# سطن (س-ط-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D8%B7%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ط - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء والنون معهما
ن ط س، س ن ط، س ط ن مستعملات
نطس:
النَّطْسُ ومنه التَّنَطُّس وهو التقُّزز.
والنِّطاسيُّ والنِّطِّيسُ: العالِمُ بالطبِّ، وهو بالرُّومية النِّسطاسُ، وما أنطَسَه.
سنط:
السِّنَاط: الكَوْسَجُ من الرجال، وفِعلُه سَنُط، وكذلك عامَّةُ ما جاء على بناء فِعال، وكذلك ما جاء على بناء المجهول ثلاثيّاً.
سطن:
الأُسْطُوانةُ معروفة.
ويقال للرجل الطويل الرِّجْلَيْن والظَّهْر: أُسطُوان.
ونُون الأسْطُوانة من أصل بناء الكلمة على تقدير أفعُوالة، وبيانُهُ قولهم أساطينُ مُسَطَّنَةٌ.

##### Türkçe

باب **السين** و**الطاء** و**النون** معهما
**ن ط س**، **س ن ط**، **س ط ن** müstamel(=kullanılan)dırlar.

**نطس**:
**النَّطْسُ**; ve ondan **التَّنَطُّس**; o da tiksinmedir.
Ve **النِّطاسيُّ** ve **النِّطِّيسُ**: tıpta âlim olan; ve o Rumcada **النِّسطاسُ**’tır; ve “onu ne **أنطَسَه** (ne kadar **أنطَسَ** yaptı)”dır.

**سنط**:
**السِّنَاط**: erkeklerden **الكَوْسَجُ**; ve onun fiili **سَنُط**’tur; ve yine **فِعال** vezni üzere gelenin geneli böyledir; ve yine meçhul bina üzere üçlü olarak gelen de böyledir.

**سطن**:
**الأُسْطُوانةُ** bilinen(=maruf)tur.
Ve iki bacağı ve sırtı uzun olan adama **أُسطُوان** denir.
Ve **نُون**’u, **الأسْطُوانة**’nin, kelimenin bina aslındandır; **أفعُوالة** takdiri üzere; ve onun beyanı, onların “**أساطينُ مُسَطَّنَةٌ**” sözüdür.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جملٌ أُسْطُوانٌ، أي مرتفع. وقال:
جَرَّبْنَ منَي أُسْطُواناً أَعْنَقا

##### Türkçe

**جملٌ أُسْطُوانٌ**: yani yüksek. Ve dedi:
**جَرَّبْنَ منَي أُسْطُواناً أَعْنَقا**

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ط ن
سنط ، سطن ، نطس ، طنس ، نسط ، طسن .
طنس ونسط : أهمله الليث
روى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الطَّنَسُ : الظُّلْمة الشديدة .
قال : النُّسُط : الَّذين يستخرجون أولاد النُّوق إذا تَعسَّر وِلادُها .
قلت : النون في هذين الحرفين مبدَلةٌ من الميم ؛ فالطّنْس أصلُه الطّمْس والطَّلْس ، والنَّسْط مِثل المَسْط سواء ، وسنَقِفُ عليها في بابها .
( نطس ) : وأما نَطَس فقد رُوِي عن عمرَ أنّه خرج من الخَلاء فدعا بطعام ، فقيل له : ألاَ تتوضّأ ؟ فقال : لولا التنطُّس لما بالَيْتُ أن لا أَغسِل يدي .
قال أبو عُبَيد : سئل ابن عُلَيَّة عن التّنطُّس فقال : هو التّقذُّر . قال : وقال الأصمعيّ : هو المبالَغة في الطَّهور ، وكذلك كلّ من أدقّ النظَر في الأمور ، واستقصَى عليها فهو متنطِّس ؛ ومنه قيل للطبيب : نِطَاسِيّ ونطِّيس ، وذلك لدقة نظرِه في الطبّ .
وقال أبو عَمْرو نحوه ، وأنشد أحدهما للبَعيث يصف شَجَّةً :
إذا قاسها الآسي النِّطاسيُّ أدبَرَتْ
غَثِيثَتُها وازدادَ وَهْياً هُزُومُها
وقال رُؤْبة :
وقد أكون مرّة نَطِيسَاً
طَبَّاً بأَدْواء الصِّبا نِقْرِيسَا
قال : والنِّقْرِيس : قريب المعنى من النِّطِّيس ، وهو الفَطن للأمور العالِمُ بها .
وقال شمر : وقال أبو عَمرو : امرأةٌ نطسة : إذا كانت تنطِّسُ من الفُحْش ، أي : تَقَزَّز . قال : وقال أبو زيد : إنه لشديد التنطس ، أي : التَقزَّز . قال : وقال ابن الأعرابي : المتنطِّس والمتطرِّس : المتنوِّق المختار . قال : والنُّطس : المتَقَزِّزون . والنطس : الأطباء الحُذَّاق . وقال الليث : النِّطاسيّ والنِّطِّيس : العالِم بالطبّ ، وهي بالروميّة النِّسْطاس ، يقال : ما أَنْطَسَه . وقال ابن الأعرابي : النَّطس : المبالغة في الطَّهارة . والنَّدس : الفطْنة والكيس .
سنط : قال الليث : السَّناط : الكَوْسَجُ من الرجال ، وفعلُه سَنُط ، وكذلك عامة ما جاء على بناءِ فِعال ، وكذلك ما جاء على بناء المجهول ثلاثاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السنُط : الخفيفو العوارِض ولم يَبلُغوا حال الكواسج .
وقال غيره : الواحد سنوط .
وأخبرني المنذريُّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي : رجلٌ سُناط وسِناط : لا شَعْر في وجهه قال : والسِّنْطُ المَفْصل بين الكَفِّ والساعد . وعُبيد سنوط : اسم رجل معروف .
سطن : قال الليث : الأسطُوانة معروفة . ويقال للرجل الطويلِ الرِّجْلين والظَّهْر : أُسْطوانة قال : ونون الأسْطُوانة من أصل بناءِ الكلمة ، وهو على تقدير أُفعُوالة ؛ وبيان ذلك أنّهم يقولون : أساطِينُ مسطَّنة .
وقال الفرّاء : النون في الأسطُوانة أصليّة . قال : ولا نظيرَ لهذه الكلمة في كلامهم . ويقال للرجل الطويل الرجْلين ، وللدَابةِ الطويلة القوائم مُسطَّن ، وقوائِمُهُ أساطينُه .
وقال ابن دُريد : جَمَلٌ أسْطُوانة : إذا كان طويلَ العُنُق ، ومنه الأسطوانة ورَوَى ابن هانىء عن أبي مالك : الساطُن الخبيث ، ولم يَعرفه أصحابنا .
وروى ثعلبٌ عن ابن الأعرابي قال : الأَسَطان : آنية الصُّفْر .
قلت : لا أحسب الأُسطُوان مُعَرَّباً ، والفُرس تقول : أُستُون .
طسن : قال أبو حاتم : قالت العامة في جمع طس وحم : طواسين ، وحواميمُ ، والصواب ذوات طس وذوات حم وذوات ألم وما أشبه ذلك ، وأنشد بيتَ الكُمَيت :
وجدْنا لكمْ في آل حاميم آيةً
تأوَّلها مِنَّا تقيٌّ ومُعْرِبُ

##### Türkçe

س ط ن
**سنط** , **سطن** , **نطس** , **طنس** , **نسط** , **طسن** .
**طنس** ve **نسط** : Lîs onu ihmâl etti.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: O şöyle dedi: **الطَّنَسُ** : pek şiddetli karanlık.
Dedi: **النُّسُط** : doğumları güçleştiğinde dişi develerin yavrularını çıkaran kimseler.
Dedim: Bu iki harfteki **النون** , **الميم** ’den bedeldir; zira **الطّنْس** ’in aslı **الطّمْس** ve **الطَّلْس** ’tır; **النَّسْط** da **المَسْط** gibidir, eşittir; ve onu kendi bâbında zikredeceğiz.

( **نطس** ) : **نَطَس** ’a gelince, Ömer’den rivayet olundu: O, helâdan çıktı da yemek istedi; kendisine: “Abdest almaz mısın?” denildi. O da dedi ki: “Eğer **التنطُّس** olmasaydı, ellerimi yıkamamaya aldırmazdım.”
Ebû ‘Ubeyd dedi: İbn ‘Uleyye’ye **التّنطُّس** hakkında soruldu da dedi ki: O, tiksinmedir. Dedi: Asma‘î de dedi ki: O, tahârette mübalağadır; ve yine her kim işlerde ince nazar eder ve onları sonuna kadar araştırırsa o **متنطِّس** ’tir; bundan dolayı tabibe **نِطَاسِيّ** ve **نطِّيس** denildi; bu, tıpta nazarının inceliğindendir.
Ebû ‘Amr da bunun benzerini söyledi; ikisinden biri, el-Ba‘îs’e ait şu beyti okudu; bir yarığı vasfeder:
إذا قاسها الآسي النِّطاسيُّ أدبَرَتْ
غَثِيثَتُها وازدادَ وَهْياً هُزُومُها
Ru’be dedi:
وقد أكون مرّة نَطِيسَاً
طَبَّاً بأَدْواء الصِّبا نِقْرِيسَا
Dedi: **النِّقْرِيس** , **النِّطِّيس** ’e yakın mânâdadır; o, işlere karşı anlayışlı, onları bilen kimsedir.
Şemmer dedi: Ebû ‘Amr da dedi: **امرأةٌ نطسة** : fuhuş sebebiyle **تنطِّسُ** ederse; yani: tiksinir. Dedi: Ebû Zeyd de dedi: O, pek şiddetli **التنطس** sahibidir; yani: tiksinme. Dedi: İbnü’l-A‘râbî de dedi: **المتنطِّس** ve **المتطرِّس** : seçip ayıklayan, seçici. Dedi: **النُّطس** : tiksinenlerdir. Ve **النطس** : mahir tabiplerdir. Lîs dedi: **النِّطاسيّ** ve **النِّطِّيس** : tıbbı bilen kimsedir; bunun Rumca karşılığı **النِّسْطاس** ’tır; “Ne kadar **أَنْطَسَه** !” denir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّطس** : temizlikte mübalağa. **النَّدس** : anlayış ve zekâ.

**سنط** : Lîs dedi: **السَّناط** : erkeklerden **الكَوْسَجُ** (yüzünde sakal çıkmayan); fiili **سَنُط** ’tur; **فِعال** vezninde gelenlerin çoğu böyledir; yine meçhul bina üzere üçlü gelenler de böyledir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السنُط** : yanları hafif olanlardır; henüz **الكواسج** hâline ulaşmamışlardır.
Başkası dedi: tekili **سنوط** ’tur.
Münzirî bana, Ebû’l-‘Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **رجلٌ سُناط وسِناط** : yüzünde kıl yoktur. Dedi: **السِّنْطُ** : avuç ile önkol arasındaki eklemdir. **عُبيد سنوط** : bilinen bir adamın adıdır.

**سطن** : Lîs dedi: **الأسطُوانة** mâlûmdur. Ve iki bacağı ve sırtı uzun adama **أُسْطوانة** denir. Dedi: **الأسْطُوانة** ’deki **نون** kelimenin bina aslındandır; o, **أُفعُوالة** takdirindedir; bunun beyanı şudur ki onlar: **أساطِينُ مسطَّنة** derler.
Ferrâ dedi: **الأسطُوانة** ’deki **النون** aslîdir. Dedi: Bu kelimenin onların sözünde bir benzeri yoktur. İki bacağı uzun adama ve bacakları uzun olan bineğe **مُسطَّن** denir; onun bacakları **أساطينُه** ’dir.
İbn Düreyd dedi: **جَمَلٌ أسْطُوانة** : boynu uzun olursa; bundan **الأسطوانة** (da gelir). İbn Hânî’, Ebû Mâlik’ten rivayet etti: **الساطُن** : habîs (kötü); fakat ashabımız onu bilmedi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: O dedi: **الأَسَطان** : sarı bakır kaplar.
Dedim: **الأُسطُوان** ’ın mu‘arreb olduğunu sanmıyorum; Farslar: **أُستُون** der.

**طسن** : Ebû Hâtim dedi: Avam, **طس** ve **حم** ’ın cem‘inde: **طواسين** ve **حواميمُ** dedi; doğrusu: **ذوات طس** ve **ذوات حم** ve **ذوات ألم** ve buna benzerlerdir. Ve el-Kumeyt’in şu beytini okudu:
وجدْنا لكمْ في آل حاميم آيةً
تأوَّلها مِنَّا تقيٌّ ومُعْرِبُ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والطاء وما يثلثهما)
(سطع) السين والطاء والعين أصلٌ يدلُّ على طول الشيء وارتفاعِهِ في الهواء. فمن ذلك السَّطع، وهو طول العنق. ويقال ظليم أسطَعُ، ونَعامة سَطْعاء. ومن الباب السِّطاع، وهو عمود من عُمُد البيت. قال القطاميّ:
أليسُوا بالأُولى قَسَطوا جميعاً  *** على النُّعمانِ وابتدروا السِّطاعا([1])ويقال سَطَع الغبارُ* وسطعت الرائحة، إذا ارتفعت. والسَّطْع: ارتفاع صوت الشيء إذا ضربتَ عليه شيئاً. يقال سطعَه. ويقال: إنَّ السَّطيع الصبح. وهذا إنْ صحَّ فهو من قياس الباب؛ لأنه شيء يعلو ويرتفع. فأما السِّطاع في شعر هذيل فهو جَبَل بِعينه([2]).
(سطل) السين والطاء واللام ليس بشيء. على أنَّهم يسمُّون إناء من الآنية سَطلاً وسَيْطلا.
(سطم) السين والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على أصل شيء ومجتمَعِهِ. يقولون: الأسطمّ: مجتمع البحر. ويقال هذه أُسْطُمَّةُ الحَسَب، وهي واسطته. والناس في أُسطُمّة الأمر. ويقال إنَّ الأسطمّ والسِّطام: نَصل السيف. وفي الحديث: "سِطَام الناس" أي حَدُّهم.
(سطن) السين والطاء والنون، هو على مذهب الخليل أصلٌ، لأنه يجعل النون فيه أصلية. قال الخليل: أُسْطُوانة أُفْعُوَالة. تقول هذه أساطينُ مُسَطَّنة. قال: ويقال جملٌ أُسطوانٌ، إذا كان مرتفعاً. قال:
* جَرَّبْنَ منِّي أُسطواناً أَعْنَقَا([3]) *
(سطا) السين والطاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على القهر والعلوّ. يقال سطا عليه يسطو، وذلك إذا قهره ببطش. ويقال فرسٌ ساطٍ، إذا سطا على سائر الخيل. والفحلُ يسطو على طَرُوقته. ويقال سطا الرَّاعي على الشاة، إذا مات ولدُها في بطنها فسطا عليها فأخرجَه. ويقال سطا الماء، إذا كثُر. وقال بعض أهل اللغة في الفرس السَّاطي: هو الذي يرفع ذنبه في الحُضْر. قال الشيبانيّ:  السَّاطي: البعير إذا اغتلم خرج من إبلٍ إلى إبل. قال:
* هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) *
(سطح) السين والطاء والحاء أصلٌ يدلّ على بسط الشيء ومَدّه، من ذلك السَّطْح معروف. وسَطح كلِّ شيء: أعلاه الممتدُّ معه. ويقال انْسَطَح الرجلُ، إذا امتدَّ على قفاه فلم يتحرَّك، ولذلك سمِّي المنبسط على قفاه من الزَّمانة سَطيحاً. وسطيحٌ الكاهن سُمّي سطيحاً لأنه كذلك خُلِقَ بلا عَظْم. والمَسْطَح، بفتح الميم: الموضع الذي يبسط فيه التَّمر. والمِسطح، بكسر الميم: الخِباء، والجمع مساطح. قال الشاعر:
تَعَرَّضَ ضَيْطَارُو خُزاعةَ دوننا  *** وما خير ضَيْطارٍ يقلِّبُ مِسطَحا([5])وإّنّما سمِّيَ بذلك لأنه تمدُّ الخيمةُ به مَدَّا. والسَّطيحة: المزادة، وإنّما سمِّيت بذلك لأنّه إذا سقط انسطح، أي امتَدَّ. والسُّطَّاح: نبت من نبات الأرض، وذلك أنّه ينبسط على الأرض.
(سطر) السين والطاء والراء أصلٌ مطّرد يدلُّ على اصطفافِ الشيء، كالكتاب والشجر، وكلِّ شيء اصطَفَّ. فأمَّا الأساطير فكأنها أشياءُ كُتبت من الباطل فصار ذلك اسماً لها، مخصوصاً بها. يقال سَطَّر فلانٌ علينا تسطيراً، إذا جاء بالأباطيل. وواحد الأساطير إسطار وأُسطورة.
ومما شذ عن الباب المُسَيطِر([6])، وهو المتعهّد للشيء المتسلّط عليه.
---------------------ــ
([1]) ديوان القطامي 41 واللسان (سطع). وفي شرح الديوان: "أراد قتل عمرو بن كلثوم عمرو بن هند".
([2]) يعني في قول صخر الغي الهذلي. اللسان (سطع):
فذاك السطاع خلاف النجا *** ء تحسبه ذا طلاء نتيفا
    وقصيدته في شرح السكري للهذليين 42 ونسخة الشنقيطي 57.
([3]) لرؤبة في اللسان  (سطن).
([4]) لزياد الطماحي، كما في اللسان (سطا).
([5]) البيت لمالك بن عوف النصري، كما في اللسان (سطح، ضطر). وقد سبق في (2: 102).
([6]) في الأصل: "المسطير"، صوابه من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** ve **الطاء** ve onları üçleyen şey)
(**سطع**) **السين** ve **الطاء** ve **العين**; bir asıldır; şeyin uzunluğuna ve havada yükselmesine delâlet eder. Bundan: **السَّطع**; o, boynun uzunluğudur. Ve denir: **ظليم أسطَعُ** ve **نَعامة سَطْعاء**. Ve babdandır **السِّطاع**; o, evin direklerinden bir direktir. **القطاميّ** dedi ki:
أليسُوا بالأُولى قَسَطوا جميعاً  *** على النُّعمانِ وابتدروا السِّطاعا([1])
Ve denir: **سَطَع الغبارُ** ve **سطعت الرائحة**; yükseldiği zaman. Ve **السَّطْع**: üzerine bir şey vurduğun zaman şeyin sesinin yükselmesidir. Denir: **سطعَه**. Ve denir: muhakkak **السَّطيع** sabah(tır). Bu sahih olursa, o babın kıyasındandır; çünkü o, yükselen ve yükselip çıkan bir şeydir. Amma **السِّطاع** Hüzeyl şiirinde ise, bizzat bir dağdır([2]).

(**سطل**) **السين** ve **الطاء** ve **اللام** bir şey değildir. Şu var ki, onlar kaplardan bir kabı **سَطلاً** ve **سَيْطلا** diye adlandırırlar.

(**سطم**) **السين** ve **الطاء** ve **الميم**; sahih bir asıldır; bir şeyin aslına ve onun toplanma yerine delâlet eder. Derler: **الأسطمّ**: denizin toplandığı yer. Ve denir: bu, **أُسْطُمَّةُ الحَسَب**’dir; o, onun ortasıdır. Ve insanlar işin **أُسطُمّة**’sindedir. Ve denir: muhakkak **الأسطمّ** ve **السِّطام**: kılıcın ağzıdır. Ve hadiste: " **سِطَام الناس** " yani onların keskinliği.

(**سطن**) **السين** ve **الطاء** ve **النون**; Halîl’in mezhebine göre o bir asıldır; çünkü o, içindeki **النون**’u aslî kılar. **الخليل** dedi: **أُسْطُوانة** **أُفْعُوَالة**’dır. Dersin: bunlar **أساطينُ مُسَطَّنة**. Dedi: ve denir: **جملٌ أُسطوانٌ**; yükselmiş olduğu zaman. Dedi:
* جَرَّبْنَ منِّي أُسطواناً أَعْنَقَا([3]) *

(**سطا**) **السين** ve **الطاء** ve illetli harf; bir asıldır; kahra ve yüceliğe delâlet eder. Denir: **سطا عليه يسطو**; bu, onu zorla yenip ezdiği zaman. Ve denir: **فرسٌ ساطٍ**; diğer bütün atlara saldırıp üstün geldiği zaman. Ve aygır, **طَرُوقته**’sine saldırıp üstün gelir. Ve denir: çoban koyuna **سطا**; onun yavrusu karnında öldüğü zaman, ona müdahale edip onu çıkarır. Ve denir: **سطا الماء**; çoğaldığı zaman. Ve dil ehlinden bazıları **الفرس السَّاطي** hakkında dedi: o, yürüyüşte kuyruğunu kaldıran kimsedir. **الشيبانيّ** dedi: **السَّاطي**: deve, azgınlaştığı zaman, bir deve sürüsünden başka bir deve sürüsüne çıkar. Dedi:
* هامته مثل الفَنيق السَّاطِي([4]) *

(**سطح**) **السين** ve **الطاء** ve **الحاء**; bir asıldır; şeyin yayılmasına ve uzatılmasına delâlet eder; bundan **السَّطْح** bilinen(şey)dir. Ve her şeyin **سَطح**’ı: onunla birlikte uzanıp giden en üst kısmıdır. Ve denir: adam **انْسَطَح**; sırtüstü uzanıp hareket etmediği zaman; bundan dolayı, sırtüstü yayılıp kalan felçliden olana **سَطيحاً** adı verildi. Ve kâhin **سطيحٌ**’a **سطيحاً** adı verildi; çünkü o, öyle yaratıldı: kemiksiz. Ve **المَسْطَح** (mimin fethiyle): hurmanın yayıldığı yer. Ve **المِسطح** (mimin kesriyle): çadır; çoğulu **مساطح**. Şair dedi ki:
تَعَرَّضَ ضَيْطَارُو خُزاعةَ دوننا  *** وما خير ضَيْطارٍ يقلِّبُ مِسطَحا([5])
Ancak o bununla adlandırıldı; çünkü çadır onunla bir uzatmayla uzatılır. Ve **السَّطيحة**: su tulumu; ancak o bununla adlandırıldı; çünkü düştüğü zaman **انسطح** eder; yani uzanır. Ve **السُّطَّاح**: yer bitkilerinden bir bitkidir; bu, onun yere yayılmasındandır.

(**سطر**) **السين** ve **الطاء** ve **الراء**; düzenli bir asıldır; kitab ve ağaç gibi, ve saf saf dizilen her şey gibi, şeyin sıralanmasına delâlet eder. Amma **الأساطير** ise, sanki bâtıldan yazılmış şeylerdir; böylece bu, ona bir isim oldu; ona mahsus kılınmış. Denir: falan bize **تسطيراً** **سَطَّر** etti; bâtılları getirdiği zaman. Ve **الأساطير**’in teki **إسطار** ve **أُسطورة**’dur.
Ve babdan şâz olan: **المُسَيطِر**([6]); o, şeye bakan, ona musallat olan kimsedir.
---------------------ــ
([1]) Kutâmî divanı 41 ve Lisân (**سطع**). Divan şerhinde: "Amr b. Kulthûm’u, Amr b. Hind’i öldürmeyi kastetti."
([2]) Yani Sahr el-Gayy el-Hüzeylî’nin sözünde. Lisân (**سطع**):
فذاك السطاع خلاف النجا *** ء تحسبه ذا طلاء نتيفا
    Ve kasidesi, es-Sukkarî’nin Hüzeylîler şerhinde 42 ve eş-Şankîtî nüshası 57.
([3]) Ru’be’nindir; Lisân (**سطن**)’da.
([4]) Ziyâd et-Tamâhî’nindir; Lisân (**سطا**)’da olduğu gibi.
([5]) Beyit Mâlik b. Avf en-Nasrî’nindir; Lisân (**سطح**، **ضطر**)’da olduğu gibi. Ve daha önce (2: 102)’de geçti.
([6]) Asılda: "المسطير"; doğrusu el-Mücmel’dendir.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الساطِنُ: الخَبيث. والأُسْطُوانُ: الرَّجلُ الطويل الرِّجْلينِ والظهرِ. وجَمَل أُسْطُونٌ: طويل العُنُق مُرْتَفِع، ومنه الأُسْطُوانة؛ قال رؤبة:
جَرَّبْنَ منّي أُسْطواناً أَعْنَقا،
يَعْدِلُ هَدْلاءَ بِشِدْقٍ أَشْدَقا
والأَعْنَق: الطويل العُنُق. والأُسْطُوانة: السارِيَة معروفَة، وهو من ذلك، وأُسْطُوان البيت معروف، وأَساطِينُ مُسَطَّنَةٌ، ونون الأُسْطُوانة من أَصل بناء الكلمة، وهو على تقدير أُفْعُوالة، وبيان ذلك أَنهم يقولون أَساطينُ مُسَطَّنَةٌ؛ قال الفراء: النون في الأُسْطوانة أَصلية، قال: ولا نظير لهذه الكلمة في كلامهم، قال الجوهري: النون أَصلية وهو أُفْعُوالةٌ مثل أُقْحوانةٍ، وكان الأَخفش يقول هو فُعْلُوانة، قال: وهذا يُوجِب أَن تكون الواو زائدةً وإلى جَنْبِها زائدتان الأَلف والنونُ، قال: وهذا لا يكاد يكون، قال: وقال قوم هو أُفْعُلانةٌ، ولو كان كذلك لما جُمِعَ على أَسَاطِينَ، لأَنه لا يكون في الكلام أَفاعينُ، قال ابن بري عند قول الجوهري إن أُسْطُوانة أُفَعُوالة مثل أُقْحُوانة، قال: وزنها أُفْعُلانة وليست أُفْعُوالة كما ذكَر، يَدُلُّك على زيادة النون قولُهم في الجمع أَقاحِيُّ وأَقاحٍ، وقولُهم في التصغير أُقَيْحية، قال: وأَما أُسْطُوانة فالصحيح في وزنها فُعْلُوانة لقولهم في التكسير أَساطين كسَراحِين، وفي التصغير أُسَيْطِينة كسُرَيْحِين، قال: ولا يجوز أَن يكون وزنها أُفْعُوالة لقلة هذا الوزن وعدم نظيره، فأَمّا مُسَطَّنة ومُسَطَّن فإِنما هو بمنزلة تَشَيْطَنَ فهو مُتَشَيْطِن، فيمن زعم أَنه من شَاطَ يَشيطُ، لأَن العرب قد تَشْتقُّ من الكلمة وتُبقي زوائده كقولهم تَمَسْكَنَ وتَمَدْرَعَ، قال: وما أَنكره بعدُ من زيادة الأَلف والنون بعد الواو المزيدة في قوله وهذا لا يكادُ يكون، فغير منكر بدليل قولهم عُنْظُوان وعُنْفُوان، ووزْنُهما فُعْلُوان بإِجماع، فَعَلى هذا يجوز أَن يكون أُسْطُوانة كعُنْظُوانة، قال: ونظيره من الياء فِعْليان نحو صِلِّيان وبِلِّيان وعِنْظيان، قال: فهذه قد اجتمع فيها زيادة الأَلف والنون وزيادة الياء قبلها ولم يُنْكر ذلك أَحد. ويقال للرجل الطويل الرجلين والدابة الطويل القوائم: مُسَطَّن، وقوائمه أَساطينُه. والأَسْطان: آنية الصُّفْر. قال الأَزهري: الأُسْطُوانُ إِعراب
(* قوله «قال الأزهري الأُسطوان إعراب إلخ» عبارته: لا أحسب الأسطوان معرباً والفرس تقول أستون اهـ. زاد الصاغاني: الأسطوانة من أسماء الذكر). أُستُون.

##### Türkçe

**الساطِنُ**: habis (kötü, pis) olan.

Ve **الأُسْطُوانُ**: bacakları ve sırtı uzun olan adam.

Ve **جَمَل أُسْطُونٌ**: boynu uzun, yüksek (olan); bundan da **الأُسْطُوانة** (gelir);

Rü’be dedi ki:
جَرَّبْنَ منّي **أُسْطواناً** أَعْنَقا،
يَعْدِلُ هَدْلاءَ بِشِدْقٍ أَشْدَقا

Ve **الأَعْنَق**: boynu uzun (olan).

Ve **الأُسْطُوانة**: bilinen direk/sütun; o da bundandır.

Ve **أُسْطُوان البيت** bilinir.

Ve **أَساطِينُ مُسَطَّنَةٌ**.

Ve **الأُسْطُوانة**’nin **نون**’u kelimenin bina (yapı) aslındandır; o, **أُفْعُوالة** takdiri üzerinedir.

Bunun beyanı: onların **أَساطينُ مُسَطَّنَةٌ** demeleridir;

Farrâ dedi: **الأُسْطوانة**’daki **النون** aslidir; dedi ki: Bu kelimenin onların كلامında bir benzeri yoktur.

Cevherî dedi: **النون** aslidir ve o **أُفْعُوالةٌ**’dır; **أُقْحوانةٍ** gibi.

Ahfeş ise “o **فُعْلُوانة**’dır” derdi; dedi ki: Bu, **الواو**’nun زائد olmasını ve onun yanında iki زائدin, **الأَلف** ve **النون**’un (bulunmasını) gerektirir; dedi ki: Bu neredeyse olmaz.

Dedi ki: Bir topluluk da “o **أُفْعُلانةٌ**’dır” dedi; eğer öyle olsaydı **أَسَاطِينَ** üzere cem‘ edilmezdi; çünkü كلامda **أَفاعينُ** olmaz.

İbn Berrî, Cevherî’nin “**أُسْطُوانة** **أُفَعُوالة**’dır, **أُقْحُوانة** gibi” sözü yanında dedi ki: Onun vezni **أُفْعُلانة**’dır; onun zikrettiği gibi **أُفْعُوالة** değildir.

Sana **النون**’un ziyadeliğine delil: onların cem‘de **أَقاحِيُّ** ve **أَقاحٍ** demeleri ve tasğîrde **أُقَيْحية** demeleridir.

Dedi ki: **أُسْطُوانة**’ya gelince, onun vezninde doğru olan **فُعْلُوانة**’dır; onların kırmada **أَساطين** demeleri sebebiyle, **سَراحِين** gibi; ve tasğîrde **أُسَيْطِينة** (demeleri sebebiyle), **سُرَيْحِين** gibi.

Dedi ki: Onun vezninin **أُفْعُوالة** olması caiz değildir; bu veznin azlığı ve benzerinin bulunmaması sebebiyle.

**مُسَطَّنة** ve **مُسَطَّن** ise ancak **تَشَيْطَنَ** menzilesindedir; o da **مُتَشَيْطِن**’dir; onu **شَاطَ يَشيطُ**’tan (geldiğini) iddia eden kimseye göre; çünkü Araplar kelimeden اشتقاق eder ve onun زوائدini bırakırlar; onların **تَمَسْكَنَ** ve **تَمَدْرَعَ** demeleri gibi.

Dedi ki: Sonra onun, “**الواو**’nun ziyadesinden sonra **الأَلف** ve **النون**’un ziyade olmasını inkâr ettiğim şey; ve bu neredeyse olmaz” sözündeki (husus) inkâr edilecek değildir; onların **عُنْظُوان** ve **عُنْفُوان** demeleri deliliyle; ikisinin vezni de icmâ ile **فُعْلُوان**’dır.

Buna göre **أُسْطُوانة**’nın **عُنْظُوانة** gibi olması caiz olur.

Dedi ki: Bunun **الياء**’dan benzeri **فِعْليان**’dır; **صِلِّيان** ve **بِلِّيان** ve **عِنْظيان** gibi.

Dedi ki: İşte bunlarda **الأَلف** ve **النون**’un ziyadesi ve ondan önce **الياء**’nın ziyadesi bir araya gelmiştir; bunu kimse inkâr etmemiştir.

Ve bacakları uzun olan adama ve ayakları (bacakları) uzun olan bineğe: **مُسَطَّن** denir; ve onun ayakları **أَساطينُه**’dir.

Ve **الأَسْطان**: sarı (bakır) kaplardır.

Ezherî dedi: **الأُسْطُوانُ** i‘râb (edilmiş/uyarlanmış)tır
(* “Ezherî dedi: **الأُسطوان** i‘râb …” sözü: Ben **الأسطوان**’ın mu‘arreb olduğunu sanmıyorum; Farsça **أستون** der. — Sâgânî ilave etti: **الأسطوانة** erkeğin adlarındandır).
**أُستُون**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ط ن * * الأُسْطُوَانةُ * لسَّارية

##### Türkçe

* س ط ن * * **الأُسْطُوَانةُ** * direk içindir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الأُسْطُوانَةُ ، بالضَّمِّ : السَّارِيَةُ ) ، والغالِبُ عليها أنَّها تكون مِن بناءٍ بخلافِ العَمودِ ، فإنَّه مِن حَجَرٍ واحِدٍ ، وهو ( مُعَرَّبُ أُسْتون ) عن الأزْهرِيّ ، وهي فارِسِيَّة ، مَعْناها المُعْتَدلُ الطَّويلُ ، ونُونُ الأُسْطُوانَة مِن أَصْلِ بناءِ الكَلِمَةِ ، وهو على تَقْديرِ ( أُفْعُوالَة ) مِثْل أُقْحُوانَة ، لأنَّه يقالُ أَساطِينُ مُسَطَّنَةٌ ؛ ( أَو فُعْلُوانَةٌ ) ، وهو قوْلُ الأَخْفَشِ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : وهذا يُوجِبُ أَنْ تكونَ الواوُ زائِدَةً وإلى جَنْبِها زائِدَتانِ الأَلِفُ والنُّونُ ، وهذا لا يكادُ يكونُ .
وقالَ قوْمٌ : هو أُفْعُلانَةٌ ولو كانَ كذلِكَ لمَا جُمِعَ على أَساطِينَ ، لأنَّه لا يكونُ في الكَلامِ أَفاعِينُ .
وقالَ ابنُ بَرِّي عنْدَ قوْلِ الجوْهرِيّ إنَّ أُسْطُوانَةَ أُفْعُوالَة مِثْل أُقْحُوانَة ، قالَ : وَزْنها أُفْعُلانَة وليْسَتْ أُفْعُوالَة كما ذَكَر ، يَدُلُّكَ على زِيادَةِ النُّونِ قوْلُهم في الجمْعِ أَقاحِيٌّ وأَقاحٍ ، وقوْلُهم في التَّصْغيرِ أُقَيْحية ؛ قالَ : وأَمَّا أُسْطُوانَة فالصَّحيحُ في وَزْنِها فُعْلُوانَة لقوْلِهم في التكْسيرِ أَساطِينَ كسَراحِينَ ، وفي التصْغيرِ : أُسَيْطِينة كسُرَيْحِين ؛ قالَ : ولا يجوزُ أنْ يكونَ وَزْنُها أُفْعُوالَة لقلَّةِ هذا الوَزْن وعَدَم

نَظِيرِه ، فأَمَّا مُسَطَّنَةٌ ومُسَطَّنٌ فإنَّما هو بمنْزِلَةِ تَشَيْطَنَ فهو مُتَشَيْطِنٌ ، فيمنْ زَعَمَ أنّه مِن شَاطَ يَشِيطُ ، لأَنَّ العَرَبَ قد تَشْتقُّ مِن الكَلِمَةِ وتُبْقي زَوائِدَه ، كقَوْلِم تَمَسْكَنَ وتَمَدْرَعَ ، قالَ : وأَمَّا إنْكارُه بعْدَ زيادة الألفِ والنُّون بعْدَ الواوِ المَزيدَةِ في قوْلِه : وهذا لا يكادُ يكونُ ، فغَيْر مُنْكرٍ بدَلِيلِ قوْلِهم عُنْظُوان وعُنْفُوان ، ووَزْنُهما فُعْلُوان بإجْماعٍ ، فعَلَى هذا يجوزُ أنْ يكونَ أُسْطُوانَةً كعُنْظُوانَة ؛ قالَ : ونَظِيرُهُ مِن الياءِ فِعْلِيان نحْو صِلِّيان وبِلِّيان وعِنْظِيان ؛ قالَ : فهذه قد اجْتَمَعَ فيها زِيادَةُ الأَلِف والنُّون وزِيادَةُ الياءِ قَبْلها ، ولم يُنْكر ذلِكَ أَحَدٌ ، انْتَهَى .
قالَ شيْخُنا : ولكنَّ الجَزْمَ بعجْمتِها يُنافي هذا الخِلافَ ، فإنَّ العجمةَ تَقْتَضِي الأَصالَة مُطْلقاً إذ لا تَصْرِيف في الأَلْفاظِ العجمِيَّة ، كما صرَّحَ به ابنُ السَّرَّاج وغيرُهُ .
( و ) الأُسْطُوانَةُ : ( قوائمُ الَّدابَّةِ ) على التَّشْبِيه ، والجمْعُ أَساطِينُ .
( و ) الأسْطُوانَةُ : ( الأَيْرُ ) على التَّشْبيهِ أَيْضاً .
( وأَساطِينُ مُسَطَّنَةٌ ) ، كمُعَظَّمَةٍ : أَي ( مُوَطَّدَةٌ .
( و ) مِن المجازِ : ( الأُسْطُوانُ مِن الجِمالِ : الطَّويلُ العُنُقِ أَو المُرْتَفِعُ ) ؛ وهذا نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ ؛ وأَنْشَدَ لرُؤْبَة :
جَرِّبْنَ منّي أُسْطُواناً أَعْنَقايَعْدِلُ هَدْلاَءَ بِشِدْقٍ أَشْدَقاوالأَعْنَقُ : الطَّويلُ العُنُقِ .
( و ) أُسْطُوانُ : ( ثَغْرٌ بالُّرومِ ) مِن ناحِيَةِ الشَّامِ غَزَاها سَيْفُ الدَّوْلةِ ابنُ حَمْدان ، فقالَ شاعِرُه الصُّفْريّ :
ولا تَسْأَلا عن أُسْطُوان فقد سَطَاعليها بأَنْيابٍ له ومَخالِب

( والسَّاطِنُ : الخَبيثُ .
( والأَسْطانُ : آنِيَةُ الصُّفْرِ ، وكأَنَّ النُّونَ ) فيها ( بَدَلٌ ) مِن ( الَّلامِ ) في أسْطالِ ، واحِدُهما سَطَنَ وسَطَلَ .
( و ) أَسْطانُ : ( قَلْعَةٌ بِخِلاطَ ) مِن نواحِي أَرْمِينِيَةَ ، وضَبَطَه ياقوتُ بضمِّ الهَمْزَةِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الأُسْطُوانُ : الرَّجُلُ الطَّويلُ الرِّجْلَينِ والظَّهرِ ، وهو مُسَطَّنٌ ، كمُعَظَّمٍ ، وكذلِكَ الدَّابَّة إذا كانتْ طَويلَةُ القوائِمِ ، ويقالُ للعُلَماء أَساطِينُ على التَّشْبِيهِ .

##### Türkçe

: (**الأُسْطُوانَةُ**), ötre ile: (**السَّارِيَةُ**)dır; ve onun hakkında galip olan, onun (**عَمودِ**)un aksine bir yapıdan olmasıdır; çünkü o, tek bir taştandır. Ve o, Ezherî’den (naklen) (**مُعَرَّبُ أُسْتون**)dur; ve o Farsçadır; mânası: (**المُعْتَدلُ الطَّويلُ**)dür. Ve (**الأُسْطُوانَة**)'nin nûnu kelimenin bina aslındandır; ve o, (**أُفْعُوالَة**) takdiri üzeredir; **أُقْحُوانَة** gibi; çünkü “**أَساطِينُ مُسَطَّنَةٌ**” denir. (Yahut **فُعْلُوانَةٌ**); ve bu, Ahfeş’in sözüdür.
Cevherî dedi: Bu, vâvın زائد olmasını ve onun yanında iki زائدin, elif ve nûnun (bulunmasını) gerektirir; ve bu, neredeyse olmaz.
Ve bir kavim dedi: O, **أُفْعُلانَةٌ**dur; ve eğer öyle olsaydı **أَساطِينَ** üzere cem‘ edilmezdi; çünkü الكلام içinde **أَفاعِينُ** olmaz.
Ve İbn Berrî, Cevherî’nin “**أُسْطُوانَة** **أُفْعُوالَة**dır, **أُقْحُوانَة** gibi” sözü yanında (şöyle) dedi: Onun vezni **أُفْعُلانَة**dır ve onun zikrettiği gibi **أُفْعُوالَة** değildir; nûnun ziyadeliğine sana delil, onların cem‘de “**أَقاحِيٌّ** ve **أَقاحٍ**” demeleri ve tasğîrde “**أُقَيْحية**” demeleridir. Dedi: **أُسْطُوانَة**’ya gelince, onun vezninde sahih olan **فُعْلُوانَة**dır; onların teksîrde “**أَساطِينَ**” demeleri sebebiyle, **سَراحِينَ** gibi; ve tasğîrde: “**أُسَيْطِينة**” **سُرَيْحِين** gibi. Dedi: Onun vezninin **أُفْعُوالَة** olması câiz değildir; bu veznin azlığı ve onun benzerinin bulunmaması sebebiyle. Amma **مُسَطَّنَةٌ** ve **مُسَطَّنٌ** ise, ancak **تَشَيْطَنَ** menzilesindedir; o hâlde o **مُتَشَيْطِنٌ**dir; onu “**شَاطَ يَشِيطُ**”tan (geldiğini) zanneden kimseye göre; çünkü Arap, kelimeden iştikak eder ve onun زائدlerini bırakır; onların “**تَمَسْكَنَ** ve **تَمَدْرَعَ**” demeleri gibi. Dedi: Onun, vâv-ı mezîdeden sonra elif ve nûnun ziyadesinden sonra, “ve bu neredeyse olmaz” sözündeki inkârı ise, inkâr edilecek değildir; delil olarak onların “**عُنْظُوان** ve **عُنْفُوان**” demeleri vardır; ve ikisinin vezni, icmâ ile **فُعْلُوان**dır. Şu hâlde, **أُسْطُوانَة**’nin **عُنْظُوانَة** gibi olması câiz olur. Dedi: Onun yâ’dan nazîri **فِعْلِيان**dır; **صِلِّيان** ve **بِلِّيان** ve **عِنْظِيان** gibi. Dedi: Bunlarda elif ve nûnun ziyadesi ve ondan önce yâ’nın ziyadesi bir araya gelmiştir; ve bunu hiç kimse inkâr etmemiştir. Bitti.
Şeyhimiz dedi: Lâkin onun acemliğine kesin hüküm vermek bu ihtilâfa aykırıdır; çünkü acemlik, mutlak olarak asliyeti gerektirir; zira acemî lafızlarda tasrîf yoktur; İbn Serrâc ve başkası bunu açıkça söylemiştir.
(Ve) **الأُسْطُوانَةُ**: teşbih üzere (**قوائمُ الَّدابَّةِ**)dir; cem‘i **أَساطِينُ**dur.
(Ve) **الأسْطُوانَةُ**: yine teşbih üzere (**الأَيْرُ**)dür.
(**وأَساطِينُ مُسَطَّنَةٌ**), **مُعَظَّمَةٍ** gibi: yani (**مُوَطَّدَةٌ**)dır.
(Ve) mecazdan: (**الأُسْطُوانُ مِن الجِمالِ : الطَّويلُ العُنُقِ أَو المُرْتَفِعُ**)dır; bunu Cevherî nakletmiştir; ve Rü’be’ye ait olarak inşâd etti:
جَرِّبْنَ منّي أُسْطُواناً أَعْنَقايَعْدِلُ هَدْلاَءَ بِشِدْقٍ أَشْدَقا
Ve **الأَعْنَقُ**: (**الطَّويلُ العُنُقِ**)dur.
(Ve) **أُسْطُوانُ**: Şam taraflarından (**ثَغْرٌ بالُّرومِ**)dur; onu Hamdân oğlu Seyfüddevle gazâ etti; bunun üzerine şairi Sufrî dedi:
ولا تَسْأَلا عن أُسْطُوان فقد سَطَاعليها بأَنْيابٍ له ومَخالِب

(**والسَّاطِنُ**: (**الخَبيثُ**).
(**والأَسْطانُ**: (**آنِيَةُ الصُّفْرِ**); ve sanki nûn, onda **أسْطالِ**’deki **الَّلامِ**dan (**بَدَلٌ**)dür; ikisinin bir teki **سَطَنَ** ve **سَطَلَ**dır.
(Ve) **أَسْطانُ**: Ermeniye taraflarından (**قَلْعَةٌ بِخِلاطَ**)dır; Yakut onu hemzenin ötrelenmesiyle ضبط etti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الأُسْطُوانُ**: iki bacağı ve sırtı uzun olan adamdır; ve o **مُسَطَّنٌ**dir; **مُعَظَّمٍ** gibi. Ve aynı şekilde, uzun ayaklı olduğunda binek hayvanı (da böyledir). Ve âlimlere teşbih üzere **أَساطِينُ** denir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سطّن
2 سطّن ذ a verb of which only the pass. part. n. (q. v. infrà) is mentioned: if used, app. signifying He supported upon أَسَاطِين, i. e. columns: ― -b2- and hence, upon long legs: ― -b3- and he made firm.]

سَاطِنٌ
سَاطِنٌ ذ i. q. خَبِيثٌ [Bad, corrupt, &c.; like شَاطِنٌ]. (M, L, K.)

أَسْطَانٌ
أَسْطَانٌ ذ [a pl. of which the sing. is not mentioned] Vessels of صُفْر [or brass]. (L, K.)

أُسْطُوَانٌ
أُسْطُوَانٌ ذ , an arabicized word, (Az, L,) [app. from the Pers. أُسْتُونْ, like the word next following,] A man long in the legs and back. (M, L.) And A camel long in the neck, (M, L, K,) or (K) high. (S, M, L, K.) ― -b2- What is termed أُسْتُوَانُ البَيْتِ is well known [app. meaning The pole of the tent: (see what next follows:) and this seems to be the primary signification]. (M, L.)

