# سطل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سطل

باب السين والطاء واللام معهما
ط س ل، س ط ل، س ل ط، ط ل س، ل ط س مستعملات
طسل:
يقال: طَسَلَ السَّرابُ اذا اضطَرَبَ، وقال رؤبة: يُقَنِّع المَوْماةَ طَسلاً طاسِلا والطَّيْسَل: الغُبار الرقيق.
سطل:
السَّطْلُ معروف.
والسَّيْطَلُ: الطُّسَيسَةُ الصغيرةُ، على صَنعَةِ تَوْرٍ له عُرْوَةٌ كعُرْوَة المِرْجَل، والسَّطْلُ ثله، قال الطرماح: في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يتردَّدُ وقال هِمْيان بنُ قُحافةَ في الطَّسْل: بل بَلَدٍ يُكسَى القَتامَ الطّاسِلا أمرَقْتُ فيه ذُبَّلاً ذوابِلا وقالوا: الطّاسِل المُلْبِسُ.
وقال بعضهم: الطاسِلُ والساطِلُ من الغُبار: المرتفعُ، وأيَّدَ قول هِمْيانَ قولَ رُؤبةَ الأوَّلَ.
سلط:
السَّلاطةُ مصدر السَّليطِ من الرجال والسَّليطةِ من النِّساء، والفِعلُ سَلُطَتُ اذا طالَ لسانُها واشتَدَ صَخَبُها، ورجل سَليط.
والسَّليطُ: الزَّيتُ، قال:
ولكـنْ ديامـيّ آبـوه وأمُّـه		بنَجْرانَ يعصرنَ السَّليطَ قرائبُهْ
والسُّلْطانُ في معنى الحُجّة، قال تعالى: "هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ" أي حُجّتِيَه.
والسُّلْطان: قُدرةُ المَلْكِ، مثل قَفيز وقُفزان وبَعير وبعران، وقُدرة من جُعِلَ ذلك له وإنْ لم يكن مَلِكاً، كقولك: قد جَعَلْتُ له سُلطاناً على أخذِ حَقّي من فُلانٍ.
والنّونُ في السلطانِ زائدةً، وأصله من التَّسليط.
والسِّلاط: الغليل، قال المُتَنخِّل: وأخشَى أن أُلاقي ذا سِلاط
طلس:
الطِّلْس: كتابٌ قد مُحِيَ ولم يُنعَم مَحْوهُ.
واذا مَحَوْتَ لتُفسِدَ خَطَّه قُلتَ: طَلَسْتُه، فاذا انعَمتَ مَحوَه قلتَ: طَرَسْتُه فيصيرُ طِلْساً.
ويقال لجِلدِ فَخِذ البعير: طِلس لتَساقُط شَعرِه ووَبَرِه.
والطَّلَسُ والطَّلَسة مصدر الأطلَس، والأطلَسُ من الذِّئاب: الذي قد تساقَطَ شَعرُه، وهو أخبَثُ ما يكون.
والطَّلَسُ والطَّلَسَةُ: غُبرةٌ في غُبْسةٍ.
وفي حديث ابي بكرٍ أنَّ مُوَلَّداً أطلَسَ سَرَقَ فقطَعَ يَدَه.
والطَّيْلِسَان، بفتح اللام وكسره، ولم يجيء فيعلان مكسورا غيره، وأكثر ما يجيءُ فَيْعلان مفتوحاً أو مضموماً نحو الخيْزُران والجَيْسَمان، ولكن لمّا صارت الكسرةُ والضمّةُ أُختَين واشتركتا في مواضِعَ كثيرة دَخَلتِ الكسرةُ مَدْخَلَ الضّمّةِ.
لطس:
اللَّطْسُ: ضربُكَ الشيءَ بشيءٍ عريضٍ، ويقال: لَطَسَه البعيرُ بخُفِّه.
والمِلطاسُ: حَجَرٌ عريضٌ فيه طولٌ، ورُبَّما سُمِّيَ خُفُّ البعير وحافِرُ الدّابّةِ مِلطاساً، وقيل: جمع مِلطاس مَلاطيس، وهو مِعولٌ تُكَسر به الصخرة، تقول: قد رُكِّبَتْ في قَوائِمها حَوافِرُ أمثالُ المَلاطيس، قال: وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا

### Türkçe

باب **السين** و**الطاء** و**اللام** معهما
**ط س ل**، **س ط ل**، **س ل ط**، **ط ل س**، **ل ط س** مستعملات

**طسل**:
Denilir ki: **طَسَلَ السَّرابُ**, yani çalkalandığı/zarb ettiği zaman; ve Rü’be dedi:
يُقَنِّع المَوْماةَ طَسلاً طاسِلا
ve **الطَّيْسَل**: ince tozdur.

