحياني. والسِّطاعُ: اسم جبَل بعينه؛ قال صخر الغيّ:
فذَاك السِّطاعُ خِلافَ النِّجا
ءِ، تَحْسَبُه ذا طِلاءٍ نَتِيفَا
خِلافَ النِّجاءِ أَي بعدَ السّحابِ تَحْسَبُه جملاً أَجرب نُتِفَ وهُنِئَ، وأَما قولك لا أَسطيع فالسين ليست بأَصلية، وسنذكر ذلك في ترجمة طوع.

##### Türkçe

**السَّطْعُ**: her şey ki yayılmış yahut yükselmiş olur; şimşekten yahut tozdan yahut ışıktan yahut rüzgârdan; **سَطَعَ يَسْطَعُ سَطْعاً وسُطُوعاً**; Lebîd, yükselmiş tozun vasfında dedi:

مَشْمُولة غُلِثَتْ بنابِتِ عَرْفَجٍ،
كَدُخانِ نارٍ ساطِعٍ إِسْنامُها

**غُلِثَتْ**: karıştırıldı. **والمشمولةُ**: **الشَّمالُ**’ın isabet ettiği ateş. Ve onların “**صاطعٌ في ساطعٍ**” sözüne gelince, onu **الطاء** ile birlikte, onu **القاف** ile birlikte değiştirdikleri gibi değiştirdiler; çünkü o, yükselmede onun menzilesindedir.

**والسَّطِيعُ**: aydınlığı ve yayılması sebebiyle sabah. Ve sabaha, gökte ışığı doğduğu vakit denir: **قد سَطَع يسْطَع سُطوعاً**; ilk olarak uzunlamasına yarılır; ve şimşek de gökte **يَسْطَعُ**. Ve yine, ufukta yayılmadan önce gökte uzunlamasına kurt kuyruğu gibi olduğu vakit. **وفي حديث السَّحُور**: “Yiyiniz ve içiniz; **الساطِعُ المُصْعِدُ** sizi aldatmasın; ve size **الأَحمر** belirinceye kadar yiyiniz ve içiniz”; eliyle işaret etti, bu yerde, doğu tarafı gibi bir yerden batıya doğru enlemesine; yani uzunlamasına olan ilk sabahı. **قال الأَزهري**: Bu, **الصبح الساطع**’ın uzunlamasına olan olduğuna delildir, dedi: bundan dolayı çadır direklerinden direğe **سِطاعٌ** denildi. **وفي حديث ابن عباس**: “Işık **ساطِعاً** olduğu müddetçe yiyiniz ve içiniz; ta ki kızıllık ufka enlemesine gelinceye kadar”; **ساطعاً** yani uzunlamasına. **وسَطَع لي أَمرُك**: açık oldu; Lihyânî’den. **وسَطَعَتِ الرائحةُ سَطْعاً وسُطوعاً**: yayıldı, yükseldi ve yukarı çıktı. Denir: **سَطَعَتْني رائحةُ المِسْك**; misk kokusu burnuna uçtuğu vakit.

**والسَّطَعُ، بالتحريك**: boynun uzunluğu. **وفي حديث أُم معبد**: onu, seçilmişi, صلى الله عليه وسلم, vasfetti; dedi: “Ve onun boynunda **سَطَعٌ** vardı”, yani uzunluk; denir: **عُنُقٌ سَطْعاء**. Ebû Ubeyde dedi: **العنق السطعاءُ**: uzayan ve üst kısmı dikleşen boyundur; onu atların sıfatlarında zikretti. **وظَلِيمٌ أَسطَعُ**: boynu uzun; dişisi **سَطْعاء**. Denir: sıfatta **سَطِعَ سَطَعاً**; ve boynunu kaldırmasında denir: **سَطَعَ يَسْطَعُ**; erkek ve kadın ve deve de böyledir; ve **قد سَطِعَ سَطَعاً وسَطَعَ يَسْطَعُ**: başını kaldırdı ve boynunu uzattı; Zû’r-Rumme, devekuşunu vasfederek dedi:

فَظَلَّ مُخْتَضِعاً يَبْدُو فَتُنْكِرُه
حالاً، ويَسْطَعُ أَحياناً فَينْتَسِبُ

**وعنق أَسطَعُ**: uzun, dik. **وسطَعَ السهمُ**: onunla atıldığı vakit, yükselip parladı. Şemmâh dedi:

أَرِقْتُ له في القَوْمِ، والصُّبح ساطِعٌ،
كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالِي

Ve **سَمَّرَه** rivayet edildi; ikisinin manası: onu salıverdi.

**والسِّطاعُ**: çadırın ve revakın ortasına dikilen bir tahta; ve “evin direği” denildi; Kutâmî dedi:

أَلَيْسُوا بالأُلى قَسَطُوا قَدِيماً
على النُّعْمانِ، وابْتَدَرُوا السِّطاعَا؟

Bu, onların Nu‘mân’ın kubbesine girdikleri içindir. **وجمع السِّطاعِ**: **أَسْطِعةٌ** ve **سُطُعٌ**; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

يَنُشْنَه نَوْشاً بأَمْثالِ السُّطُعْ

**والسِّطاعُ**: çadırın **سِطاعِ**’ına benzetme yoluyla boyun. **وناقَة ساطِعةٌ**: gırtlağı ve boynu uzamış; İbn Fîd er-Râciz dedi:

ما بَرِحَتْ ساطِعة الجِرانِ،
حَيْثُ الْتَقَتْ أَعْظُمُها الثَّمانِ

Ezherî dedi: uzun deveye, evin **سِطاعِ**’ına benzetme olarak **سِطاعٌ** denir. Melîh el-Hüzelî dedi:

وحتى دَعا داعي الفِراقِ وَأُدْنِيَتْ،
إِلى الحَيِّ، نُوقٌ، والسِّطاعُ المُحَمْلَجُ

**والسِّطاعُ**: devenin böğründe yahut boynunda uzunlamasına bir dağlama; onu **سَطَّعَه**; o da **مُسَطَّعٌ** olur. Ezherî dedi: o, boyunda uzunlamasınadır; enlemesine olursa o **العِلاطُ**’tır. **وناقَة مَسْطُوعةٌ** ve **إِبِلٌ مُسَطَّعةٌ**. İbnü’l-A‘râbî’nin inşad ettiğine gelince, dedi: o, zannettiklerine göre Lebîd’indir:

دَرَى باليَسارَى جَنَّةً عَبْقَرِيَّةً،
مُسَطَّعةَ الأَعْناقِ بُلْقَ القَوادِمِ

Onu tefsir etti ve dedi: **مُسَطَّعة** **السِّطاعِ**’dandır; o, boyundaki dağlamadır; ve bu daha önce gelendir. Ve **المسطَّعة** evlerin direklerinden **السُّطُع** ölçülerince olan da olabilir.

**والسَّطْعُ والسَّطَعُ**: avucunla yahut parmaklarınla bir şeye ses çıkararak vurmandır; onu **سَطَعَه**; ve iki eliyle **سَطَعَ سَطعاً**: alkışladı. Denir: “Vuruşunun **سَطَعاً**’ını ağır işittim”; yani vuruşun sesi. Dedi: ancak ağır oldu; çünkü o bir hikâyedir; sıfat da değildir, mastar da değildir. Dedi: hikâyeler, bazen sıfatlardan ayrılır. **وخطيب مِسْطَعٌ ومِسْقَعٌ**: beliğ konuşan; bu, Lihyânî’dendir. **والسِّطاعُ**: bizzat bir dağın adıdır; Sahr el-Gayy dedi:

فذَاك السِّطاعُ خِلافَ النِّجا
ءِ، تَحْسَبُه ذا طِلاءٍ نَتِيفَا

**خِلافَ النِّجاءِ**: yani buluttan sonra; onu, tüyleri yolunmuş ve tedavi edilmiş uyuz bir deve sanırsın. Ve “**لا أَسطيع**” sözün ise, **السين** aslî değildir; bunu **طوع** maddesinde zikredeceğiz.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ط ع * * سَطَعَ * الغبار والرائحة والصبح ارتفع وبابه خضع

##### Türkçe

* س ط ع * * **سَطَعَ** * toz, koku ve sabah yükseldi; ve onun bâbı **خضع** oldu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سطع الغبار، كمنع، يسطع سطعا، وسطوعا، بالضم وسطيعا كأمير، وهو قليل، قال المرار بن سعيد الفقعسي:
  يثرن قساطلا يخرجن منهـا                      ترى دون السماء لها سطيعا : ارتفع أو انتثر، وكذا البرق والشعاع والصبح والرائحة والنور، وهو في الرائحة مجاز. وقيل: أصل السطوع إنما هو في النور، ثم إنهم استعملوه في مطلق الظهور، قال لبيد - رضي الله عنه - في صفة الغبار المرتفع:
  مشمولة غلثت بنابت عرفج                      كدخان نار ساطع أسنامها وقال سويد بن أبي كاهل اليشكري:
  حرة تجلو شتـيتـا واضـحـا                      كشعاع الشمس في الغيم سطع ويروى: كشعاع البرق وقال أيضا يصف ثورا:
  كف خداه عـلـى ديبـاجة                      وعلى المتنين لون قد سطع وقال أيضا:
  صاحب المئرة لا يسأمها                      يوقد النار إذا الشر سطع وفي حديث ابن عباس رضي الله عنهما: كلوا واشربوا ما دام الضوء ساطعا. وقال الشماخ يصف رفيقه:
  أرقت له في القوم والصبح ساطع                      كما سطع المريخ شمره الغالـي قال ابن دريد: سطع بيديه سطعا، بالفتح: صفق بهما، والاسم: السطع، محركة، أو هو أن تضرب بيدك شيئا براحتك، أو أصابعك. وسمعت لوقعه سطعا، أي تصويتا شديدا، محركة، أي، صوت ضربه أو رميه، قال الليث: وإنما حرك لأنه حكاية لا نعت ولا مصدر، والحكايات يخالف بينها وبين النعوت أحيانا. السطاع، ككتاب: أطول عمد الخباء. قلت: وهو مأخوذ من الصبح الساطع، وهو المستطيل في السماء، كذنب السرحان، قال الأزهري: فلذلك قيل للعمود من أعمدة الخباء: سطاع. السطاع: الجمل الطويل الضخم، عن ابن عباد، ونقله الأزهري أيضا، وقال: على التشبيه بسطاع البيت، وقال مليح الهذلي:
  وحتى دعا داعي الفراق وأدنـيت                      إلى الحي نوق والسطاع المحملج والسطاع: خشبة تنصب وسط الخباء والرواق. قيل: هو عمود البيت، كما في الصحاح، وأنشد القطامي:
  أليسوا بالألى قسطـوا قـديمـا                      على النعمان، وابتدروا السطاعا وذلك أنهم دخلوا على النعمان قبته. ثم قوله هذا مع قوله: أطول عمد الخباء. واحد، فتأمل. السطاع: جبل بعينه، قال: قال صخر الغي الهذلي:
  فذاك السطاع خلاف النجا                      ء تحسبه ذا طلاء نتيفـا خلاف النجاء: أي بعد السحاب تحسبه جملا أجرب نتف وهنئ. السطاع: سمة في عنق البعير، أو جنبه بالطول. وقال الأزهري: هي في العنق بالطول، فإذا كان بالعرض فهو العلاط، والذي في الروض: أن السطاع والرقمة في الأعضاء. وسطعه تسطيعا: وسمه به، فهو مسطع، وإبل مسطعة، وأنشد ابن الأعرابي للبيد:
  درى باليسارى جنة عبقرية                      مسطعة الأعناق بلق القوادم

  والأسطع: الطويل العنق، يقال: جمل أسطع، وناقة سطعاء، وقد سطع، كفرح، وفي صفته صلى الله عليه وسلم: في عنقه سطع. أي طول. وظليم أسطع: كذلك. الأسطع: فرس كان لبكر بن وائل، وهو أبو زيم، وكان يقال له: ذو القلادة. المسطع، كمنبر: الفصيح كالمصقع، عن اللحياني، يقال: خطيب مسطع ومصقع، أي بليغ متكلم. السطيع، كأمير: الطويل. من المجاز: سطعتني رائحة المسك، كمنع، إذا طارت إلى أنفك، وكذا أعجبني سطوع رائحته، وسطعت الرائحة سطوعا: فاحت وعلت. ومما يستدرك عليه: السطيع، كأمير: الصبح؛ لإضاءته وانتشاره، وذلك أول ما ينشق مستطيلا، وهو الساطع أيضا. وسطع لي أمرك: وضح، عن اللحياني. وقال أبو عبيدة: العنق السطعاء: التي طالت، وانتصبت علابيها، ذكره في صفات الخيل. وسطع يسطع: رفع رأسه ومد عنقه، قال ذو الرمة يصف الظليم:
  فظل مختضعا يبدو فتنكـره                      حالا، ويسطع أحيانا فينتصب وعنق أسطع: طويل منتصب. وسطع السهم، إذا رمي به فشخص يلمع، قال الشماخ:
  أرقت له في القوم، والصبح ساطع                      كما سطع المريخ شمره الغالـي شمره، أي أرسله. وجمع السطاع بمعنى عمود الخباء: أسطعة وسطع، أنشد ابن الأعرابي:
  ينشنه نوشا بأمثال السطع والسطاع: العنق، على التشبيه بسطاع الخباء. وناقة ساطعة: ممتدة الجران والعنق، قال ابن فيد الراجز:
  ما برحت ساطعة الجـران                      حيث التقت أعظمها الثماني وناقة مسطوعة: موسومة بالسطاع. وإبل مسطعة: على أقدار السطع من عمد البيوت، وبه فسر قول لبيد الذي تقدم. وقال الليث هنا: اسطعته، وأنا أسطيعه إسطاعا، ولم يزد. قلت: السين ليست بأصلية، وسيذكر في ترجمة طوع.

##### Türkçe

**سطع** toz yükseldi; **كمنع** (yani “menʿa” babı gibi), **يسطع** “yastau”, **سطعا** “satʿan” ve **سطوعا** “sutûʿan”, (mastar) damme ile; ve **سطيعا** “satîʿan”, **كأمير** (yani “emîr” vezni gibi); ve o azdır. **المرار بن سعيد الفقعسي** dedi:
  “Onlar, ondan çıkarıp kaldırdıkları bir toz bulutu savururlar;                      onun için göğün altında bir **سطيعا** görürsün.”
: yükseldi yahut saçıldı; şimşek, ışın, sabah, koku ve nur da böyledir; kokuda ise mecazdır. Ve denildi ki: **السطوع**un aslı ancak nurdadır; sonra onu mutlak görünüşte kullandılar. **لبيد** -Allah ondan razı olsun- yükselen tozun sıfatında dedi:
  “Bir **عرفج** bitkisiyle kaplanmış, sertleşmiş;                      tepeleri, yükselen bir ateş dumanı gibi.”
Ve **سويد بن أبي كاهل اليشكري** dedi:
  “Hür (bir kadın), açık seçik dağınığı giderir;                      bulutta güneş ışını gibi **سطع**.”
Ve rivayet olunur: “şimşek ışını gibi.” Ve yine bir boğayı vasfederek dedi:
  “İki yanağı, bir **ديباجة** üzerinde (gibi);                      ve iki böğür üzerinde bir renk ki **سطع**.”
Ve yine dedi:
  “Azık sahibi, ondan usanmaz;                      şer **سطع** edince ateşi yakar.”

Ve İbn Abbas’ın -Allah ikisinden de razı olsun- hadisinde: “Işık **ساطعا** oldukça yiyin ve için.” Ve **الشماخ** yoldaşını vasfederek dedi:
  “Kavim içinde ona uykusuz kaldım; sabah **ساطع** iken;                      tıpkı **المريخ** (Merih) **سطع** ettiği gibi; onu **الغالـي** (okçu) **شمره** (salıverdi).”

İbn Düreyd dedi: **سطع** iki eliyle **سطعا**; fetha ile: ikisiyle çırptı. İsim: **السطع**, harekeli; yahut o, avucunla yahut parmaklarınla elinle bir şeyi vurmandır. Ve onun düşüşünün **سطعا**sını işittim; yani şiddetli bir ses çıkarma; harekeli; yani onun vurmasının yahut atılmasının sesi. **الليث** dedi: Ancak onu harekeli kıldı; çünkü o, sıfat da değil mastar da değil, bir taklittir; taklitler bazen sıfatlardan ayrılır.

**السطاع**, **ككتاب**: çadırın direklerinin en uzunu. Dedim: O, **الصبح الساطع**tan alınmıştır; o, gökte uzayıp giden (ışık)tır; kurt kuyruğu gibi. **الأزهري** dedi: Bundan dolayı çadır direklerinden direğe **سطاع** denildi.

**السطاع**: uzun, iri deve; İbn Abbâd’dan; **الأزهري** de onu nakletti ve dedi: evin **سطاع**ına benzetme üzerinedir. **مليح الهذلي** dedi:
  “Ayrılık çağırıcısı çağırıncaya dek; ve yaklaştırıldı                      mahalleye, dişi develer ve yüklenmiş **السطاع**.”

Ve **السطاع**: çadırın ve revakın ortasına dikilen bir ağaç. Denildi ki: o, evin direğidir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **القطامي** şu beyti okudu:
  “Onlar değil mi ki eskiden adaletle paylaştırdılar                      Nuʿmân üzerine; ve **السطاع**a koştular.”
Bu, onların Nuʿmân’ın kubbesine girmelerindendir. Sonra onun bu sözü, “çadırın direklerinin en uzunu” sözüyle birlikte, tek (bir şey)dir; öyleyse düşün.

**السطاع**: belirli bir dağdır. Dedi ki: **صخر الغي الهذلي** dedi:
  “İşte o **السطاع**dır; **خلاف النجا**ء (buluttan sonra);                      onu, yolunmuş bir uyuz deve sanırsın.”
**خلاف النجاء**: yani buluttan sonra; onu, yolunmuş ve merhem sürülmüş uyuz bir deve sanırsın.

**السطاع**: devenin boynunda yahut yanında uzunlamasına bir damga. **الأزهري** dedi: o, boyunda uzunlamasınadır; enlemesine olursa o **العلاط**tır. Ve **الروض**’da olan: **السطاع** ve **الرقمة** uzuvlardadır.

**وسطعه** **تسطيعا**: onu onunla damgaladı; o halde o **مسطع**tır; ve **إبل مسطعة**. İbnü’l-Aʿrâbî, Lebîd’den şu beyti okudu:
  “Sol yanla, bir **عبقرية** cenneti (gibi) bilir;                      boyunları **مسطعة**; önleri alaca.”

Ve **الأسطع**: uzun boyunlu. Denilir: **جمل أسطع** ve **ناقة سطعاء**; ve **قد سطع**; **كفرح** (yani “fariha” gibi). Ve onun -sallallahu aleyhi ve sellem- sıfatında: “Boynunda **سطع** vardır.” Yani uzunluk. Ve **ظليم أسطع**: böyledir.

**الأسطع**: Bekr b. Vâil’in bir atı idi; o, **أبو زيم**dir; ve ona **ذو القلادة** denilirdi.

**المسطع**, **كمنبر**: fasih; **المصقع** gibi; Lihyânî’den. Denilir: **خطيب مسطع** ve **مصقع**; yani beliğ konuşan.

**السطيع**, **كأمير**: uzun. Mecazdan: **سطعتني رائحة المسك**, **كمنع**; yani burnuna uçup geldiğinde. Ve yine: “Onun kokusunun **سطوع**u beni hayran bıraktı.” Ve **سطعت الرائحة سطوعا**: yayıldı ve yükseldi.

Ve ona ek olarak (müstedrek): **السطيع**, **كأمير**: sabah; aydınlığı ve yayılması sebebiyle; ve bu, ilk olarak uzunlamasına yarılıp ortaya çıkar; o, **الساطع** da olur.

Ve **وسطع لي أمرك**: açık oldu; Lihyânî’den.

**أبو عبيدة** dedi: **العنق السطعاء**: uzayan ve üst kısımları dikilen (boyun); onu atların sıfatlarında zikretti.

**وسطع يسطع**: başını kaldırdı ve boynunu uzattı. **ذو الرمة** devekuşunu vasfederek dedi:
  “Böylece eğilmiş kalır; görünür de onu yadırgarsın                      bir hâl üzere; bazen **يسطع** eder de dikilir.”

Ve **عنق أسطع**: uzun, dik.

Ve **وسطع السهم**: onunla atıldığında, parlayarak yükselip belirginleşti. **الشماخ** dedi:
  “Kavim içinde ona uykusuz kaldım; sabah **ساطع** iken;                      tıpkı **المريخ** **سطع** ettiği gibi; onu **الغالـي** **شمره**.”
**شمره**: yani onu salıverdi.

Ve çadır direği manasında **السطاع**ın çoğulu: **أسطعة** ve **سطع**. İbnü’l-Aʿrâbî şu beyti okudu:
  “Onu, **السطع** benzerleriyle dürterek dürterler.”

Ve **السطاع**: boyun; çadırın **سطاع**ına benzetme üzere.

Ve **ناقة ساطعة**: gerdanı ve boynu uzamış. İbn Fîd er-Râciz dedi:
  “Sekiz kemiği birleştiği yerde                      **ساطعة الجـران** olarak durmaktan geri kalmadı.”

Ve **ناقة مسطوعة**: **السطاع** ile damgalanmış. Ve **إبل مسطعة**: evlerin direklerinden **السطع** ölçülerine göre; ve bununla, daha önce geçen Lebîd’in sözü tefsir edildi.

**الليث** burada dedi: **اسطعته**; ve ben onu **أسطيعه** **إسطاعا** (yaparım); ve artırmadı. Dedim: **السين** aslî değildir; ve **طوع** maddesinde zikredilecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَطَعَ
1 سَطَعَ ذ , aor. سَطَعَ , (S, Mgh, * Msb, K,) inf. n. سُطُوعٌ (S, K) and سَطْعٌ (TA) and سَطِيعٌ, which last is rare, (K,) It rose: (S, Mgh, Msb, K, TA:) or it spread, or diffused itself: (Mgh, TA:) said of duct, and of the dawn, (S, Msb, K,) [meaning as above, and it radiated, gleamed, or shone, (see سَاطِعٌ,)] and of light, (TA,) and of lightning, and of the rays of the sun, (K,) and (tropical:) of odour, (S, Mgh, Msb, K,) in relation to which last it is tropical, and signifies it diffused itself, and rose: or it was originally said only of light; and was then used absolutely, as meaning it appeared, or became apparent. (TA.) You say also سَطَعَ السَّهْمُ The arrow, being shot, rose into the sky, glistening. (TA.) And يَسْطَعُ, the aor. of سَطَعَ, is used by Dhu-r-Rummeh, in describing an ostrich, as meaning He raises his head, and stretches his neck. (TA.) And you say, سَطَعَ لِى أَمْرُكَ (assumed tropical:) Thine affair became, or has become, apparent, or manifest, to me. (Lh.) ― -b2- سَطَعَتْنِى رَائِحَةُ المِسْكِ (tropical:) The odour of the musk rose to my nose. (K, TA.) -A2- سَطَعْتُ الشَّىْءَ I laid hold of the thing with the palm of the hand, or with the hand, striking [the thing]. (Msb.) And سَطَعَ بِيَدَيْهِ, inf. n. سَطْعٌ, He clapped with his hands: whence the subst. سَطَعٌ [q. v.]. (IDrd, K.) -A3- سَطِعَ, aor. سَطَعَ , (K,) inf. n. سَطَعٌ, (TK,) He was long-necked; he had a long neck. (K.) [See أَسْطَعُ.]

سطّعهُ
2 سطّعهُ ذ , inf. n. تَسْطِيعٌ, He marked him (namely a camel) with the mark called سِطَاع. (K.)

اِسْطَعْتُهُ
اِسْطَعْتُهُ ذ (for اِسْتَطَعْتُهُ), aor. أَسْطِيعُهُ (for أَسْتَطِيعُهُ); or أَسْطَعْتُهُ (for أَطَعْتُهُ), aor. أُسْطيعُهُ (for أُطِيعُهُ): see in art. طوع. (TA.)

سَطَعٌ
سَطَعٌ ذ Length of neck. (S.) It is said of Mo- hammad, فِى عُنُقِهِ سَطَعٌ In his neck was length. (TA.) [See أَسْطَعُ.] -A2- A clapping with the hands, or striking with one hand upon the other, or upon the hand of another: (K:) or a striking a thing with the palm of the hand, or with the fingers. (TA.) And The sound of a striking or throwing: as in the saying, سَمِعْتُ لِوَقْعِهِ سَطَعًا شَدِيدًا [I heard, in consequence of its falling, a loud sound of a striking or throwing]. (K.) It is with fet-h to the medial radical because it is an onomatopœia, not an epithet nor an inf. n., for onomatopœias are sometimes made to differ [in form] from epithets. (Lth, K.)

سِطَاعٌ
سِطَاعٌ ذ The pole of the [tent called] بَيْت: (S, K:) and the longest of the poles of the [tent called] خِبَآء: (K:) from سَاطِعٌ applied to the dawn: (Az, TA:) and a pole that is set up in the middle of the خباء and of the [tent called] رِوَاق: pl. [of pauc.] أَسْطِعَةٌ and [of mult.] سُطُعٌ. (TA.) ― -b2- Hence, as being likened thereto, (tropical:) The neck. (TA.) ― -b3- Hence also, (Az, TA,) (tropical:) A tall, bulky, camel. (Az, Ibn-'Abbلd, K, TA.) ― -b4- (assumed tropical:) A mark made with a hot iron upon the neck of a camel, (Az, S, K,) or upon his side, (TA,) lengthwise: (Az, S, K, TA:) in the R, it is said to be upon the limbs, or members. (TA.)

سَطِيعٌ
سَطِيعٌ ذ Tall, or long. (K.) ― -b2- See also سَاطِعٌ.

سَاطِعٌ
سَاطِعٌ ذ Rising: or spreading, or diffusing itself: [and radiating, gleaming, or shining:] applied [to dust, (see 1,) and] to the dawn, and to light, and to fire [&c.]: applied to the dawn, it denotes that extending lengthwise into the sky, and called ذَنَبُ السِّرْحَانِ [q. v.]. (TA.) ― -b2- Also The dawn [itself]; (TA;) and so ↓ سَطِيعٌ; (S, TA;) because of its shining, and spreading; when it first breaks, extending lengthwise. (TA.) ― -b3- نَاقَةٌ سَاطِعَةٌ A she-camel having the front of the neck, and the [whole] neck, extended. (TA.)

أَسْطَعُ
أَسْطَعُ ذ Long-necked; (K;) applied to a camel, and an ostrich: (TA:) fem. سَطْعَآءُ; applied to a she-camel, (TA,) and a she-ostrich. (S.) ― -b2- عُنُقٌ أَسْطَعُ A long, erect, neck: (TA:) and عُنُقٌ سِطْعَآءُ a neck that is long, and erect in its sinews. (AO, in describing horses; and TA.)

مِسْطَعٌ
مِسْطَعٌ ذ Chaste in speech; or eloquent; (Lh, K, TA;) fluent in speech. (TA.)

مُسَطَّعٌ
مُسَطَّعٌ ذ (assumed tropical:) A camel marked with the mark called سِطَاع; (S, TA;) fem. with ة. and ↓ مَسْطُوعَةٌ signifies the same, applied to a she-camel. (TA.) ― -b2- And اـِبِلٌ مُسَطَّعَةٌ (assumed tropical:) Camels tall as the tent-poles called سُطُعٌ, pl. of سِطَاعٌ. (TA.)

مَسْطُوعَةٌ
مَسْطُوعَةٌ ذ : see مُسَطَّعٌ.

##### Türkçe

**سَطَعَ**
1 **سَطَعَ** **ذ** , muzâri‘ **سَطَعَ** , (S, Mgh, * Msb, K,) mastar **سُطُوعٌ** (S, K) ve **سَطْعٌ** (TA) ve **سَطِيعٌ**, ki bu sonuncusu nadirdir, (K,) Yükseldi: (S, Mgh, Msb, K, TA:) yahut yayıldı, yahut kendini yaydı: (Mgh, TA:) kanal hakkında ve tan hakkında söylenir, (S, Msb, K,) [yukarıdaki mânâ üzere, ve ışın saçtı, parladı, yahut ışıldadı, (**سَاطِعٌ**’e bakınız,)] ve ışık hakkında, (TA,) ve şimşek hakkında, ve güneşin ışınları hakkında, (K,) ve (mecazen:) koku hakkında, (S, Mgh, Msb, K,) ki bu sonuncuya nispetle mecazdır, ve “kendini yaydı, ve yükseldi” mânâsına gelir: yahut aslında yalnız ışık hakkında söylenirdi; sonra mutlak olarak, “göründü, yahut belirgin oldu” mânâsıyla kullanıldı. (TA.) Yine dersin ki **سَطَعَ السَّهْمُ** Ok, atılınca, parıldayarak göğe yükseldi. (TA.) Ve **يَسْطَعُ**, **سَطَعَ**’ın muzâri‘i, Zû-r-Rummeh tarafından bir devekuşunu vasfederken, “başını kaldırır ve boynunu uzatır” mânâsında kullanılmıştır. (TA.) Ve dersin ki, **سَطَعَ لِى أَمْرُكَ** (mecaz kabul edilen:) Senin işin bana belirgin oldu, yahut belirgin hâle geldi. (Lh.) ― -b2- **سَطَعَتْنِى رَائِحَةُ المِسْكِ** (mecazen:) Miskin kokusu burnuma yükseldi. (K, TA.) -A2- **سَطَعْتُ الشَّىْءَ** Şeyi avuç içiyle, yahut elle, [şeye] vurarak tuttum. (Msb.) Ve **سَطَعَ بِيَدَيْهِ**, mastar **سَطْعٌ**, Ellerini çırptı: buradan isim **سَطَعٌ** [bk.]. (IDrd, K.) -A3- **سَطِعَ**, muzâri‘ **سَطَعَ** , (K,) mastar **سَطَعٌ**, (TK,) Boynu uzun oldu; uzun bir boynu vardı. (K.) [**أَسْطَعُ**’a bakınız.]

**سطّعهُ**
2 **سطّعهُ** **ذ** , mastar **تَسْطِيعٌ**, Onu (yani bir deveyi) **سِطَاع** denilen dağ ile dağladı. (K.)

**اِسْطَعْتُهُ**
**اِسْطَعْتُهُ** **ذ** ( **اِسْتَطَعْتُهُ** yerine), muzâri‘ **أَسْطِيعُهُ** ( **أَسْتَطِيعُهُ** yerine); yahut **أَسْطَعْتُهُ** ( **أَطَعْتُهُ** yerine), muzâri‘ **أُسْطيعُهُ** ( **أُطِيعُهُ** yerine): **طوع** maddesinde bak. (TA.)

**سَطَعٌ**
**سَطَعٌ** **ذ** Boynun uzunluğu. (S.) Muhammed hakkında şöyle denir: **فِى عُنُقِهِ سَطَعٌ** Boynunda uzunluk vardı. (TA.) [**أَسْطَعُ**’a bakınız.] -A2- Ellerle çırpma, yahut bir eli ötekine, yahut bir başkasının eline vurma: (K:) yahut bir şeyi avuç içiyle, yahut parmaklarla vurma. (TA.) Ve vurmanın yahut atmanın sesi: şu sözde olduğu gibi, **سَمِعْتُ لِوَقْعِهِ سَطَعًا شَدِيدًا** [Düşmesi sebebiyle, şiddetli bir vurma yahut atma sesi işittim]. (K.) Orta köke fetha iledir; çünkü bu bir ses taklididir; bir sıfat da değildir, bir mastar da değildir; zira ses taklitleri bazen sıfatlardan [şekilce] farklı kılınır. (Lth, K.)

**سِطَاعٌ**
**سِطَاعٌ** **ذ** [**بَيْت** denilen] çadırın direği: (S, K:) ve [**خِبَآء** denilen] çadırın direklerinin en uzunu: (K:) tan için kullanılan **سَاطِعٌ**’dan: (Az, TA:) ve **خباء**’ın ve [**رِوَاق** denilen] çadırın ortasına dikilen bir direk: azlık çoğulu **أَسْطِعَةٌ** ve çokluk çoğulu **سُطُعٌ**. (TA.) ― -b2- Bundan, ona benzetilerek, (mecazen:) Boyun. (TA.) ― -b3- Bundan ayrıca, (Az, TA,) (mecazen:) Uzun, iri bir deve. (Az, Ibn-'Abbلd, K, TA.) ― -b4- (mecaz kabul edilen:) Bir devenin boynuna, (Az, S, K,) yahut yanına, (TA,) boylamasına, kızgın demirle yapılan bir dağ: (Az, S, K, TA:) R’de, uzuvlara yahut organlara olduğu söylenir. (TA.)

**سَطِيعٌ**
**سَطِيعٌ** **ذ** Uzun boylu, yahut uzun. (K.) ― -b2- **سَاطِعٌ**’a da bakınız.

**سَاطِعٌ**
**سَاطِعٌ** **ذ** Yükselen: yahut yayılan, yahut kendini yayan: [ve ışın saçan, parlayan, yahut ışıldayan:] [toz için (1’e bakınız) ve] tan için, ve ışık için, ve ateş için [&c.] kullanılır: tan için kullanıldığında, göğe doğru boylamasına uzananı ifade eder; ve **ذَنَبُ السِّرْحَانِ** diye adlandırılır [bk.]. (TA.) ― -b2- Ayrıca tanın kendisi; (TA;) ve bunun gibi ↓ **سَطِيعٌ**; (S, TA;) çünkü parlaması ve yayılması sebebiyledir; ilk yarıldığında boylamasına uzanır. (TA.) ― -b3- **نَاقَةٌ سَاطِعَةٌ** Boynun ön kısmı ve [bütün] boynu uzamış bir dişi deve. (TA.)

**أَسْطَعُ**
**أَسْطَعُ** **ذ** Uzun boyunlu; (K;) deveye ve devekuşuna uygulanır: (TA:) müennesi **سَطْعَآءُ**; dişi deveye, (TA,) ve dişi devekuşuna uygulanır. (S.) ― -b2- **عُنُقٌ أَسْطَعُ** Uzun, dik bir boyun: (TA:) ve **عُنُقٌ سِطْعَآءُ** sinirlerinde uzun ve dik olan bir boyun. (AO, atları vasfederken; ve TA.)

**مِسْطَعٌ**
**مِسْطَعٌ** **ذ** Sözde iffetli; yahut fasih; (Lh, K, TA;) sözde akıcı. (TA.)

**مُسَطَّعٌ**
**مُسَطَّعٌ** **ذ** (mecaz kabul edilen:) **سِطَاع** denilen dağ ile dağlanmış bir deve; (S, TA;) müennesi ة iledir. ve ↓ **مَسْطُوعَةٌ** aynı mânâya gelir, dişi deveye uygulanır. (TA.) ― -b2- Ve **اـِبِلٌ مُسَطَّعَةٌ** (mecaz kabul edilen:) **سِطَاعٌ**’ın çoğulu olan **سُطُعٌ** denilen çadır direkleri gibi uzun develer. (TA.)

**مَسْطُوعَةٌ**
**مَسْطُوعَةٌ** **ذ** : **مُسَطَّعٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَطَعَ
سَطَعَ A ( n. ac. سَطْع 1 ,  سَطِيْع 25 ,  سُطُوْع 27 ),
a.  Rose, spread; radiated ( light ).

b.  Reached, touched.

c.  [ Bi ], Clapped ( hands ).

سَطِعَ
سَطِعَ A ( n. ac. سَطَع 4 ),
a.  Was long-necked.

سَطَّعَ
سَطَّعَ II ,
a.  Diffused, spread.

b.  Branded on the neck.

سَطْعَة
سَطْعَة 1t
a.  [ coll. ], Touch.

سَطَع
سَطَع 4 ,
a.  Handclapping.

b.  Blow, sound. thud.

مِسْطَع
مِسْطَع 20 ,
a.  Verbose; cloquent.

سِطَاْع
سِطَاْع 23 , ( pl. سُطُع 10 ,  أَسْطِعَة 15t ),
a.  Tent-pole; post; pillar.

b.  Brand.

سَطِيْع
سَطِيْع 25 ,
a.  Long, lanky.

b.  Dawn.

##### Türkçe

سَطَعَ
**سَطَعَ** A (mastar: **سَطْع** 1, **سَطِيْع** 25, **سُطُوْع** 27),
a. Yükseldi, yayıldı; (ışık) ışın saçtı.

b. Ulaştı, dokundu.

c. [ Bi ], (elleri) çırptı.

سَطِعَ
**سَطِعَ** A (mastar: **سَطَع** 4),
a. Uzun boyunlu oldu.

سَطَّعَ
**سَطَّعَ** II,
a. Yaydı, dağıttı.

b. Boyna dağladı.

سَطْعَة
**سَطْعَة** 1t
a. [ topluluk adı ], Dokunuş.

سَطَع
**سَطَع** 4,
a. El çırpma.

b. Darbe, ses; gümbürtü.

مِسْطَع
**مِسْطَع** 20,
a. Çok sözlü; beliğ.

سِطَاْع
**سِطَاْع** 23, (çoğulu: **سُطُع** 10, **أَسْطِعَة** 15t),
a. Çadır direği; kazık; sütun.

b. Dağ.

سَطِيْع
**سَطِيْع** 25,
a. Uzun, sıska.

b. Şafak.