أُسْطُوَانَةٌ
أُسْطُوَانَةٌ ذ a word of well-known meaning, (S, L,) arabicized from [the Pers.] أُسْتُوِنْ [which signifies the same], (K,) i. q. سَارِيَةٌ [meaning A column, of stone or of baked bricks]: (S, M, L, Msb, K:) pl. أَسَاطِينُ (S, M, * L, Msb, K *) and أُسْطُوَانَاتٌ: (Msb:) it is of the measure أُفْعُوَالَةٌ, (S, L, Msb, K,) because its pl. is أَسَاطَينُ, the ن being radical, (L, Msb,) accord. to Kh (Msb) and Fr, who says that it is the only instance of this measure; (L;) or of the measure فُعْلُوَانَةٌ, (S, L, K,) accord. to Akh, but, (J says, L,) if so, the و is augmentative and has next to it two augmentative letters, and this is scarcely ever, or never, the case; (S, L;) IB, however, says that this is the true measure, as is shown by its pl., أَسَاطِينُ, and its dim., ↓ أُسَيْطِينَةٌ: (L:) accord. to some, it is of the measure أُفْعُلَانَةٌ, (S, L, Msb,) but, if it were so, it would not have for its pl. أَسَاطِينُ, as there is no instance of the measure أَفَاعِينُ. (S, L.) ― -b2- [Also A portico. Hence, أَهْلُ الأُسْطُوَانَةِ The Stoics. ― -b3- And A cylinder.] ― -b4- And The legs of a beast: (K:) [or rather the pl.] أَسَاطِينُ has this meaning. (L.) ― -b5- And The penis. (K.)

أُسَيْطِينَةٌ
أُسَيْطِينَةٌ ذ dim. of أُسْطُوَانَةٌ, q. v. (IB, L.)

مُسَطَّنٌ
مُسَطَّنٌ ذ [app. Supported upon أَسَاطِين, i. e. columns. ― -b2- And hence,] A man, and a beast, having long legs. (L.) ― -b3- And أَسَاطِينُ مُسَطَّنَةٌ (S, M, L, K,) [Columns] made firm. (K.)

##### Türkçe

سطّن
2 **سطّن** **ذ** yalnızca edilgen ism-i fâili (aşağıda zikredilmiştir) anılan bir fiildir: kullanılırsa, görünüşe göre “**أَسَاطِين** üzerine, yani sütunlar üzerine, dayadı/destekledi” mânâsınadır: ― -b2- ve bundan dolayı, uzun bacaklar üzerine: ― -b3- ve sağlamlaştırdı.]

**سَاطِنٌ**
**سَاطِنٌ** **ذ** **خَبِيثٌ** ile aynı mânâdadır [Kötü, bozuk, vb.; **شَاطِنٌ** gibi]. (M, L, K.)

**أَسْطَانٌ**
**أَسْطَانٌ** **ذ** [tekili zikredilmeyen bir çoğul] **صُفْر** kaplarıdır [yahut pirinç]. (L, K.)

**أُسْطُوَانٌ**
**أُسْطُوَانٌ** **ذ**, Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (Az, L,) [görünüşe göre Farsça **أُسْتُونْ**’dan; bir sonraki kelime gibi,] bacaklarda ve sırtta uzun bir adam. (M, L.) Ve boyunda uzun bir deve, (M, L, K,) yahut (K) yüksek. (S, M, L, K.) ― -b2- **أُسْتُوَانُ البَيْتِ** diye adlandırılan şey mâlûmdur [görünüşe göre “çadırın direği” mânâsında: (bir sonraki maddeye bak:) ve bu, asıl mânâ gibi görünür]. (M, L.)

**أُسْطُوَانَةٌ**
**أُسْطُوَانَةٌ** **ذ** mânâsı mâlûm bir kelimedir, (S, L,) [Farsça] **أُسْتُوِنْ**’den Arapçalaştırılmıştır [ki aynı mânâya gelir], (K,) **سَارِيَةٌ** ile aynı mânâdadır [taştan yahut pişmiş tuğladan bir sütun mânâsında]: (S, M, L, Msb, K:) çoğulu **أَسَاطِينُ** (S, M, * L, Msb, K *) ve **أُسْطُوَانَاتٌ**: (Msb:) vezni **أُفْعُوَالَةٌ**’dır, (S, L, Msb, K,) çünkü çoğulu **أَسَاطَينُ**’dir; **النون** aslîdir, (L, Msb,) Kh’ye göre (Msb) ve Fr’ye göre; o, bunun bu veznin tek örneği olduğunu söyler; (L;) yahut vezni **فُعْلُوَانَةٌ**’dır, (S, L, K,) Akh’ye göre; fakat, (J der ki, L,) eğer böyle ise, **الواو** ziyâdedir ve yanında iki ziyâde harf vardır; bu ise pek nadiren, yahut hiç, vâki olmaz; (S, L;) IB ise, bunun doğru vezin olduğunu söyler; bunu çoğulu **أَسَاطِينُ** ve tasğîri ↓ **أُسَيْطِينَةٌ** gösterir: (L:) bazılarına göre, vezni **أُفْعُلَانَةٌ**’dır, (S, L, Msb,) fakat eğer öyle olsaydı, çoğulu **أَسَاطِينُ** olmazdı; zira **أَفَاعِينُ** vezninin bir örneği yoktur. (S, L.) ― -b2- [Ayrıca bir revak. Bundan dolayı, **أَهْلُ الأُسْطُوَانَةِ** Stoacılar. ― -b3- Ve bir silindir.] ― -b4- Ve bir hayvanın bacakları: (K:) [yahut daha doğrusu çoğul olan] **أَسَاطِينُ** bu mânâdadır. (L.) ― -b5- Ve penis. (K.)

**أُسَيْطِينَةٌ**
**أُسَيْطِينَةٌ** **ذ** **أُسْطُوَانَةٌ**’nin tasğîridir; bk. (IB, L.)

**مُسَطَّنٌ**
**مُسَطَّنٌ** **ذ** [görünüşe göre **أَسَاطِين** üzerine, yani sütunlar üzerine, dayandırılmış. ― -b2- Ve bundan dolayı,] uzun bacaklı bir adam ve bir hayvan. (L.) ― -b3- Ve **أَسَاطِينُ مُسَطَّنَةٌ** (S, M, L, K,) [sütunlar] sağlamlaştırılmış. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَطَنَ
سَطَنَ أَسْطَاْن 38 ,
a.  Vessels of brass.

أُسْطُوَانَة
أُسْطُوَانَة ( pl. أَسَاْطِيْنُ 69 ),  P. ,
a.  Column, pillar.

b.  Cylinder.

أُسْطُوَانِيّ
أُسْطُوَانِيّ
a.  Cylindrical.

##### Türkçe

سَطَنَ
**سَطَنَ** **أَسْطَاْن** 38 ,
a. Pirinçten kaplar.

أُسْطُوَانَة
**أُسْطُوَانَة** (çoğ. **أَسَاْطِيْنُ** 69 ), P. ,
a. Sütun, direk.

b. Silindir.

أُسْطُوَانِيّ
**أُسْطُوَانِيّ**
a. Silindirik.