**سطل**:
**السَّطْلُ** bilinen (şey)dir.
Ve **السَّيْطَلُ**: küçük **الطُّسَيسَةُ**’dir; kulpu **المِرْجَل**’in kulpu gibi olan, kulplu bir **تَوْرٍ** yapımı üzerinedir; ve **السَّطْلُ** onun üçte biridir. Tırmâh dedi:
في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يتردَّدُ
Ve Himyân b. Kuhâfe **الطَّسْل** hakkında dedi:
بل بَلَدٍ يُكسَى القَتامَ الطّاسِلا
أمرَقْتُ فيه ذُبَّلاً ذوابِلا
Ve dediler ki: **الطّاسِل** giydiren/kaplayandır.
Ve bazısı dedi: Tozdan **الطاسِلُ** ve **الساطِلُ**: yükselen (şey)dir; ve Himyân’ın sözünü Rü’be’nin ilk sözü teyit etti.

**سلط**:
**السَّلاطةُ**, erkeklerden **السَّليطِ**in ve kadınlardan **السَّليطةِ**nin masdarıdır; fiil: **سَلُطَتُ**; yani dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zaman; ve (böyle) adam **سَليط** (dir).
Ve **السَّليطُ**: zeytindir; dedi ki:
ولكـنْ ديامـيّ آبـوه وأمُّـه		بنَجْرانَ يعصرنَ السَّليطَ قرائبُهْ
Ve **السُّلْطانُ**, hüccet mânâsındadır; Yüce Allah dedi: "هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ" yani: hüccetim.
Ve **السُّلْطان**: melikin kudretidir; **قَفيز** ve **قُفزان** ve **بَعير** ve **بعران** gibi; ve bu kendisine kılınmış olanın kudreti (dir), melik olmasa bile; senin sözün gibi: “Falancadan hakkımı almaya onun üzerine bir **سُلطاناً** kıldım.”
Ve **النّونُ** **السلطانِ** içinde ziyadedir; aslı **التَّسليط**’tandır.
Ve **السِّلاط**: iç yanmasıdır; **المُتَنخِّل** dedi:
وأخشَى أن أُلاقي ذا سِلاط

**طلس**:
**الطِّلْس**: silinmiş, fakat silinmesi güzel yapılmamış bir kitaptır.
Ve eğer yazısını bozmak için silersen: “**طَلَسْتُه**” dersin; eğer silmesini güzel yaparsan: “**طَرَسْتُه**” dersin; böylece **طِلْساً** olur.
Ve devenin uyluk derisine, kılının ve yününün dökülmesinden dolayı **طِلس** denilir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسة**: **الأطلَس**’ın masdarıdır; ve kurtlardan **الأطلَسُ**: kılı dökülmüş olandır; ve o, olduğu şeyin en habisidir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسَةُ**: bir pusluluk içinde bir tozluluktur.
Ve Ebû Bekir hadîsinde: **مُوَلَّداً أطلَسَ** çaldı da elini kesti, (vardır).
Ve **الطَّيْلِسَان**; **اللام**’ın fethası ve kesresiyle; ondan başkası kırık (kesreli) olarak **فَيْعلان** gelmemiştir; ve çoğu kez **فَيْعلان** açık (fethalı) yahut dammeli gelir; **الخيْزُران** ve **الجَيْسَمان** gibi; fakat kesre ile damme iki kız kardeş olduğundan ve birçok yerlerde ortaklaştıklarından, kesre dammenin girdiği yere girdi.

**لطس**:
**اللَّطْسُ**: bir şeyi geniş bir şeyle vurmandır; ve denilir ki: deve onu ayağının altıyla (**خُفِّه**) vurdu: **لَطَسَه البعيرُ بخُفِّه**.
Ve **المِلطاسُ**: içinde uzunluk bulunan geniş bir taştır; ve bazen devenin ayağının altına ve binitin tırnağına **مِلطاساً** isim verilmiştir; ve denildi ki: **مِلطاس**’ın çoğulu **مَلاطيس**’tir; ve o, kaya ile kırılan bir kazmadır; dersin ki: “Onun ayaklarına **المَلاطيس** misali tırnaklar takıldı.” Dedi ki:
وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا
